Skip to main content

Full text of "Nellani Glacani Tirconallensis Hiberni regis Christianissimi consiliarii ... Cursus medicus: libris XIII propositus et in tres tomos divisus : quorum primus continet physiologiam, & curiosa non minus quam vtilia medicinæ prolegomena, alter pathologiam, seu morbos, morborumque causas, & symptomata, tertius denique semeiotica, agitque de signis, crisibus, pulsibus, & vrinis (Volume 1-2)"

See other formats 



















NATIONAL LIBRARY OF MEDICINE 
Bethesda, Maryland 




















M E D I C V S 














NELLANI GLACANI 

Tirconallicnfis Hiberni 

REGIS CHRISTIANISSIMI CONSILIARII. & IN ALMA 
Vniueditate Tolofana quondam Profeflforis Medici,ncc noa 
in celeberrima Bononienfi Academia, Studiorum 
Matre, Primarij.ac EmincntisProfeflbris. 

CVRSVS MEDICVS. 

LIBRIS XIII. PROPOSITAS 
Et in Tres Tornos di*vifus . 

Quorum primus continet Physiologiam, & curiofa non minus 
quam vtilia Medicinas prolegomcna. Alter PAthologi AM,feu 
Morbos,Morborumque caufas,& Symptomata, Tertius denique 
Semeiotica, agitque de Signis, Crifibus, 

Pulfibus, & Vrinis. 

OTfS MEDICIS , JLKJLT0M1CIS, C HI I{V I{GI CIS , 
ac Tyrombus apprimi} utile ac proficuum» 

C V I 

Ne operis moles Le&orem terreat unicuique Tomocopioiiis apponitur Index, 

SyTE^lO^rM TEI^MlSSr jtC v^ivilegiq. 



Bononia, m. dc. l v : 

Sumptibus, Sebaft. Combi, & Ioan. Lanou. 
































7* 

•. • A y i l 


r- V - , - - 

} ..*• ■ r- r -u 

. * . • 

. 


'• f f 

. 

. ' . f. : 




A 


: ' Ii _t 


* . » 

* • 


'r :: ;; '< r ai*l aio.-.: 

= !>_ 1 >'-■"" : r . j.r ' 

; ' ■ • 

f ■ :: '1 

«*..t V '=% •• «*_» <-• 

* V* t t *g r% o i : Cf r* % * *l v *> T «i v r * 

i. ■ > l V '.'A* - •. •- ; i fv € . \ V 

’ 'f . * 


**/ 

V 








( 










,( r 


* - t 

. 



<• - . 

t • : ‘ '• ” f - 

. ' ' - : ’ '•! 


. i 4 















Le&ori Beneuolo. 

Vmanobis quidam (tudiofi vltima hyeme fCandideLe- 
&or)praeter publicam Le&ionem, intcriptis binas expo- 
ftularent, vnamPhyfiologicam,a]reram Pathologicam; 
alij vero etiam in fcriptis, legionem pra&icatmciunque 
his numero fis dicationibus vix fufficeremus, fuccifiuis 
horis Phy fiologiam componere decreuimus,mox Patho- 
logiam condituri: vtin pofterum quibufuis doctrinam 
Medicam ambientibus primas has medicinae partes fufiori oratione expo¬ 
nere valeamus, poflintque,& illi maiori cum fruCu,parique facilitate pro¬ 
ficere: Nam totum tempus repetitioni, explicationi, &difputationiaccom- 
modatum erit; atque adeo Medicinae fundamentis iuuentutem alacrius i n- 
buere conabimur. Vt vnufquifque aliquid folidiorisdo&rinae adfcifcat, vul¬ 
gare morem fcribendi inftitutiones Medicas, tanquamcenfura dignas,able- 
gauimus; Et paulo prolixius omnia expofuimus. ProduCior autem icriptio 
omnem ferme neceffariam doCrinam comprehendit; doCumque efficit at- 
tentumauditoremleCoremque. Infhtutiones vero bteues, & compendia, 
qu^ fehabent i nitar conclufionum,confuIum & indoCum pariunt IeCorem; 
quia praeterquam quod vix requifit9 doCrinae decimam partem contineant, 
ampliffimoegentcommentario.Satius ergo eft commentari js vti,& conclu¬ 
sionibus fimuj, quam folas ferme conclufiones obfcuritatis veloobuolutas 
ampleCi. Saepe quidem obferuaui hos qui compendia aut manufciipia ,aut 
pr^locommifla ardenter optant,in theoria moiborum,dum in prax> lc exer¬ 
cent,nullam habere cognitionem.Vnde luo iolo compendio, & remediorum 
aliqua farragine imbuti, ignari vbique incedunt. Grauionbus erroribus ex 
tali infcitia emergentibus occurrens,medica prolegomena perito Medico ne- 
cefiaria, diffuse produxi; vniuerfam rurfusPhyfiologiam maiori qua potui 
claritate fine affeftata latinitate in fex Y\bros,Galeno femper haerens,uiftri- 
buiiquos ,quia candenti calamo, & dum impreifio fieret , maiori cx parte 
compofui,pro tuafolita modeftia, aquoque animo trutinabis amice Lector. 
Irrepferunt quidem nonnulli errores,prasfertim dumVenetiasiui, & rurfus 
Foroliuium,quos quidem facile emendare poteris: vt cap.j.lib. 2. Sec. 1 .in 
principio fanguinis pro fanguis ponitur, & alibi hapar pro hepar, &c.Vaie, 
me ama, & ne more fcurrarum, diligentes feriptores, ipfumque Galenum 
defpicias. 



Ulu- 


> T 








L edor i maleuolo. 

Vas affatim erudabis nequitias,& canum more vel in ip. 
fo huius operis vefiibulo,obgannies,Ledor omnium im- 
pudentilfime. Sedringasineptiflime ad fatietatcm,& A- 
riftarchum, aut Cenforem in eundos, pro folita tua im- 
modeftia & garrulitate age, me proinde non laedes;quia 
vitium in tuo latet maligno pedore, & fi vnus dies quo 
tuam virulentiam nonexfpueres,flueret,veneni impetu 
diftentus illico diiahiareris. Grammaticulus quidam fcientij$'minime tin- 
dus dicebat olim fruftra Medicinam,aut Pliiloi'ophiam,aucTheologiam,aut 
Iurifprudentiam, deferibi; quia omnia lcripta funt. Quare inquit folis Hu¬ 
mani ftisfemper aliquid noui inucnientibus feribendi prouincia licitfc com- 
mittenda.Ofcurrillis, & ieiune Grammaticule,enixeabste lcirecuperem, 
cuius nouae latinitatis authores;id efi quam noiiam linguam latinam tuo p?- 
dagogieo cerebello euexifti, autexarando e tuo pauperculo pedore depro- 
fnis,praeter parciflimam illam quam multis fudoribus toto tuae vitae decurfu 
k Latio fonte, eoque frequentius impuriori,exhauris; Si veru fateare»dices 
nullam;fedpro tuo genio te ftylum formare affedatu,& ab alijs omnibus di-* 
ftindumjtequehoctuo tibiquepeculiari,mendacia,figmenta, & aliquando 
vera tuo arbitratu difponere: Et tamen nobis fabulas abijci€hcib&s,& veri¬ 
tatem multa contemplatione difquirentibus feribendi prouinciam, veluti 
Cenforia authoritate,adimis.Omnes omnes quotquot feribimus, veritati, fed 
diuerla inueftigatione, inhiamus. Si Ergo tibi, tuiqueconfimilibuslicitura 
eft exteriori rerum cortice,id eft, verbis,& confequenter fignis ex in (ii tuto 
('Hanc Grajnmaticationem tibi parum confuetam non percipis Gramaticu- 
Icjvarie vticur nobis pari er abditas rerumeflehrias ferutari non erit licitu; 
Liceat ergo tibi fcurriiia quasque,& vera fi poliis,compto fermone depinge¬ 
re : liceat & nobis, fi Dijsplacet,Veritatem>ablegat6cbrticequem tibbfis, 
concedimus, pro noftri geni j imbecillitate, aflequi.Sedgraiiidrem video ad- 
uenturum fuperciliofum Ariftarchum, quidodotaiu cbnfirmatus flitteras 
enim JDodoratus domi foiliciteinarca tdnquam fcienfiarum promptuarii 
conferuat)fapientemfe exhibet, etfi vix,nifi forte dormiehdo,fapiat,fronte 
caperata fidaquegrauitatecompofitus,fuam in meum hoc opus fententiam 
effutiens,d icet me nihil npui euexifie fed aliorum dodrinS meo modo difpo- 
fuiffe. Sic inulti hodi£ iuniores medici» vt dodi ab imperitis credantur, vivis 
dodisnon parcunt, fed occafione data ipfos pro viribus denigrant. Ita audi- 
uifaepe laceratum. Hyeronimu Mercurialem,cuiusdodi(fima fcripta ipfura 
vniuerfo Orbi commendant.Scd 6 ridicule vrbis circulator, 6 vanillime gar¬ 
rule^ tpgfda affentator>qui plures diei horas in attentatione cofumis,qui- 

que 








jjucjte ab omnibus vagabundus dicaris, te «gros v 1/itandos in magno nume- 
•o habere mendaciter refers,cur ijsqui perpetua cotemplatiommifi dum ad- 
aegros conuocantur, obftrepisf quia effronses, nec quafcego feribo, nec quae 
alius, percipis. Studere deberes, & do&iores conftdere, tuamqjie mordacem 
neptamque linguam compcfcere: Et cum primis Grammaticas rudimentis 
Catonis illud difeCre: Virtutem primam e fle puta COmpefcere linguam. Tu,- 
•tua loquacitate,dodifiSmoru virorum labores vnico tuse fastidas linguse i<ftu 
Cenforem agens conculcas,& ignoras ipfum Ariftotelem.Philpfophiae fer- 
tiliffimum parentem fuae do&rinae fundamenta ex Hippocrate, Ocello, Lu- 
cano,Platone,alijfqueantiquishaufifle: Hippocratem ex feriptis parietibus 
jempli itfculapij affixis; Galenum ex Hippocrate, Arifl. Theophrafto,Pia- 
:one,Dernocrito,Afclepiade,& alijs:Recentiores Grascos,& omnes Arabes 
ix his. Praeterea ipfa veterum do&rina tibi incognita cft, Ergotanquam 
»gnarus interprete eges. Tandem vnufquifque aliquid noui praeter nonam 
formam fuo operi addit. Pane enim omnes vefcuntur, fed quilque piflor fuo 
modo maflam fubigit, pinfitque: Vnde hic panis vni fapidus, alter alteri: 
Eadem fimiliter alimenta vari^condita, diuerfis fapiuni palatis: fastidis ta¬ 
men , & prauis humoribus oblitis, nunquam. Ociofus aliquis, in dignitate 
conftitutus, vel ea vacans nos quodam defpe&u oppetet. Sed turgidum hic 
Epicuri, quam Chrifti, & moraliumPhilofophorum mandatis tenacius hae¬ 
rens, porcorum more in luto vitiorum fecircumuolutet; fuoque officio, fi 
poffit,fungaturnos docere finat. QuQfdam exteros, quimihi Eminentis 
nomen, atque Dodoris Galli eripiunt, fibique, vt inde facilius lucrum col¬ 
ligant,adaptant, & in fingulis conceflibus congeftis conuici js atque menda- 
ci;s, deme male dicunt, tanqwam dementes quibus faniorem fandioremque 
nentem optarem>prudens omitto.Maleuole ergo Ledor,loco,vale apage * 



SER- 




, Uluftrifllmo, & Excellentiflimo Viro, 

V* % , *■ ■ 'jf 

NELLANO GLACAN 

HIBERNO 

. * . * 

Profeflori Eminenti in Antiquiflima Vniuerfitate 
Bononienfi. 

Del Sig. Conte Giofeppe Theodoli da Forli. 

O T u ,che leggi,inuan qui cerchi efprefjo 
Del Dioguerriero il bellica furore . 

Qui non ft apprtnde come refli vn enor e 
Da l’arme hoflil miferamente oppreffo » 

Sudottifoghtdnote d'oro impreffo , 

Ve drai depolio il fiu fublime honore > 

Se per vir tu di Medico fplendore 
Hume fi rende vgualfolo d fe fleffo • 

Cierio, dtlgranGL^iC^iNO; il di cui vantO 
H'addita il calle,ende con volo altero 
Si poggia d l’Etra,al fommo Sole d canto • 

Stringer la Tenna contro’1 Tempo arciero * 

Cangiar di Morte in dolce rijo il pianto > 
i d'alto Palor e etjempio vero . 



NEL- 









NELLANIGLACAN 

TIRCONALLIENSIS HIBERNI, 

Regis Chriftianifsi mi Confiliarij, & in Vniuerfitate 
Tolofana PiofdToris medici.nccnon in Celeber¬ 
rima Bononicnfi Academia Studiorum Matre, 
frimatij, ac Eminentis Profefloris. 



PROLEGOMENA MEDICA. 

C A PVT P RI M VM. 

De Neccjfitate Medicina. 

r ; ' ; ; : 'l J / ' ■ ' 4 • ’ )• * j 1 » . i ‘ ci ' i 

I corpus humanum impatibile,omnifq; alcerationis expers 
eflet, in fuaque integritate quouis tempore confifteret, 
alimentum non appeteret,nec fenedfcjm aut mortem for¬ 
midaret*, rrtinimeque feientiam aut artem, quas ei tuen¬ 
do piaefideret, cxpoftularet. Caeteriim, quoniam dupli¬ 
ces iuae corruptionis caufas, alteras internas ,alteras ex- 
tiinfecus incidentes , comites habet > neceife eft curam_. 
prouidentiamque non.paruani delicieret. In fc quidem, 
corpus humanum duplicem tendentia: ad interitum caufam compledhtur*, 
quarum vna eft perpetuum, ac indefinens triplicis fubftantiae,qua vnaqll^q*, 
pars conftat, per cutem effluuium: altera, fuperfluitatum , in quauis coi> 
poris regione, coaceruatio, diuturnaque mora. Perenne illud triplicis fiib- ! 
itanda;, Iphitus nimirum,humoris,& partis foli-da?effluuium,internaconu- 
pdonis caufa merito nuncupatur,quoniam domefticus,fiuc congenitus ca¬ 
lor, praecipuum animae inftrumentum, tale effluuium, feu refolutionem ne- 
ccflario molitur. Calidum enim innatum, fubftantiam per fe mobilem , & 
femper mobilem appellare licet, telle Galeivd llib. de tremore paipit. con- 
uul. Sc ng.cap. t,. quoniarn perpetua vicilhtudine, nunc Inuo, nunc extra 
corpus fertur. Si enim intus maneret in immobilitatem quandam ceflaret; 
ii loras pcipetuo efferretur, huiiifiuodi motus eum prorfus difliparetj atque 
adeo llltco exringuerctur; quo cxtir&o animal interiret. Natuta: ergo lege 
motu femper agitaturj, prahatam motus vidflitudinem rude fluenter ob- 
feruat j itaut altetum lpfius motum, alter femper excipiat. Huius perpetuae 
alternationis morus ratione, modice cxcinguttur, & modice accenditur, vt 
aiebat Heraclitus. Incenditur enim dum ad intima corporis alimenti appe¬ 
tens , reclinat: ab intimis vero eoiporis partibus relatus > &c quaquaiitrlum 
ad cutem difpeiius , extinguitur squia in- ambientem aera rcfoluitui, atque 
u .-v A diflipa- 




Duplex 
caufa con¬ 
tinua cor¬ 
rupti onis 
nojlra. 


Calor na¬ 
ti uus cor¬ 
poris tripli• 
cemJubftam x 
tiam perpe 
tuo ciijji— 
pat . 







Calor na- 
nuas aere¬ 
us efl atqj 
igneus . 


Caloris na 
tiui recur- 
fus ad cute 
•vjque pro¬ 
de fi. 

Calor na¬ 
tiuus frigi- 
di parti¬ 
ceps efi % 


Caloris na 
tiui recur¬ 
sus ad in¬ 
terna p\o- 
defl : licet 
humi dant 
ab fumat. 

Secunda 
corruptio¬ 
nis noflra 
interna 

caufa. 

Cibus, po¬ 
tus,refitra 
tio,& tran 
Jpiratio 
corpus refi¬ 
ciunt. 


* PROLEGOMENA 

difflpatur. Cum autem ignea:, aerearque fubflanna: flt,a fuo interno prin¬ 
cipio ad.fuperiora, exterioraque explicatur, ferturque. Nam calor omnis, 
quatenus talis, ad cognata elementa naturaliter recuirit, & fpontaneo impe¬ 
tu refertur. Calidum ergo fic in fublime fublatum , cum partibus omnibus, 
mixtionis lege, inditum fuerit j vna fecum folidam fubftantiamj, fimulque-* 
humidamdefert,diilTpatque. Etficfeipfum vnacum reliquis deftruit; fc- 
ipfum, quoniam fubflantia efl: fpirituofa,& tenuiflmia, fi in concreto fuma¬ 
tur: humorem, &■ particulas folidas •, quia ira his implicitus efl, vt ex iliis fuo 
impetu erumpere neqi^at quin fecum aliquid eorum extra rapiat. Licet enim 
eius recutias ad cutem vfque, vt partes foucat,facultares ad agedum excitet, 
& fuperflua ad exitui^ ddponat, neccflumis flt, prope tamen cnbrofam, &c 
fencftratam cutem extans, fuum exitum ad aera , ob fui tenuitatem , cohi¬ 
bere nequaquam valet. Hwc triplicis fubflantia:,qiiac Angulis momentis la- 
duram patitur, per cutem relolutio. hinc tandem interitus. 

Verum fagax natura, vt vita piotrahorur, caloris vehementiam in nobis 
adieda frigiditate temperauit. Quippe ex calido, 5c frigido calor natiuus co¬ 
te mperaturtefte Gal. cap.iam citaro . Si autem frigidum non obflaret,inquit, 
calidum quocf in fublinieattollitur, omne alune-ivuiin-, & fubflantiam par¬ 
tium fecum ^dkkicerqrFit ergo frigidum huiufiixxii caloris motui impe¬ 
dimento , ne ipfemet difperfus aboleatur. Quippe periculum efl , ne ipfc-*, 
prae leuitate,& lrnpetudutfum a corporibus dilcedat .-fod frigidum retinet* 
impeditque, & huius nimijmotus veheifieutram deprimit. Quoniam igi¬ 
tur , calor natiuus frigidi aliquatenus particeps efl, intro fertur ; hoc efl:, ad 
proprium principium viam init, vt fuo pabulo humido radicali, veluti nu¬ 
triatur , & debitas fundiones in inter is partibus , <Se praecipue vifceribus , 
peifleiat. Hoc fuo, ad interiora, motu humidum radicale abfumit ; atque 
adeo non folum (olidarum partium fubflantiam diflipando >fed pra:terea_> 
humidum radicale abfumendo, nollrum molitur interitum . Calor ergo na¬ 
tiuus aduerfis impetibus agitatus, nunc ad corporis extima, rurlus ad inti¬ 
ma, totius fubflantiae noflrae fluorem excitat, pardum ficcitatem temporis 
decurfu, humidum radicale abforbendo refoluendoque, inuehit: corporifq; 
noftri folucionem, nobis inuitis , molitur. 

Secunda noftri intentus molitrix caufa, nobifque intima, funt varij ge¬ 
nens recrementa, quae, quouis die, pro edaliorum varietate , accumulan¬ 
tur. Galenus lib. i.de fanit.tuen.c. 3 . neceflitatem procreationis excremen¬ 
torum hac ferie luc ulenter exponit j cum enim quotidie, propter infitumL. 
ipfis calorem, eundis animalibus mulca fubflantiae portio defluat, ncc flt 
aliter huius iuftum feruafle modum, quam cibi, potionis, refpirationis , & 
arteriarum motus ope, nccefle efl cxij$ contrahi excrementorum prouen- 
tum. Paucis interpofitis, rationem reddit, cur ex alimentorum quotidiano 
yfu, excrementorum prpuentus contrahatur ? quia videlicet cibus, & potus* 
qui, refarciendis inanitis partibus propinantur, cum partium earundem na¬ 
tura omnimodam flmiiitudioem non habent. Quare , qua: corpori alendo 
reftituendoque diflimilia, & minus apta, ppft codiones celebratas, fuper- 
fluitant, exetementa > quae excerni #& non retineri debent, appellantur. 
Et quoniam omnia in corpore moram aliquam, alias longiorem» aliquoties 
breuiorem contrahunt, fuis prauis aduerlifque qualitatibus vicina qu?uis * 
flue paitcs fint, flue humores, fiuc fpiritus, coinquinant. Nam tua conta¬ 
gione bonum pururaque fuccum confp urcant, partium temperiem euertut* 
Sc luculentum igniculum calorem natiunm* fumoium >tctium, impurum* 



MEDICA. ? 

te ad omnia munia obeunda ineptum reddunt. Cum ergo excrementitia^ 
impuritas in corporibus noftris fempergeneretur, eaque in prima, fecunda, 
& tertia co&ione,iure merito interitus noftri interna caufa dicitur. Vix 
enim integra fuperfiuitas pro natur* exigentia, extra corpus dcturbatur:hinc 
innumera mala, hinc aerumnofa vita, vel immaturus interitus. 

Calor ergo natiuus pluribus modis minuitur: abfumit quidem ipfe Aium 
genuinum pabulum, humidum radicale; quod etiam per habitum corporis 
quotidie refoluitur: vnde neccflario contabefcit. Dum autem alimenta af- 
fumpta alterat, ttanfmutatque, repatitur, atque remittitur: ab excrementis 
denique retentis, non raro fecundum aliquam fui portionem, veluti fuffb 
cauir. Tandem, fi calor ipfe natiuus nihil fit a temperamento diftin&um, 
perpetuam ia&uram ob quatuor primarum qualitatum continuum didi¬ 
di um patietur. 

Externae cauf? noftrc corruptionis variae continguntrvna tamen praecipua, 
qua nulla arte vitare valemus-,& eft aer nos ambiens,qui necedarib.quandiu 
viuimus, a nobis infpiratut, tranfpiraturq*,,vt cor eius commercio. tempere¬ 
tur ycalor natiuus , qui fecundum aliquam fui partem extinguitur, ventile¬ 
tur •, & lpiritus vitalis reficiatur. Hic ergo, quoniam alienas imprediones 
facile imbuit, te a nobis perpetuo infpiratur, corporaq-, noftra exterius per¬ 
petuo contingit, nobis vitia aliunde fufeeptaconleftimcommunicat. Vnde 
calore excedente , vel frigiditate, vel humiditate vel ficcitate alteratus, nos 
ncceflario alterat»ficuri maligna labe afb :us, nos etiam inficit. 

Aliae non raro extern* occurruut noftrae corruptionis caufae: vt gladius, 
te fimilia,quae contundunt, vulnerant, aut partes a fua fede diuellunt, diui- 
duntue. Interitum accelerat praepofterus ,& intempeftiuus vfus fex rerum 
non naturaliu r,qu*, aer, cibos potus, motus & quies, fomnus te vigi¬ 
lia .excreta & retenta, & animi padiones fiuc pathemata, vuleo nuncu¬ 
pantur . 

Vt ergo commodo fex rerum non naturalium vfu pr^fens (anitas femetut*, 
& amida ex prxpoftero, nimioue earundem vfu. recuperetur, necedaria/uic 
•liqua lcicntia, qua quis imbutus, imminentia mala praecaueret, atque prae- 
fentia profligaret: Et haec eft illa quae communiter Medicina appellatur; de 
qualoquutus Hippocrates libro de vetera medicina,ait: Medicinam inqui¬ 
rere, ac inuenire lpfa neceifitas homines coegit. Medicina neccflario in- 
uenta eft. Medicina propter aegros inuenta eft. Et lib. de Arte: Nemo 
quifquam fine medicina fanari poteft . 

Sed argutulus aliquis, medicinam rfb hominum vfu cxplodens.dicet Dei 
decreto humanae vitae terminum ede ita prafixum , te limitatum, vt nemo, 

3 uantumuis induitnus,eum pnecerire polfit. Adcoque incaifum a nobis me- 
icinam excogitari. 

Cui.vt fatisfaciam, minime inficior Dei decretum tale ede, quale pro¬ 
nuntiatur. Sed Medicinam proinde eliminandam, nego . Nam ad deter¬ 
minaram illam vitae periodum commode , vel incommode peruenitur . in¬ 
commode ad eam accedunt quamplurimi, qui Medicorum praecepta non li¬ 
benter audiunt, fcd pro fuo arbitratu intcmpeftiuis, excciliuifque fexrerii 
non naturalium vfibus iudulgent, vt fua fponte morbidam vitatn, languo¬ 
ribus eoniugatam accerfant. Hinc quamplurimi,calculofi, podagrici, afth- 
nvatici, lippi, lardi, gibbi, vlceiofi, fcabiofi, te leprofi . quotidie euadunr. 
At ,vero qui commode , te iuauiter vitae curriculum perneere cu- 
piuntjnon folum libenter Medicinae lalutaria praecepta audiunt, fed eis 

A x placide. 


Vari] nu¬ 
di extin- 
fttonis ca¬ 
loris nati- 
ui . 


Cattfa ex¬ 
terat. 


Aer alte- 
ratus tm 
alterat , 


Medicina 
n ecejptria * 


OhiiZltol 


Soluti§, 


ObieElio. 


Solutio, 


4 P R O^X E G O M E N A 

placide Sc fine renitenda obtemperant. Quare, vt homines faelicioii, pra- 
dli&iorique vita fruantur, fcientia medica protenus neccflaria videtur. Per- 
fpicuitatis ergo,rem exemplo perluftrare placet. Accendantur dua: faces aut 
candela:, eiufdem ponderis,quarum vnain aliqua porticu aduerfis flatibus 
expolita relinquatur: altera, pro more in aliquo cubiculo, alioue loco vu- 
dique occlufo. Certum eft vtramque ad cerae > aut feni, aut funiculi vfque 
confumptionemduraturam. Sed qua:in cuflodia pofita eft: diutius,quae 
vero temporum iniurijs, breuius. Pari pa£lo duo coretanei vita: teimmum 
a Deopraefcriptum humidi radicalis abfumptione abfoltiunr; vnus tamen-, 
cxa&a vidlus ratione vfus, morborum impetibus validius relucfatur,& pro- 
du&iorem vitam peragit. Alter inordinate degens fracdis viribus, fanita- 
te lubrica,atque inconftanti, vira: curriculum claudit. 

Quod autem vita noftra termino claudatur ex D.Paulo liquet, qui ait fla- 
tutum efle omnibus hominibus lernel mori. Plato m Timaeo idem refert. 
Gal.etiam lib.i.Sc 6.de fanit.tuenda»& lib.de tabe, qui floccifacit Philofo- 
pbum illum Sophiftam, qui de immortalitate comparanda librum confcri- 
piit. Quod autem vita regimine producatur, pacet in Pollione qui vitra-, 
centefimum annum cum animi, & corporis vigore vixit,quia, rnxta Demo¬ 
criti con(ilium,intus mulfo,foris oleo vfus eft‘vt Auguflo refpondit,referen¬ 
te Plinio lib.iiiC,i4.Democrmis autem,vt fanus quis ieiuetur,intema mei- 
le,extema oleo rigare perfuacler, & optime» 

Sed vlterius obftrepunt, morbis vrgennbus nullum adminiflrandum^ 
remedium* quoniam Dei decreto ager morietur aut liberabitur.Refpondeo 
omne bonum acceptum Deo merito adferibendum: Vtplunmum tameiu 
agerDiuina liberalitatis particeps fit, mediantibus caulis iecundis. Pru¬ 
denter ideo idonea a Medicis excogitantur remedia, quorum redtam admi- 
niftrationem falus fubfequetur, fi Deo ira placet > fi fecus, mors.Quod au¬ 
tem remedia tentari debeant, patet ex Ecclefiaft cap.57.vbi fcribiturr Deus 
fanat per hac .i.remedia, toliitque doiorem hominis. Non dirliteor tarnerx* 
Deum, fine medijs, vitam hominis miraculose producere . vti produxit vi¬ 
tam Ezechia moriencis ad quindecim annos, vt habetur lib^.Regum» 


CJP % II 


De tPHtedicinx origine . 

M Edicinam Adamo m mundi primordio fuifle infufam facile cre¬ 
diderim. Sed languefcente fenfim veritatis amore, Se propaga¬ 
to peccati feminario, hominum ignorantia quotidianum fu- 
fcepit incrementum, donec inordinato infolentique progreflu 
Neceffitas animalium ruditatem excederent. Poflea tamen > variarum rerum inopia-, 
& Aainira prefli > & variorum euentuum, quorum caufas ignor abant, admiratione-* 
lio caufet du&i»plcrafque difciplinas vigilanti folertia reftaurare,coadti funt. Ad 
ini etiam s fcientiarum ergo ftudium eos piomouit praefatum duplex incitaculum, ne- 
fcientiaru ceflitas, & admiratio. Nam illa fcientias artes ad commodam vitx pro* 
* r pagationem conferentes indefinenter produxic; ficuti admiratio eas, quae 

in fola rerum contemplatione immorantur ,conftituit. Medicina autenu 9 
quia neccflaria? primi eft ordinis, & fecundi forte particeps. 





MEDICA. 1 ' j 

Homerus ad iram Deorum morbos hominibus incutij&adeoruncLm 
morborum (ablationem ab ijfdem Dqs immortalibus, medelam expeti, af- 
feuetat,cui facra pagina Ecclefiaftici 38. confentit. Qui deliquitmcon- 
fpedu eius qui fecit eum incidet in manus medici. Quafi diceret,peccatum 
morbis viam fternere; paulo ante ait: Da locum medico: Etenim illum Do¬ 
minus creauit > & non difcedat a te, quia opera eius funt nccefiaria. In_, 
praefati capitis exordio fequentia habemur: Honora medicum: propter ne- 
ceftitatem enim creauit ipfum altiftimus. A Deo enim eft omnis medelx.., 
& a Rege accipiet donationem. Difciplina medici exaltabit caput illius,&: 
in confpedu magnatum in admiratione erit. Altiflimus de terra creauit 
medicinam, & vir fapiens non abhorrebit eam. Nonne a ligno indulcata^ 
eft aqua amara ? Ad agnitionem hominum virtus illo; um j & dedit homi¬ 
nibus fcientiam Altiflimus, honorari in mirabilibus fuis. In his curans mi¬ 
tigabit dolorem, 8 c vnguentarius faciet pigmenta fuauitatis,& vn&iones 
conficiet fanitatis,& non confumabuntur opera eius. 

Ab his non deuuu Hippo, lib, de veteri medicina , aiens : Medicinam., 
artem dignam, qux Deo adfcnberetur primi inuentores ndicauerunt. Et 
epiftola ad Abdtr tas,dum medicinam Deorum nrunus efle confirmat. 
Proinde Graeci Deum Apollinem , louis & Latona: filiu,medicinae inuc nto- 
fem ftatuunt. de quo ideo Ouidius lib.j.Metainor. (quod innuit lib. 1. de^> 
remed. amor.lib. 3. de trifi.eleg.3.^; lib. 3. faft.& Vngil. 11. ./Eneid.) Iuen- 
tum medicina meum eft, opifexq*, per orbem Dicor \ & herbarum fubieda 
potentia nebis. Apollinem ideo Athenienfes .. maiorum depul- 

fore vocabant:& Veftales virgines Roma* in fatus cum fic appellabant: A- 
pollo Medice, Apolio Poean . Apollo enim didtus eft qua fi abluens oc fol- 
uens a malis, tette Platone in Oatylo. vel vtalijs.placuit,medicina in- 
uentor creditui, quoniam ais illa vaticinandi, cui medicina cognata efi , ab 
Apoll ine originem traxit. Macrob. tamen lib. 7. Saturn. c. 17. docet pote- 
ftatem medendi Apollini concedam ede, quia temperatus calor Solis, qui 
nomine Apollinis inrelligendus venit, omnium morborum fuga exiftit. 
Strabo lib. 14. luaGeogra.apud Milefios,& Delios Apollinem (alutife- 
rum, & poeamcum, a fedandis morbis , nominari, retulit. Ab ali js Ofiris 
didus elt, quafi oculati (limus, & multqculus, quod Medicinam fumma_» 
cumpiudentia,&circun(pedione mortalibus adinucnerit. Vndeeum_. 
«Air t.falubr.tatis authorem nuncupabant. 

i-iimus verumtamen lib.7.natural. hift.eap.f6. Chironem CentauruiiL. 
Theftaiurn Saturni, & Phyllirse filium , medicina inuentorem proclamat. 
vel,vt verius rem deducam,herbariam & medicamentariam artem, primum 
abeo manafte credendum .Chiron hic.fuit Achillis magifter ,& ififculr.- 
pium, vt fertur, medicinam docuit. Plurarc. in fimpofiacis lib. 3.q. 1. Age¬ 
norem, & Cheironem medicinam primos fccifie, (cnbir.Medicinam ,/Egy» 

{ >tij apud feipfos repertam volunt: Alij per Arabum Apollinis >& Baby- 
onis filium. Diodorus Siculus ( qui 68. annis ante Chriflum fiomit) lib. 
i.anriquita. c. 2. Mercurio TrifincgiftoALgyptio medicina muentionem^ 
tribuit. Galen. lib. de exhortatione ad artes addifeendas c. 1. Deum Mer¬ 
curium orationis parentem , & artium omnium audlorem proponit. Alij 
Capitii Regem/Egypti medicin$ inuentorem refeiuntieamque ab if.gyptijs, 
tanquam a piimisarrium cultoribus, ad Gratos fuifte deriuatam, ciedunr. 
Apud quos eam primus exercuit Apollo Deus nuncupatus, deinde Aifcula- 
pius Apollinis filius (Aiclepius Graecis dicitur; Vnde Aiclepiada: nomi¬ 
nantur 


SacraScri 
ptum cUls 
medicis 
/ vcrba^. 


Apollo me 
dic in a in-^ 
nentor. 


Cur -Apol¬ 
lo- fic di • 
cius. 


CurPoean. 
Cur Ofiris. 

ChironCe • 
taurus, 
medicina 
inuentor a 
pud Plin. 

Agenor, 
medicina 
inuentor 
apud Plue , 

Medicina 
inuentores 
apud Ae¬ 
gyptios. 

Aefcula- 
piuswt pa¬ 
ter Deus 
mcupatnr ; 


AiorsAt- 

falapij. 


Aefculapij 

templum. 

Jbfedicina 
climea ab 
Hippo, in¬ 
fanta. 

Ad publi- 
fum forum 
agri anti¬ 
quitus eue- 
bebantur . 
latraleptt 
f* 


Varia fe- 
ft a Medi¬ 
corum. 


6 PROLEGOMENA 

nantur familiae ab eo propagatae) quia medicinam paulo altius illuftrauit* 
&c Hippolitum Minois lilium, Athenienfium decreto interemptum, ad vi¬ 
tam reuocauit, Dei nomen apud Graecos , vt pater, meruit. De quo Quin¬ 
tus Serenus Samonicus, medicus latinus, ita cecinit. 

Tuque potens artis reduces qui tradere vitas Nofti, atque in cadum ma¬ 
nes teuocate fepultos. Qui colis a£gcas, qui Pergama , quique Epidaurum. 
Poft huius obitum, tanquam hereditario iure, in filios Podalirium, & Ma¬ 
chaonem, omnis medendi facundia &: poteftas translata cft. Hi enim in_, 
bello Troiano, ftrenuitfimorum Ducum munere funt fundti - y xgrifque in- 
fuper mederi, dignati funt. Vnde Homerus lib.z. lliados ait: 

Horum rurfus Duces erant yEfcuIapi) duo filij, Medici nobiles, Podali¬ 
rius atque Machaon. Etlliados lib.4. 

Taltibi quam citifiime Machaonem accerfe Virum, ^Efculapij filium, prar- 
ftantillimi Medici. Idem Hom. Iliadis lib. 1 1. medici dignitate innuens, ait. 
Dodtior eft cundtis medicus mortalibus vnus. 

Plinius lib. r?. dEifculapium fulmine extindlum,ob Iouis iram, quod 
Dianie precibus Tyndaridam fiue Hippolitum Athenicnfium decreto in¬ 
ter quatuor equos difeerptum, ad vitam reduceret, contendit. Ab >£fcula- 
pij interitu ad bellum Pel >ponefiacum ('Pelono refis hodie Morea dicitur ) 
medicinam in denfitfima nodle latuiite, idem Plin us perhibet: 8 c tunc, in¬ 
quit reuocauit eam in lucem Hippocrates genitus in infula Coo, clara, 5c 
valida,&: /Efculapio dicata. fecum fuillet mos liberatos morbis fcnbere-» 
in templo Deo 'cuiapioconfecrato, vt fimi! tu lo proficeret in confimili- 
bus morbis, qui alijs fuperueniie portent, Hippocratem omnia experta me¬ 
dicamenta 111 templo appenfaexfcnpfirte, eraditur . Atque, vt Varro apud 
nos credit (inquit Plin.) iam templo concremato , is ( H ppocrate s fcilicet) 
lnitituitle medicinam hanc, qua: clinice vocatur. Graeci autem Clinicen-, 
vocant (cime autem latine ledlas dicitur)praxim medicam , qua Hippo¬ 
crates , quem fequimur, vfus e(P, xgros tn lecto decumbentes vifitando, vt 
morborum fpecies per fig ia propria inueftigaret, morborumqj caufas de¬ 
tegeret, & xgrorum naturam , fexum, artate n, habitum > atque conluetu- 
dinem exadle pevpenderet.Prxcedent.bus veio fxculis ad medicorum edes 
Sgn deferebantur: immo,vt aiunt,ad publicam plateam,vt qumis expertum 
a te remedium in fimili motbo, argro porrigeret. Didtis fubncdtic Plinius 
Prodicum Selimbrite in Romania natum,Hippocratis difcipulum Iatrale¬ 
pticen ( eit pars medicinae quam vilis nota homines, liniendo corpora, ea- 
que manibus contredtando perficiunt) mftituifle. Cuius, veluti, £c Hip¬ 
pocratis placita, ingenti garrulitate matauit Chrylippus. Et Etafillratus, 
ex Ariftotelis filia genitus, fui magithi Chryfippi pariter principia mu¬ 
ta uit. 

Alia fadtio Medicorum (inquit idem Plin.J ab experimentis fe cogno¬ 
minans Empnficem,carpit in Sicilia a Credtc Agrigentino Empedoclis Phy- 
fici a-uthoritate commendato. Herophilus aliam potlea fundauit Sediam: 
Afclepiades aliam. Antonius Mufa D. Augutli Cari aris Medicus principia 
aThemifone Afclepiadis ditcipulo propofita aduerfus luum magulruin_# 
euertete conatus e(t: &c fariiciter: nam adueria methodo a penculofifiimo 
morbo Auguttum liberauit.Eodem fere tempore Neronis pnncipatu,Thef- 
falus maiorum placita euertere conatus clt •, Et quadam rabie in omnes xui 
Medicos peiorauit. Clinas Maililienfis rcligiofa atlrorum obferuatione_> 
cludius aliam etiam mllituit Sedlam. Primus Medicus, 6 c ipfe vulnerarius, 

qui 




MEDICA. 7 

qui Romam anno ab eadem vrbe condita f 3 f.aduenit, fuit Archagatus Trimus me 
Lifanix filius Peloponenfis, eique ius quiritium datum, & taberna in com- dieus So¬ 
pito Acilio empta. w<*. 

Poft relata, ctiamii medicinam non efie damnandam>aut vllo pado abo¬ 
lendam confiteatur Plin. aperto tamen ore, Catonis (ccnforij non Vcicen- 
lis ) verbis mfus in eam irruit. Sed Plini, xque ac Antonius Guibarra me¬ 
dicina: fuppreffionem ab ./Efculapio ad Hippocratem vfque nimis imperi¬ 
te fupponunt. Cum ex Homero compertum habeamus Podalyriutn 
Machaonem, itfculapij filios medica peritia non mediocriter imbutos. 

Denique teftem hahemus ingenuum lpfum Hippocrar. medicinae refe¬ 
ctorem ,vt ipfi reflantur, qui libro de iureiurando, ait .* Parentifque loco 
habiturum eum qui me hanc artem docuit,cum eoque vitam & bona com¬ 
municaturum. Ecce Hippocrates ab alio medico, tanquam a magiftro 
eruditus. Fertur etiam ipfum a Democrito pulfus notitiam accepiffe : Rur- 
fus idem Hippocr.lib.de vidus rar.in moib. acutis, Cnidiorum medicorum 
fedam (quam nobiliflimam vocat Gal.lib. i. meth. c. 1.) commemorat> in- 
quiens: Qui Cnidias appellatas fententias feripris tradiderunt, ij fane qui in 
fingulis morbis segri patiuntur,& quomodo eorum nonnulla lpfis eueniant Ante Hip 
rede confcripfeiunt,&c . Ergo ex Hippocratis lententia medicina adfui pocratem 
aduentum vfque m denfiflimanode non latitauit, vt Plinio placuit. Galc- pluresme - 
nus quatuor Sedarum medicorum meminit Jib. i.meth. cap. 1. Atque olim dici, 
quidem non parua iis eiat eorum qui in Co,atque Cnido habitabant,vtri vi- (Metuor 
delicet inuentorum multitudine reliquos fuperarent. Quippe geminum hoc m cdi'corv. 
genus Aiclcpiadarum adhuc in Afia fupererat, deficiente nimirum quod SchoU . 
in Rhodo viguerat. Certabant autem cum his houetlum illud certamen., 
quod Hcfiodus praedicabat, etiam medici, qui Italum incolebant Philiftio, 
Empedocles, Paufamas ,& horum fedatoies: crantque tres hae certaatium 
interle nobilium medicorum Scholae. Plurimos quidem atque optimos di- 
fcipulos Cox fortuna contulit: ab hac Cnidias,: nec tamen in paruo haben¬ 
da pretio erat, & quas 111 Italia nofcebacur. At horum nemo, nec mane po¬ 
tent.um fores ipios falutaturus, nec velperi coenaturus, frequentabat. Cui- 
uis vel leuitcr 111 mundi Chronicis verlatus, compertum eft, praedidas medi 
eorum fc holas ab Hippocrate, tanquam a primo didatore,non fuifle con- 
thtutasr. Cnidiam Hippocrates^cfoat. Ergoptxfuit. Nam lpfe ait Sedam 
Cmuiam Scriptas quatcUm fententias ttadidifle. Empedocles vero, qui 
Italicam infiicuebat ftdam, Hippociate antiquior fuit. Rhodia feda pras 
vetuftate contabuit. Hippocrates adhuc lib.de veteri medicina,ait: Medi¬ 
cina iam ab antiquo exiffit. Et lib.de lege medicinam nobiliflimam artium 
commendat, fuo tamen tempore omnium infimam asflimaupronunciat: 
idque propter eorum qui eam exercent ignorantiam, & ftultitiam eorunw 
qui tales infcios medicos appellant. 

Praeter Homeri, Hippocratis, & Galeni tcftimonia,facra pagina plene 
confirmat intei iEfculapq obitum & Hippocratis ortum, medicinam non-* 
fuifle exnndampmmo medicos, rem medicam excrcentesjinteruixiflc. Ezc- 
chiel autem PLopheta,qui fexceatis faltem annis ante aduentum Chrifti flo¬ 
ruit cap. 47* ait: Et erunt frudus eius in cibum, & folia eius ad medicinam 
Kippocr. autem 44S. annis vel circiter,ante aduentum Chrirti claruit. Er¬ 
go ante ipfum tempore Propheta: medicina a medicis excercebatur. Salo¬ 
mon tam ab Hippocrate ietro,quam ^Efculapio pofl remotus, deplantatum 
& anuzttliu eundis viribus exade difleiuit; vt habetur lib.3. Regum.^Efcu- 







Opus medi 
cnm Salo¬ 
monis. 


Mtrcc- 

'dem medi 
cis ‘coufli- 

tutt Domi 
ttus . 


Medicina 
fi, Deo da¬ 
ta. 


8 PRoIEGO MENA 

lapius ante bellum Troianum claruit. Hoc bellum inclitum fuit circa an¬ 
num i if 8 ante aduentum Saluatoris. Homerus didti belli praecipuus rela¬ 
tor, circa 1085. Salomon circa annum 103 ?. Pra'di&:um Salomomis opus* 
quorundam relatione, in Hierofolimitano incendio facfto per Nabufaradan 
conflagrauit. Georgius Cedrenus in hiftoriarum compendio narrat, Graecos 
Iatrofophiftas fuffuratos fuifTe ex ditfto Salomonis opere materiam &c argu¬ 
menta quaeuis ad artis medicae conftitutionem requifita: aitque cum alijs 
quod Ezechias Rex di&um opus de medio fubftulit ,offenfus negligentia-» 4 
populi Hebraei> qui morborum remedia ex praefato opere petens, eoium fa- 
nationem a Deo flagitare negligeret. Libro denique 2. Paralipomenon cap. 
16. Rex Aza (qui in Iudara tempore quo Syiuius Porcha in Lacio, regnauic 
longe poftquam claruit Homer. tefte Eutropio lib.i. de geftis Romanorum) 
reprehenditur, & peccafse dicitur, quod vexatus pedu dolore vehementifti- 
mo in infirmitate fua vrgente,non quxfiuerit Dominum,fed magis in medi¬ 
corum arte fiduciam pofuerit. 

Si luperiora tempora ante bellum Troianum, & confcquenterante ^Efcu- 
lapium qui paulo ante floruit, confcendere licet, medicina: antiquitatem-, 
nullo labore, commemorare poterimus. Mofes qui Pharaoncm Chencrem 
Aegypti Regem, numine auxiliante oppugnauit» Sc Ifraelem liberauit.Genc- 
fis c.fo. ait: Iofeph mandauit feriris luis medicis vt corpus patris fui Iacob 
defundi aromatibus condirent, iofeph a fratribus fuit venditus circa an¬ 
num 1753 ante aduentum Chrifti: Mofes Lraelem liberauit circa annum* 
rf 19. vel 1 si6. vt alijsplacct: Exodi etiam cap. 21. inier praecepta iudicia-' 
lia, flue leges quas populo Deus tribuit medicis mercedem conftituit. Si 
(inquit Dominus) rixati fueiint viri Sc pereufferit alter proximum fatim la¬ 
pide, vel pugno, &c ille mortuus non fuerit, fed iacuerit in ledtulo: fi furre- 
xerit Sc ambulauerit fons fuper bacillum fuum,innocens erirqui percuderit: 
ita tamen vt operas e us, & nnpenfas in'medicos reftituat, Melampus cele¬ 
berrimus medicus,vi. ; uit,vt fertur circa annum 1 ^o.ante Cluifti aduentum 
Hermes ille Trilmegiftus, (.1. ter magnus) medicus & Philofophus z£gy- 
prius floruit circa annum 1460.ante Chriftum: Chiron quidam Centaurus, 
tempore Vencns Sc Apollinis, floruit: circa nimirum annum 1750. antei* 
Redemptorem, vt in Epitome chionicorum habetur.. 

Ex his,ali)fquc vari;s exemplis fatis conftat medicinam,quouis tempore in 
magno fuifTe pretio,& ieftimatione, nullumque prselapfurn tjeculum, quo 
ca hiimanum genus non indiguerit. Iclus enim filius 5 yrach,qui floruit cir¬ 
ca annum 214. ante Chriftum natum cap. citato Ecclefiaftici medie* indu- 
ftriaeneccfiitate his verbis exprellit.Et non cofummabuntur opera eius.Quas 
verba non aliud fgnificant, quam quod medicus omni tempore fine fo¬ 
culorum interpolatione, medicam artem exercere debeat.Nam quouis Lem- 
pore a primi parentis lapfu,peccatum, quod morbis viam ftrauit, committe¬ 
batur ,£queac committitur. Erga cum morbofis orumnis omni temporO 
genus humanum f uerit obnoxium, medicina iii fftbfidium a Deo concefta, 
omni tempore commoda remedia fubminiftrabat.-Redte ideo Sandtus il¬ 
le author ,medicinam, non humana mduftna, fed diuina liberahtatc no¬ 
bis concedam iuille declafat, aiens: Aitiftimus de terra creauit medici¬ 
nam . Omnes ergo ilii medici, qui pro JDijs, quod tam falutaris artis muen- 
tores oftimarentur, a coco imperitoque populo adorabantur, Mi drino po¬ 
tius leduii ferutatores, quam veriinuentores nuncupandi veniunt. Qui ra- 
men renum natuvas,Deo auxiliante, akiusfctfciuucuunc, noin proprio glo- 



medica: 9 

fi* aipidi>fed,Yt, poftquam confenfum Sc difienfum multarum fetum, cum 
humana natura excogitaret,8 c dimenfi cfTent,humanas oblinirent aerumnas» 
in magna veneratione vbique locorum efle debent. Cum huic labori non-, 
leue lludium Diuinus Hippocrates ,& Calenus,duo medicinae luminariau» 
adhibucrint,eorum memoriam varijs encomijs fempiceme recolere, nunqua 
eft afpernata pofteritas. 

Non in conlimiles viros omni laude dignos perorarunt Cato Cenforius 
apud Plinium,& Plinius ipfe lib.29.natur.nift.c.i.Sed in Graeculos quofdam 
imperitos Thedalicos, Erafiftrateos Rom^ fumma cum iadantia gr<£cani- 
iantes: m quos & ipfe Galen. Itylum vertit amarulentum,vt fequenti capita 
Methodicam febtam deferipturus, referam. Plinius circa annum 11 6. poil 
Chrifti aduentum claruit. Galenus vero Romae egit circa annum 140. aut 
1 fo. Ergo eofdem medicos quos Plinius vituperat,Galenus etiam reprehen- 
dir. Nec hi folutn, fed lpfeHippocr. qui circa annum 460. ante Chriftum 
fcripfit. ignaros omni cum defpc&u lacerat. Proinde lib. de artic. inquit ho¬ 
mines ignaros prauis medicis lucru prxbere.Lib.de viitus rati, in morbacut. 
aut Medicorum altercationes, etiam circa ptifanam, & modum prxfcnbendi 
eam, nimis obicurare facultatem medicam. At v. (inquit) ars tota magnam 
quidem apud vulgum calumniam fnftinet: adeo vt nullam omnino medici¬ 
nam eife exiftiment. Si quidem in acucis morbis in tantum incer fe diflen- 
tiunt artifices, vt qu.x alter exhibet veiuti oprima reputans, ea lam mala alter 
exiftimet. Fereque obid arsipfadiuinationi fimilis eife videtur.Lib. de Pri- 
fca medicina de bonis meoicis $c medicina: inuentoribus,deque malis non¬ 
nulla pronunciac. Libio de lege caufam toleranti* prauomm medicorum 
in vrbibus fequenti ordine exponit: Omnium Profecto artium medicina., 
nobili (fima. Verum propter eorum qui eam exercent ignorantiam,eorumq-, 
qui temere de his indicant # omnibus artibus iam longe inferior habetur. 
Cuius quidem erroris illa mihi potillimum caufa efle videtur, quod foli arti 
medie* nulla in vrbibus, praeterquam ignominiae, prxfinira poena eft, qux 
eos qui ex ea conftant minime attingit. Qui quidem peifonarum, qu* in_, 
tragoedijs producuntur,maxime fimiies elle vicjentur.Quemadmodiim enim 
illi quidem formam, habitum, dc perfonam hiftrioms referunt,neque ta¬ 
men hiilriones funt: fic & Medici, nomine quidem multi, re lpfa perpa ici'. 

Plinius Hippocrati, veiuti fubfcribcns,ait: Itaque hercule in hac artium 
fola cueni:, vt cuicunque medicum fe proferfo ftacim credatur, cum fit pe¬ 
riculum in nuilo mendacio maius. Non tamen illud intuemur, adeo blan¬ 
da elt fperandi pro fe cuique dulcedo. Nulla praeterea lex quae puniat infei- 
tiam capitalem, nullum exemplum vindici*. Difcunt periculis noftiis , & 
experimenta per mortes agunt: Medicoque tantum hominem occidilfe im¬ 
punitas lumina elt. Quinimo tranfic conuitium ?1 &: intemperantia culpa¬ 
tur : vitroque qui periere arguuntur. Alia adhuc medicorum vicia, vt ve¬ 
neni propinationem, cc adulteria, merito congerit Plinius. 

Marci Catonis Ceniorij verba ex eodem Plinio fubijciam, vt medico co- 
flet lpfumnon medicinam, nec fimpliciter medicos defpexifie, vt impu- 
dentuflmi quidam medicorum ofores, tanquam impoftores ridicule indies 
p.erluadenr, fed Graecos quofuis litteratos. Dicam > v inquit ) de illis Graecis 
luo loco Marce fili, quid Athenis exquilitmn habeam ,& quod bonum fit 
# eoriim literas infpicere, non perdifeere . Vincam nequillimum, Cc indoci¬ 
le genus iliorum: Et hoc puta Vatem dixitfe . Quandocunque gens illa.. 
Puas ineras dabit omnia corrumpet. Tum edam magis fi medicos fuos huc 

B mittet, 


Afedieoni 

dijjen/i e ar 
tem faciat. 


Ale dic 

nominas 

muithre^j 

pauci* 

AI e di corvi 
dejectus* 


Cato iru 
Cracos iit • 
tuates. 


Nec Cato 

necTlimus 

medicina 

damnat. 

Fallitur 
Tlin. nam 
fuperius in 
quit pnmu 
medicunu 
•vemjfe Ro¬ 
mam anno 
•vtbis 

Urgo vitra 
600, annu 
non car ut¬ 
re medicis 

Romani. 


Tojl Cato¬ 
nis Cen/o- 
rij obitum 
Romani 
medicos co 
here» 


Barbari 

ipfi medi¬ 
cos habe¬ 
bant. 


JO PROLEGOMENA 

mittet. lutarunt inter fe barbaros necare omnes medicina. Sed hoc ip- 
fum mercede faciunt,vt fides ijs fit, & facile difperdant. Nosquoque_> 
did itant barbaros, & fpurcius nos quam alios Opicos, appellatione faedant. 
Hadcnus Cato Grxcorum praemeditatas aduerlus Romanos technas, pau¬ 
cis comprahcnfus eft: Ex cuius verbis nemo fanx mentis inferre valet, me¬ 
dicinam eius iudicio eliminandam. Immo vero, yt Plinius ipfe teftatur. 
Profitetur fibi commentarium efle quo medeatur filio, feruifque familiari¬ 
bus •, liberequc fubijcit,vt Plinius etiam loquitur» qua medicina fe & coniu- 
gem vfque ad longam fenedam produxerit. Obijt enim Cato ille Cenfo- 
rius 605. Vrbis Romanx,& fuo.Plin. vero teftatur medicinam rem vti- 
liffimam non fuific ab eo damnatam. Nam non rem antiqui damnabant» 
fed artem ideft medicinam,rem Reipubiicx profuturam rebantur: quorum¬ 
dam tamen medicorum Gixcorum verfutias, & vitia damnantes, medicos 
extirpare fatagunt. Plini, hanc veritatem propalat, qui poftquam Romano¬ 
rum medicorum nonnulla vitia detexit, aitrNon lint artis ifi a fed hominum: 
Et paulo poft : Et hxc(i.quod auariflimi medici multos xgrotum loculos 
auidiffimc haurirent) peifonis imputentur. Etrurius eofdem medicos ar¬ 
guens , inquit: M utatur ars quotidie toties interpollis & ingeniorum Grx- 
cix flaru (fiuc iaftu) impellimur.Palamque cft vt quifque inter illos loquen¬ 
do polleat,valeat imperatorem vitx necifque illico fieri: ceu vero non mil¬ 
lia gentium fine medicis degant, nec tamen fine medicina: ficut populus 
Romanus vitra fexcentcfimum annum. 

Ecce Plinius qui fatetur fine medicina populos vitam non traduccrej fine 
medicis tamen apprime pofife. Graecorum ergo ftimularus odio Marcus 
CatoCenforius, fuo confulatu medicos ex vibedepelli curauit. Quod 
quibufdam legulcis, ijfque infcijs, dc medicorum honori, prx inuidia , de¬ 
trahentibus , garriendi occafionem dedit. Putant etenim Romanos, expul- 
fis fcmel medicis, fine his vixifTe centum & odoginta annos. Sed in hoc, 
vt in alijs multis, fux infeitix pulchrum fpccimen omnibus palam exihi- 
bent. Nam Marcus Cato Confulari dignitate gauifus ante Ciceronem an¬ 
nis 1 3 1. fenioque folutus eft annis 8 3.antequam Cicero cofulatu potitus cf- 
fet. Sed vigente Cicerone, Romani Medicorum opera fruiti funt. Ergo 
pollquam Senatui Marcus Cato medicorum exilium perfuafit, centum, Sc 
odoginta annis Romani medicis non fuere priuati. Hanc veritatem Cicero 
ipfe confirmat, qui lib.de claris oratoribus, vbi fe Catoni Cenforio in con¬ 
fulatu fuccederc monens, vti Cato Cethego, hxc habet: Cum efTem pro- 
pemodum extenuatus, me & amici,& medici hortabantur vt caufas age¬ 
re defiftercm:& lib. 13. Epift.familia. ad S. Sulpitium fcribcns.inquitjAfcla- 
pene patrcnfi medico vtoi valde familiariter. Suetonius denique in vita.. 
Cadaris refert,Calarem omnesprofitentesmedicinam,quo libentius vr- 
bena incolerent, ciuitatedonafk-,&r Auguftum Cxfarcm in magna quadam 
fterilitate omnes peregrinos, exceptis medicis,vrbe expuliffe. Ex his om¬ 
nibus conicdari licet folo Marci Catonis Cofulaiu medicis caruifTe popu¬ 
lum Romanum: Et eundem Populum Modicorum operam fequentibus te¬ 
poribus poft Catonis obitum magnitecifle Quod fi peritos in arte Medicos 
non habuerint Romam quinque aut fex primis fxculis > id non prohibet 
quin apud illos quamplunmi extiterint medicorum officio fungentes. Ca¬ 
to enim ipfe, vt latetur, mcdici,licet Empirici, officio fundus eft . Laco- 
nes etiam, Babilonij, ^gyptij»Lufcitani > alijque populi barbaria: tenebris 
caecutientes 3 medicorum vice quofdam habebant 3 experta remedia, omni 

ratio 


MEDICA. ii 

ratione fcclufa , obfemantes, adminiftrautcfque. Apud Indos pariter Me¬ 
dici habebantur , qui, pofthabitis omnibus purgantibus remedijs, folia vn- 
&ionibus & cataplafmatibus sgros quofuis curare tentabant. Prout refert 
Strabo lib. 15. circa medium 

Ab his non multum remoti funt primi medici Latini , vt Celfus ipfc_>e 
Plinius etiam cuius error in praxi damnandus, dum fub finem capitis citati 
medicamentorum compofitionem improbat,cum fingula per fe fufficercnt. 

Quae fententia vt temere prolata, ita rationi ,& experientiae reludatur. Nam 
fimplex medicamentum ad complicatas aegritudines profligandas, lequifi- 
tas dotes, quae plures efle debent,minime comprehendit: Et fi fimplici mor- Compofitit 
bo fimplex apponatur remedium, excedentem, aut nociuam aliquam qua- medicame 
litatcm inuoluit, qua: alterius remedijadiedlione reprimitur. Tertia adhuc torum ne - 
mixtionis multorum fimplicium neceffitas accedit,vis lenta fimplicis medi- cejjartx : 
camenti ad agendum,qua: in adtum focietate alterius fimplicis , (limuli in- nec fim~ 
ftar, cito reuocatur . Demum, qua: craflfafuntfimplicia, non nifitenu- plexreme-' 
ium adiedlorum beneficio permeant, penetrantue: ficuti ex aduerfo qua: dium fujfi * 
nimia pernicitate peruadunt, ciaili medicamenti commixtione remoran- «V. 
tur. Vide Gal, lib. de Theriaca ad Pifonem cap. 4. Plinius ergo tanquaim. 
inexpertus fuum de remedijs interponit iudicium: nec alia ille Sc Cato re¬ 
media commemorant, pister ea, qua: ex veterum medicorum, etiam Grs- 
eorum, monumentis futfurati funt. Proterue ergo hi, eorumque fequaces, 
indillindte invniuerfos medicos conuitia exfpuunt: mcdicinamq-, damna¬ 
re fimulant. Nam fi ob quorundam artificum imperitiam, petulantiam, 8 c 
a flutam attentationem Medicina: detrahere vellent, nulla facultas, quan- 
tumuis Diuina labem non contraheret. Medies ergo dignitati non nifi im¬ 
prudens infipiens detrahet: vt Author Ecclcfiaflici , diuino afflatus Spiri¬ 
tu, lludiosc edocuit: Homerus cecinit, & diligens in ea multorum Regum 
& Principum (ludium confirmat. In medicina enim peritus fuit ,/Efculapius 
in Icaliria Grscis ciuitate Pnnceps,qui vt Agamemnonsaduerfus Troianos 
auxilio foret, triginta naues viris armatis onuftas, quibus Duces prspofuic 
Podalirium & Machaonem proprios filios potentiflime 8 c folerter conftru- 
xit. Imperator Adrianus in Medicina & mufica dodlus fuit. Ginges&Sa' Intptr/Ufrl 
bor Medorum Reges, Sabiel Rex Arabum, Mithridates Rex Pcrfarum,Her- & Regts 
mes Rex ^£gypti,veluti Capis, ik alij,Auicenna Rex Cordubae, Mefue Regis 
JDamafci nepos, periti llimis medicis annumerantur. Salomon vt in alijs 
cundtis, Ita 111 hac facultate verfariffimus erat. Redemptor noder diuim me¬ 
dici officium aliquando exercuit. Sed hsc de origine, atque dignitate me¬ 
dicina: futficiant. 

CATVr III. 

De Medicorum Sefiis. 

S I Plinio credendum,plures MedicorumSe&s, quam qux vulgo nu¬ 
merantur, conftituends. Vnam ille , tanquam primam, eamque_^ 
^prscipuam, Hippocraticam proponit: Secundam Chrifippi, & Era- 
nllrati fui difcipuli: Tertiam Aeronis Agrigentini Empirici: Quar¬ 
tam Herophili, qui prsdidlas lam Sedtas damnauit. Defcrta deinde & hsc 
Se&a ell, quoniam necelle erat in ea iiteras icire,inquit Plinius. Quindlanu 

B a Afcle- 


IS PROLEGOMENA 

Afclepiades inftituit: Sextam Themifon, qui poft Afclepiadis obitum, htl- 
ius fui magiftri principia mutauit: Septimam Antonius Mufa: Odauarru 
alij quos Mulfos medicos nominat. Paulo poft Theftali Sedam, hoc ordine 
defcribit. Eadem aetas Neronis principatu ad Theflalum tranfiliuit delen¬ 
tem eunda maiorum placita, &; rabie quadam in omnes aeui medicos pero¬ 
rantem : quali piudentia ingenioque aeftimaii vel vno argumento abundo 
poteft, cum monumento fuo (quod eft in Apia via)iatroniccn fe infcripferic. 
Nullius hiftrionum equarumqj trigarij comitatioregreftus in publico erat. 
Eum Crinas Maftilieniis arte geminata, vt cautior religiofiorque, ad fyde- 
l'um motus ex Ephemeride Mathematica cibos dando, horafquc obferuan- 
cio, authoritate eampraecellit. Si duas has fedas, Theftali & Crinae iam di- 
dis annumeres, decem faltem conftitues. immo innumeras . Nam. 

Se ladat Medicum quiuis Idiota, Profanus, r 
Hebraeus, Monachus, Hiftno, Rafor, Anus. 

Czterum Plinius Sedas enumerando , Sedae Naturam leniter contem* 
piatus eft. Nam quamuis multi medici in omnibus non confentiant ,non> 
proinde diuerfas conftituunt Sedas, fed m quibufdam opinionibus dif- 
Quideft fidentes dicuntur. Seda enim eft plurimorum in multis dodrinae principijs 
JV&W. inuiolarus confenfus : vel, vt habcrurlib. de Deffinitionib. medicis: Seda 
eft aftenfio dogmatum multitudinis, quae tum ad fe ipfa,tum ad apparentia 
confequentiam habent: vel Seda eft aftenfio ex dogmatum multitudine,-» 
fequelam inter fe ad vnum finerr: habentium. Quare Seda: cuiuiuis anrho- 
res,fundamenta quaedam»a piincipijs dodiinae aliarum Sedatum nimis 
diftita, vnanimi confenfu fibi feligut: &: iuxta haec religiofiftime omnia pe¬ 
ragunt . Tres huiufmodi Sedas medicorum palam en umerat Gal. lib. fini¬ 
tionum Medicar, lib. de optima Seda ad Thrasybulum c. 7 . 1 ibro contra Iu- 
lian. c. i. lib.de Sedis. Prima eft Empirica; Secunda Methodica: Ter¬ 
tia Dogmatica *, quam Logicam (lue Rationalem vocat citatis in libris, vc* 
lutilib.de libris proprijsc.i. Non has tantum, fcd alias in progrefiu recen- 
febimus. 

'Setia Seda Empirica ab experientia nomen fortita eft ('stipet enim experien- 

ftrtca vn- tia dicitur) Empirici ideo Tiritici.i. obferuatores »ac Muimoneutici .i. me- 
dt dicta. mores eorum, quae euidentia funt, appellantur, tefte Ga . lib.de Sedis c. i. 

Haec Seda fcii innixa experientiae ,ex qua omnia theoremata medica, arq-, 
adeo vniuerfam medicinam exurgere credit, rerum omnium contemplatio¬ 
nem lpernit. Itaque negleda cognitione naturae hominis, caufx morbi» 
morbiipfius,& facultatum remediorum, ac indicationum,ad Syndromen 
quandam iiue congeriem,quam Symptomatum concurfum vocant, folum- 
modo refpiciunt: vt videre eft apud Galenum lib.de Sedis c. 4. & libro in- 
trodudonj Herodot; c. $.vbifequentia habentur. Empirica ad allidentium 
accidentium concurfus qua: aegris adfunt, refpicit, ik conuenientem acci¬ 
dentibus curationem obferuat \ idque nec morbo cognito, ncc caufa inqui- 
lita. Contenta a. ell obferuatione in accidentibus, per eorum quae admo¬ 
nentur experientiam fa£ta, Sc hiftoria piius expertorum vtitnr. Et tum a-» 
compertis ad incomperta,ad fimilia fecundum apparentem fpeciera &c. 
Ergo Empirici foli experientia; addidi ratiocinationes taquam quid inuti¬ 
le ommittunt, & fedulo ad numerum quorumdam fymptomatum, vt ea-» 
aufeiant, recurrunt. Et hic quibufuis alijs negledis, firmiter haerent, fola 
fua infpedione feu proprio intuitu, feu autopfia > limulque hiftoria feu au* 
topfia aitoium contenti. 

Va- 



medica: 13 

1 Varios muentionis modos jEmpirici excogitarunt vt completam artem., 
flatuerent * Opera enim natura? animaduertentes remedia non raro celebra- Empirici 
bant. Cum ergo frequenter capitis dolorem & phrenitidem fluxu fanguinis refteoperu 
per nares fponte fadto folui animaduerterent, fanguinis miftionem in talibus jutura ft~ 
afledibus commodam fore putabant. Pariter quia tertianam per fudores, quatitur. 
aut alui fluorem terminari fxpe viderent, illi rurfus has euacuationes molie¬ 
bantur. . ‘ 

Secundo ex ijs quas cafu profuerunt, aut nocumentum intulere, auxilia-» 
exhauriunt: vt fi vinum exhibitum alicui vulnerato profuit, aqua nocuit, Qui ab EU 
ab aquas vfu ad vinum in poflerum defledunt: nam quod pto uitin fimili- phdtiafifor 
bus cafibus propinarunt, ab eo quod femel nocuit declinantes. Fortuito tuito libe• 
autem vfu vini in quo vipera extinda fuit, ab Elephantiafi liberatus eft mi- ruti , 
fer ille in Afia, cui meflores tale 'vinum porrexerunt: Sicuti «Se diues ille le- 
profus quem pelhx propria vino viperino enecare terauitrvt videre licet apud 
Galen hb.ir.de Simpl. med.facult.in principio. Quae e primo genere iuuan- 
tiaJxdentiaue funt, naturalia ab Empiricis nominantur. Quasveroe fe¬ 
cundo genere, fortuita . Prima tamen facie vtrumque relatum genus cafum 
vocantrid eft praefata malorum genera, quia lnconfultd accidunt, cafum ap¬ 
pellant , Sc horum remedia, cafu inuenta. 

Secundum igitur experientiae genus confulto fit, 3 c deliberatione praeha- 
bita. In fomnijs enim praemoniti vel aegri, vel illi qui medelam intendunt, 
medicamenta praeuifa experiri,im 6 Sc non preeuifa pro'arbitno,volunt.Hanc 
autopfias fpeciem ilvtoxoH/ r quafi fadum fpontancum Graeci nominanti quia 
£gri, vel proprio ingemo oudi, vel lbmnis praemoniti, alicuius medicamen¬ 
ti vim vfu explorare fponte volunt: vt diues ille Eiephanticus in fomno, vc 
'fertur, ab Aifculapio praemonitus, ex Thracia in Pergamum penetrauit, vt 
medicamento ex vipeiis vteretur •, rurfufque alijs ad integrae falutis comple¬ 
mentum . Gal.lib. 1 r. de Simplic.med.facult.in principio, rem hanc hac fc- 
rie deducit: Poftremo, & alius quidam vir opulentus, non noftras ille qui¬ 
dem , fed ex media Thracia Pergamum aduenit, admonitus fomnio.Vbi iu- 
bente Deo, per infomnium, vt quotidie medicamentum biberet quod con- 
fedum eft ex viperis, forifque corpus inungeret: non multos poft dies mor- 
bus in lepram abijt: ruifumq-, & hoc pathos, quibus Deus praecipiebat medi- Eeprd dm 
camentis,curatum eft. Ecce quomodo Elephatiafis in lepra migrauit, vfu rc- EJephatta- 
medij ex viperis-, 6 c ru fus lepra alijs medicametis a Deo AEfculapio,vt aiunt, fi dijjert . 
praeferiptis in iomno,curata.Hac experientiam homines vurius fequuti funt. 

Tertiu experientias genus imitatoriu ab illis dicitur : quod fit,quoties ad ea-., 
experienda ducuntur, quae aut natura, aut fortuna, confultoue, profuerint, 
obiuerintue: id eft dum aliorum experimcnta,qux aut fortuito, aut naturali¬ 
ter , aut cx deliberatione,vt iam didtum eft , bona aut mala reperta funt,per¬ 
currunt: Vt videlicet bonis vtantur,& mala declinent. Atque hoc iplura 
quidem eft, quod maxime Empiricorum artem conftituit. Non enim bis 
tantum, aut ter, fed faepius id, quod ante proruit, imitari, idemque in ijltiein 
affe&ibus, vtplurimum facere inueniei.tcs, ac eiufmodi memoriam,praice- 
ptum vocantes iam fidele id, artifque partem ftatuunt. Vt autem abipfis 
inulta eiufcemodi praecepta congefta fuere, id omne congertum, ad modum 
vnius aggregati, Medicina apud Empiricos vocabatur: Qui vero eiufcemo¬ 
di praecepta, congefiit, Medicus. Et ab ijfdem Empiricis idem illud praece¬ 
ptorum congeftum, vocatum eft hoc eft, intuitus proptius, qui me- ^utopfid 

isioria quaedam eft eorum, quae faepe eiuidemque modi vifa funt. Hoc idem qy A d, 

etiam 


I4 PROLEGOMENA 

etiam experientiam nomina unt: eiuldcm vero narrationem, hiftoriam.H?C 
enim eade res ei,a quo obreraaca eft,proprius eft intuitus: ei autera,qui quod 
obferuatum eft didicit, hiftoria. Hac arte Empirici, quidquid ab aiijs obfer- 
uatum expertumque eft, imitati funt, & fuum fecerunt, cum, ob vitae bre- 
uitatcm nulli liceret innumera medicamenta qu$ morborum curationi con¬ 
ferunt , fua artate experiri. 

Sed quoniam Empirici ditStis tantum medicinam non compleri iudica- 
runt, alia rurfus prxeepta efformabant. Quoniam autem morbis quibuf- 
dam interdum occurrebant, quos antea non viderant, aut quos noucranc 
quidem, fed in eos his in partibus, aut illis, oitos incidebant, vbi non erat, 
j4Uhs inue qux experimento obferuata effet medicamentorum facultas, certum inue- 
tionii me- niendiauxiliainftrumentumfinxerunt,tranfitumvidelicet ad fimile: quo 
dns. vtentes ,idem fxpe auxilium ab affert u ad affertum fimilem transferunt, 6C 

a loco ad locum: idemque ab auxilio ante cognito ad aliud fimile tranfeut. 
Verbi gratia, ab affert u ad affert um, Si ab eryfipelate , ad Herpetem fc-> 
transferant: vterque enim affertus eit calidus, vtpote a bile procedens. Qua¬ 
re remedium quod alias vni conueniebat, alteri fuperuenienti admeuebant. 
A loco vero ad locum tranfitum faciunt i vt fi a brachio ad femur, quoties 
fimili affertu afficiuntur: cum enim dolor m brachio ex inflammatione or¬ 
tus, olei rofacei litu fedaretur, fimili dolori orto ex inflammatione in fe¬ 
more idem rofaceum apponebant. Ab auxilio autem ad auxilium, fi in alui 
profluuijsacotoneomaload Mefpilumtranfeunt. Vtrumque enim reme¬ 
dium altringens eft, «5c fluxus cohibitiuum. Omnis autem huiufmodi tran- 
iitus via ad inuentionem eft, nondum autem ante experimentum , inuentio; 
fed quando iam, quod in fpem venit,experimento traditum eft, id fidele 
iam, tum telte eodem experimento, eft j ldque nihilominus, quam fi farpe 
eodem modo fe habere obferuatum effet. Id autem experimentum, quod 
tranfitum a fimili fequitur exercitatorium vocant, quod exercitatum effo 
in arte oporteat eum, a quo quidpiam hocparto inueniendumfit. Supe¬ 
riora autem omnia experimenta ante notitiam experimentorum habitabili¬ 
bus opus erat ad auem conftituendam,hominis vel cuiufcunque, fiue litte— 
rati,fiue idiotae effe poffunt. Et haec eft via qux per experimenta artem me¬ 
dicam iuxta Empiricorum dortrinameftormat,ttfte Gal.lib.de iertis cap. i . 

Empincoium inuentum non foium a Galeno, fed ab Ariftotele lib.i.Me- 
thaphyf.cap. i .approbari videtur, his verbis; Ex memoria experientia ho¬ 
minibus . Multx etenim eiufdem rei memoriae, vnius expcrientix vim effi¬ 
ciunt . Quare experientia pene fimile quid lbientiae, ac aro effe videtur. Per 
experientiam autem ars Sc fcientia homiaibus efficitur. Experientia enim 
(vt rerte ait Polus) artem efficit, imperitia vero cafum. Fit autem ars cum c 
multis experimencalibusconceptibus, vnade fimilibus vniuerfalis opinio 
fiat. Opinari etenim quod Caiiiae hoc morbo laboranti hoc conduxit, fimi- 
liter Socrati, ac figillatim aiijs muitis, expenentix j quod autem huiufmodi 
fecundum vnam lpeciem determinatis, hoc morbo laborantibus conduxit, 
vtpote Phlegmaticis, ac tholencis, aut xltu febricitantibus, hoc artis pro¬ 
prium eft. Ad agenuum itaque nihii videtur experienna differre ab arte. 
jQuimmo videmus expertos magis id quod intendunt confequi, quam illos 
qui rationem abique experientia cenent. Caufa vero eft quod experientia-, 
Angularium, ars autem vniueifahum cognitio eft . Artioues autem ac ge¬ 
nerationes omnes circa linguiare funt. Non enim hominem, nili per acci¬ 
dens, fanat qui medetur, ied Galliam aut Socratem aut alium quempiam 

eorum 





medica: 15 

eorum qui fic dicuntur,cui accidit hominem efle. Si quis itaque rationem* 
abfquc experientia teneat, Sc vniuerfale quidem, quod autem fub eo parti¬ 
culare eft, ingnoret, fxpenumero errabit a fanando: Id enim magis fana- 
bile eft, quod lingulare eft. Ha:c Arift. 

Empirica: Sefta: primus Author fuiflfe fertur Philinus Cous,qui primus ea 
a rationali feparauit, occafione ab Herophilo fuo prajeeptore accepta. Cum 
autem fuatn hanc hxrefin principem, przcipuam eTe vellent Empirici, 
vt loquitur Author Introductorij cap.4.Aronem ,fiue Aeronem, (iue Creo¬ 
nem Agrigentinum, quo rationali fedta, Empirica edet vetudior, ei dedifle 
inirium dixerunt. Celfus Serapionem Alexandrinum (qui in ea poft Phili— 
num claruit, vt habetur lib.citato Introdudtorij) huius fecla: Authorem fa¬ 
cit. In ea floruere Apollomjduo, Pater Sc Filius Antiocheni: hos fequuti 
Menodotus, Sc Sextus exaCle eam corroborarunt. Gorgias in hac fe&a fuit 
vir praecipuus, veluti Softratus, Hamonius Alexandrinus , Hieron, Glau- 
cias , Heraclites Tarentinus. Inter lacinos cam # amplexi funt Cato, Ceilus 
Sc Plinius, alijque minoris nota: innumeri. 

Secunda Sed& medicorum Methodica vocabatur; fpeciofo hoc nomine 
fua obuelans deliramenta, medicinam tribus communitatibus* conflari di¬ 
cebat, AftriClione flue Claufo, Profluuio, 8c tertio quodam cx his ambobus 
compofito.Sic morbum omnem aut adftridtum dicunt,aut fluentem, aut ex 
vtroque mixtumjtefte Galeno lib. de fe&is cap.tf.Si enim naturales excretio 
nes corporum, qua: fuis temporibus debite neri debent. fupprcJ§ (int,adftri- 
<ftumaffedtum taleiralum nominant. Sivero excretiones immodicelint, 
'morbus fluens adefie dicitur. Si vero excrementa fiiit param fuppreflfa, par- 
tim fluentia morbus m xtusex adftribto & fluente aderit. Verbigracia fi ocu 
lum inflammatio llmul fluorque occupet. Nafab inflammatione iiue phleg¬ 
mone , qua: adftri&a affectio elt, &c fluore fimul in eodem loco oras, mix¬ 
tus oritur affc&us. Tumor enim omnis eft morbus adftrichis,fluxio eft mor¬ 
bus fluens. Hi Medici de peculiaribus morbis parum foliciti, tribus his co- 
mumratibus contenti, ab ijfdem tres indicationes curatiuas adhuc corn.nu- 
nes,defumunr.Qua:adftri6ta funt» laxitatem indicant: quae fluentia funt, 
compreflionem: in mixto malo,ex adftnctis Sc fluentibus fimubab vrgentio- 
n fumenda indicatio. Nam fi genu v. g., inflammatione laboret, relaxare, 
aiunr, oportere: Si fluat aluus, cohibere atque comprimere: in mixtis autem 
exadrtndione&r. fluxione contra id malum initare quod maxime vrgeat. 
etenim quod magis turbet aegrum periculumque inferat, hoc idem eit quod 
illi magis occurrere vehemennori malo opoL tere, quam alcen, dicunt. 

Cur igitur, inquit Gal. non ipfi fe rationales vocarunt, cum praefidia per 
indicationem comparent ? Quoniam, inquiunt, rationales obicura ferutan- 
tur, nos autem in rebus verfamur euidentibus. Totamque denique ledam 
fuam ira definiunt, vt eorum cognitio fit, qua: communia euidentia funt. 
Dicunt enim ha:c iola communia euidentia, paulo ante a nobis propofita ef- 
fe ea, quae medicinam complent, & quibus medicina: finem coniequimur. 
Et quoniam Methodo inter curandum vtuntur»Methodici nominantunnam 
nihil nifi per indicationes intendunt, in quo aD Empiricis differunt, quibus 
omnis indicatio defpieitur. Et quamquam circa euidentia vtraque Seda-, 
yerfetur > Empirici obleruatione talium rerum vtuntiu ,ciim Methodici, 
indicatione media, cunela moliantur. Rerum obfcuritatem vitant, vt Em¬ 
pirici , diuerfa tamen ratione •, quia hi ideo a rebus obfcuris recedunt, quod 
‘Juo iudiciojdignofcinonpoflunc,fed dum easinueftigamus, maiorem* 

P a- 


Empirie*, 
S eft 4 Prin 
cipes . 


Secla Me*, 
thodica. 


T riplex 
morbus ex 
methodicis 


Empirici 
ethem 
dicun qui 

bufdam co 
uemunt. in 
aiip dtjcrs 
pam* 


16 PRoLEGOMENA 

pari mus obrcuricatem, quam ante talem inueftigationem. Methodoci rero 
letum inneftigationem ideo paruipendunt, quia tantarum rerum cognitio 
inutilis eft. A fpeculatione ergo Medica prorfus abfcinduut elementa,tem¬ 
peramentum, facultates, virium robur, habitum corporis, fexum, aetatem, 
conluetudinem,naturam partis affedl*,anni tempus,regionem, locum & ii- 
milia} caufarum pariter tam manifeftarum quam internarum inueltigario- 
nem, inutilem cenfent. Artem ideo non longam, nec vitam breuem; vc vo¬ 
luit Hippocr. fed viceuerfa artem breuem, ei fuperfluitatibus illis demptis, 
& Vita longam prxdicabant. Ideoq-, medicinam anquam breuem,facillima, 
atque apertam & euidentem, fex mentibus acquiri polfe proclamabatdgno- 
ta enim omni caufa morbi, quouis anni tempore, inquiunt, 6 c qu uus aeta- 
te,& quolibet temperamento atque habitu corporis, quauis regione & loco 
adftridtum laxari poftuIat,& fluens cohiberi j adftridtum enim cohibenti¬ 
bus nunquam curatur, nec fluens laxantibus. Quare nuiia fuperflua, qu? 
medica: cognitioni obftant, quaque hanc plurimum morantur pericrutan- 
da funt, fed foiis vtendumcommu itatibus qua omni morbo conueniunt. 
H xc ell fumma compendiaria: Methodicorum Medicin? mxta Galeni rela¬ 
tionem lib. de Seclis cap.6.& 7. 

« Methodi - Methodica: Sedtx primus Author fuit The nifon I aodiceus Syrius, qui 

€& ScHa ab Afclepiade medico rationali occationes nadtus, ad huius Secia: inuen- 

frincides . tionem fe contulit, laboriofa rclidta rationali. Teflalus Trallianus tem¬ 
pore Neronis eam abfoluit. Poti hos Mnafea>, Dyonyflus, Proclus,Anti¬ 
pater . In ea autem de quibufdam difife. = ferunt, Olympiacus Milefius Me- 
nemachus Aphroditieus, & Soranus Ephelius . Fuerlmc nonnulli adiun- 
dli, vt Leonides Alexandrinus : quidam deledli vc Archigenes , Apameus 
Syrius. Hanc Seciam Theflalicam acriter Galenus vbique carpit,quod 
eo dementite 3 c temeritatis Theflalus Roma: progrelfus fit, vt fex men- 
fiura curfu, citra aliarum difciplinarumj infhtutionem, medicinam com¬ 
plete fe d odi urum fponderet. Galenus lib. de Seclis c. £. i ure pronunciat 
medicinam Methodicorum celerius, 3 c multo anguiliori tempore doceri, 
citm compendiotiifima tic •, vt quae paucis communicatibus, quas euidentes 
illi nominant, fit contenta. Harum communitatum quaedam funt patliu?, 
vt adftridtum fiue claufum, fluens: alia: funt curauux his patfiuis corre- 
fpondentes, verefoluere, & tenere. Chirurgicas haoenc communicares 
rationali fedlte conformes,vt videre eft lib.lDtrodudlo. cap.5. 

Verum hanc Sedlam,mcra ignorantia aberrantem,prorfus damnat Gal. in 
fua medendi Methodo patliin , alijfque innumeris locis-,& mre mericoinam 
non foium natur* contem lationem Methodici afpernantiu,fed lpfius cau¬ 
fa: morbifica: cognitionem medelamjita vt ranquam c*ci, imperitiam in-# 
omnibus loueant: nec tanta vtuntur prudentia, quanta ipti Empirici, qui li¬ 
cet 111 obleruatione experimentorum coti verfentur, circumlpecle tamen./, 
rationalium more,quampiurima qu* curationem iuuant aut impedmat»per- 
penduiit: cuiufmodi funt frigus cc aedus, fames, fatietas, cruuicas, ebrietas, 
laifiiudo,ocium,aCcioaes vari? j ciborum varietates, mutat* conluetudines, 
& tiiniha-, vt habetur apud Gal. lib. de Sect s cap. 7. Condonandum enim.# 
aliquid tempori, regioni,-Sc *cati, & confuecudnu, ex Hippocr.hb.Aphod 
lifm. 17. Cum h*c omnia aliaque vana Methodici penitus negligenter ob- 
feruaicnt,in particularium 6 c vtuuciiahum morborum curatione, turpiter 
errabant. Nam neglecta differentia, & conditione partium, idem medi¬ 
camentum tumori. V. g. parcis aooiiis > partis carnone, ed parcis fpermatic* 

'appoue- 

“ i 




medica: , Tj 

tpp©nebant-,idem etiam remedium vlceri cuiufuis partis: idem in quolibet 
fcxu»atate»& anni tempore,ae regione miniftrabant .* hos errores ex partem 
oppugnat Galen.primis prarcipue fex libris Methodi med.in quorum tertio, 
quarto , quinto &c fexto , generalem curationem folutionis continui ple¬ 
ne, etiam aduerfus Methodicos exponit. Lib. io.Methodi,& alibi,me¬ 
thodicorum Diatritum, iiue inediam trium dierum in febribus qua vni- 
uerfalibus morbis annumerantur,damnat. Cum enim leuiflimiseflent 
inftrubti fundamentis, non, nili manifeftiffimos morbos , more vulgi, per¬ 
cipiebant . Quare vt febris fpeciem , qua ager aliquis vexabatur, percipe- 
- ffent, triduanam agris inediam imperabant: qua: inedia cum bil iofa corpo¬ 
ra , eaque llrigo aimmod ice calefaceret, & exiccaret, in ardentem febrem, 
aut He&icam, fapiffitue miferos agros ptacipicabat. In hos Methodicos, 
qui fere fob , Romam ante & polt Galeni tempora, occupabant, fequentia 
erudiat Gal. lib. i.Methodi c.6. vocat enim Medicos fui temporis ignorantes ('tiUn ) ce- 
nominum &: d ftindlionutri. Lib. i. de diebus decretor. cap.4. Medicos mul- titia. i 
tos Romanos tantam habere cognitionem Grammatices,Rhetorices & Dia- Methodi- 
lecticcs^quantam almum lyrae, refert, lib. r.methodi, cap. 1. ait multos me- cos * 
dicos mancipiorum ritu adulaii. Lib. 3. Methodi c.z,. Methodici funt alieni 
a Methodo, vt afim alyra. & lib.de Prafag. ad Pofthu. c.i.ait medicos adu¬ 
lati, quotidie falutare diuites, per vrbem comitari Principes > domum redu¬ 
cere, in conuiuijs difcumbeie, in eis mi ni lirare, iocos & facetias referte . £t 
cap. 4. eiufdem libri inducit Eudemtrm Philofophtim, vitia Romanoru Me¬ 
dicorum enarrantem, his verbis: Vt apud nos latrones libi parcunt, & 111 fa¬ 
cienda iniuria mutuo conueniunt, ita medici Roma nunc habitantes faciut; 
hocque folo a latronibus diferepant, quod in Vrbibus,non in montibus infi— 
dianrur. Prauos igitur, atq; imperitos Medicos maiori cum acrimonia dam¬ 
nat Gal. quam Plinius. Ilie enim Roma: eofdem m doctrina medicos, quos 
Plinius vituperat, navius e 11. 

Tertia fuit becta, Iattofophillarum , Methodica: affinis a Caffio quodam., 
inllituta. Huius Seita meminit Galenus commeat. 3. Ptogno. tcx. ro. vbi 
de bophillis medicis loquiturquos ibidem ,&c lib. 8. meth. c. 6 . Logiatros, id rurrLj * 
ell, verbo tenus medicos appellat. Logiater hic accipitur pro ferino ne tan¬ 
tum, non vero pro rationalgquoin lenfu Dogmatica, Logica; id ell rationa¬ 
lis nuncupatur. Hac Secla hac inifera tempclfate uumerofilfima pullulat .* 
nam innumeri, qui Dogmaticam fellari ambiunt, Doclorarus tantum titulo 
&: non meritis, grauiffima huic SeCta debitis ornati, numerum adaugent. 
Quamplurimi etenim cx iuuentuce itupidi, poitqua Phdofophia primordia 
parum lolerter pialibaruar, medica quadam Philofophicis affinia, negli- 
genti lludio, rarilfimo in medicorum auditoria aditu, per menfes aliquot 
fuboliaciunt. Impudentilfimo pollmodum aufu Doclorarus Laurea, iolis 
viris doblrina fulgentibus deb-ta ornari, magno Rcipublica detrimento, 
cupiunt. Quorum pollulationi Profellores , fordida non raro fpe lucri pro- 
lecti, nimis Utiles fe p rabent; iniuilis talium furentium nebulonum defi- 
derqsjleuiifimo prapolico examine,eoque in priuato conclaui,vt tene¬ 
brionum ignorantia, ne coram publico catu embefeant, occultetur ^an¬ 
nuentes . Ita luc urn plures imperitos garrulos medico depingit fuco ; quo¬ 
niam laurea do&oiarus imperitos tanquam peritos mendose exhiber: igno¬ 
rantiam obuelat, tk honorem concedit indebitum. Quo adepto uti verti- 
ginoil illico turgidi incedunt, & ipfa audacia Sc impudentia audaciores im- 
pudenaorefque fadli, nulli amplius perito medico operam dant ; imo do- 

C blib- 


Setia Pa~ 
racel/ifli- 
ea» 


jS prolegomena 

diflimonim Viroram dida & ada non Colum afpernantur, fed omn i , cam 
illis, pofthabita confuetudine, intempeftiua iadantia, imprudentiquc petu¬ 
lantia, veluti cenforcs redarguunt. Perpetuum illis ftudium, procacitas,af- 
fentatio,nimia dicacitas, inordinatus loquendi ritus,vt quidquid in buccam 
venerit nimis inuerecunde effutiant: nihil praemeditatum, aut maturum re¬ 
ferunt : Ce medicin^ principibus (quos nec legunt nec intelligunt) fedularru 
operam natiaflfe fingunt; cum nihil, praeter contraria contrarijs curantur, fi- 
milia fimilibus conferuantur, in mente habeant, quod erudito eloquio pro¬ 
ferre valent Sic in fua fpontanea imperitia confenefc unt, & Thellalicam-, 
fiue methodicam Sedam>ob fummam audaciam ignorantiae annexam, pro¬ 
tinus imitantur. Vtrifq-,porro idem,ifque ineruditus agendi modus,par 
audacia, procacitas eadem, impudentia non impar,parcum rtudium, funda¬ 
mentum lene, airentatio communis, & omnia fere paria, prsrterquam quod 
Dogmaticum nomen Iatrofophiftx profiteantur. Cii fuperbia praetumeant, 
rede ijs adaptatur Sapientis didum Prouerb. 21. Nunquam fupcrbus &c ar¬ 
rogans, non (Tc vocandus indodus. Logiater autem, longaeconluetudinis 
cum pennfiTmo aliquo Medico (vt antiquitus c>b feritabatur, tk vr h die ob- 
feruant Mechanicarum artiu Tyrones) vice, ad immodetlam & fcurrilem^ 
dicacitatem fe componit-, diferrum agit, facetias atque dideria enutrit, fa¬ 
bulas componit, doctrinarum vberrimum fontetmdodcs quofuis retropun- 
gendo, femetipfum promulgat .- Secreta & experientias, fe Authort confin¬ 
git : credulis perpetuo imponit: vagus ik mendicus aiTenratoi, circula to¬ 
rum ritu, magnatum, Sc vulgi amicitiam extorque t. Quoties dodiffimis 
medicis apud aegros, aut alibi obuius fit nec morem gerit,-nec modeftiam* 
nifi coadus, obferuat: nam tanquam natus garrulus & verborum turbidif- 
fimus torrens omnem dicendi anfam,eifdemimmodefie adimit.Sed h^-c 0111 
niailli cum methodicis communia. 

Quarta Seda hodie frequens e(l Paracelfiftica, a Philippo Theophrafio 
Paiacelfo ereda. Vir ille plane ineruditus dogmata quadam, omni bona 
dodrina’ oppofita,excogitauit.Inde noure Seda Author fadus,Sedatores 
in Germania acquifiuit plurimos,in Gallia raros, m Hifpania & Italia rario- 
res,inalijs multis regionibus,nullos. Vi hac Seda maiorem fibi in publico 
conciliaret authoritatem,antiquitati fuam adfcuibit artem r Authores dedu¬ 
cit Mercurium Trifmegi(tum, Geberum, Auiccnnatn ,Rhafium, Arnaldum 
de VilIanoua,& alios-, cum tamen quid dixerit Mercurius,illis prorfus inco¬ 
gnitum fit y nec mirum, cum longe remotus fuerit a feriptorum, quos habe¬ 
mus , faculis. Male denique Rhafium, Auicennam, Sc alios fua artis fau¬ 
tores eonftitiiunt reum illi vere dogmatici fuerint ,& vin omnium calculo 
dodi(fiminullatenus a Mediana Dogmatica,& Philofophia Petipathe- 
ticaeprincipijs,remoti y quique in ijfdem tenaciter|pcrfil\entes, Pharmaciam 
Chymica remediorumpraparatione, vnhtet ornarunt. Hanc praeparatio¬ 
nem fimplicem, & non fuperllitiofam libenter admittimus -,quatenus vide¬ 
licet, ea mediante, medicamenta commodiora 5 c vtiLora ad morborum-, 
profligationem, reddunt ur. Verum prout ex hac Pharmacia parte ,&qui- 
bufdamineruditisprincipijs>nouam Medicinam a Dogmatica pene diuer- 
fam plerique Paracelfi Sedatores conftimunt, a redo veritatis tramite lon¬ 
ge recedunt.Nam curatiuas indicationes, vna cum Empiricis,protinus abij- 
ciunt: humorum,rerumque naturalium contemplationem afpemantur j tria 
admittunt rerum principia, Salem, Sulphur,& Mercurium,quorum frequen¬ 
ti!: fima apud illos repetitio, quod ex Ius omne corpus couiter: & taluei, vc 

fi mter 


medica: if 

d inter fe confcntiant in corpore humano, fanitatem conflituant» morbos 
autem, fi diifentiant, vel inter ea orta fuerit difiolutio. Medicinae principia 
ex Spagyricis operationibus &r effedbibus potifiimum eruunt. Vnde Medici¬ 
na Paracelfo non pro arte accipitur, fed pro medicamento proprie *, in cuius 
natura & praeparatione confiftir omnis medici fcientia: qui vt in verum me¬ 
dicum euadat, trium primorum corporum, Salis, Sulphuris,& Mercutij fta- 
tum,compofitionem,Scdiflblut!onem in quouts alio corpore perpendere^ 
debet• nonquouis modo,fed omnia igne, qui occultas proprietates foliis 
maniteftat, quique partes excrementitias Sc venena in omni corpore laten¬ 
tia, ab vtili fubflantiadc fpirituj, in quo folo,&non in medicamenti cor¬ 
pore , vera ineft medicina, feparat. Dum igitur ignis ope diligenter aliquis 
caquae in Macrocofmofiue magno mundo continentur examinat, per haec 
eadem (quod Microcofmus magno mundo correfpondeat) in Microcofmi, 
fine peculiari naturae huius examine,exactam cogniiionem peruemt; quo¬ 
niam finnlia vcrobique,id eft, in magno mundo & in paruo mundo reperiur^ 
tur,atque adeo cognitis ijs ex quibus alia corpora confiant, non eiit arduum, 
ea ex quibus homo confiat, percipere. Medicina ideo Paracelfo nil aliud 
cft, quam expetientia quaedam, id eft, certa cognitio, quam arte Chymicfiu 
ex igne folummodo quis difeif, ita vt ignis fenabeat refpedtu addifeentis, 
tanquam Doitor Scienti ficus infallibi liter veritatem oftendens , & errorem 
ac fallaciam omnem detegens . Haec fola cognitio eft quas perfectum efficit 
Medicum , non vero illa, qua: legendo & audiendo acquiritur. A reme¬ 
diis morbos efle addifeendos monet idem Paracdfus ,& iuxta remedia mor¬ 
bos eiTe diftinguendos. Vulcani enim auxilio in omnibus mundi corpcri- 
bus, veritas principiorum elucet, <Sc rerum omnium ex quibus confiant ana- 
tomia: ex hac anatomia,vt innui, hominis anatomia ,abi'que eo quod necef- 
fum fitipfum peculiari ftudio contemplari,aucdiflecaie,c6plete acquiritur. 
Rurfus Medicina,& id cui medetur,eodem penitus modo dignofcutui; quia 
eade vtnufque ar,atomia:vndc cognito vno,cognofcitur & alterum.Propter 
hanc anatomia: 8 c rei noxia: fimilitudinem,(candem,inquiunt,habent figna- 
tura)fimilia fimilibus curari,affirmantjvt Salinos feu lalfos moibos,SaleiStiI- 
phureos.Sulphure Mercuriales morbos,folo Mercurio.Medicinamu 

tandem (id eft remedium,ex cuius inuentione Medicus denominationem af- 
fumit) hoc ordine Paracelfi fe&atores definiunt,eft edentia quaedam in na*» 
tura collocata, deprompta ex materia, vegetabili um, animalium, minera¬ 
lium, & metallorum, quae arte Spagyrica debite praeparata, corporis huma¬ 
ni morbosauferre poteft . Dum omnes adimuntur impuritates, Sal,Sul¬ 
phur & Mere liti us non obfcure elucent. Hec & alia Paracelfiftatum fig¬ 
menta , ab ijs, qui Spagyricam aut Cbymicam monarchiam recolunt, vmus 
aut alterius menfis curriculo docentur. Hinc i pforum errata conuellerc_> 
non eft arduum. Siquidem tambreuicurriculo,nemo,praeter ieiunanu 
acquirit dodfcnnam. Quare ignorantiae afylum merito dixei is hoc tam cele¬ 
bre apud Paracelfiftas, commentum, atque mera pellacia. Ridiculum pla¬ 
ne atque dementis proximum eft parca eaque inerudita Paracelfi principia, 
diligentiifimis, examinatiifimifque lucubrationibus Empedoclis,Hippo¬ 
cratis, Platonis, Ariftotelis, Theoph afti, Galeni, al i o r u rn q ue k pl u r imorum_* 
Dodtorum,qUorumomnium, iohus veritatis indagandae, icopus fuit, prae¬ 
ferre . Nonne meram confirmat ignorantiam Pollinctori, aeque facilem, as 
his, fi Dei beneficio reuiuifccrent, ad Cbyrniam concedere aditum ? Dum 
haec refero, Chy micis non impono,fcd Paracelllim eorum principem teftem 

C z in me- 



20 PROLEGOMENA 

in medium adduco,qui tradat u illo de Phyfiognomia morbor.c. r. lib.J/pa- 
ragram.&: lib.de Podagra, Medicinam experientiam efte dicit; non quam¬ 
cunque, fed cognitionem illam certam, qua: ex f olo igne, qui nobis omnem 
veritatem antea occultam manifeftat, nafcitur. Sufficit ergo,ad hanc Pa« 
racelfi Pbilofophiam comparandam,modum fcire adaptandi vafa ad medi¬ 
camentorum prxparationem neceffaria, tum Vulcano peritiffimo magiftro, 
tum fibi ipfis, dum adinuicem alligamur»vel vnum alteri adfiptarurffine vl- 
la diligenti bonarum difciplinarum acquifitione. Vidi etenim Idiotas aeque 
ac litteratos ad hoc chymicum exercitium vbiquc admitti: in quo cum me¬ 
thodicis cenueniunt,qui futores & fartores, xque ac dcdiffimos Philofo- 
phos auditores admittere non verebantur. 

Dicent Paracelfifta:, fe more fcientificorum principijs vti infallibilibus; 
vt fimilia fimilibus curari,Salem,Sulphur,& Mcrcuriu cffie fola rerum om¬ 
nium principia; medicamentorum vires non manifeftis, fiue euidentibus 
qualitatibus,fed cofubftanrialibus proprietatibus natura: cheironiarffiue ar¬ 
canis viribus, in quibus fcientia& prxdeitinatiofanationis viget >efle pro¬ 
tinus adfcribendas. &c. % 

Sed hoc eft ludere,fenfuum cognitioni detrahere.Nam plebeius quif- 
que natura? dudu & experientia monitus, calorem frigore fedari, humidi- 
tatem ficcitate, & e conuerfo, apprime nouit. Cur ergo experientia: relu¬ 
dantur , & fenfibus detrahunt 2 Quia fane cum Paracelfo, morbos, mor- 
borumque caufas & fymptomata plerumque confundunt, & medendi me¬ 
thodum ex indicationibus, quas omnino cum illo reijciunt &c exterminant, 
quialabonofainduftria,indeleffaque animi contentione,ac ftudio partam, 
non afeifeunt. Ab omni fane ratione alienum eft, velle calorem caloro» 
ficciratem ficcitate,frigus frigore, humiditatem humiditate purgare,vel cu¬ 
rare . Cum purgatio non calori, nec frigori, nec ficcitati,aut hu nuditati, 
fed humori calido, frigido, humido, aut ficco , aut pluribus qualitatibus 
prxdito, debeatur. Medicamenta cathardica didfa, ex plurimorum Dog¬ 
maticorum opinione, q uibus libenter fubfcribo, occulta 6 c arcana quadam 
facultate, &: non irritando tantum,potiffimum euacuant. Hac abdita vi, 
prxeipue Rhabarbarum bilem Sc non melancholiam per fe prolicit, & eua- 
euat. Peculiarem quandanifimilitudinem inter Rhabarbarum,&: bilem., 
admitto. Ob id tamen no inferenda fimilia fimilibus pec fe curaii,fed potius 
conferuari. Nam morbo,qui adiones lxdit,prxeipue debetur curatio; 
eaufae vero antecedenti morbifica:, quatenus morbum effedura eft, prae¬ 
cautio , feu euacuatio, ne morbum producat, aut amplius foueat. Bilis e • 
niin non eft , qua: in febricitante 3diones laedit, fed febiis fiue calor, natiuo 
multo intenfior : Hic eft qui cruciat vexat, quique per rniucrfum hemi¬ 
nis corpus diffufus vigilias, fitim, anxietatem, aliaque vana fimptomata pa- 
rit. Hic ergo frigidum,qno apud omnes gentes curatur,per fe,ftatimL» 
indicat. Calor enim ille pr.vter naturam manifeftus eft fenfibus. ergo vt 
compefcatur,ad occultas proprietates intempeftiue recurritur. Quod ca¬ 
lor hic intenftis,& non bilis adiones lxdat, patet; quia calor a Sole, aut igne 
in corpus introciudus,etiamfi Solis,aut ignis fubftantiar in luis permanfeum 
locis, corporis adio nes lxdit. ergo bilis venis inclufa non eft qux lxdit a- 
diones partium folidaium,fed calor a bile natus & folidis partibus commu¬ 
nicatus . Quoniam res frigida:, qux huic calori (idem de reliquis prontin- 
ciandum}ipfiusfenfusfiibdudu,& rationis didamine medentur (vt ex 
contrarijs eorundem eftedibus colligere fas eft) rede Dogmatici, conrraiia 

con- 






MEDICA. ii 

'contrarijs curati afferunt , & fruftra Paracelfiftne ad arcanas proprietates re¬ 
currunt , manifeftis qualitatibus medicarr.entofam vim adimentes. 

Repletio deniquc,qua corpus infcftatur, quequc morbos producitor 
confirmat> depletionem nobis indicat. Et fic ipfa caufa fuo contrario cu¬ 
ratur. Refertum enim fiue plenum , 0 : exinanitum opponuntur. E rgo re¬ 
medium inanitionem»feu depletionem,-fcu euacuationem efficiens,re¬ 
pletioni fiue plenitudini protinus opponitur; vti fere frigefadens calefacie- 
ti. Er fic in omnibus rationalium medicorum axioma ei it veriffimuin, con¬ 
traria contrarijs curantur *, & dogma oppofitum , fimilia fimilibifs curantur, 
omni ratione deftitutum. Nam fimilia fimilibus conferuantur : cum fimile 
non agat in fuum fimile, fed ipfuni foueat. 

Nec parum errant inconftituendisfuis principijs,nam vtego a multis 
Chymicis accepi,Sal,Sulphur,& Mercurius non funt principia fimplicia eo 
modo quo materia, forma,& priuario, fcd compofira. Hinc ergo inferre licet 
plura vel pauciora efTe tribus,vt in fe inuice agant, reagantq*, ad mixti pro- 
dudtionem. Mixta enim quaeuis ex contrarijs in fe mutuo agentibus reful- 
tant*,vt ex veterum monumentis plebe confiat. Ergo in mixtis potius ad¬ 
mittenda quatuor elementa fibi contraria,quam Sal,Sulphuri Mercurius. 

Si vero velint aliqui inter lpfos tria illa principia cfie fimplicia, commodius 
ftatiientur materia, forma, & priuatio, quam Sal , Sulphur, & Mecurius*, 
quia'illa generationem & interitum important^Haec autem.i.Sal,Sulphur, 3 c 
Mercurius aggregationem, <5e feparationem,more principiorum ab Anaxa- 
gora , Democrito, tk aitjs confiitutcrum. 

- Licet a Medicorum catu Paracelfift^ eliminandi fint,Chymia tamen non 
inutile efie fcntio;cum proprie loquendo,Pharmacopaa,medico necefiarta, Chymia 
pars fit, qua aliter, ac Pharmacopaa ordinaria, medicamentorum prapa- tilis efi. 
l ationem perficit. Sobrius tamen efto medicamentorum quibus Spagyrici 
vtuntur, intermedendum vfusj quoniam alioquin argentum vilium (Mcr- 
cuiium vocant^ qitouis mode praparatum, tandem te decipiet. Non ra¬ 
rius ex Antimonijvfu varia finiftre fuccedunt. His illi frequentiffime',nunc 
fub ptilueiis forma, nunc veio fub pilularum, alias tabellarum, rotularum, 
vtuntur. Annedhint non raro Diagrydium, etiam periculum inuoluenstEfu- 
lam pariter,aliaque violentifiima remedia. Argentum enimviuum fine-» 
Pracipitatum , fiue fublimatum, fi bene caftigetur, parum aut nihil opera¬ 
tur , fi vero vim magnam adhuc retineat, periculofiftirnus eius vfus. Idem 
cie reliquis violentis remedns chymicc praparatis, vt compertum habeo,di- 
eendum. Vaiios enim cafus ex Mercurij,Antimom j, aliorumque confimi- 
lium remediorum vfu finiftre ortos, fubijcere poffem •, breuitati tamen con- 
fulens ea lubens omitto, quia de his iam ab o&odecim annis, in mea Apc- 
logia pro Galeniftis, aduerfus quendam Spagyricum, fuse peregi. 

Hoc tamen, prater reliqua, cuiufuis viri dodi menti altiffime harear, non 
efie fublcfta fide credendum varijs curationibus lemedijs Chymicis, vt fin¬ 
gunt , abfolutis. Cum tale quid nugas redoleat, ik figmenta, fub fpeciofo 
licet titulo. Viri aurem boni foli imitandi, in multis remediorum prapara- 
tionibus-, inter quos no vltimum locum tenet Hartmannus, qui ficuti Crol- 
lius,fatis ingenue,quas expertus eft praeparationes proponit: necmtanto 
furore Dogmaticos, vti imperiti agyrta in dies faciunt, inuehitur. Plura-» 
enim fine faftu,aur mendacio, (vitia imperitis Paracelfiftis familiaria, &c tan- 
quam quarto modo propria ) exhibet remedia*, cum alij quamplurimi men¬ 
dacia ere & calamo fingant, vt tali retinaculo vulgi oculos in fe conuertat » 

eiuH 


22 PHOLEGOMENA 

eiufquc loculos affentatoria dicacitate hauriant Praecipuum indicium viri 
in arte chymica periti eft, nonindifcriminacim omnia medicamenta chymi- 
ce praeparata importunis encomijs ad Empyreum vfqur, efferre: nec multa-» 
promittere agyrtatum more, fed qua bona funt feligere, 3 c quod in fe eft fi¬ 
ne ia&antia praftare. His dotibus pollet Dodiilimus Dauilfonus, natione 
Scotus, DoCtor Medicus pcntilfimus, &c in arte chymica vetfatifiimus: 
qui»licet a triginta annis chymiam Panfijs fine vlla remiflione ,&c curru 
multorum auditorum fimuldcfpedatoium applaufu docuerit, Dogmati¬ 
cam , tametfi labonofam &: fpinis plenam , nunquam deferuit. Et fic am¬ 
bo rem dia, tam chymica ,quam Dogmatica fummo cum deletu prorei 
exigentia, folus 5 c vnacum aiijs do&ilfimis Medicis, agris erudite propinat. 
Ille lpie merum chynucum contemnens, animal credulum mendax ap¬ 

pellat j quia nimirum ore < 5 c calamo mendacia congerit, & aliorum men¬ 
daciis prae imperitia facile credit. Nonnullos tamen noui Pharmaco- 
paos Chymicos, medici titulo renunciames , defiderata etiam modeftia, 
fua, tempore &c loco,ex medicorum przfcripto,propinamcs remedia,^; nul¬ 
lo modo ordinaria,quibus Galenirta vcuntur, defpicicntcs. Ex aduerfo gre¬ 
gari) chymici, tanquam canes latrantes, non folum remedia Dogmatica , vt 
inutilia fpernunt, fed Dogmaticorum honori perpetuo cum liuore 6 c fum- 
ma petulantia, detrahunt. Sepulch u n enim patens guttur eorum. Nam vi¬ 
ros dodlos auerfantur: lingu^ virulen iam indefinenter eruCtant: His mh ii 
difficile : omnia ad aegri fentent am fpondent: omnia fibi, fpec.ofo aliquo 
titulo velati, licere putant. Sed nngant huiufccmodi canini homines , fa~ 
culi feces, Reipubiica inquinatores, ac medicina* fadacoies *, qui fua arca¬ 
na , vt aiunt, Galeniftis incognita eife , immodeita fcurrilitate quotidie pro¬ 
mulgant : tali enim afiuto figmento fuam calant imperitiam . Nam fi vul¬ 
gus ip lorum hac arcana, vt multi periti medici, perciperet, ea prorfus, tan- 
ouam arcanorum nomine indigna,refpueret. ,Verum, vc dixi, his omilfis» 
6 c e peritorum catu eliminatis , Doctorum Chymicorum mduftriam >)atquc 
vigilantem folertiam fummopere laudo, & ad vfum medicum , cum deie- 
fhi, lubens admitto . Galenus nobircum eft , qui a falis vlu non abhorret: 
iramo , Theriacum falcm, & medicamentorum praparat ones igne fadas, 
laudat lib.de Theriaea ad Pifon. ca.18.his verbis.Pr< f paratur vero & fal qui- 
SaI Chimi dam his e ferpentibus : Sc paulo poft : Facit autem & hic fal au omnia, qua 
ce extra- ante diximus, fed modice facit. Vide, de relege didtum caput. Sed hac 
Itwn Ua- omnia, vt innui, ad Pharmacum pertinent, & nouam medicinam minime 
leni proaa conllitiiunt. 

tur. Afciepiades Prufienfis Scdtam erigeie ftatuit *, fed Setftatores habuit raros; 

Quintia-* quia ioia di^ta morbe s omnes curare tentabatifed incaftum oinaia, Hac elto 
Sect*' quinta fecta. 

Sexta tandem medicorum Seda, docta, Sc fapiens, Rationalis & Dogma¬ 
tica nominatur.Rationalis,quia rationi innititur: Dogmatica, quoniam vu- 
ria Do.gmatamyltenjs plena» pertractat, Nihil enim hac omittit, doctrinam 
experientia anucCtir, Sc vtramque auide ampleClitur.Nam licuu aitero cm« 
Experien- rem nuic difpohto aliquis claudicat, fic alterutro, illarum dericicnte, defe¬ 
ro pjr ra- Ccuoius plane im dicus ccniendus elt.Experientia enim, cc ratio medicinam 
tio daoMs comiituuiu: vt habet Galen. lib. x. de Diebus Dee retor, cap.7. Eodem iib.c. 
dic 1 crura, l.iequentia etiam habet: Vmuerfa medicina artis fpecillationes alia expe- 
iieutia,aiie iauone,aliz vtroque modo inucniz funt. Peritiam ergo non vul¬ 
garem Innui 6e experientiam complectatur, necelium elf.Do^maticr itaque, 

fiuc 


MEDI C. A. 2 j 

fiie ratioftales Medici, inter Empiricos & Methodicos, medi j ingrediuntur: 
Neque enim omnia vtilia ex cbferuatonc aiunt deprehcndi,quemadmoc!um 
declarant Empnicirneque rurfum omnia cx indicatione inueniri,vt volebant 
Methodici: fed nonnulla ex obferuatioric experimentorum deprehendi, vt 
mortifera, tc venenum morfu fundentia • nonnulla ex indicatione*, ea vide¬ 
licet, quorum caufae leperiuntut.lnter Me hodicos igitur & Rationales eate- 
nus conuenit, quatenus vtriq*, cx indicatione vtile percipi arbitrantur; qua¬ 
tenus vero a diuerfis accipiunt, earenus didentiunt. SiquidemMcthodici 
ex euidentibus quibufdam vtilia putantindicari: at Rationales ab huiufmo- 
di quidem minime, fed ab occultis: nam cum a caufis indicationes creari 
cenfeant,caufa? vero, vt[caufo funt, eludentes frr, ia condat apud eos, 
ab euidentibus indicationes n6n fieri, fed iftaefTc praruia, &c veluti manu- 
ducere ad eorum, qua? indicare poiTunr, notitiam afferunt. Hoc itaq*, rur- 
fum Empiricis Rationales alfentiunt, a nullo euidenti vtilis indicationem-, 
proficifci, vt loquitur Gal. hb.de opt. Sedht ad Th*afvb c.8.Trium itaque^» 
Sedtarum Empir eae. Methodicae & Rarionalis Profefiores in hifce confen- 
tiunt, quod cuidentiapraecepta vtilia funt,analogifmus,obferuatio, hiftc- 
tia , ad fimile tranfirus, quod hiftoria finedeledfcu. non admittenda inftru* 
mentum, applicandorum remediorum modus, quod ex alijs alia deprehen- 
dunrur,qubd ijfdcm prasfcnnbus malis eadem funt facienda, quod adie- 
dlionibus ,& fubrradtionibus fanitas feruatur,& n orbi fugantur, quod ad 
fanitatem retinendam, & morbos tollendos nocentium vfus fugiendus eft; 
quod ad materiae adhibenda? notitiam experientia potens, atq*, vtilis ell: que 
enim nutriunt, 8 c non nutriunt, purgantia, 8 c mortifera, experientia omnia 
comperta funt. Ecce in quibus conueniant tres praefata: Sedtar, vt refert Gal. 
lib.de opt. Sedla ad Thrafyb.c.7. 

Rationalis huius Sedfa: praecipuus Audior Sc Princeps fuit Hippocrates 
Cous. Poft huncDiocles Cariftius,PiaxagorasCous,Herophilus Chal- 
cedonius > Erafiftrarus Chius, Mnefitheus Athenienfts, Afclepiades Bithy¬ 
nus Cycnus, qui & Prufias diditis eft. Hippocrates fuit ah ATcuIapio vige- 
fimus, vt in Protagora Plato. Macrobius m fomnfo Scipionis, eum vimm 
appellat, qui tam fallere quam falli nefc uerit. Poft fexcencos annos, vel 
circiter, Hippocratis opera llluftrauit amplificauitqne Gal. Pergamenus,al- 
tcr Medicina? Princeps & reftaurator, nunonam deferendus. Arabes ho¬ 
rum opera 111 Methodicum compendium coegerunt; iravt inter alia do- 
dtrinam Phyfiologicam, fine ordine fufir oratione a Galeno expofiranu 
in optimum atque praeconcmnu n reduxerior ordinem; praecipue aurem 
Auicenna, & Hali abbas. Pfaec Sedfa vere Methodica, Rationalis, &: Dog- 
matica, naturae rationem pia*bet, morboium naturam, caufas ,& acciden¬ 
tia inquirit, fic fignis ad caufarum, imo morboium adhuc inaemionerru 
vtitur, curatione n per contraria aggreditur. Quatuorergo funt, quae ra¬ 
tionalem fedtam obfignant, vt c. ;.lib.Inrrodudf. habetur, naturae infpedtio, 
caufarum, ac fignorum a?ftimatio; & quartum, nempe quod caufae ipfi cu¬ 
rationem didtanr. Medicae rationis initium (referente Hippocrate Iib.dc_> 
locis in homine) prunum natura eft * nam a natura infpedlione (vt habetur 
cap.z lib. Introdudh) Dogmatici aufpicanrur;quoniam ex i,s quae fecundum 
naturam funt , Sc illa quae contra habent, poftunt cognofcere: at fine natura¬ 
lium cognitione,illa quae a naturali habitu recedunt, fcire nemo poteft:Quin 
etiam in curando natura fpeculationem fimiiiter requirunt]: quandoquidem 
ex naturali admouendorum auxiliorum potentia, qua: cuilibet morbo ido¬ 
nea 


In quo tres 

SeEha con - 
ueniunt 


Jiuthorcs 
Se Ii a ra¬ 
tionalis. 


Quatuor 
eirca qua 
Rationalis 
Sella ver¬ 
tatur- 


24 PROI. ROOMEMA 

nea fint, accipunt. Rationalis hxc Seda, quam do£ti plcriquefeqnunturi 
prxter Philofophix, &c aliarum difciplinarum hominem perficientium, ap- 
piehenfionem, rem medicam in naturalem, non naturalem, & praeter natu¬ 
ram difhibutani> omni qua valet indagatione, contemplatur. Hanc viam* 
taquam famorem ab Hippocrate doctius inchoatam,& a Galeno abfolutanii 
nos omni qua poterimus fedulitate fe&abimtir. 

catvt IV. 

De Officio Medici. 


*Tres T *he 
rape Utica 
yartes. 


M edicin a 


M Edici officium varumeft, pro varietate Ratus corporis humani r 
quod ve! fanum eR, vel aegrum, vel in neutro Ratu . /£grum cura¬ 
re , cito, tuto, & iucunde tentare debet Medicus. Pars Medicinae, 
ad quam boc munus fpetffar, Therapeutica, fiue cmatrix medicina, nuncu¬ 
patur . Tribus hxc.conRat partibus,vt deinceps dicemus. Prima pars> vidtus 
latio fiuedixta dicitur:Secunda Pharmacia:Tertia Chirurgia. Medicus 
mediantibus his, id eft regimine debito tum in vidtmquam in adminiRratio- 
nc aliarum rerum no naturalium,remedij rurfus propinarione,& manuali de¬ 
mum operatione , aegrum pro virili ad naturalem Ratum ex morbofo reuo- 
cat. Hxc curatoria medicinae pars, vel ipfa rerum praeter naturam (de qui¬ 
bus deinceps) ablatio, curatione perfici nequit, quin morbi cognitionem 8 c 
futurum euentum fiue prognofim comperta habeamus,ex Gal.lib. io.de Me- 
thod. Sic etenim prxliabita diatrnofeos «Se prognofeos notitia, medicatio 
fiue curatio quae membratim agitur, quxque ex materi? copia, & eiufdem_. 
materiae congruo vfu, tanquam ex duobus conficitur (vt loquitur Galen. lib. 
7.meth. c. 3.) fecura manu completur. 

Non intendit folum medicus corpus rebus preter natura, morbo videlicet, 
^ eius caufa, eiusq-,fymptoinatibus afflictum fanare,fed prxlente infuper fani- 
}>artes tua tatem a [-> omni fonfibili damno liberam, fcdulo conferuare. Proinde Galen. 
cwratnx J>t j c f auiCt cuen.c.i. redte ait: Attis corpori hominis tuendo dicat.r, pri- 

Cr ccajer- ac maximx partes dux fune: altera fanitatis tuendx: altera morbi pro- 
tuifrix. fligandi. Sanitas in vniuerfum magnam habet latitudinem, vt colligitur ex 
rj. - 1 r Gal. lib. de morb. differ, c. 4R1b.de arte parua, fiue medicinali, aut medica-, 
* ca P-S.Iib.de •conflitucione artis medicx.Lib. i.de fanit.tuendac.f. Lib. autem 
ad Thralibul.c.7.in tres fpecies aut gradus eam difpefcit.Prima optima dici¬ 
tur ,confumata, ac fumnu, qux grxee ivt£ict id efi bonus corporis habitus 
nuncupatur. 

Secunda ipccies fanitatis ttetT t£tv id cR fecudum habitum effedicitur:h?c 
non eR peileota nec abfoluta, veiuti prima, fcd tantam habet latitudinem,vt 
in varias adhuc fpecies partiri queat. Quoniam temperamentum ad iuRitia 
potiRimum, huiufmoui limitas iequitu/, non incongrue lanitas ad iuRiriam 
nuncupabitur.Dc ambabus iam politis fanitatis lpecieoiis loquitur Gal.lib. 1. 
de Sanitate tuen. c. f. &c 6 . famtas, inquit, non ea tantum qux abiolura & 
ipledtilis eR, fanitas dicenda, ledeaquxab hac deficit, modo tamen vfi- 
bus noflris adhuc non fit inepiu.Lib. autem f.de fanir. tuen. cap.4. fecundam 
i'amtatem xar 'i£iv firmam ,Sc conRanrem vocat: Hanc tamen firmitatem in¬ 
feriorem enc pruna, qux nrraiflima, & conRantiifima appellatur. 

Tertia 


rutas. 
Trima. 

Secunda. 





MEDICA. 25 

Tertia fanitatis fpccies dicitur effe kaio. v%i9H ,id eft fecundum aftedtio- 
nem, vel habitudinem.lib.f. de fanit. tuen. c.4. hanc fanitatem fallacem,atqj 
incertam Gal. nominat.Quare cum lubrica fit,!nc©nftans ac imperfe&illima, 
neuter potius ftatus»quam fanitas dici debet. In tali ftatu verfanturtam con- 
ualefcentes, quam lenes decrepitam statem attingentes > ficuti & valetudi- 
narij. Gal. lib. de arte medica ait,eos folos qui ad morbum proni funt neu¬ 
tros ede, feu in neutro verfari ftatu : qui fane non ita intelligendus eft,vt \ el- 
let folos eos, qui ad morbum ratione repletionis nimiasvel cacochymiar,pro- 
cliues funt, in neutro, fiue medio ftatu , inter fanitatem & morbum ede cc- 
ftitutos, fed prxter hos, conualefcentes,vt habetur apud ipfum lib.ad i hra- 
fyb. c.7. ac infupei fenes . Quamobrem lib.^.de fanit. tuen. c. 4. ait,Analc- 
pticen, Sc Gerocomicen non verfari circa exa&as fanitates, fed circa affectus 
quofdam medios inter morbum,& fanitatem, vel ede incertam fallacemque, 
quam k*ta nominant, fanitatem. 

Ars Hia, qiia perfedte valens in eodem fanitatis gradu conferuatur,Euecti- 
ce, id eft boni habitus conferuatrix appellatu*: vt nabet Gal. lib. ad Thraiyb. 
Anaieptice eft ea medicina: pars, qua: comialefccntiuma morbis Refedhix 
dicitur. Pars medicinae fenum curam gerens,Geri comice vocatur. Prarfer- 
uatonam medicinae partem quam lib. ad Thrafyb. Sc alibi, ProphilaifticerL, 
nominat Galen. oppofitam Refeifhici facultatem habere ait-, quia vt reiectrix 
eos qui a morbo liberantur, reficit, ita ex aduerfo Prophilactice his debetur, 
qui in morbum cafuri funt. Proinde in lib.de conftitutione aitis medica:, 
inquit» Prophiladricen neutris corporibus competere; nam fi repletionem., 
minuere nonlubet,neccacochymiam euacuare, nec aliam quamuis cau- 
fam morbum minantem, amouere, conftans moibus breni nafcetur . Pro- 
philaiftice ergo curatoria aliquo modo dici poteft . 

Salubris Medicina: pars, qua: eadem Sc conferuatiua , inter Analepricen 
Sc Eue&icen media collocatur, lib. ad Thrafyb. Ha:c lpfa eft qua: tempera¬ 
mentum ad iuftitiam in eodem ftatu fouet, qua: ideo abfolute fanitatis con¬ 
feruatrix dici debet-.quoniam fanitas illa qua: fumma eft Sc perfed:illima,nul¬ 
la eft, aut fane rara . Athletici quidem, quanquam ad habitum fumme bo¬ 
num pemenerint, eorum fanitas lubrica eft, vtteftatur Hippocr.lib.de ali— 
ment. Affedtus athleticus non naturalis, habitus falubris melior. Lib. etiam 
1- Aphorifm. 3. In his qui corpora exercent, habitus ad furnmum boni,peri- 
culofi . De Athletisjautem fiue Gymnafticis loquitur. 

Lib. ad Thralybulum c.<>.breuiter omne medici munus innuit Galen.dum 
feptem artes circa corpus humanum verfari oftendit. Quarum vna morbos, 
morboru mque caufas,^tque fymptomata expellit. Secunda fumme bonum 
habitum. Athleticum nempe, efficit: Tertia huiufmodi fumme bonum ha¬ 
bitum conferuit. Quarta bonum habitum efficit, Sc ad fumme boninm,, 
quoad fieii poteft, deducit. Quinta eundem hunc bonum habitum confer- 
uat. (Pro fragili illa fanitate qua: in habitudine eft,qu£cque neuter ftattis' dici 
foiet, d uplex etiam ftatuitur ars vna effectrix, qua: ordine fexta eft: altera^ 
confcruatiix, feptimam & vltimam complens. Verum ex his omnibus par¬ 
tialibus artibus, vnicatotajis medicina lcfuitat; omnes namque vnicurm, 
habent finem fanitatis anulla: refticutionem, Sc refticutie ac poffelfe confer* 
uationem • 


D CA- 


T ertia. 


Eueclice . 


A/taUpi¬ 
ce . 

Cero comi¬ 
ce . 

ProphtU- 
tke . , 


Salubris, 


Sepem ar 
tes circos 
corpus hu¬ 
manum» 


26 PROLEGGMENA 

c apvt. v. 

De tMedicinA Obietfo. 


I N obie&o Medicina: conftituendo, vaiij inter fe funt authores. Quidam 
corpus viuens in vniucrfum, medicinae obiedtum eflfe afferunt, fola ad id 
Ariftotelis authoritate du<fti,qili lib.r. Rhetoricor.c.i. ait: Nam exalijs 
Prima opi (facultatibus fcilicct) Vnaquxqne in re (ibi fubiedfa exercet vim docendi,&: 
niodeobie perfuadendi, quemadmodum medicina in fanabili Sc morbofo &c. Hinc 
tto medici eliciunt Veterinariam, qnx modum curandi animalia docet , ficut agricola- 
TJ&. rum induftriam qua plantis medentur, medicinae nomine coprehemli; quod 

non foluni corpus humanum s verum etiam platitae & animalia fianabilia_» 
hnt, morbofa: Proindeque partialia medicinae obiedta feorfim fumpta,ro- 
tale vero colle&im. 

Secunda. Secunda opmio eft aliorum, qui corpus humanum Medicinae fubiedtum 
conilituunt ; quia ^Galen. hoc innuere vifus eft, lib. i. Aphorifm. coram, i. 
& lib.ad Thrafybul.c.zS. 

Tertia . Tertia opinio elt quorundam, qui ex Gal.dodhi na colligunt,fanitatem,& 

morbum efTc medicina: fi]bie<ftum;quonia circa haec duo totus eft Medicus. 
Corpus hu- Verum quoties corpus humanum Medicinae obiedhim ftatuit Gxlen. dcL-» 
manum [a materiali tantum loquitur ; de formali vero, dum fanitatem & morbum.To- 
num->& ja - tale ergo obiebtum ex vtroque coalefcit, quod eft coipus humanum fanum, 
nabile e(l & fanabile. Per particulam (corpus) medicina cum Phy fica conucnic, qu* 
medicina de corpore in vniuerfum, eiufque fpeciebus, 8 c confequenter humano, dif- 
obiefium. ferit • Librorum autem de anima obiecftum eft corpus an i matum,cuius fipe- 
cies eft humanum: huius partes examinat Ariftot. lib.i.de hift.animal.a c. 
7. mclufiue vfq; ad finem,& alibi paftim in operibus de Animal. gen.& pait. 
Per particulam, humanum, medicina a Veterinaria, & plantarum confer- 
uatione diferepat. Per (fanum Sc fanabile ) a reliquis fcientijs feparatur. 
Sanum enim,& fanabile funt formale medicinae obiectum , & non fanabi¬ 
le tantfijvt communiter a plenfq-,proponitur;quia non fanitate folum corpo¬ 
ri humano :egro medicus conciliat, fed praefentem prarterea fanitatem con- 
fieruat, & meliorem, ftabilioremque efficit ; vt ex medicina: pradtica: vul¬ 
gari partitione, qua: in Conferuatricem, & Curatricem diuiditur, dilucide 
conliat. Vtenim ha:c deficientis fanitatis reftitutioni incumbit, fic Con- 
feruatrix prirfentis, tk integra: fanitatis conferuationi, in melioiem fta- 
tum redudlioni. 

Ex his liquet res naturales, nonnaturales, &: praeter naturam medica con¬ 
templatione , quod coi pus humanum conftituant, conferuent, & laedant, 
comprehendi 5 res autem naturales idipfum conftituunt ; res nonnaturales 
conferuant vel la:dunt; res prater naturam infeftant,& ludunt. 

Solutio 0- Non eft difficile ad Ariftot.authoriratem lib. 1 .Rethoricor.refpondere,qui 

biettionis . pro nobis, & non pro ad uerfarijs militati; aiens, Medicinamin fanabili, 8 c 
morbofo verfari. Ille, quidem,cundlarum gentium more , de vera loquitur 
Medicina, qua: hominis gratia a Deo inftituta eft »& Dei beneficio a multis 
audta & ornata.Ncmo vnqium fana: mentis nomine mcdicmse aliam ab or¬ 
dinaria, qua: hominis curam gent,intellexit, 

CA- 






MEDICA. 


*7 


C A P V T VI. 

De MedicitutT artibus. 

I Vxta varias Medici a&iones, Medicina in varias parces diftribuitur.Non- 
nulli cuna Auicenna initio Canonis, eam in Pradticam,& Speculati uam 
difeindunt. Speculatiua fiue Theorica cd principiorum, vc aiunt, fcie- 
tia. Nomine principiorum intelligendac veniunt res naturales ex quibus 
homo conltat j res non naturales, quae bene difpofitae fanitatem conferuanr, 
biale vero dupofirae morbos pariunt j 3 c res praeternaturam ,’quae abiolute 
corpus male dilponunt. Prabfrca modum conferuandae fanitat is, remo¬ 

liendi morbos piaefcribit. Ha:c partitio ex libro definitionum medicarum 
vbi fequentia habentur, deriuata ed. Medicinae duae funt partes fummae, 
contemplatio, & aedio. Antecedit adtionem contemplatio. Siquidem con- 
fiderare prius aliquid conuenit,itaque deinde agere : nam praeceptio ratio¬ 
ne condans exercendorum operum principium ed. Nomine Contempla¬ 
tionis , Theoria, quae cura ca coincidit , intelligitur •, nomine vero actio¬ 
nis , Praxis tam conieruatrix, quam curatrix. 

Secunda medicinae diuifio ed in falubrem,& infalubrem. Salubris res 
naturales, & quae has in natiuo datu fouent, compledfcitur» Infalubris, res 
omnes prteter naturam. Ha:c diuifio, non nili fecundum modum loquen¬ 
di a prima diferepat. 

Tertia diuiiio edin Diagnofticam,Prognodicam, & Cutatricem jquae fa- 
ne diminuta ed, quod foli Therapeutica: fiue Curatrki, non autem vniuer- 
fae medicina;, quae multo plures inuoluit partes, vt mox dicemus, com¬ 
petat . 

Quarta diuifio ed in Salubrem, Infalubrem, &c Neutramjqux fane com¬ 
pleta ed j vt ex didis, Sc dicendis patebit. 

Qujnta diuifio ed in Phyfiologiam,Pathologiam,Prognofim, Diagnofim, 
Salubrem, & Curatncem , qua: etiam optima ed,licet non ita perfpicua_> 
ac fequens. 

Sexta, 8 c completior medicinaedidributio in Phyfiologiam, Patholo- 
giam > Simioticara, Hygieinin, &, Therapeuticen. Hac c diuifio tradita ed 
ab Herodoto, Authore libri IntroduClorijcap.7. Nihil fane medicinae am¬ 
bitu comprehenditur, quod ad aliquod horum membrorum reduci non_» 
podit. 

# Phyfiologiaeft illa medicina: pars quae feptem rerum naturalium, ex qui¬ 
bus homo coalelcit, naturam exadhllime perferutatur. Res ha: naturales, 
hoc ordine vuigo rccenfentur \ Elementa , Temperamenta, Humores, Par¬ 
tes corporis tam fimilares, quam diflimilares, quae hominem componunt. 
Facultates, ACtiones,& Spintus.Ex his homo condat, ei ufq*,materialis com- 
poiitio completur, ficuti elfentialis, fi animam, praeter facultates, annectas. 

, Pathologia ed pars medicina:, quae rerum praeter naturam indagationi in¬ 
cumbit-, qua: res, morbus, morbi caufa, 6 c fymproma vulgo nuncupantur. 

Simiotica cd Medicina: pars qua: fignoium naturam ir,ueftigar,qu<E iigna 
in Diagnodica, dc Prognodica didribuunt ur. Signa Diagnodica funt ilFa_»> 
'quorum dudtu, & iuiumine moibofum datum dignofcimus, imo & fanum. 

D ij Signa 


Prima di¬ 
ta fio medi 
CW&. 


Secuda di 
uifio medi • 
ctm. 

T crtia di- 
uifio. 

Quarta di. 
uifio. 

Quinta di- 
uifio. 

Sexta. 


Phyfiolo- 
gia quid. 


Pathologia, 
Simiotica . 



28 PROLEGOMENA 

Signa Prognoftica funt illa, quibus in futuri euentus boni, vel mali , mor¬ 
bi, cognitionem manuducimurjfnediantibusenim t libus /ignis,medicus fa- 
lutem,vel mortem euenturam , erudite pramunciat. 

Quarta medicina’ pars Hygicine appellatur,Latinis falubris; qure videli- 
Hygieine cet, fex rerum non naturalium ope,p radentem tuerur fani tat em namque fir- 
rcsnonna - miorcm efficit. Res non naturales talem funtfortitat denominationem^, 
turalesexa quod ex fua natura indifferentes fint ad morbi produdioncm, vel ad fanita- 
mimn tis conferuationem . Nam debite difpofita: fanitaeem fouent, indebite vero 
morbum accerfunt. Aer, cibus dc potus, motus dc quies, fomnus dc vigi/ia* 
excreta & retenta, dc animi paffiones fiue pathemata,funt lex illa: res non-» 
naturales. 

Quinta medicina: pars Therapeutica,id eft curatiua dicitur. Curatrix hec 
Quid 7 ~he ideo appellatur, quoniam modum auferendi,& oppugnandi res pneternatu- 
rapeutica . rana, cxadiffime docet. Tribus conflat partibus. Diaeta, id eft vicius ratio¬ 
ne, Pharmacia, dc Chirurgia. Vidus ratio feu Dixta, alirer in fanis ,in regris 
7 *res Tbe aliter confideranda venit. In fanis fex rebus non naturalibus iam enumera- 
rapeuticx tis perficitur ; Licet ha: caedem congrue difpofitae ad xgri falutem conferant, 
partes . curandi tamen prouinciam fu/cipiens medicusleui ffudioipfas perpendit. 

Non enim de aeris mutatione amplius cogitat,nec de fomno dc vigilia natu¬ 
ra: debitis, fed dc fomno dc vigilia morbis, congruis: nam in apoplexia, epi- 
lepfia,caro, catalepfi , lethargo, dc firhilibus, vigilia tanquam remedium.» 
cxiccans, prodcft;in febribus ardentibus nocet, & fomnus pene proficuus’, 
Vicius ra- non tantus tamen, quantus/latui fano ^debetur. Curationi ergo addidus, 
tio Agrotd- vidus rationem more medici conferuantis fanitatem non aptat»fed quatenus 
tium a vi- vires fractas reficere, &Touere,& morbum fimul oppugnare contendit. Vn- 
Eln fanorn de Hippoc. lib.i Aph.aph.itj. vidus humidus febricitantibus omnibus con- 
dijjert- fert:humidus fane vidusomnibus naturis confcruandis minime idoneus 
e ft, cum ad partium folidarum refedionem, folidum congruat alimentum . 
Omnibus tamen naturis »fine pituitofis, fiue melancolicis, fiue biliofis, fiue 
fangumeisffebri occupatis, indiferiminatim Hippocrates, humidum prifcri- 
Vitlus ra- bit. Vidus ergo rationem in igris, curationis dudlum per confuctas mate- 
tioin Agris rias vocat Gal.lib.de ratione vicius, in morbis acutis commcnt. 6 . huiuf- 
qutd > k & modi vidus ratio poti/limum perficiebatur his quinque (exlib. 11. Meth. 
quibus con mcd.c. i f.) cibo,potu,per/ufione, cataplafmatis , dc clifferibus. Multi enim 
[tat* gregari) medici his omnibus fine deledlu inargiis vtebantur; febricitantibus 
autem omnibus, viribus pollentibus, fanguinem ab initio mittebant. Hoc 
perado, reliquam omnem curationem vidui mandabant. Methodici, qui, 
cum tertio die, fiue poft tertiam acce/IIonem, igros nutrire inciperent ante 
nutrimenti exhibitionem (quod erat, vel mulfa cum alica, vel forbitio ali¬ 
qua) corpora oleo prius perfundebant, eaaue poft acceffionem, vr, fpiraculis 
referatis, recrementum quoduis expiret; deinceps alternis diebus nutriebant; 
fed cataplafmata ex aiiomelitc, id eft pane dc meile praecordijs apponebant. 
Sicubi vero aluus adftrida effet cliftere eam ducebant. Sic igitur hac vicius 
ratione, per cenfuctas illas materias, methodici procedebant: quos redar- 
ViEhiS ra- guit Galen. aiens, non fex menfibus ad talem artem ordinandi vidum opus 
no magna effe, vt illi conftituebant, fed ftudio vnius hora:, vel potius minimi’ eius par- 
medteinx cis. Cum tamen ars medica tota magna fit, dc non leui/lima eius pars in fcien- 
pars ex. c. tia ordinandi vidum confiftat. Balneis ergo, 5 c perfufionibus > cuacuato 
11. lib. u. prius corpote, dum opus effer, vt antiquitus mos erat, Galen. vfus eft. Et 
methodi, ciim hic confuetacffcnt, confuctas materias vocauit. De modo exhibendi 

vidum 





MEDICA. 29 

vicium aegris fuse Gal. cum Hippoc. lib. de vici, i arion. in morbis acutis, 
lib. 1. Aph.&: dicio lib.i i.meth.med. febricitantibus* 

Secunda curatricis medicinas pars eft Pharmacia, qux medicamentorum 
naturam &c vim, fcu qualitatem, debitam quantitatem, tempus propinan¬ 
di^ occafionem vocant) ac exhibendi modum ,exacte contemplatur . 

Chirurgia eft medicina: Practicx pars, qua: tumorum prxter naturam,]lb- 
lutionifquecontinui& disloe tionis naturam inaeftigat»eofdemquemor¬ 
bos , partim manuali operatione, partim remediis eliminat, 6 c fiapeTiiuintes 
adimit, folutionemque continui fani tatis adhuc gratia efficit, vt in fangui- 
nis miffione, tumidarum partium apertione ,& confirmiibus apparet. 

Vidi Medicum , vidi Sc Iurifconfultum, feu potius Iunsinconfultum am¬ 
bos temere pronunciantes, Ph^rmaciam, 6 c Chirurgiam inter medicinx par¬ 
tes non effe numerandas } horum ignorantiam fequentibus authoiicatibus Sc 
rationibus cuiuis patefaciam, 

Galen. lib. $. de compofit. medicam, per Genera c. 2. hxc habet: Optime 
igitur, velut alia pleraque, etiam in his, pei multi Medici clariffimi dixerunt 
Medicina: parces mutuam opem requirere, tum qua: manu, tum qua* medi- 
camentis,tum qua: vidtu mederurfpnmam Grarci Chirurgicen,alteram Phar- 
maceuticen, tertiam Dixteticen nominant:) ac fane maxime illam quae ma¬ 
nu curat, reliquis duabus indigere. Idem Gal.com. in lib. Hippocr. de [vici, 
lat. in moib. acu» eandem d odiri nam hac ferie confirmat. Is curationis du- 
dlus, contextufque, qui per conflictam materiam efficitur. Diaeta, i. vidlus 
ratio nuncupatur: vt qui per conflictas, tum fedlioncs, tumjaduftioncs , 
alia quxeunque manibus fiunt, Chirurgia. Tertiam ab his Medicina: par¬ 
tem Pharmaceuticen dicunt j qua: fcilicet per medicamenta abfoluituisperfi- 
cirurque. Lib. Introdudl. fequentia habentur. Therapeutice , 1.curandi 
facultas, ea quoque in tres partes dedudla eil: vt vna ciTet ca qua: victu: al¬ 
tera qua: medicamentis: tertia, qux manu mederetur. Cornelius Celfus Hip¬ 
pocrates Latinus dicitis, in praefatiofte fui operis, medicina: originem com¬ 
memorans , hac ferie loquitur. Qui (vEfculapium intelhgit) quoniam adhuc 
rudem, & vulgarem hanc fcientiam (medicinam fa licet) paulo fabrilius ex¬ 
coluit , in Deorum numerum receptus eft cuius de nde duo Filij Podalirius, 
& Machaon bello Troiano ducem Agamemnonem fequuii, non medio¬ 
crem opem commilitonibus fuis attulerunt: quos tamen Homerus non in», 
pcftilentia, neque in varijs generibus morborum aliquid attulifie auxilij, fed 
vulneribus tantummodo ferro, Sc medicamentis mederi fohtos efie, propo- 
fuic.Ex quo apparet folas has medicinx partes ab his efte rentatas: eafque^, 
eflfe vetuftiffirnas. Et paulo poli rijfdem temporibus in tres partes medici¬ 
na deducta eft : vt vna efiet, qux vidlu: altera , qux medicamentis: tertia, 
qux manu mederetur. Primam Dixteticen, fecundam Pharmaceuticen»», 
tertiam Chirurgicen Grxci nominauerunt. Idem Celfus lib. 7. de Chirurgia 
hxc habet: Ea non quidem medicamenta, atque vicius rationemj omittit, 
fed manu tamen plurimum pr^ftat: eilque eiuselfedlus inter omnes medici¬ 
nx partes euideotiffimus. Si quidem in morbis cum multum fortuna con¬ 
ferat , eademque medicamenta, fxpe falutaria, fxpe vana fint, poreft dubi¬ 
tari fecunda valetudo Medicini,an corporis beneficio contigentJn his quo¬ 
que in quibus medicamentis nitimur, quarauis profedlus euidentior eft , ta¬ 
men fanitarem & per hxc fruftraquxri, 6c fine his reddi manifeftum eft. 
Sicut in oculis quoque deprehendi poteft, quia Medicinis diu vexati,fine his 
interdum fanefeunt. At in ea parte, qux manu curat euidens eft, omnem 

profe- 


Pharma¬ 
cia. 


Chirurgia. 


AI edici ch 

lurifconful 
t i ignoran¬ 
tia perftritl 
gitnr . 


Podalirini 
& Alacha 
on Chirur¬ 
giam exer 
ener e , 


Chirurgi a 
T rofejfores 
Tarisijs* 


30 prolegomena 

profeitum (vt aliquid ab aliis adiimetur) hinc tamen vtplurimufll trahere ^ 
Hxc autem pars cum iit vetuftillima , magis tamen ab illo parente omnis* 
Med:cinxHippocratc,quam a prioribus exculta eft. Libro autem quinto, 
poftquam quatuor praecedentibus de Diaeta fuse egit, fequentia pronuncia- 
uit: Dixi de his malis corporis , quibus vicius ratio fubuenit. Nunc tranfe- 
undum eft ad eam medicinae partem qua: magisjmedicamentis pugnat. Et 
paulo poft. Illud ante omnia fcire conuenit, quod omnes Mcdicinx partes 
ita innex^ fun:,vc ex toto feparari non potfintfted ab eo nomen trahant,a quo 
plurimum petunt. Ergo vt illa qux vidtu curat, aliquando medicamentum 
adhibet, & illa qua: praecipue medicamentis pugnat, adhibere etiam villus 
rationem debet, qua: multum admodum in omnibus malis corporis profi¬ 
cit . Ecce viri principes in re medica Galenus, Celfus,Herodotus, vnanimi 
confenfu Therapeuticam (qux veteribus firnpliciter medicina nuncupaba¬ 
tur ) in tres partes diftribuentes, Dieteticam, Pharmaceuticam , & Chirur¬ 
gicam . Hos fequuti funt viri praecipui, vt do&usRiolanus, qui ait: Partes 
medicina*, communi omnium opinione , funt tres. Diaetetice , Pharmaceu¬ 
tice , &■ Chirurgice. Fabricius pariter ab Aquapendente, hac ferie: Ex qui¬ 
bus omnibus luculentiftime patebit Chirurgiam ampli (limam, immenfanu» 
& inter omnes medicina: partes potiorem; imo poti (limam & nobiliftimam 
efte: quam Hipp. Gal. Cellus, & alij vetuftifiimhnobilifiimiqj Authores ex¬ 
coluerunt manibus proprijs perpetuo exercuerunt. Hanc do£hinam_» 
quoque fateri par eft, cum Iefus Chriftus Dominus Nofter, eam adhibue¬ 
rit, dum appofito luto caecum liberauit: loculo cum talio iuuenemjab orco 
reuGcauit: fublato grabato paraliticum reftituit. Caeterum inter omnes 
medicina: partes Chirurgiam vtiliflimam efte Hippoc.teftattis eft Sect.7. A- 
phor his verbis: Quxcunqj medicamenta non fanant, ea ferrum fanat: qu| 
ferrum non fanat, ca ignis fanat: qua: ignis non fanat, ea incurabilia indi¬ 
care oportet. 

Cum anno penultimo, 1644. fub finem in aula Regis Chriftianifiimi age¬ 
rem , & (upradilti Medici, ac legulci, (iue jluiifimpenti aduerfam opinio¬ 
nem Excchentilfimo, Dolliflimoque D.Coulinot Regis dig illimo Archia¬ 
tro exponerem, non verbo tenus, (ed lctiptis meam opinionem roborare-» 
dignatus eft: harumque fcientiarum Chirurgia:, ik. Pharmacix Illullres Pro- 
feuoresin Vniuetfitate Parifiepfi a fxculo nominauit, Iacobum Sykiium_>, 
Martinum Akakiam, Claudium Charles, & Ioannem Riolanum; quorum 
opera eruditione plena Vmuerfx Europx norilfima funt. 

Prxcer authorirates, ratio nobis faner. Nam illa pars, qux de morbis agit, 
eft veta pars medicina:. Sed Chirurgia de morbis agit. Ergo eft vera me¬ 
dicina: pars. .Maior per fe patet: minor probatur. Tertium genus morbi, 
folutio conti nui dicitur, in Chirurgia exalte perpenditur, (icuti morbus 
in magnitudine, morbufque in (itu. Ergo Chirurgia eft vera medicinxpats. 
Habitus pariter, qui mediantibus retnedijs morbos profligare conatur, eft 
vera medicmx pars . Sed Pharmacia eft huiufmodf Ergo eft vera mcdici- 


iu’ pars • 

Sed Scioli iftiobftrcpentes, inquiunt,indefequi Chirurgum ,& Phar- 
-macopxum efte Medicos. Ad quos refpondeocommunes Barbitonfore? 
non ede Medicos , fed Medicorum miniftros : Doctum vero Chirurgum-, 
efte Medicum: Pharmacopxum pariter communem , non efte Medicum.., 
fed mercatorem, <Se Medici mmilirum: Pharmacopxum tamen dignofccn- 
temmorbos, le remedia eis conuenientia, c(l'e peritum Medicum. Verus 

autem 


MEDICA. 31 

aiutem Chirurgus debet cfle pericus Pharmacopxus , & e conuerfo: quem¬ 
admodum vterque Dixteticus. Sed h*c de re hac , per fe do&is plerifquc 
notiflima > fufficianc. 

CAVVT VII. 

De Medicinafine. 

G Alenus, in conftituendo Medicina; finem,fatis ambiguus videtur. 
Nam lib.de caufi s procathar&icis c.i. medicinae finem cum mcdici- 
ii£Scopo confundir,inquiens: Vnde hxc omnia ad idem genus at¬ 
tinent, fiue id dicas propter quod aliquid fa&um eft, fiue vtilitatem gene - 
rationis eius, fiue finem, fiue fcopum. Verum idem Galen. lib. de optima-. 
Setfta ad Thrafyb. c. {.fcopum a fine ciiftinguit: fed mehercule (inquit) igno¬ 
rant artis vnum efie propofitum, fanitatcna fcilicct, finemque vnum , qui eft 
eius confequutio, modos autem confequutionis multiplices. Hisveibis 
manifefte Galen. fcopum a fine diftinguit: per vocem enim (propofitum_.) 
fcopumintelligir,fanitatemfciKcct, famtatiscotifequutionem medicina?fi¬ 
nem conftituit, vt fecit lib. de fecl.c.i. fic: Id fane quod medicina intendit, 
fanitas eft . Hanc ipfam vero parare, artis eiufdem finis eft : quibus auteiru 
rebus aut abfens comparetur fanitas , aut eadem conferuetur prxfens,co- 
gnofeant medici neceife eft. Vocanturque ea, quibus abfens illa creatur,re¬ 
media, auxiliaquc: quas vero prxfentetn eandem euftodiunt, falubris ratio 
vidhis. Quapropter ars lpfa medendi,falubriumque, infalubriumque fcien- 
tia ab antiquis Scriptoribus dibtaeft. Vides, vt fanitatem fcopum conftituit 
Galen.&t famtatis comparationem finem . ^ 

Sunt aliqui, qui adliones, operationefque omnes, mediantibus quibus fa¬ 
nitas acquiritur, fcopum, primumque finem vocant; faniratis vero confe- 
quutionem verum fi nem; meo tamen indicio rite magis fanitas ipfa,ad quam 
omnis medici adtio, veluti ad fcopum reifte dirigitur, fcopus dicetur, quam 
a< 5 tiones;cum pixter conceptam fanitatem,ad quam tendimus,vlterius 
eius aequi fitionem perpendamus ;in qua tandem acquifita, tanquam fino, 
quiefeimus. 

Attamen quoties fanitas fuammet inuoluit acquifitioneni , ita vt fanita¬ 
tem mente conceptam, & rurfus homini acquifitam, vel prout ei annexam, 
jimulcomprehendat, tunc operationes, & inftrumenta ad fanitatem ten¬ 
dentia , finis medij, vel non vltimi rationem induere poffunt • In nunc dicio 
fenfu fanitas dicitur indiferepanter fcopus, & finis. In eodem fenfu Arift. 
lib.i.Ethic.c.i.& Secl.30.Problem.problem.S.& Gal.de Conftit.art. medx. 
j.alijfque varijs in locis, fanitatem medicina? finem ftatuunt. Gal. autcm_> 
loco iam citato medicinam vocat artem procuratricem fanitatis. Huius qui¬ 
dem gratia extera cuntfta in re medica fiunt: vt teftatur idem Gal. comra. 
i.in lib.Hipp.de ofticina medici, fic : Quod fi quis bene valere, fiue bonam 
valetudinem aut quid fimile j medicinae finem conftituat, huic fini perfe-» 
lludere eos, qui in eadem medicina verfantur. Quoties autem naturalenu 
habitum rerum, fiue adminiftrationem, fiue ftnuSturam, quis reftituere ve¬ 
lit , contemplatione vtatur eft ncccfTe : at non propter fe extera omnia, qux 
ad artem fpedant addifcimus, docemus, aut denique audimus; fed quod 

ad fi- 


Galaliqud 
do fcopum 
cum (inc^f 
confundit; 
aliquando 
diftipgnit . 


Quorunda, 
opinio de fi 
ne & [co¬ 
po medici¬ 


na , 


Sanitas ah 
quando fco 
pus , alias 
finis dici¬ 
tur. 





3* PROLEGOMENA 

ad finem fingula eorum conducant. Confundit enim Gal. fanitatem ctiffu 
bene valere , conformiter ijs, qua: dixit lib.de opt.Sed.ad.Thrafyb.Perindc, 
inquit,eft dicere bene valere.i.fanitatcm poffidere,fiue bonam valetudinem, 
autfanitatem , efle medicina: finem. 

Medicus imitarer eft natur» *, quare eo modo, quo natura in rerum gene¬ 
rationibus formam fubftahtialem, tanquamincomplerum finem inducere 
tenrar, vt, hac forma mediante, compofitum, tamquam completum finem,* 
producat: fic Medicus fanitatem contemplatur, vt eam conieruet, vel re- 
ftauret, Si non tantum nudam fanitatem, fed corpori humano annexam»,, 
vel annedcndatir, odquatenus eadem fanitas lpfum adornat,& perficit, Si ex 
eoipore fimul, Si fanitate compofitum quid, ldque peifedum coalefcit, & 
exurgit. 


CJTFT VUU 


Qjtii clt Medicina ? 

Medicina I vim nominis fpedemus, medicina a medendo diciturjquoniascgris,re* 

d medendo W prxter natura ab eis femouendo, tnedetur.Talis Ethymologia Thera- 
dicitur. by peutice, fine Curatrici medicina:, qmx antiquiffima efl, &. ante omnes 
T e(ie Gal. alias partes necefiitate cogente,adinuenra,proprie competit.Verum, ineunte 
lib. an ars tepore,Medicina: nomen toti facultati accommodatum elbluxta fere vete- 
tuen.valet. rem confuetudinem Hippocrates, hb.de flatibus medicinam hac ferit, de i- 
ad medicu nit: Eft adiedio, & detiadio, id eft , eft appofitio rerum deficientium cor- 
vel Gymn . pori, & detiadio rerum fuperfluarum. Res deficientes, fiue quorum vnum 
perunctu aut plura a naturali flatu declinat, funt corporis temperamentum, pattium 
e.47. vnio,numerus partium organicarii,canundem magnitudo,ntiis,& nexus,ac 

Qitidmedt debita conici mano *, Quibus addere licet fpiritum deperditum, humores 
ana/dipp' paritei,& partes folidas ex parte diflolutas. Ex his enim tribus, referente.-» 
Hippocrate, homo componitur. Quare, his , aut reliquis antea enumera¬ 
tis , deficientibus, totus efi medicus in refarciendo, & reficiendo. Quonia 
tamen hoc munere rede perfungi nequit, quin prius prxfentes obices,xnor- 
bum , eius caufam , Si fymptoma, tanquam fxuientes vit.e hortes, adoiia- 
tur, femoueatque, rede ideo addidit Hippocrates , Detradio: qmx vox fi- 
gnificat, corpori demenda e(Te omniadamnum inferentia, aut minantia} cu- 
nifmodi funt morbus, morbi caula ,Si iymptomata .• 

Licet Hipp. Therapeuticam, tantum veteri ritu hac definitione comple- 
di videatur; lalubn tamen, etiam poftenus inuentx, conuenire videtur ea- 
dem definitio: nam vidus ratio, fex rerum nonnaturalium numero com- 
prehenfa» Hippocrati, fi mortalium vili, perfpeda fuit} vt ex eius operibus, 
in quibus exadiffime vidus rationem examinat, dilucide conflat. Pra: ce¬ 
rea brcuis ilia definitio duabus vocibus conflans, falubrem aeque,ac Cura- 
tricen\ medicinam fignificat: adiedio namque figniricat fimihbus corpus 
reficiendum: bicuti detradio,tes praeter natatam adimendas. Coinpen- 
diola ergo illa definitio aci totam medicinam, vt retul:,extendi poteft. Nam 
tametfi poliThevapeuticam fiue curatricem, alix omnes medicina: partes 
adinuentar fuerint, fanicatis gratia, ad quam tanquam ad finem diriguntur, 
inuefligantur. Denique non congruentius Geometria nomen ad loiida di- 

ften^ 




MEDICA. 33 

ftenditur,quamquam ab initio planis tantum inditum fuit > quam medici¬ 
nae nomen ad Hygieinin, fiue Salubrem, & reliquas partes f tametfi Thera¬ 
peutica: praecipue parti, primitus impolitum fuerit. Dicta enim definitio ab 
exercitio, & officio Medici curantis, 3 c reficientis defumpta eft. Nam me¬ 
dicina inuenta eft ad hominum fanitatem, & alimentum, ex lib.de ver. mcd. 
Prolixiorem definitionem foli Curatrici congruentem, ex officio Medici 
defumpta tradit Hip. Hb.de arte.Medicina,inquit,eft morbos ab egris in totu 
tollere, 8c morborum vehementes impetus obtundere, 8c eorum, qui a mor¬ 
bis vidli funt, curationem non aggredi; cum in conferto fit, quod medici¬ 
na talesTanare non poffiq. Gal. lib.de conftit. arr. mcd. c. 3. etiam ratione^ 
officij medicinam deferibere videtur. Medicina,inquit, eft ars fanitatis 
procuratrix. Habito etiam ad Medici officium refpe&u, lib. introducb.c.t?. 
hac ferie a recenrioribus, id eft a Medicis illius temporis, quo floruit Hero¬ 
dotus , defcnbitur: Medicina eft fcientia fanitatis conferuatrix, morborum 
repuluix. Hxc definitio, lenfu a nobis expofito,cum prima Hippocratis 
coincidit. Ex hac definitione, Curatrici Medicina &c Conferuatrici fiuo 
falubri tantum conueniente, luas definitiones exhaurire videntur Arabes: 
vt Aucrroes lib.6.Colliget, c.i.Medicina eft ars operatrix, ratione \3c expe¬ 
rimento inuenta, vt fanitas feruetur, & morbus arceatur: Seu conferuans 
fanitatein, <5c remouens argritudinem: Hxc definitio eft veracior in aliquo 
libro alicuius Aurhoris inuenta, vt loquitur idem Auerroes lib- 1. etiam fui 
Colliget, cap. 1. vbr eandem definitionem hoc ordine exponit: Et dici¬ 
mus quod ars Medicina:, eft ai s operatiua, etiam ex principijs veris, in qua 
quxritur conferuatio fanitatis corporis humani, &c remotio fua? xgritudinis 
fecundum quod poffibile fuei it in quolibet corpore. Quod eft j quia finis 
artis lftitis non eft ad fanandum omnino, fed ad faciendum illud , quod po- 
teft fieri, & in quantitate conuenienti, tk in tempore conuenienci. Auiccn- 
na in lui operis c. 1. inquit; Medicina eft fcientia qua humani corporis di- 
fpofitiones nofcuntur, ex parte qua fanatur, vel ab eo remonetur, vr fanitas 
prxfens conferuetui, vel amifla recuperetur. Hxc definitio ex Gal. dodhi- 
na lib.i.de fanir.ruen.c.i.colletfta eft • Galenus de arte parua fiue medicinali 
c.z.Herophyii definitionem hoc ordine proponit. Medicina, eft fcientia la- 
lubrium, infalubrium, & neutrorum. Herodotus author lib. Introductor, 
hanc definitionem omnibus, poft Hippocratem, approbari refeit: Herophi- 
lum tamen, ranquam eius Authorem, commemorat. Nomine enim Salu¬ 
bris ,intelligit hic Auftor falutares omnes caufas-, nomine Inialubriunnu, 
caufas infalubres 3 nomine Neutrorum, caufas ex fe indifferentes ad fani- 
tatem, vel morbum efficiendum: ita vt non alix fint huiufmodi caufae, qua 
fex res non naturales didtx. Gal.tamen lib.cit.arr.med. multo^plura his no¬ 
minibus comprehendit. Nam Salubre tripliciter dicit. Tale quidem Salu¬ 
bre dicituiyvt corpus,quod a natiua‘vel nunc fanitate debita frUitur.Salubre 
aliquid dicitur, vtcauiaiqux videlicetfanitatem fouet,vel inducit. 'Sa¬ 
lubre vt fignum, dicitur fanitatis indicium : quod videlicet prxfentem indi¬ 
cat fanitatem, & futuram prxnunciat, 6c prxteritam memoria: fubijcit. In- 
falubrc in aduerfa fignificatione tiiplicitcr pari ferie dicitur, vt corpus, vt 
caufa, vt fignum. Neutrum fimiliter. Vt prxfata definitio toti medicinae 
congruat, res hoc modo exponenda videtur. Salubre corporis humani con- 
ftitutionem, & huiufmodi conftitutionis eonferuationem fignificat: atque 
adeo particula (Salubre) f hyfiologiam, dc Hygieinin, fiue Salubrem com- 
pc<?hcndit, Infalubre ? (tarum prxter naturam tam communem, quam pe- 


/ 


Vt docet 
Caleti. Ub. 
an ars tuc. 
valet . ad 
medi-c. vel 
ad Gymn. 
pertinear. 
Alta medi 
cina Pra- 
ttica de—, 
feriptio ab 
Hip. data, 
I n cur abi-- 
hum mor¬ 
borum cu¬ 
rationem 
ne tentet 
M cdicus. 
Quid medi 
cin a Heri 
doto . 

Quid medi 
cin a Auer 
roi. 


Quid A ni* 
cennrt . 


Quid He- 
ropbylo. 


Salubria* 
CT Infalu¬ 
bre triplici 
ter dicun* 
tur ; 



54 PROLEGOMENA 

Verus [en- cubarem comple&itur: Communem’, nimirum Pathologiam,’qux morbo- 
fxs Salu- rum, caularum, 3 c fytnptomatum naturam, & genera in vniuerfum inue- 
brisylnfalu ftigat: Et peculiarem denique .i. Curatricem, qux cuiufuis morbi parti- 
bris>&neu cularis idacara perpendit,modumque, fiue methodum omnes peculiares 
triusftatus morbos profligandi. Simiotica vcrp qux lignorum naturam venatur, pro - 
ut flgna Salubria funt, fub particula Salubri continebitur, prout Infalubria, 
fub particula,Infalubre. Neutrum,deuti Salubre Sc Infalubre tripliciter di¬ 
citur , vt corpus»vt caufa, vt lignum j 3 c Neutrum ac ambiguum iignificat 
ftatutn , corporis, caufa:, & ligni. 

Prxfatx omnes definitiones, Medicinx naturam aliquatenus propalare^ 
Vera defi- videntur j meo tamen ludicio, fequens definitio eam exacle enucleat. Me- 
mtie medi- dicina eft fcientia ratione 5 c experientia comparata , qua humani corporis, 
fina . &c aliorum omnium qua ei profunt, aut nocent, naturam limitatis, vtpluri- 
mura,gratia contemplatur. Quod experientia?, 8 c ratiocinationis ope medi¬ 
cina inuenta fuerit, id habet cum omnibus (cientis Sc Artibus commune. 
Propter admirari, vt communiter fertur, experunt homines philofophari. 
Homines, vatios rerum euentus, quorum caulas ignorab tnc, admirati , mi¬ 
nima quxuis obferuare Sc ferutari experunt-,^ Angulis minutim ac oculatius 
examinatis,rerum caufas, Sc confequenter cognitionem, fxliciter na6ti funt. 
Omnes enim homines natura fcire defidciant, vr habet Phiiofophus lib. i. 
meraphyf.c.i.humanum autem genus, vt ibidem loquitur, arte, ac etiamu» 
ratiocinationibus viuit. Vrgente ergo neceifitare medicina hac eadem via 
adinuenta,vel potius audta eft. Dixi prxterea medicinae partes, fiuemimus 
efle, corporis humani &c eorum omnium qux profunt, aut nocent, naturam 
fanitatis gratia, contemplari, quia reucra hoc munere fungitur. Nam quid¬ 
quid in homine continetur,idipfum diligenti inquifitionc confiderat} Ea~» 
rurfus qux hominem foluunt,& ad mortem Ixpillime pracipitant; cuiufmo- 
di eft morbus, morbi caufa, & fymproma , cxadtilfime perpendit, vcluti 
cuncta alia, qux caeli ambitu coercentur, quxque debite adm iniftrata* pro¬ 
funt , fecus obfunt, dc omnem fani t a te m euercunt.Huic noltrx definitioni 
conforme eft: quid nominis ab Ifidoro ta&umiMcdicina,inquit, eft tanquam 
modicina, quoniam modumprxfcribit conferuandi, fimulque curandi, 

CAPVT. IX. 

Vtmm Medicina fit Scientia, an Ars? 

M Vitis placet medicinam inter artes potius, quam fcicntias efle repo¬ 
nendam . Hanc fuam opinionem firmare nituntur. 

Primo-, quia ab antiquis omnibus. Medicina ars& non (cientia^ 
Tes appare- nuncupatur. Hippociates lib.de lege hxc habet: Medicina artium omnium 
ter concln- eft prxcUriffima. Ariftotoles, lib. 6 . Ethicorum eam ad attes referte vide- 
dentes Aie tur. Galen.in eadem fententia efle dicitur lib.de arte mcdicin.c. i.Herophi- 
dtcinanL-> li & antiquorum difinidonem prxcedenti capite a nobis expofitum, expones 
no jcientidy ait •, Medicinam non proprie fcd communiter, fcientiam appelUii.Lib. de-» 
fed artem Gonftir. artis Medic.c.2. Sc 3.Medicinam intef/aiftiuas artes enumerat. Lib. 
tjje • de opt.Se&.ad Thrafyb.c. 5. Medicinam artem vocat effe&ricem, & refta u- 
matricem. 


Se 



I 


MEDICA.' 35 

Secundo . Scientia eft de rebus ncceffarijs, & perpetuis , ac vniuerfalibus 
ex Ariftot.lib.i.Pofter.tex.p.& lib.tJ.Ethic.c.^. fiuec.tJ.iuxta aliam verfione. 
Sed medicina non eft de necelfarijs,nec vniuerfolibus,fed de contingentibus 
agit, o,u? aliter fe habere poftunt, & confeqnenter follere. Agit namque.^ 
quafi perpetuo de lingularibus, Non enim hominem»nili per accidens fa¬ 
nat , qui medetur, fert Calliam, aut Socratem, aut alium quempiam eorum, 
quific dicuntur, cui accidit hominem ede, vt loquitur Philofophus hb. i. 
Metaphyf. c. i. Ergo e fcientiarum numero medicina penitus feiungi debet. 

Sed, vt meum fert indicium ,non rebte dc nobili facultate quidam Au- 
thores fentiunt. Eft quippe Medicina vere fcientia, &ars per fimiiitudi- 
nem. Quod fit fcientia, eaque Phylleas fubaiternata, per fe manifeftum eft. 
In primis authoritate grauiffimorum Virorum, Lfipp. lib.de arte,ait: Medici¬ 
na eft conltans &: firma: dc alibi in eodem libro. Medicina ex his, qua; pro¬ 
pter quid demonftiatafunr,effecernitur. Libro etiam de decenti ornatu,fi¬ 
ne dc Probitate, inauit. Tempus pono etiam, artem facilem ac peruiam 
facit, aut in cdnftmilem viam, incidentibus proceflus manifeftos facit. Qua¬ 
propter lingula prxdifta fufeipere oportet,& lapientia transferre ad medici* 
na,Sc medicinam ad lapientia. Medicus enim Philefophus eft Deo a;qualis. 
Neque enim multa inter ipfas eft differentia. Nam omnia qux aci Sapien¬ 
tiam requiruntur, infunt in Medicina •, Libro denique de flatibus, ait, Medi¬ 
cinam elfe fecundum naturam. Lib.de locis fiue partibus in homine, inquit; 
Cxteiii natura corporis principiu fermomsin arte medica. Alibi in cod£ lib. 
ait: Medicinam qui redte nouir, minime fortunam refpicit, aut expe&at, & 
citra fortunam, & cumfoituna redte facit. Libro de Alte , refert medicos 
non fortuito curare aegros, fed artificiose: nam arti fe cdmmiferunt ac con¬ 
crediderunt : propterea palam eft ipfos, q ui circa eam verfantur, fpecicng» 
eius elfe contemplatos: vim veto eius patrato opere cognouerunt. Alibi in 
eodem libro dicit: omne enim quod fit, propter quid fieri deprehenditur,^; 
ad aliquid refertur. At quod temere fit, nullo modo fubfiftere videtur, fed 
nomen,tantum inane efle. Medicina ex his elfe cernitur quxob aliquam., 
caufam preuiden ia quadam funt inftituta: praetereaque etiam fubfiftere co- 
fpicietur. Quare his quidem, qui fortunas Unitatem acceptam ferunt, arti¬ 
que derogant,hxc qux .dixi refpcndcre quis pollit. Cxterum eos qui ob mo¬ 
nentium calamitatem, artem demoliri contendunt, miror, quanam memo¬ 
rabili ratione commoti, intemperantiam quidem molientium, caufam mor¬ 
tis n&n ftatuunt gfcientmm veio eorum, qui medicinam exercent, accutant. 

Ex his liquet.primo, medicinam fecundum Hippocratem cfie fcienriam, 
Habitus enim mteliedius conflans dc firmus ;elt fcientia. Sed medicina ex 
Hippocrat. eft conftans dc firma. Ergo Medicina ex Hippocrat. eft fcientia. 
Probatur maior. Habitus verus dc certus eft fcientia: vt ex cap.i. Lb. i. To- 
fterior. colligitur. Sct habitus conftans & f rimis eft habitus verus dc cer¬ 
tus . Ergo habitus conflans dc fiimns eft fcientia. Sed medicina eft habitus 
conftans dc firmus ex Hippocr. Ergo ex Hippocrate medicina eft fcientia--. 
Probatur minor : habi.us ltabilis^ qui aliter fe habere nequit, quam eo mp- 
do,,,quo percipitur, eft habitus verus ,dc certus,& fcienriticus j (omnes .n. id 
quod Icimus nopofte aliter fe habere, exitiimamus,cx Arift.lib.6 Lthic.c.j.) 
Sect habitus conftans, dc firmus nequit aliter fe habere, quam eo motio, quo 
percipitur. Ergo habitus conftans , dc firmus eft habitus verus ,dc ttirus. 
Sed medicina eft habitus conftans, firmus. Ergo medicina eft vera,& cer¬ 
ta fcientia, quit in certis 6w meceflanjs conhftit; piout ab opinione conuadi- 

E z itinguitur 


Datur [cie 
tia de vni- 
uerfalibus 
tantum* 


Aiedicinx 
eft fcientia 
ex tlippoc. 


Nota huc 
locum con- 
tra Jli edi-' 
eorum ca~ 
lumniato ^ 
res. 

VrimunL* 
argumentis 
ex h tppoc. 
authorita¬ 
te deftum* 
pttm • 


3 6 PROLEGOMENA 

ftinguitur , qna eft in incertis rebus j vc habet Anftoteles lib. I. Poftcr. C. l% 
in cuius principio, ait: Scientias in jvmueifaiibus, & neceffarijs confiftcre. 

Denique Secundo ex Hippo. Medicina eft ex numero habituum , qui re- 
Stcundum faltant ex demonftrationibus fadis propter quid. Huiufmodi porro demon- 
■ argumen- Rrationes per caufas fiunt, formalem , 8 c efficientem faltem: Ergo ex Hip- 
tum . pocr. medicina eft fcientia. In medicina autem omnia propter quid, curru 
prouidcntia quadam fiunt ex Hippocr. ex Ariftot. ver® lib.i. Phyficor. ca. 5. 
Scire aliquid, eft propter quid vnumquodque fit, fcirc •, quod quidem non-# 
aliud eft, quam caufam primam .i.immediatam fummeLe. Ex aduali vero 
fcientia,finedemonftrationefrequenti,qua;tamdiudurat,quamdiu opera¬ 
tur inteliedus, habitualis fcientia nafcitur: qua; nihil eft aliud, quam facili¬ 
tas quadam in intelleda, relida ex frequentatione aduum, ad eliciendam 
aduaiem fcientiam, quoties opus eft. Scientia enim adualis eft prafens rei 
cognitio, durans tantum durante operatione intellectus: habitualis vero 
fcientia eft facilitas ex aduali nata, & diuturno tempore intelledui {haerens. 
Scientia enim virtutes habitus funt, &c non difpofitiones, fiue affiediones, 
ex Atiftot.c.de qualitate. Medicina veto habitus eft ex demonftrationibus 
natus. Ergo fcientia. 

‘Tertiuiru Rurfus tertio Hippocr.Medicinam cum Sapientia confundit; fed Sapien- 
■nr^imentH '^ a fcientiarum exadiifima, vt habet Philofophus lib. 6 . Ethic. c. 7. Sed 
* Sapientem igitur, inquit, non folum ea , qua ex principijs funreognpfcere, 

fed etiam circa principia ipfa verum dicere oportet. Quare Sapientia erit in¬ 
tellectus , 3 c fcientia: quafi habens caput fcientia rerum praftantiffimarum. 
Lib.i. Magnor.Moral.c.3 f. didam dodrinam iterum repent, inquiens : Sa¬ 
pientia porro ex fcientia, menteque conftituitur. Compleditur enim Sa¬ 
pientia tam principia ,quam qu te ex principijs funt demonftrata, circa qux 
verfatur fcientia. Quatenus igitut principia compleditur fapientia , St ipfa 
quoque mentis particeps . At quatenus circa ea, qua; poft principia funt cii 
demonftratione fcientia’ eft particeps, & proinde non dubium,quin Sa¬ 
pientia ex mente, fcientiaque confletur. Proinde circa ea verfabitur, circa 
qua mens, atque fcientia. Non pigebit ad maiorem rei notitiam ex Ariftot. 
Iib.6. Ethic. c.$. in memoriam reuocare,ea,quibus anima affirmando, aut ne¬ 
gando verum dicit, elfe quinque numero. Hac vero funt Ars, Scientia,Pru¬ 
dentia, Sapicntia,&: Inteliedus. Vulgo enim habitus inteliedus dicuntur. 

* Nam his folis intellectus rem omnem examinat ad truttinam vfque ventatis. 
Exiftimatione quidem, & opinione fieri poteft,vt mentiamur jvt eodem-, 
capite loquitur Philofophus. Ars ex eodem hb.6. Ethic. c.4. eft habitus cii 

v 'r\ u l na . ie vera ratione effediuus. Cap.vero 3. citat.inquir: Omnes enim id quod fci- 
habitus in- mus > non P°^ e a ^ ter habere exiftimamus •, qua aute aliter efte poffunt, cu 
tellecins. extra contemplatione fuerint &c. Scientia igitur eft habitus verus, certus, 3 c 

• • * confequenter aliter fe habere no potcns,per demonftrationem acquifitusrvel 

Scientia magis proprie dida, eft certa rei cognitio per caufam pracognitam 
adepta, media demonftratione, vt colligitur ex Ariftot. lib. i.Pofter.c.z.vbi 
inquit: plane,ac perfede rem fcire quifque cenfetur, ac non fophiftarum mo¬ 
do > quando caufam per quam res eft, rei caufam effe cognofcit, vc non pof- 
fe omnino rem aliter habere credat. Et paulo poft: Itaque res qua fub fcien- 
tiam cadit, ita eft certa, vt omnino aliter elfe non poffit: & paucis interpofi- 
tis: illud nunc certum eft fcire illum, qui per demonftrationem rem cogno- 
ucrit. Prudentia vero eft habitus cum vera adione adiuus,circa ea qua bo- 
mala homini funt > vt habet Ariftot, lib* tfftdbic, c, j, Inteliedus vero 
- - . eftba- 


MEDICA.' 37 

cft habitus principiorum,.i. primorum, vtloquirut Philofophus , ? feti princi¬ 
piorum fine demonftratione aut alii ir>ueftigatione,cognitio. Ideo enim_, 
principia,indem®nftrabiliaab Ariftot. dicuntur lib.i-Magnor. m0ral.cap.3f. 
quia fola terminoru ,& rei cognitione, line vllo ratiocinio dignofcuntur. Ex 
principijs autem cognitis nafeitur fcientia, quae per demonftrationem perfi¬ 
citur . De Intellecbu Arift. lib. tJ.Erhic. Sapientiarandem eft rerum praeftan- 
ti(limarum naturae fcientia, & inrclle&us; vt habet Arift.ilib. 6 . Ethic.cap.7- 
Sc lib.cit. Magnor.moral.c. 3 f.Sapientia enim eft habitus compofitus ex ha- 
bi tu principiorum, qui intelledhis dicitur, & ex fcientia. 

Cum haec ita fint, cumque ex Democriti, & Hippocratis fententia medi¬ 
cina Sapifcntia fit, necetfario fcientia, eaque nobilifllma cenferi debet: ne¬ 
quaquam vero ars, aut prudentia, quae de ijs, quas aliter fe habere poliunt, 
agunt. 

Adhuc quarto Hipp. inquit, medicinam efte fecundum naturam , & na- Quartunu 
tura corporis efie principium fermonis in re medica,fiue in medicina.Ergo ex ar&umcn-* 
Hippocrate medicina eft Scientia naturalis, quae occultas quamplurimas tum. 
caufas inueftigat. Probatur confequentia . Habitus qui naturam contem¬ 
platur , eft fcientia: Sed medicina eft huiufmodi. Ergo eft fcientia. Proba¬ 
tur minor: Medicina circa njturamcorporis hiunani ,& plerarumquc_^ 
rerum ei nocentium, &c conferenti um verfatut. Ergo neceftano eft fcien¬ 
tia naturalis, cum omnium rerum mundi ambitu contentarum naturam per- 
ferutetur. 

Demum Hippocr. ait: Medicum non fortuito curare ajgros, fed artificio- Quintium 
se, nec ipfum refpicere fortunam, fed cum fortuna, & fine fortuna curatio- argum, 
nem cum re6U ratione aggredi. Ergo ex Hippocrate medicina eft Scientia, 
etiam quatenus praftica, 5 c non ars. Probatur confequenria. Medicina^, 
ficuti Medicus qui eam reile nouit, nihil habet commune cum fortuna^. 

Ars vero habet, vt loquitur Arift. lib. 6 . Ethic. cap. 4. hoc ordine : quodam¬ 
modo circa eadem vertatur & ars &: fortuna. Sicut edam Agatho inquic. 

Fortunam amat ars, artem ipfa fortuna inuicem. 

Galenus autem dans rationem, cur Hippocrati, quam alijs medicis tenacius Cur 
haeferirfid fe fecifle, ait, quoniam nihil fere ab Hippocrate diifum fuit, quod crati adh& 
demonftratione probari non poftir. Hinc ergo interendum medicinam fit Gal. 
fcietiam. Eam fcientiam appellat docftiflimus Alexander A.phrodifa:us,fum- 
mus Philofophus, 8 c Medicus vetuftiftimus, qui a quatuordecim faeculis flo¬ 
ruit. Auicenna pro virili hanc fententiam eft amplexus. Licet Auerroes 
eam artem vocauerit, fcientiae tamen titulo eam adornat i.p.candcor. 

Ex Arift. non obfcurecolligitur medicinam efle {ciendam. Libro enim Ex u 4 rtft* 
j.dc partibus animalium c. i.ait: quod Medicus rationes & caufas rei, quam medicintu» 
facit, reddere folet, quoties fanitatem per intelleiftum, vel per fenfum defi- e(lfiuntia* 
nit. Jn fine denique lib. de refpiratione, vel, vr alijs, & melius placet, in-, 
principio lib. de fanitate &c morbo, nobis fequenti ferie, fanet: De fanita- 
te vero morboque, non folum Medici, fed naturalis eft, caufas quadamte¬ 
nus dicere. Quatenus vero hi differant, & quatenus diuerfa contemplentur, 
latere non oportet. Equidem quod conflnis fit huius medici naturalifquc-» 
tra&atio,& id quod efficitur ,teftatur. Nam& Medici quicunqj diferti, 
ac diligcntiores de natura dicunt, & principia inde fumere dignantur > 
intereos qui de natura tra&ant elegantiflime fere vfq;ad medicinalia prin¬ 
cipia delinunt. Reliqua huius libri,noftro damno defiderantur. Sed ex 
prsiatis verbis fuificiens robur additurnoftrs fententia , dixit enim Philo¬ 
fophus " 


$dtio per¬ 
fundet mt- 
dicihAnL-> , 

ejfe [den¬ 
tiam. 


j 8 P R O L E G O M 'E N A 

fophtis fanicatis St morbi caufas a naturali Philofopho fimul,& Medico 
i nueftigari, quamquam difcrepanti quadam contemplatione res examinent; 
quia tamen eandem materiam vtcrque , naturalis nimirum Philofophus , dc 
Medicus contemplatur-, magna indepnter illos nafdtur fimilitudo, dc affini¬ 
tas. Nam vterque naruram perfcrutatur. Hincmanifeftumeuadit iuxta_» 
Atifl. dodrinam , medicinam eflfc naturalem fcientiam , eamque fubalter- 
nam, quod de fanicate, dc morbo, qux (unt corporis accidentia, plenius, 8 c 
magis abfoiute, quam naturalis Philofophia tradet. Philofophus enim dc 
his,prout corporis paffiones funt,& quatenus horum vnum natiua quali¬ 
tas eit, dc altera ei contraria aduentitia. Samtas quidem corpori ornatum, 
& omne complementum acccrfit, eodem penitus modo, quo virtutes licet 
aduentitia:, dc non ialicae, vt lanitas,ani£nx ornamento cfle dicuntur. Ex ad- 
uerfo morbus connatas corporis dnpofitiones euertens , prxterquam quod 
deformitatem parat, corruptionem minatur. Philofophus enim de gene¬ 
rationibus > dc corruptionibus, tum^lib. de generat. dc cormpr. tum alijs irm 
locis fatis exade difputat. Morbi fatie m corpore,inftar vitiorum in ani¬ 
ma fubiedi deftrudionem , naturalem corporis xconomiara eueitentes* 
moliuntur. 

Medicus fanitatem, dc morbum ei contrarium multo diligentiori, exa- 
diorique (ludio examinat; non (impliciter, quacenus corporis naturalis paf¬ 
fiones dicuntur, nec quacenus vnum a natura hominis producitur, alterum 
vero ab aliena natura didinda a corpore humano; nec etiam (impliciter, 
prout contraiia fefe inuicemab eodem fubiedo repellentia , cum limul vix 
liare queant; fed prxeipue, quatenus hominis fundiones quafuis edit, fo- 
uetquc fanitas eafque laedic, dc delituit morbus: ac infuper vr prxfenteiru 
foueaq fanitatem, eamque diminutam, morbum cum fuo apparatu propel¬ 
lendo , re farci ac: ita vc (impliciter, dc abfoiute ad Medicum fpedec corpo¬ 
ris humani fani fimul, dc morbofi omnem naturam minutim, 8 c ad amuf- 
fim profequi. Medicus ergo qui caufas rerum, de quibus agie, profunde.-» 
fpcculatur, erit fcientificus; adeoque medicina vera fciencia , eaque natu¬ 
ralis . Gal. quidem lib.de art.med.c.i.hanc dodrinam, Herophili definitio¬ 
nem exponens, confirmat, aiens: Et fecundum quidem prunam rationem, 
atque praecipuam caufarum falubrium ,eft medicina fcientia; propter eas 
autem , 3 c aliarum fecundo quidem loco , infalubrium (caularum videlicet) 
Sc tertio neurrantm (caufarum).Ecce quomodo Gal. ratione caufarun^fa- 
lubiiurd, infalubrium, dc neutrarum, Medicinam e(fe Scientiam fatetur. 
Paulo enim ante in definitione Herophili, ait: Scientiam communiter, dc 
non pfoprie accipi. Qui ex hacjprolatione inferunt Galenum c iciei:tiarum_. 
ordine medicinam protinus ehminafle, falcem negare non poliunt, ratione 
caufarum fanitatis, dc morbi, neutriufque (larus fcientite dignitatem occu¬ 
pare , etiamiuxta Gal. mentem, qui (atis exprelse rem ita cfle o frendit. 

Rationibus probatur Medicinam e(fe Scientiam. Habitus ille Scienti* 
dignitate gaudet, qui habet ea eunda, ob qux altx Scientix tales dicuntur. 
Std medicina, cft eiufmodi. Ergo Medicina cll Scienda. Probatur mi¬ 
nor. Scientix ab inuentonbus itatutx funtillx, qux ex (ubiedo, lubiccti- 
que pafiionibus, dc certis quibufdam princrpijs, fiue digmtatibus,tanquara 
prxuijs litndamenris,ftabiiiuntur ,& veluti coaleicunt. Sed Medicina ae¬ 
que bene, ac aiix his tribus completur. Habet enim luoieCluin corpus hu¬ 
manum ; fanitatem, veluti prxeipuam palfionem eiufdcm corporis perpen¬ 
dit; morbum ver o tamquam contrarium, lamcatis adiones lxdentem. Vn- 


MEDICA. 39 

de Ariftoteles c.l.Poftprxdicament, cie contrarijs, ait: Vt morbus, & faui- 
tas 1:1 corpore animalis natura ex.ftunr, & alterum neceflTe eft , vel morbum, 
vel fanitatem animantis corpori conuenire. Hinc liquet fanitatem, & mor¬ 
bum e fle corporis humani p a Ilion es, vti firmiter ipfa nos docet quotidiana^, 
experientia * Principia denique, fiue dignitates continet certilfima , eaque 
paitimgeneralia, partim peculiaria. Generalia: vt contraria contrariis cu¬ 
rantur j limilia fimilibus conferuantur: qu;e non minorem his certitudinem 
continent, omne totum eft: maius fua parte: b>s duo qu ittuot efficiunt. Pe¬ 
culiaria veto quamplurima: vt concodta medicari oportet : cacochymix 
debetur purgatio: plenitudini fanguinis miffiorvrgentiori fuccurrendum,& 
extera hmufmodi,ex quibus tamquam primis fundamentis,varix exur» 
gunt dcmonftrationes. Principia in omni facultate fine controuerfia, ita_» 
concefla funt, &c ftabilita, vt probatione ad hcc, vt admittantur,non indi¬ 
geant. Id monet Arift. lib. nPofter, c. vlt. qui ait’: Principium ideo fcien- 
tiam non e fle, quia non fit cum ratione i. ratiocinatione. Lib. 6. Ethic. c.6. 
rem repetit. Principium,inquit,inductione fit,non ratiocinatione. Lib. 
i. Pofter.c.^.ait ,nos fcire principium ffine ratiocinatione)cum terminos 
cognofcimus. Et lib. r.Topicor.c. i.Prima, inquit, funt qux non per alia_, 
fed per fe fidem habent. Caufa ergo aflentiendi principijs, eft lumen intel- 
ledlus, vnacum perfpicua terminorum penetratione, fiue perceptione, Sc 
inductione, fiue experimento. Experimentum autem, fi pro uidicio intel¬ 
lectus de re lingulari fenfu cognita, fumatur cum antecedente induCtionis 
confunditur, nifi quando induitio de folis rebus vniuerfalibus fit. Si vero 
experimentum accipiatur pro iudicio potentix fenfitiux, vt qmbufdam elt, 
tunc diferepatab indudtione. Verum in rigore loquendo, induCtio non eft 
ratio aflentiendi principijs *, quoniam InduCtio fpecies eft dilcurfus, quo 
non egent principia, vt dignofeantur, c imi feipfis facile percipiantur. Pla¬ 
to ab hac Anft. doCtrina non eft alienus, qui Mathematicorum doCtrinanrL » 
ac peritiam examinans, inquit, eos principia quxdarn prxfupponerc folitos, 
quibus in progreftu omnem doCtrinam fulcire conantur. 

His prxhabitis mille demonftrationes.in medicina, abfque vila anxietate 
fieri poflTunt, dummodo principia generalia. St peculiaria, vt in omnibus 
fcientijs moris eft, concedantur. Per generalia igitur in Therapia, fiue Cu- 
ratrice, expofita nunc principia fecjuentesdemonftrationesdilucide aftrui 
poflTunt. Vteninijhxcpropofitio: Omnisxgerintemperie calida laborans, 
frigidis curari debet, probetur, hac ferie procedendum . Omnis xgritudo 
contrarijs curatur, iuxta ill ud contraria contiarijs curantur. Sed omnis in¬ 
temperies calida eft aegritudo. Ergo omnis intemperies calida contrarijs cu¬ 
ratur. Atqui intemperiei calidx contrarium eft frigidum. Ergo intempe¬ 
ries calida frigido curatur. Vel fic : Contraria contraiijs curantur. Sed om¬ 
nis intemperies calida eft contraria frigido. Ergo omnis intemperies calida 
frigido curatur. Vice verfa probari debet, omnem intemperiem fiigidamu, 
calida curari. Pariter de alijs intemperiebus ratiocinandum. Vt: Contra¬ 
ria contrarijs curantur. Atqui omnis intemperies ficca eft contraria humc- 
do. Ergo omnis intemperies ficca humido curari debet: non folum ex co- 
muni,6creceptiffima Medicorumfententia, fed etiamPhilofophi fedh i. 
Problcm. pioblem.40. Atinxftatehumeraciendum cenfetur i quoniam id 
ficcum eft , nec metus interpcllit horroris, eo quod ftatus temporis ad tepo¬ 
rem ingenue vergit: hinc etiam cibus parcus >jpotio liberalis per xftatem_> 
(admittitur, ille magis > hxc omnino. Potioni namque per xftatem, ob tem¬ 
porum 


Innumera 
dcmonflra* 
tiones in., 
medicina^ 
fieri pejiut: 
CT in Pra - 
xi a qu e ac 
T heoria-jy 
vt ejequen 
tibus patet » 
Contraria 
omnia con+ 
trarijs cur¬ 
rantur . 


4 'o PR0LEG0MENA 

portim ficcitatem indulgendum ex toto eft: parfimonia vero cibi commu¬ 
nis temporiTomniu eft,fed magis aeftati conuenitrne ob habitu temporis fei> 
tventem, corpus cibo immodico pretium exxftuet. Vice verfa idem argu¬ 
mentum ad humidam intemperiem 5 ficco fedandamvalet. Abvniuefali 
deniquead particulare defeendendo, medica: formantur demonftrationes: 
vt , omnis intemperies calida frigido profligari debet,fed hic calor extraneus 
in Petro, v.g.eft intemperies calida. Ergo hic calor extraneus in Petro fri¬ 
gido curari debet. 

Eodem argumeti genere in morbis partium difllmilarium procedendum. 
Si enim reda partis figura, cuiua euadat, curuitas illa fuo contrario, redi- 
tudine curatur: & ex aduerfo, pars curua naturaliter, fi reda euadat, curua- 
ri debet, vt in naturalem flatum reducatur. Et hoc ordine argumentati li¬ 
cebit . Contraria contrarijs curantur; fed curuum, fiue obliquum eft con¬ 
trarium redo. Ergo curuum redo curari debet; quidquid enim oblique 
contrahitur, in reditudmem didendi debet: Sc e contra, quidquid praeter 
natura diftenditur, contrahi: diflenfio autem,Se contradio, veluri redum*, 
& obliquum fine curuum , plane fibi inuicemaducrfantur. Morbus deni¬ 
que in luperficie fuo contraiio curatur, vt pars ex fuanatura lamis, qua: ta¬ 
men exafpcratur, ljs qua: leniunt, & lxuigant, curatur : vt trachaea arteria-» 
ad vocis vfum laruis fecundum internam fuperficiem cfle debet: catharro 
autem e cerebro prolabente exafperatur; Huiufmodi afpcritas fuo contr a- 
rio, id eft , lenitate & lxuigatione curari deber. Si c conuerfo pars ex fua 
natura afpcra vel rugofa lxuigetur, vt ventriculi fundus & inteftina , qux 
in lienteria lxuigantur, rugari fubito debent. Moibus etiam in cauitatibus 
Se meatibus, contrarijs fanatur; vt quoties obftruuntur vel anguftantur vix, 
fiue interni dudns Se cauitates dilatari, Se aperiri debent. 

Secundum genus morbi partium difllmilarium in quantitate praeter mo- 
4 um auda, vel diminuta confiftit; quarum vtraque fuo contrario curatur \ 
Vt quantitas adauda minui debet, diminuta vero augeri. 

Tertium genus morbi partium diflimilariu eft morbus in numero addito. 
Vel diminuto; quorum vterque fuo contrario exterminatur. 

Quartum genus eft morbus in fitu Se connexu, qui fuis contrarijs depel¬ 
litur; e loco enim proprio fcmoueri, Se ad locum proprium reduci iunt 
contrarij motus; ficuti connedi. Se diflolui. 

Tandem tertium genus morborum in vniuerfum folutio continui, Se mor¬ 
bus communis didus, quod parti fimilari Se diflimilan competat (vt i n Pa- 
thologia dicemus) eadem ratione fuo contrario vincitur. Nam folutio con- 
tinui,vnione continui adimitur. 

In caufis morborum deturbadis,fymptomatibufque fedandis,alijfquc me¬ 
dicis operationibus,per contraria femper proceditur. Vnde plenitudini de¬ 
betur depletio velcuacuatio. Parti dura:emolliens remedium; emollienti 
durum. Intenfum , relaxante fedatur; ficuti relaxatum intendente: rarefa- 
dumcondenfante;condenfatum rarefaciente; incraflatum attenuante; vt 
attenuatum incraifantc. Quod incifum eft, vilcido,vt quod vifeidum eft,in- 
cidente. Quod attrahitur vel fluit ad partem, repellente, vt repulfum attra¬ 
hente: Quod apertum eft claudente fiue aftringcnte; vt occlufum fiue aftri- 
dum aperiente: quod infardum & obftradum cft,deobftruentibus, fiue de- 
farcicntibus, vt quod nimis cieoblturdum eft, obftruentibus , fiue infarcien¬ 
tibus . Quod deterfum eft oblinentibus, fiue emplafticis; vt oblinitum fi¬ 
ue emplalticum detergentibus > quod agglutinatura eft, exulcerantibus; vt 


MEDICA. 41 

quod exulcefatum eft agglutinantibus, fiue vnientibus; quod exafperatum 
eft, heuigantibus ; vt laeuigatum exafperantibus. Quod euacuatum eft re¬ 
plentibus; vt repletum euacuantibus.Quod dolorificum eft,anodinis fiuc le¬ 
nientibus; vc nimis lenitum aut ftupidum irritantibus 5 c dolorificis. Quod 
flttulentum eft difcutientibus. Quod immaturum fiue crudum,aut inco&ii, 
concoquentibus fiue maturantibus. Quod cacochymum, purgantibus: quod 
repletum eft fiue plethoricum, deplentibus , vt Phlebotomia. Ita medendi 
methodus femper per contraria perficitur, vt tabet Hippocr. iib. z. Apho- 
rifin- Aphor. zz. Morbos qui ex repletione fiunt curat euacuatio , eos vero 
qui ex euacuatione, repletio; & in carteris contrarietas remedio eft. 

Vti contradis morbus, morbi caufa|,& fymptoma fedantur, fic corpus hu¬ 
manum fimilibus conferuatur. Sanitas autem partium omnium corporis iru Simili* fi- 
commoderatione confiftit moderata. Ergo moderatis conferuantur; &refi- milibus ce* 
ciuntur, dum a comoderationc declinat.Ob hoc principium Hipp.hb.de na- /eruantur 
tura hominis, inquit: Si omnia (qua: fcilicet in mundo extant) edent vnum, 
homo non doleret: quia videlicet omnia edent homini fimilia; fimile enim 
non agit in fimile . Ergo a didmiililarfiocontingit. Proinde cum homo quo*- 
tidie tam in datu fano quarn «gro, fecundum triplicem fubftatiam, fpirituo- 
fam, humoralem,& folidam refoluatiir;necelTari6 hxc tria fimilibus, in tem¬ 
peramento & fubftantia, refici debent. Ex hoc principi infinitae demon- 
ftrationes aftrui podunt, eodem , proportione, modo quo ex principio cu- v 
ratiuo. 

£x peculiaribus denique principi is eodem tenore variae demonftrationes 
clici podunt. 

Demque ex experientia innumerae demonftrationes colliguntur. V.g.Rha- Experien* 
barbarum purgauit bilem in Petro, Paulo, Francifco alijfque centum milii- tia & ratio 
bus, Sc adhuc pluribus, ac plerifque quibus exhibitum fuit; Ergo Rhabar- duo medi* 
barum abfolute purgat bilem. Duo enim Medicina: crura, Lib.i. merh.c.3. tina crura , 
Sc 4« a Galeno enumerantur, experientia & ratio, qua: funt omnis inuentio- 
nis principia.Ergo,ciim horum minifterio medicina admuenta fueric,necef- 
fano Medicina fcientia: dignitatem obtinebit. Adliaec, Arithmetica dicitur 
fcienua, ob certitudinem principiorum, vt bis duo faciunt quatuor &c. Et 
Geometria ob eandem rationem; Ergo cum medicina, xque certis gaudeat, 
vtaturque principias, neccflario dicetur fcientia. Nihil enim manifeftius hoc 
principio : vrgentiori fuccuriendum: nam omni penitus rationi confonunu 
cft , Sc primo ftatim occurfu manifeftilfimum. Pariter hoc aliud: caco- 
chymiae debetur purgatio: quod enim plane putret in corpore, eftque proti¬ 
nus noftrx natura: obnoxium, & didimile, curari debet; aiioquin vicinis par 
tibus fuam communicabit putredinem,cafque prorfus fua vicinicate com¬ 

mercio coinquinabit. Vnde Hippocr.lib.z.Aphorifm. Aph. 1.0. Impura cor¬ 
pora quo plus nutries, eo magis la:des : a rei ergo noxia: vicinia declinandu. 

Nam res tua tunc agitur, paries dum proximus ardet. 

Demum quod medicina fic fcientia fubalternara Phy fica:, per fe conftat. 
Phyficrecnim obie<ftum,eft corpus naturale. Medicina: vero corpus quod- Medicina 
damnaturale, humanum fcilicet/non (impliciter, fed fub radone fani Sc fa e ft Phyfica 
nabliis; eo modo,quo Arithmetica,de numero agit; Mufica vero de numero fdtalternA 
quatenusfonoro.Ergoqueadmodu h^ceftfubalternaCaArithmetic*,ita^Phy fa . 
ficx Medicum', qua: hominis in comuni natura per certa principia Sc caufas, 
phyfico more, rimatur,vt in Phyfiologia pafilm,& alijs medicinae partibus co 
ipiccrc licet. Elementorum autem natura cognita, vari) eorundem effectus 

F demon- 


4» PROLEGOMENA 

ctemonfttatiue enucleantur. Ex eorum enim pluralitate > fimul & diuerfita- 
te humorum,partium corporis pluralitas & diuerfitas colliguntur, varijque 
effe&us in dies emergentes per caafas inn^eefcunt; vt dum calore premitur 
corpus; id fieri dicitur, quoniam ignis elementum, reliqua tria in corpore^» 
excedit. Si corpus alicuius agile fit, & in filis adlionibus expeditum, vel mo¬ 
bile & inquietum , ac nimis vigilans , igneum calorem in eo intendi cum 
certitudine dicemus. Si vero corpus aliquod albicans,laxumque, &c in fuis 
a&ionibus tardum, lentumue notatum fuerit, aquam in eo prsdominari de- 
monftrabirnus;dicemufq-,aquca fubftantiam pomfimum e (Te causa laxitatis. 

In Pathologia aeque,ac in Phyfiologia, effedhis, vt morbi,& Symptoma¬ 
ta per fuas caufas demonftran pofiunt. In alijs etiam Medicina partibus in¬ 
numera: fieri poduntdemonftrationes. Quare concludendum Medicinam 
ede veram feientiam ; cum ea omnia qua: ad feientiae conltitunonem defi- 
derantur, fine vllo defeblu contineat ; vt fubiectum vniuerfale, & a^ernunij 
ac necefifarium, eodem penitus padto quo aliarum fcientiarum obiedfia vni- 
uerfalia, aeterna ac necefiaria cenfentur. Subiedti denique pafiiones, vt fa¬ 
nitatem, morbum, & neutrum ftatum ; 8 c tandem principia firmifiima,quo¬ 
rum quadam Phyficarum demonftrationum conclufioncsaeftimantur: vt 
contraria contrarijs curantur, fimilia fimilibus conternantur. Illud autem-, 
principium certitudinem habet; quia contraria lefe inuicem ab eodem fu- 
•biedto (quod fub eodem genere maxime di fient) expellant. Alterum ve¬ 
ro principium, quia fimilia inter fe nullum diilidium, fed omnimodam fa¬ 
miliaritatem amicitiam obferuaie deprehenduntur. Ob hac,A: quo¬ 
niam vlterius rerum naturas, &c qua magis recondita funt, Medicus quam 
Phyficus explorare conatur, Phfiofophus protulit: Vbi definit Phyficus, ibi 
incipit Med cus jtametfi Medico Philofophia omnino necefiaria fir,ex Hip¬ 
pocrate , Ariftotele & Galeno; quidquid garriat Cremoninus, qui Medico 
philofophandi piouinciam adimere videtur, quod AuicennaFen. i. primi, 
dodhina z.cap. vnico,lequentia de dementis proniinciauerit: Medicus 
autem Phyfico credere debet, quod funt quatuor, non plura, quorum-, 
duo funt leuia, & duo grauia, &c. Hoc autem non dixit Auicenna, ficuti 
nec Auerroes, quafi vellet Medicum non efie Philofophum ; cum ipfe Phi- 
lofophus fuerit, cumque elementa prius a Medicis, quam a meris Philofo- 
phis adinuenta fuerint; vt videre eft apud Hippocratem lib.z.de natura ho¬ 
minis , (Prodicum fuum magifirum forte fcquutus, qui librum de natura-» 
hominis confcripfit) quem Ariftoteles imitatus efi , tum in his, tura in ali js 
pueeipuis fuae Philofophia: fundamentis. Empedocles Hippocrate anti- 
quior^quaternarium elementorum numeium,vt rurfus dicemus,primus 
propofuit; licet aliter, aiiaque eis coniunxerit •, vt apud Arift.^diuerfis locis 
videre licet. 

. Nunc ad oppofitas authoritates, qua: medicinam artem efie, ct ncludere 
Rcfyonfio videbantur, Refpondeo »Medicinam quoad fimilitudmem artem abanti- 
nd i ibtec. <P liS a ppdlari; quoniam vt ars, ea, qua: artificiose conftruuntur, reficit, re- 
* farcitque, ita medicina fanitatemdeperditam refarcire videtur. Non quod 
Medicina proprie fanitatem reficiat,aut refarciat, cum fanitatis obices tan¬ 
tum mod b remoneat, fed ipfa natura, quae morbos, morborumque caufas 
Natura acerrime profligat. Natura enim morborum medicatrix, vel naturic mor- 
morborum borum medici, vt loquitur Hippocrates lib.tf.Epidem. Vnde innumeri mor> 
medica bi abfque vllo medici auxilio fanantur ,ijque faelicius quam admotis reme- 
tn x diis; quse non raro, intcmpeftrue nimirum admota, vel quoui s modo cele* 
' * brata 


MEDICA. 4 j 

brata, naturae mdicium interturbant, eamq; a fua intentione 3 c opere auer- 
tunt. Sicque principium a&ionis, $c operis eft in ipfo qui fanatur, non-, 
autem in Medico, nifi difpofitiue tantum, ideft > quando in quibufdam^ 
morbis> remedia quaedam > quae naturam ad fuperflui exclufionem proritat, 
vel quae ad aliud munus obeundum propinantur, praeferibit. At vero fadf i- 
uarum artium (inter quas medicinam aliqui reponunt) in ipfo faciente, (iue 
operante, fiue opifice, principium operationis, vel effectionis collocatur; 
quod principium eft, aut ipfe intelle<5his,autars,aut aliqua potentia >vc 
habet Ari ft.hb.6.Metaphyftc. lib.i i.Metaphif.c.6.aiens: EffeCtiuae nam¬ 
que in faciente, non in eo quod fit, motus principium eft: &; hoc aut ars 
quaedam, aut alia vis eft. Similiter &c Pradtic? non in eo quod agitur fed ma¬ 
gis in agentibus motus eft. Nec folum principium effedtionis fa&iiurum fa¬ 
cultatum in operante eft , fed principium praeterea facultatum adtiuaium.^ 
ex eodem Arilt. loco iam citato. Adfiuarum vero , inquit, fcientiarum in 
agente eledtio.Lib. denique 6. Ethic.e.4.inquit:Ars autem omnis in origi¬ 
ne ,& molitione ici occupata dt,ic!que molitur, & expediat, vt aliquid fiat 
eorum,quae efte,& non eile pofiuntjquorum principium in eo, qui faejt, noil 
in eo quod fit,politum eft.Nam neque eorum ,quae neceilario vel funt,vel fi¬ 
unt,ars eft: neqjeoium, quae natura conftant. Haec enim in feipfis inclufum 
habenr p rincipium. Totus hic Anft. dilcurfus ncftram confirmat fenten- 
tiam: Siquidem eorum, qua: natura conftant, & eorum quae neceflario funt, 
vel fiunt, non datur ars . Ergo cum corpus humanum, imo reliqua quaeuis 
corpora mundi ambitu complexa, quae in hominis gratiam a Medico inue- 
ftiganiur, natura confient, & necetfario (ea lcihcet neceflitate, quae ad fu- 
biecta fciendArum requiritur)fiawt; inde inferendum,medicina non artem, 
fed fcienuam etie dicendam . 

Ad authontatem Hippocratis refpondet Antoninus Caelius duplicem efte 
medicinae finem ; vnum extrinlecum , fanitatem conternandam, vel indu¬ 
cendam ; aiterum intiinfecum, modum fcihcet, quo remedia lubminiftra— 
mus ad fanitatis coniequutionem. Hac polita diftindtione, finem intrinfe- 
cum , in Medico cfie dicit. Atque adeo principium medicinae. 

Sed meo ludicioVir dodtus fibi non confiat; quia Argenterium oppu¬ 
gnans , ait cum Ariftotele lib.i.Metaph.c.3. Vnam lcientiam ab vno fine_->, 
non autem a duplici, dici. Ergo non redte duos medicina: fines coqftituitj 
cum ab omnibus vnicus conftituatur, eb modo quo capite 7. diximus: eft- 
qUcfanitas finis vere incrinfccus, cum fit lpfa lorma conftitunua obicbti, 
medicinae ; quod diximus elTc corpus humanum lanum,& fanabtle. 

Praeteiea fanauo eft medicina: adlio.Sed fanatio fit in ipfo patiente a priu- 
cipijs intrinfecis praecipue ; a facultatibus nimirum cocftrice ,& expuitneo. 

Ergo non fit a Medico (li quafdam operationes Chirurgicas excipias) nili 
valde improprie: nec principium medicinae, nili conteplatiue in fe tontjner. 

Ad fecundam obiedlionem Kefpondeo,negando Medicinam de contin¬ 
gentibus , non vero de riecelfarjjs,&: vniueilalibus agere . Corporis quidem Rsfponfi* 
humani fani ».& fanabilis naturam folitite perferutatur, quod nullatenus a( * ubicc* 
contingens eft, cum ex decreto naturae 3 praeui]spraecedenribus difpofitiqni- 
blis,qUoduis corpus peculiaribus dotibus ornatum, procieatum fuerit; ita 
Vt ab omnibus confimilis naturae vnicus conceptus communis ,& vuiuerfa- 
lis praefeindi pollit: dc quo plena meditatione lcienaa varia conlidcrat. Itaq; 
de Vniucrfaii, 6 c .etemo fubiedlo ( quarenus fcientiarum obiedla vniuerfa- 
licatcm, aeternitatemque lriuoluunc) corpore videlicet humano , medica-» 

F 1 fcicn- 


Rcfponfio 
*<i 3. obie- 
etmicrn . 


Refronfto 
ctd 4-obiec. 


44 PROLEGOMENA 

fcientia quamplurima neceftarib dicit: Atque adeo de neceflarijs in re medi¬ 
ca ,vti in reliquis fcienti/s»agitut. Multa quidem ncceflario ex prineipijs 
Medicis deducuntur, veluti ex innumeris [caufis k Medico probe cogni¬ 
tis. Vide Ariftotelem fcientiam ab opinione diftinguentemlib. 1. Pofter. 
capite 27. 

Licet autem Medicus Pra&icus fingularium hominum (qui corruptibiles 
funtj naturam examinet, &c Calliam, ac Socratem, non vero hominem in^ 
communi conferuet,&ad priftinam fanitatem,dum aegrotat, reducat, id om¬ 
ne generalibus pneccptis manududtus,&: vmuerfalem naturam prius perpen¬ 
dens , peragit. Vniuerfalis enim natura eft tanquam particularium norma-» 
infallibilis.Quamuis igitur de fingulaiibus agat Meriicus,id medicinae fcien- 
tise rationem non adimit. Nam fcientia ttiam lingularia, tanoUam bafin 8 C 
fundamentum vniuerfalium non raro percingit, etiamfi comiptibilicatem-. 
includant. Quod autem fcientia etiam circa particularia aliquo modo ver- 
fetur, patet ex Ariftot.lib. 13. Metaphyf. cap. 10.& vir. vbi aduerfus Platonis 
idaeas verba faciens»haec habet: Scientia namque, ficut& ipfum fene, du¬ 
plex eft: quorum aliud potentia, aliud actu eft. Potentia igitur cum fit tan¬ 
quam materia ipfius vniuerfalis , ac indefinita, vniuerfalis, indefinitique eft: 
actus vero determinatus, & determinati, cum quod quid , humfquc alicu- 
iusfit. Et paulo poft: Sed conftat, quod quodammodo quidem fcientia-» 
vniuerfalis eft, quodammodo vero minime. Ex his liquet, fcientiam fingu¬ 
larium naturam, quatenus ex ijs communis quaedam natura formatur, con¬ 
templari. Illa quidem communis non eft quid diftin&um, nec leparatunw 
realiter ab ipfis naturis inferioribus, fed eilipfte natura: fingularesper mo¬ 
dum tamen vnius concepts,6c a fingulaiibus difterentijs abftra&te. 

Quamuis ergo medicina ad lingularia corruptibilia tum conferuanda, tuim» 
curanda delcendat, non proinde fcientia: rationem amittit: quemadmodum 
nec Phyllea, quamuis generationis eftentiam confideret,& generationes 
omnes circa lingularia iint, non fccus ac a&iones: vt habet Ariftot.lib. i.me- 
taphyf.c.i. 

Tertio ad id, quod comuniter obijeitur ex Galeno, medicinam elfe cGnie- 
duraiem, Refpondeo hanc falfitatem negando„Nam medicina etiam Pra- 
dica demonftratiue innumera probat, Sc contcmplatiue exade procedit} 
quod futheit, vt medicina inter (cientia* reponatur, nam in nulla fcientia-» 
femper per demonftrariones proceditur, fed aliquando perprobabilia. Ergo 
licet 111 medicina conieduta aut opinione aliquando procedatur, non proin¬ 
de ars dicenda, cum innumeras contineat demonftrationcs. Ex Hippocra¬ 
te quidem lib. de arte non fortuito fed artificiose, id eft ratiocinando, cura¬ 
re legros folet medicus . Denique comedura ipfa non eft quid fortuitum-»» 
aut omnino incertum, vtteftaturGalcn.c.i.lib.i.de locis affedis. Namcon- 
iedura no:i eft idem ac incerta cognitio, vt aliqui rentur. Artificiola enim 
iConiedura, medium eft inter exadam notitiam &c omnifariam ignorantiam* 
vt loquitur idem Galen. 

Tandem ad id, quod obijeitur ex Galeno,medicina non proprie fed com¬ 
muniter, accipi in definitione Herophili Refpondeo,non bene ab interpreti- 
bus deduci verba Galeni, qui,ait: 7* pii *V 7» < tvtsnpvt evopunat mvat ts kmI 

iliat ^«.i.nomen quide ieientiae communicer & non ipecin e ac- 
ciperc oportec. autem licet ide aliquando fit ac proprie, fignificat ta¬ 

men fpecifice, aut peculiariter, quo in fenlu redius quam in alio,hic accipi- 
fur, Quoniam tenera in allata definitione, nomen feienti* non fpecifice 
r acci- 


MEDICA. 45 

iccipiturffed generce, quod ibi locum genetis occupet ,* vt clare voluit ofte- 
derc ifto aduerbio Mirag,i d eft communiter. 


CAPVT X. 


Vtrum Medicina fit Scientia Speculatiua,an 

Praciica ? 

P Robatum manet medicinam effe Scientiam , fed cuius eeneris ambigi- • 

tur? Nam quidam inter pradticas eam collocare videntur; alij par- Dua opi< 
tim plasticam, pattim fpeculatiuam efle dicunt. Qui eam inter habi- mortes . 
tus pia&icos abfolute reponunt; id ideo arbitrantur» quoniam puram artem 
cfle contendunt: inter quos praecipuus videtur Auertoes, quem fequitur Ma- 
natdus commem* in c.r.art.med. Fuchfius, Fernelius, tk alij. Huius fenten- 
tiaz probationes in obie<ftionum folutionibus deinceps proponemus, & fol- 
uemus, c dm fuperiori cap. probauerim medicinam non artem, fed fcientia 
debite appellari. Illa igitur fententia, quae medicinam partim pra<fticanu» 
partim fpeculatiuam elle ftatuir , mihi multo \ erior videtur; quam poft Aui- 
ccnnam, pro virili tuetur dodtiffnruis Mercatus: Iacobus de Partibus,& alij. 

Omnes qui hanc dodtrinam ample&untur,non eodem modo eam exponunt. 

B artholoroacus quidam apud Gentilem Hilginatem dicit Medicinam confi- 
deratam fecundum fua principia, effe fcientiam: conikleracam vero fecun¬ 
dum fuum finem, qui eft modus operandi, effe artem. Atque adeo in hoc 
fenfu pra&icam, in illo vero fpeculatiuam. Idem dixiffe vifus eft Concilia- r arie ’ 9 ~ 
tor, qui differentia quarta,inquit, medicinam fecundum Theoriam efle fc ic~. quurrtur AH 
tiam, fecundum partem pradticanr effe artem. Dynus & TurifanUs Mona- tb*rcs> 
chus non multum ab Auicenna recedere videtur,dum inquiunt, medicinam 
poffe accipi pro habitu intelie&us fpeculatiui, quo confideramus quafdatn 
conclufioncs, qiue funt neceffan\E,&: aeterna?: v.g. quod complexiones funt 
quatuongeneta morborfi iunttria.Inhoe fenfu medicinafcientiajfpeculati- 
ua effe volunt.Medicina alio modo accipi credunt,pro habitu videlicet quo¬ 
dam in intelledtu pra&ko tefulcante ex praefatis propofitionibus, quo habi¬ 
to dirigitur quis in opus, & fic accepta medicina ars eft: atque adeo Pra&i- 
ca dicenda. Doctifiimus Plempius Louanienfis Profefforceleberrimus,Me¬ 
dicinam artem fimul fcientiam dici,volenti permittit. Nos tamen qui eam 
fcientiam effe varijs rationibus, atque amhoritatibus piobauimus, nom» 
tantum fecundum principia & theoriam, aut fecundum hanc, vel illam par¬ 
tem , fed fecundum omnes fui partes, tam fpeculatiuam, quam pra&icarru» 
inter fcientias numerandam cenfemus, idque conformitcr Auicennsc Fen.i* 

Primi. Do&rina i.c.i. Eft enim Medicina tota, id eft, fecundum omnes fui 
partes, fcientiafecundum tamen Therapeuticam non fpeculatiua tantum, 
fed Piacftica dicirur. Quod autem curatrix haec pars fpeculatiua fit,per fe pa- ..... - 
tet: nam morborum cognitio, & inueftigatio mediantibus fignis, caufifque, 
veritatis contemplatio eft. Speculatio enim nihil aliud eft, quam rei alicu- frraCli* 
ius, vt in fe eft, non animaduerfa vlla fui mutatione, fatis attenta meditatio, 
vt hac mediante rei eiufdem natura.atq; palfiones fpeculanti elucefcam.Ne- 
gare nemo poteft^uin medicus peritus,^ fcientiftcus,morbu morbi q; cau- 

i*h ^ 


Quid pra- 
xis. 


Habitus 

fraciicus 

qualis. 




PROLEGOMENA 

fas, & palfiones, & fymptomata, ac infupcr ipfius humani corporis naturam 
prius perpendat, quam remedia prrefcnbat. Ditiarum pono rerum naturas 
exacte, atque adeo fcicntifice peneuanquod nequaquam in artibus fit. Ar¬ 
chitectus enim nec lapidum, nec lignorum,nec calcis, aut cazmenti penitio¬ 
rem naturam examinat--, ficuti nec Urtor pannorunr,nec futor corij, nec faber 
ferrarius ferri, nec agricola terra: aut feminis. Nam hi omnes licet regulis ad 
operandum .nantur, non tamen fux artis obiedum ita contemplantur, vt 
eius naturam & paffiones examinent-,fed exercitio,& confuetudine, fine no¬ 
tabili contemplatione, habiles in arte euadunt: Medicus yero fecus , qui, vt 
protuli, fcientifice rem omnem meditatur. 

Denique condat medici nam fecundum partem curatricem prxcipue ede 
pradicam, eamque fcientificam. Practicam ede inter omnes conflat j fed 
quo modo, inter fe didident: rem totam examinabimus, dummodo fuppo- 
namus,quod a verbo mfirra dicatur: quod verbu latine ide ed,ac ago, 

aut operor. Vade praxis enc acuo quaedam operatiua, fine operatio ipfa iru» 
laxa fignificatione, id ed, quatenus operatio non folum immanentem opera¬ 
tionem intelle&us, fed praeterea tranfeuntem complectitur. Ex frequenti¬ 
bus autem operationibus, habitus quidam refultat,qui praelitus dicitutjqut- 
que immediata operandi norma cenfetur, Hac piaeiuppofita dodtuna, non¬ 
nullis placet, medicinam ideo pra&icam dici, quod medicus operetur, non 
a£tiue tantum intelle&ualiter, fed effectiue , ita vt, prout operi manum-» 
adhibet, praCticusdicacur. Sed meo indicio indigne rem perpendunt,quo- 
niam medicus poteil ede in praxi verfatus, nihil feruile tangens, vt quoti¬ 
diana monet experientia j per quam apparet, medicos non componere Me¬ 
dicamenta, fed ea praefcribere, nec chirurgicas operationes, nili raro exerce¬ 
re . Et pofito quod aliquod opus circa medicamenta, aut chirurgicas cura¬ 
tiones ageret, non proinde Medicina effecti ua ars dicenda • Nam genera¬ 
tiones omnes, quadam effe&ione fiunt, confequenter praxi: Phyficiw 
tamen quae de his agit,fpeculatiaua ab Atilloteie llatuitur fcientia, ficuti Ma 
thematica,& tame in Arithmetica coponuntur Sc feribuntur numerum Geo¬ 
metria efficiuntur figurae, 8 c fecundum eam Geodefia , fiue ars menfuran- 
di terram operatrix dicitur: quoniam iuxta praecepta Geometrica haec opera¬ 
tur, fiuc per eam quis opus edit re&um. 

Rectius ergo dicendum Medicinam dici pradticam quatenus, med endi 
methodumdiCtat,eandemque Methodum exercet. AbAuicenca in hoc 
recedimus, quia medicinam Pradticam e(Te vult, quatenus firmo iudicio no¬ 
bis qualitatem fiue modum operandi praefcnbit, abfque eo quod neceffum_* 
fit ad medicas operationes condefcendere. Sufficit enim, eius iudicio me¬ 
dico fcire,quod v.g.tumoii calido med.cameta repellentia fiue repeicutientia, 
infrigidantia, & mfpiffanria in principio iint adhibenda,vt PraCticus dicatur, 
line e.o quod talia remedia, Paulo, lacobo , aut Francifco aCtu pnefcribat, 
aut pullum contredlet,aut vrinam profpiciat, aut ficuientium fymptomatum 
aduentui obuict, aut miniftris,&: aliiltentibus debitum rerum non natura.liu 
yfum in aegri gratiam pneferibat. Verum nos hunifraodi praxin imperfectam 
penitus iudicamus : Quare vtrumque necelfarium effc cenfemus nimirum 
Icirc applicanda in principio Phlegmoms repellentia, & infrigidantia, ac in- 
fuper lare adtu pradico Sc exe cito, non vero in aCtu lignato , vt Logici lo- 
- quuntur, modum applicandi talia remedia, Petro, vel Paulo, vna cum vi- 
dtus ratione reliquis circumltantijs ad curandum necelTarijS . Galenus, 
te. Antotcles praxim itaintelligunt. Archithectum enim lib.i. Metaphyfic. 



MEDICA. 47 

c. i. fapientem effe vult, prout rationem rerum,de quibus agit, reddere po- 
teft,& fic videtur pene fpcculatiuus •, quatenus vero aliquis operi manunb 
porrigit,& propter confuetudinem tantum, eo modo»quo res inanim.x 5 opus 
aliquod dextre efficit, praClicus dicitur. Galenus deniquelib. i. Method. 
c .6. non folum vniuerfalem cognitionem, fed praeterea in lingularibus exer¬ 
citationem medico neceffariam effe contendit. Ad vgiiuerfaWm,inquit, de- 
nuo exercitationem reuertamur, pro comperto habentes, non licere vilius 
artis fcientiam nancifci, mfi & methodum quandam habueris per vniucria- 

lia, vocata theoremata, A: in particularibus tc exemplis exercueris •, Cum_. 

neque fieri pollir, vt fine,multiplici in aegris fingulatim exercitatione, quod 
ex vfu fit, facias: nec fine vniuerfalium cognitione probe exercitatio proce¬ 
dat vquippecum in vniuerfaiibus methodus, in particularibus exercitatio 
confiftat. Tanquam igitur, qui iter aliquod ingredi ftudent, vnoque inui- 
cem vtuncut crure: qui altero claudus eft, vno duntaxat vtitut» & longo 
fpatio, & faepe errans, viam peragit •> ita fane & qui finem cuiuslibet artis 
confequi parat, duobus 'nis veluti cruribus vel inftrumencis, vel quocunq*, 
appellafie libet, vti debebit: in vniuerfaiibus theorematis , methodo •, in_» 
particularibus exercitatione. Non folum hoc in texru fed alijs multis in lo¬ 
cis , Galen. prxdidti exempli claudicationis meminit, dum medicinae, duo 
crura experientiam atque rationem commemorat. Huic ergo Arifioteli, 

non vero Auicenna: haerendum. Quoniam impoflibile videtur nos pofio_-» 
medicinam fcite abfque eo,quod in peculiaribus exercitati fuerimus, cuius 
tamen contrarium placuit Auicennre. Hanc noftiam fententiam confirmat 
Arift.lib.i. Metapny.c.i. Adtiones autem ac generationes omnes circa fin- 
gulare ftmt: i on.n. hominem nifi per accidens fanat, qui medetur, fed Gal¬ 
lia maut Socratem, aut alium quempiam eorum qui fic dicuntur, cui accidit 
hominem effe. Siquis itaque rationem abfque experientia teneat,&vni- 
uerfale quidem cognofcat; quod a. fub eo particulare eft, ignoret, fiepe- 
numero errabit a fanando: id enim magis fanabile eft quod lingulare eft. 
Nihilominus fcire dc cognofcere magis arti quam experietia: arbitramur in- 
effe; ac eos qui artem tenent, quam eos qui experientiam habent, fapien- 
tiores effc putamus i eo quod fapientia propter fcientiam, magis omnes ie- 
quitur. Hoc autem quoniam illi fciunt quidem caufam,hi vero nefciunt &c. 

Sed aduerfus noftiam fententiam obijeiet aliquis primo. Medicinam effe 
totaliter pracfticam, quod eius finis fit practicus, cuiuftnodi eft|recuperatio 
fanitatis, aeque eiufdem conferuatio: quae opus quoddam funt. Ex Arifto- 
telc autem z.metaphyf. cap.r. Scientiae ratione finis diftinguuntur. Libro 
autem j.de anima c. ib.ait,intelledlum pra<fticum(quem principium agendi 
appellat) ratiocinari propter aliquid,id eft ,propter opus, Sc hoc fine ab in- 
telle&u fpeculatiuo differre. Nam hic propter femetipfum, non propter 
opus extrinfecum veritatem foiide contemplatur. Cap. vero eiufdenu 

lib. dum intellectum a facultate motrice diftingueret, ait etiam intelleCtum 
contempiatiuum,nihil eorum quae fub adtionem cadunt contemplari.Lib.z. 
metaphyf.c.i. fic habet: Spe&uiatiuae enim finis veritas: Pradtica: autem-, 
opus. Lib. i. Metaphyf. c. i. ait fpec ulatiuas pradticis effe multo nobiliores: 
Cum autem plures artes inuenirentur, inquit, quarum aliae ad neceffaria-» 
aliae ad degendum effent, femper tales fapientiores illis putamus, quod eo¬ 
rum feientiae non ad vtiliratemeffent. Lib.6.Ethic.c,i.aiuntaduerfarij,etia 
Ariftotelem velle fcientias ratione finis diftingui. Sic igitur concludunt. 
Medicinam efle pure pra&icam, & nullatenus fpcculatiuam, quod opus pro 

fine 


TritwtU) 

obieltio. 


4 S PROLEGOMENA 

fias habeat. His addamus ciufdem Ariftotelis dodrinam lib.6. Metaphyf. 
c. i.vbi ait: omnem intelledum efife adiuum,aut fadiuum , aut fpeculati- 
uum . Sub intclledu enim fiue habitupradico, adiuus fimui & fadiuus 
continentur. Et Medicus habitus vtriufque naturam participare videtur. 
Soluti fi. Rcfpondeo negando finem medicina Theorien ede pradicum,& conce¬ 
dendo finem medicinae, prout pradica eft, efife pradiemn, atque fcientifi- 
curn •, veluti a nobis didum eft. Negatur tamen proinde > medicinam eflc-# 
pure pradicam, fed pardrn pradicam, partim fpeculatiuam, imo magis fpc- 
culatiuam, quam pradicam . Nam eius obiedum, ratione cuius a reliquis 
fcientijs , vd reliqua: inter fe, quam ratione finis, melius dirimitur, non eft 
fadibile i nec a Medico modo operabili, fed contemplatiue fcitur. Corpus 
Propter i ri quidem humanum fanum, &: fanabile, fiue falubre, infalubre, & neutrum* 
pheem eau non artis, fed natura: opus eft. Corpus fane humanum, tk fanitas cius paf* 
fammedi- fio, ficuti!morbus ipfe,-tu naturalibus caufis, more rerum qua: vi natu- 
cinafpecu- vx illuceicunt, in diesenafeuntur. Vnde medicina iure meriro fpeculatiua 
latina dici dicetur fcientia. Commode etiam medicina more aliarum fpeculariuarum, 
potejf. fpcculatiua nuncupari poteft •,ratione nimirum modi confiderandi fuurru, 
obiedum, definiendo ,diuidendoque . Imb fpeculatiua adhuc ratione fi¬ 
nis , vt diximus > potius quam pradica dicenda: quoniam vtplurimum,pe¬ 
neque fpeculando fuum refpicit finem. Verum, vtcomprehcnfum eft, fcien¬ 
tia: omnes melius per obiedum quam per finem diferepant j vt colligitur ex 
Ariftotele iib.p. Metaphif. & lib.2. de anima; nam potentite &: habitus ope- 
ratiui, per ordinem & refpedum efientialem ad fuos adus diftinguunc ur, & 
ijdem adus per ordinem quem aci lua dicunt obieda. 

Secunda-> Obijciet aliquis fecundo, medicina a praxi inchoare, videheee ab intclle- 

obieftio. du pradico ad res artificiales procedere,feu efife progreiTum intelicdus pra- 
dici ad ipfa externa opera. Nam medicina ex experientijs inuenta, colle- 
daque cenfetur. Atcx Ariftot.hb.i.Methaphyf.c.i. experientia lingula¬ 
rium eft, ars a. vniuerfalium cognitio eft . Ergo inde it,ferri poteft Mcdici- 
namefie quandam experientiarum congeriem, a que adeo rotalit er pradi¬ 
cam , & confequenter artem. Scientia autem fpeculatiua non ab operatione, 
fed ajfolajrcrum cognitione aulpicatur. 

Solutio. Refpondeo negando medicinam a praxi, aut operatione exordiri, fed a 
contemplatione , vt ex antea didis liquet. Sed polito, atq-, concefto, quod 
medicina ab experientijs inciperet, proinde nec ars, nec fcientia puie pra¬ 
dica nuncupanda: quoniam ex Arift. loco cit.Methaphyf. experientia pene 
fimilequid Icienti?, ac arti efife videtur. Per experientiam autem ars,& 
fcientia hominibus efficitur. Hax lane, vt c.xtera pene eunda, erudite pro¬ 
tulit Arift. qui oculate vidit, fcientiarum certitudinem vt plurimum expe¬ 
ti enti js clucefcerc. Ex ad ultione quidem calorem colligimus, ex laxitate 
humiditatem; cx prompta latione corporis alicuius furtum > leuitatem i ex 
prona decimatione deorfumalterius corporis, grauitarem . Sic enim Phy¬ 
llea , & naturalis quxuis fcientia inuenta eft , qua: proinde pradica minime 
dicenda: cum ex talibus experientijs, certam folum rerum abftrularum co¬ 
gnitionem fcicnuficus rimetur. Vnde merito m adagium redadum : Expe¬ 
rienda eft certior qualibet fcientia. Experientia ergo Vpeculationis naturam, 
nulli fcientia: adimit, dummoddjin fola expedentia, ik confuetudine habi¬ 
tus non confiftaq. De eiufcemocli ardftis loquitur Auiftoteles loco citato 
Methaphyf. Illi (loquitur enim de ijs qui caufas eorum, qua: ab illis fiunt, 
ignorant) ficui & quxdam inanimata, faciunt quidem, fed ne fcientia fa¬ 
ciunt 



MEDICA. 4P 

erunt ea > qua! faciunt»vt ignis comburit; fed inanimata,natura quadam ho¬ 
rum fingula faciunt; manibus laborantes propter confuetudinem. Tanquam 
fapientiores fint, non prout a< 5 tiui funt, fed prout rationem habent > caufaf- 
que cognofcunt , &c prorfus lignum fcientis.etl poflfe docere. Ha&enus Ari- 
ftoteles. 

Obijcies tertio medicina ncc cftitatis, 8 c vtilitatis {olummodo gratia adm- 7 *ertia o- 
uentaeft. Ergo praitica, mera ars. biettio. 

Refpondeo negando totum ; falfitm enim eft medicinam ob puram ne- Solutio* 
ceftitatem fuilTe inuentam, nili pune necelfitati animi addas ornatum. Iru, 
vniuerfum enim quaruis fcientia quantumuis contemplatiua, necelTaria, & 
vtilis eft, quod animo tabula: rafr concinnatiilimi tapetis indar ornatui ex- 
tet. Confequentiarurfus fallitatem inuoluit. In fuperioribus enim fuse 
probatum eft , Medicinam inter fcicntias locum habere: & pofito quod ef- 
fet mera practica, male inde infertur, lpfam inter arres collocari. Eo, quod 
quidquid pra$icum eft, neutiquarn artem ncceflario ,,*emulatur. Huius 
doftrmje raucor eft Ariftot. lib.6.Ethicor. c. f.vbi prudentiam , qua: pracfti- Omnepra* 
ca eft, ab arte mamfefte diftinguit ; vt etiam cap.4. eiufdem lib. arrem cnu- tiicum no 
cleans, liquido expofuit. Prudentia autem,circa genus aitionis verfatur, ars eft ars. 
vero circa genus eifesftionis: EfFedtio terminum femper habet opus aliquod, Quid pru~ 
acftio autem non neceftafib ad opus a fe diftiniftum terminatur; quia_. dentia 
fufficit pro opere in morali, quod aiftio fit virtuofa. Prudentia quia habitus quomodo 
a&iuus longe diferepat ab arte, habitu fa<ftiuo,liueeffectiuo; nec mirum, ab arte^ 
quia ft rem ad amulTim reducere licet, ipfa: contemplatiua: icienti.v, in rigo- dtffert. 
i€ faltem, adiuae funt ,1 quod contemplando propriorum obiectorum natu- Medicina 
ram meditentur. vero qua 

Goncludenduin itaque medicinam nequaquam artem efle,fed fcientiam, wrptx.n dU 
mult o magis fpcculat/uam , quam pradticam. Etenim optime eam fcire, & citur, atti- 
docere aliquis valet, abfque eo, quod operi manum porrigat. Sed hxc de ua potius ec 

contempla* 
tua, quam 
fa£l tua dt- 

cenua.^ 


Prologomeuis medicis (ufficiant. 



NEL- 


NELLANI GLAC AN 

TIRCONALLIENSIS HIBERNr, 

PHYSIOLOGIA. 

LIBER PRIMVS 


DE ELEMENTIS. 

capvt pkimvm. 


De Vdrijs Natura acceptionibus , &methodo 
feruand* in 'Phyfiologia, 


Quid Tby - 
fio logi a. 


Trima fi- 
gnificatto 
natur x. 


V niucrja- 
tis , & par¬ 
ticularis. 

S t eunda. 


Hyfiologia Termonem de natura (Ignifieat:rem vero fi fpe» 
des, Phyfiologia eft ea medicinae pars, quae hominis na¬ 
turam , liue completam conftrudionem ad amufiim pro- 
fequitur. Nam hominis, hoc in tradatu, naturam, non 
angufto Philofophoru litu pro materia prima, & anima 
rationali vnitis acceptam volojfed vniueiTa cogenc eorri 
omniu, quae primario, Sc fecundarid, ad vniuerfum ho¬ 
minis complementum , concurrunt.. Siquidem non modo hominis confla¬ 
ta ex principijs fubftantia, fed ipfa quamis accidentia, ipfum ad naturales 
fundiones difponentia, naturae nomine a Gal.pa{fim,probatiorit>ufque qui- 
bufuis Tcripconbus comprehendi confueuerunt. Quantum afferet vtiliratis 
naturae varias, ac diftindas fi gni ficati on es feriatim comprehendere \ ex de¬ 
inceps dicendis plene conflabit. 

Licet natura a nafcendo dicatur, prima eius fignificatio ad eum, qui non 
eft natus, Deum Omnipotentem extenditur: quia, vt Summus Opifex, & 
rerum omnium Creator > earundem rerum naturas , feu potius idteas, in Tua 
Diurna mente compleditut: Vnde Natura Natutans merito nuncupatur. 
Seneca autem lib. 4-de Beneficijs > refert, naturam nihil aliud effe, quam-, 
Deum . Hu^o Vidorius lib.i.Didafcalon c.i i.eandem Tcntentiamample- 
ditur. Diuus Auguftinus lib.i 5. de Trinitate c. 1. ideo, inquit, Tupra hanc 
noftram naturam, effe Naturam non creatam, Ted Creatricem .i. Deum_>. 
Hin c * vulgo natura in vnmerfalem, 8 c particularem diuiditur. Vmuerfalis, 
imo vniucrfalrffima, eft Deus: Cadi tamen, rcTpcdu rerum TublunariumJ» 
propter influentias,aliaTque virtutes his ijTdem communicatas, vniuerfa- 
ies J Tcd fecundum quid , & difpofitiue communiter appellantur. 

Secundo > natura accipitur pro cuiufcunque rei effcntia, aut quidditatc_^ # 
In hoc fenfu firmiter credendum , rn tribus Perfonis Diurnis vuicam effe^» 
naiuram, & Verbi Diurni Incarnationem non in natura, Tcd in Perfona effe- 









DE ELEMENTIS 51 

<ftam fuifle.Haceadem fignificationedefinitio dicitur efic oratio qua* rei na¬ 
turam explicat. Pradidta tamen verba non incongrue ajquibufdam ratione 
^iuerforum refpe&uumdiftmguuntur: ita vt edentia importet ordinem ad 
ede rei , cuius eft edent a,quidditas vero ad definitionem rei, qua?enc datur, 
narura vero ad operationem ipfam, qua res producit. Vnde redte Gal.com- 
tncn .j. in lib.de Medici Offic.ait, naturam in operibus exiftere. 

Tertio, natura accipitur pro vniuerfa rerum a Diuino Opifice creatarum 
congerie. Ideo Ariftot.lib.i i. Mecaphyf.c.7. ait , naturam pendere a primo 
principio. Primum vero principium rerum omnium eit , 8 c res omnes natu¬ 
ram conftituunt,feu natura nomen occupant. 

Quarto,natura fumirur pro ipfis naturalibus caufis, quatenus nimirum.» 
fecundum infitam natiuamque propenfionem operantur. Natura ita acce- 
pra variari Phijolophis tributa funt elogia . Ariftoteles lib. z. de caelo, c. f. 
tex.34. inquit. Natura femper facit id quod eft optimum eorum qua: fieri 
polTunt. Et lib.i.degeneratione animalium c.4. Natura oditae refpuitfu- 
perfluum , A: id quod non eft neceflarium. Exiib. 3»de anima cap.51.rex.41. 
natura non denegat ea qu.-e necedaria funt. Ex lib. i.Erhic.c. 7. Natura non 
patitur quidpiam torpere, aut feriari: & conformiter his loquitur lib. 1. de 
caelo c.3. tex.17. Eorum quodque, quorum eft, operis ipfius gratia ede con- 
ftat.Narura etiam dicitur vacuum non admittere, vt habetui lib.4.Phyf.c.6. 
In hoc eodem fenfu dicitur natura ede lufta, vnicuique fuum diftribue- 
re, non quidem femper iuxra proportionem Arithmeticam aequaliter, fed 
iuxta proportionem Geometricam ^quabiliter fecundum iuftitiam,vt habe¬ 
tur apud Gal. lib.f.de vfu pair.c.5>.veluri lib. 3 eiufdem operis . Hinc ab eo¬ 
dem Galeno lib. 17. eiufdem operis, natura dicitur artifici ofa, &c prouiden- 
ti(Tima_». 

Quinto,accipitur natura pro conceptu, fiuc ratione propria cuiuslibet rei, 
fiuc talis res fit ens, fiue non ens . Hoc in fenfu dicimus hanc, vel illam edfe 
naturam entis rationis, aut negationes. 

Sexto,natura fumirur proipfa natiuitate viiientium, qure communiter 
generario dicitur. Volunt enim nonnulli hanc clfe primani pracipuamque 
natura fignificationcm,- quo uam narura, vc antea rctuii,a nafcendo dicitur: 
& f veit id eft, narura «'are 7» pveif ,id eft,nafci deiiuaturJGeneratto quidem^ 
omnis, quia ab interno oritur principio, Philofophis fundamentum prabuic 
imponendi natura nomen, cuiuis intemo-principio motus; & iuxra hanc in- 
ftitutionem Arift.lib.i^Phyf.c.i.locurus eft, aiens, naturam edfe principium 

caufam motus &: quietis, eius 111 quo eft, primo, & per fe , & non per ac¬ 
cidens : ficque natura nomine materiam comprehendit, Sc formam, a qui¬ 
bus omnes operationes rerum naturalium, tanquam a prinus radicibus ema¬ 
nant. 

Septimo, natura accipitur pro ingenio Sc propenfione ad ftudia, ab Hip- 
pocr.lib.de decenti ornatu.feu de probitate iicQuod fi natura aftueat his,qui 
animum artibus applicant, perfedtos reddit. 

Odlau 6,Natura ab Hippocrate lib.de arte, pro folo fenfu radius accipitur, 
dum ait: naturam corporum edTe fapientiftiniam,vt qua: malum fentiens me¬ 
deri magnopere geftiar. 

Nono, Natura ab Hippocr.lib.de Articulis pro partium conformatione^» 
fumitur, fic: Naturarum in hominibus magna differentia. Vnde Galen.lib. 
1. Aphonfm. comment. 14. ait •naturam pro corporis forma, &. habitu fu¬ 
mi ab Hippocrati lib. 11. meth. c. 14. pro habitu corporis natura nomen», 
vfurpat. G 1 De- 


T enia. 

Quarta. 


Quinta* 
Sexta . 


Septima» 

OUaua. 

Nona. 


ji LIBER PRIMVS 

DeciWA . Decimos natura accipitur pro temperamento. Vnde Hipp. lib. 3. Aphof. 

Aphor. i. ait: Naturarum quidem alice ad ceftacem, alis ad hyemem bene-»* 
aut male nata: funt fe habere . Galen. hoc in eodem fenfu loquitur lib. 5. dc 
fanit.tuen.c. Naturis calidis exiguus, dc lentus motus > & balneum com¬ 
petit : contra, frigidis dc huinidis. Lib.etiam i.Aphorifm.comment. f 2.aif: 
Naturam in elemetorum commoderatione confiftere, id eft in temperamen¬ 
to , feu e(fe temperamentum. Irem lib. 3. Aphonfm. comment. 2. Natura: 
principaliffimum & proprium fignificattim,quod fecundum ipfam maxime 
lubftantiamnatura:eft, efle temperaturam quatuorelementorum . Ibideuu 
adhuc: Natura: qure hyemi, dc quae sftati magis conueniunt, id cfbtempe- 
ramenta. Eodem lib.3. comment 3. Natura: (id eft temperamenta receden¬ 
tia a temperamentis) a fimilibus offenduntur, a diffimilibus iuuantur. Prs- 
terquam fistas temperata, dc vidui, dc regioni, & loco temperato compa¬ 
retur. Hac quidem ratione fiiniles natursa fimilibus facile afficientur jVt 
monet Idem Galen.lib.i.commmenr. 16. Eodem lib.5.comm. if. Naturam 
pro temperamento accipit: ficuti commentario 27. eiufdem lib. fic: Natu¬ 
ra: puerorum facile alterantur, ob corporis humiditacem, dc naturalis poten¬ 
tia: imbecillitatem . Item lib.4. Aphorif. comment. 29. Naturalis temperie,s 
eft fanitas. Libro 1. de facultatibus natural. capit.8. Simili modo ex stati¬ 
bus, qua: calidiore natura funt, magis funt oiliofs: qua: frigidiore, pituitas 
magis obnoxiae. Sub finem eiufdem cap. aiens, ea qua: immodice coquun¬ 
tur primo falfiora, deinde amariora euadere» 8c mellis exemplo rem confir¬ 
mans, inquit: Eadem vero de caufa, inifs, qui calida natura funt, dc aerato» 
florentibus, prompte in bilem vertitur (mei nimirum): Quippe calidum., 
cum lit; vbi calido adi ungitur, mediocritatem temperamenti facile amit¬ 
tit , ftatimque fit bilis,non fanguis. Poftulat igitur, quo in fanguinis natu¬ 
ram mutemr,naturam hominis frigidam, x ratemque frigidam. Naturae no¬ 
men m toto hoc contextu pro t< mperamento vfurpat.comment,2.in lib.Hip- 
pocr.de vid. rat. in morbis acutis, haec habet: fanc ha:c omnia Hippocrates 
fignificaffe mihi videtur, cum inquit-, Quas item natura noftra habitulquc 
Angulis affedionuni fpecies omnigenas fabrefaciat: vbi naturam temperatu¬ 
ram dixit: dc habitum ftruem corporis * compoiltionemque. 

Vndccimo, Natura accipitur pro calore natiuo: Natura qua: folida regit 
corpora fecundum Hippocr. eft calor naturalis, vt habet Galcn.hb.4. Apho- 
rifm.comment.37. dc lib. S- Aphorifm.aph.22.Libro etiam primo Aphor.i 
ait,naturam animalium nihil prorfus aliud efte quam calidum innatum, iux- 
ta Hippocr. fententiam: Libro de tremore, palpir. conuulfion. dc rigoie c. 6. 
loquendo de eodem calore natiuo, ait: Ac natura fane, ac Anima ninil aliud, 
quam hic exiftit. Cerrum tamen eft eundem calorem natimim aliquando a 
natura cliftingui apud Galen. dum vaiijs in locis eum natura: mftrutnentum 
appellar. 

Duodecimb,natura fumitur pro facultatibus qua: noftra regunt corpora» 
qusq-, potentia: aut vires, aut virtutes ab antiquis fcriptoribus nuncupantur. 
Galen.Lib. 2.de caufis fymptom. c. 1. in hac figniheatione loquitur. Natu- 
ix y inquit, nomen in hac difeeptatione pro omni facultate qua: animal, flue 
voluntatis nutu , flue citra hunc , regat, intelligas velim. Libro pariter 3. de 
Cnfibusc.f. ait: Tunc enim primum mori a:grum eft neceffanum, quando 
vires morbo fuccubuerint: fiuc autem vires, flue naturam dixero, idem te-» 
nunc inteliigere oportet. 

Verum non raro ad vnam folara facultatem natura: nomen contrahit, dc 

coar- 


Vndcci * 


Duodeci¬ 

ma. 



DE ELEMENTIS. 53 

coar&at Galcn. aliquando autem ad aliquas Sc non ad omnes. Lib. 11. dc^ 
vfu partium e.13. naturae nomen pro formatrice facultate accipitrum inquit» 
naturam ex abundanti ornare omnia membra: eoderrt in fenlu, naturae no¬ 
men vlurpat lib. 1 f. de vfu partium c.4. Libio quos purgare oportet, quibus 
medicamentis, Sc quo tempore , ait, naturam euacuare conco&os humo¬ 
res* vbi nomine naturae expultricem intelligir,vti fecit lib. i.Aphor.zz.aiens: 
naturam expellere humores noxios, Sc medicamentum attrahere. Denique 
6 . Aphorifm.commerit. 41. ait naturam quandoque mittere ad cutem hu¬ 
morem fuperabundantem per viam cnfis. Alijs innumeris locis pro eadem 
facultate expultrice naturam vfurpat. 

Lib.4.Aphoiifm.comment.55?.proco£hice facultate naturam accipit.Pro 
eadem facultate vel calore natiuo»vel pro ambobus fimul, natura accipitur 
ab Hippocr.Sc Galen. lib. 3. Aphorifm.i. 

Libris de facultatibus naturalibus feriptis Galen. pro folis naturalibus fa¬ 
cultatibus, Nutncc» Auctrice, Generatrice, Sc ijs quae nutritioni famulantur. 
Natura: nomen vfurpat, vt videre eft cap.z.lib. 1. veluti c. 1. vbi anima:, Sc 
naturae opera diftinguit. 

Decimotertio, Natura indifferenter pro facultate, Sc temperamento fu- 
mitur, vt habet Galen.hb.3.Aphorifm.comment.z.Siue vero, inquit, facul¬ 
tatem noftri corporis redhicem, flue temperaturam elementorum in nobis» 
naturam dixeris, idem te dixiffe putato. 

Dccimoquattd, Natura pro fubftantia accipitur a Galeti.c.z.lib.quod ani¬ 
mi mores fequantur corporis t emperamentum . Paulo tamen poft huiuf- 
modi fubftantiam , e flendam nominat. Innuit rurfus eodem lib. c. 4. quod 
Stoici animam , ficuti Sc naturam fpiritum quendam efle contendunt. 

Decimoquinto > Natura accipitur pro elementis, Sc humoribus ab Hip¬ 
pocrate lib.de natura hominis. 

Decimofexto,Natura nonfolum temperamentum, fedpraeterea vnio- 
nem continui fignificat, vt ex Hippo erat, lib.de locis in homine colligitur: 
qui ait, caufas doloris efle illa quae naturam alterant Sc corrumpunt. Id aure 
quod in corporibus noftr s proprie alteratur, eft temperamentum,quod ve¬ 
ro corrumpitur eft continuum, quando ab alieno,& improportionato corpo¬ 
re diuidituu. Hinc liquet naturam pro continui vnione accipi; quam do- 
ffcrinam fequutus Anftot. in metaphyf. ait, ens, 6 c vnum efle conuertibilia \ 
Sc lib. 1. Phyfic. ens, Sc vnum efle fimul ,Sc vnum fine alio exilfete non pof- 
fe. Hanc eandem d odiri nam Galen. amplexus eft» comment. i.in lib. 3. Epi’ 
dem.hac ferie:S:d quod in eis eft fecundu naturam vnum cft,Sc fimplex#Lib. 
2. de febribus c. ii. eandem dodrinam complexus eft, quando duplex pro¬ 
ponit extraneum in omnibus entibus, vnum quantitate , alterum qualitate j 
quod autem qualitate in nobi^ peccat, idea peccare dicitur, non quod alie¬ 
na polleat natura, fed quia gfauat Sc extendit, aut dilatat vnionem partis in 
qua eft : quod vero acre eft, dxeditj, ac mordet, ficut Sc quod calidum eft,ca- 
lefacit, quod autem frigiduni eft:, refrigerat. Non folum ergo natura ratione 
qualitatum primarum alteratur, fed continui fo’utio,tum a quantitate ex¬ 
cedente , tum .1 qualitatibus fecundis, vt acrimonia, Sc fimilibus procuratur. 
L1b-4.de fimplicium medicam.facult. c. 1f. eandem dodtrinam dulcium, Sc 
aliorum faporum naturam exponens, commemorat. His vero,qua:nom, 
nutriunt, commune eft:, id quod per negationem dulcis aut priuationem fic 
dicitur. Velut non dulce ,Sc inchiIce . Particulares autem differentia: com¬ 
plures merito euaierunt j quia id quod cuique rerum familiare eft, vnum eft, 

a n : nem 


DeeirnA - 

tertia. 


DeeirnA - 
quarta. 

DecimA - 

quinta. 
DecimA* 
[exta . 



54 LIBER PRIMVS 

nempe , quia Se natura eius familiaris vna: aliena vero plurima, partim plus 
partim minus a fubftantia eius diffidentia. His adhuc correfpondet do&ri- 
na eiufdem G deni lib. 2. de fymptom. caufis c. j. vbi cum Hippocrate dolo¬ 
ris caufas exponit: A natura enim propria , inquit, nullum coipus offendi- 
tui: quafi velit, non folum temperamentum efle naturam, fed infuper ipfam 
partium vnionem; mo vero qcrauis alia, qua: in corpore naturaliter infunt. 
Tandem lib. de vrinis naturam a flatibus diftrahi monuit Gal. vbi manifefte 
naturam pro continuo vel pro vno intellexit. 

})ecimafe- Decimofeptimd, Natura, fpecies, genus, Se forma pro eodem furauntur» 
pnma. vt habet Galen.lib.ad eos, qui de Typis fcripferunt c. 4. 

Decima- Decimo odauo, natura fumitur pro aggregato ex fubftantia & acciden- 
«t/ aua, tibus, vt videre licet, apud Gal.lib. 3. de temperament. c. 4. Sane naturam 
cum dico, vniuerfam fubftantiam, ac temperiem , quat ex primis elementis 
conflatur, intelligo i calido nempe, frigido, humido,& ficco. Comment.2. 
in lib. Hippocr.de.vi&us ratione in mc 1 bis acutis textu 3 i/hatc habet Galen- 
Multa quidem .ipud Hippocratem 9vrtat , id efl: natura nomen indicat, fed 
hoc in loco temperaturam fignifican quifpiam exiftimaucrit, veluti Sc 
partium iplarum ftr udi uram compofltioncmqut , id eft habitum, appel¬ 

lari : Galenus adhuc lib. 11. methodi med. c. 1. ue natura agens, ex fpintu, 
partibus vere foliclis , & ex partibus camofis > conflari eam ait. 

Licitum eft, ex omnibus pia:fatis natura fignificationibus, vnicam con- 
flrucre congeriem, vltimar fignificationi conformem; qira nimirum fub fe_-» 
omnes res natura es quibushomo conflat ,Se pollet, comprehendit. Hu- 
iufcemodi fane natura fignificationem comprehendit Hippocrates libro 
de natura hominis, licet de elementis Se humoribus cxplicite loquatur, Se 
locis proxime citaris, ex eodem Hippocrate, & Galeno: nec non libro 1, 
Epidcmion. vbi Hippocrates ba:c habet3 dum morbos dignofeendi mo- 
Natur/t fi dos inueftigat. Morbos dignofeimus ex communi omnium natura , Se cu- 
gnificat to- iufque propria, Nonnam enim dignofeendi morbos ponit Hoppocr. in fo- 
tum aggre la collatione corporis aegri ad corpus fanum in vniuerfum, fiue in fpecie j Sc 
gatum ecru praterea ad ccrpus ipfiufmct aegii,quando fuit in flatu fano. Si enim aegrum 
cx quibus corpus non longe a communi natura hominis, nec a fua propria, Se peculia- 
homo coali ri recedar,fed fanis & fuac natura in temperamento,conlormatic ne,vnionc \ 
Jcif , calore, mollitie , aut duritie , craflitie, aur macilentia , fimile fit, famtati 

proximum efl: fi verba natui a communi Se fua peculiari valde diflimilc,a 
llatu fano & naturali longe recedit, vt videre licet apud Hippocrat.lib.de 
officina medici. Itaque natura rem omnem naturalem in homine com¬ 
prehendit . Quod non obfcure fignificauit Gal. lib. de arte medicinali c. 8. 
Se lib.i.de temperamentis c.i.Signa enim natura liue naturalis conftitutio- 
nis ab ijs, qua: fecundum ellenrix rationem iniunt,defumuntur, & ab ijs,quac 
exneceffitate confequuntur ea, qua: fecundum eflentra rationem infunt. 
Qua: autem fecundum eflencia: rationem in corpore humano, intimioris na¬ 
tura inflar continentur, funt primo commenluratio quaiuoi eiementorum, 
fecundum debitam proportionem in quantitate fimul, Se qualitate-, fecun¬ 
do partes inflrurtientaria: fecundum conformationem ciebitam.quantitatem, 
numerum,fitum>& connexum j Se tandem‘terno partis tam fimiians quam-, 
di ffi mi laris communis vnitas . 

Qua: edentia: rationem neceflario confequuntur, funt operationes natura¬ 
les , vitales, Se animales, qux integra fiint dum pertedle eduntur. H is ad¬ 
duntur cafus fiuc Symptomata, vel accidentia a Galeno didta, vt mediocri- 


DE ELEMENTIS. 5S 

tas intci duritiem & mollitiem qux a fenfu ta&us probe percipitur: & ex¬ 
tera huiufcemodi qux ad fenfuum fenfationem requifita funt. 

Conformiter ergo Hippocratis, & Galeni dodlri nx, natura humana cir¬ 
ca quam, tanquam circa proprium 1’ubieChim , Phyliologia verfatur , in fe- Phyfioto- 
ptem res naturales vulgo di< 5 tas, ex quibus homo integre coalefcit, diftri- obic-cln* 
buitur: In elementa nimirum > humores > partes corporis, temperamenta.,, 
fpiritus, facultates , actiones. Aliorum corporum naturalium natura in par¬ 
tibus Medicinx qux Hygieine > & Pharmacia nuncupantur, podilimunu 
enucleatur. 

Omnibus naturae acceptionibus ita prxpofitis, Medicus facile percipiet non¬ 
nulla, qua: de natura ab Hippocr. Sc Galcn. referuntur, 9 c commendantur. - 
Lib.tf.Epidem. Hippocrates ait .'Naturx morborum Medici. Galcnusvero 
in comment. Natura in corporibus noftris cundta regit: vbi, tamecli nomi¬ 
ne naturae faculta tes intelltgar naturales, famulatrices didtas, talium nihilo¬ 
minus facultatum fundamenta prxfupponit: primariam videlicet naturam» 
vt quatuoi eleme nta temperata, vnionem partium, Sc organizationem, ac 
calorem naduum 8c fpiritus, quorum vi & ope, faculcates fuas edunt ope¬ 
rationes . Gal.commenti.lib.i.Aph.Lib .4. aph.i.lib.5’. Aph.32.ait Medi¬ 
cum debere imitari naturam recte operantem lib.p.de Placitis c.i. Epidem. 
comment. 2.1ib.ad ThrafybulumrMedicus naturx minifter, & imitator vo¬ 
catur. Comment. f.in iib.6. Epidem. Ars medica cft naturx miniftra. Li¬ 
bro 6 . Aphorifm. comment. 17. operum natuix imitator eft medicus. Lib. 

1 f.dc vfupart. Nonne opera naturx debent e(Te curx Medico ? Lib.de con¬ 
fiunt. art.med. Natura porro , & morbus a Medico exadle confiderantur. 

Author Lib. Introdudl. poli: Hippocratem reCte monet: Naturam elTe prin¬ 
cipium medicinx ■, & contemplationem naturx rerum inter primarias Me- 
dicinx partes numerari. Lib.7.meth. naturx proprietates Medico perpen¬ 
dendas elfe monet Gal. Vnde lib. j.de fanit.tuen. ait» Medicos qui dc fanita- 
te fcnpferunt errare nullo facto naturx diferimine j quia naturx hominum 
numerofx funt & diuerfx •, vt eodem lib. habetur. Lib. 1. de arte curat, ad 
Glaucon. Medico pertedtam naturx communis ,& proprix hominum co¬ 
gnitionem commendat. Pro communi enim natura, compofitam ex fepte 
rebus naturalibus intelligit. Pro peculiari. > temperamenti gradum, formam» 
crallitiem, macilentiam, mollitiem, duritiem , glabriticm, hirfutiem, le¬ 
nitatem »afperitatem, magnitudinem, parilitatem, fexura, t xtatem, locum» 
confuetudinem, regionem, &c. 

Hinc patet > non licco pede ad morborum inuefiigationem accedendum» 
priufquam Candidatus Medicus eacun&a, qux ad hominis naturam per¬ 
tinent, exa^o ftudio prxlibauerit. 

Methodo vatia vtitur Gal. ad dodrinarum expolitionem: compofitiuxj Varum^ 
videlicet Lib.ae Sympt.& moibo: in quibus a fimplicioribus ad magis com- thodi. 
polita femper progreditur, vt a limplicibus morbis, ad compofitos \ a lim- 
plicibus caulis, ad magis compolitas 5 $c a fymptomatibus limplicibus, ad 
compofita. Lib. de Anatomicis adm:nifttatiombus,rcfolutiiu vtitur me¬ 
thodo : nam a compofitis ad fimpliciora > illa in hxc refoluendo, procedit. 

Dclinitiua methodo medicinam centum capitibus in arte medica examinat. 

In Phyliologia quidem nulla eft vfus merhodo, quia feorfum, &c line ordi¬ 
ne eam defcriplit: ordinis ergo defe&um Arabes 9 prxcipue Auicenna,8c 
Halyabbas omnes Phyliologi^ panes in vnum corpus cogentes fupplcre co¬ 
nati funt. Methodum amplexi funt compofiduam > a fimplicioribus ad ma¬ 
gi 5 





5 6 LIBER PRI M V S 

gis compofira viam facientes. Prim6 enim de elementis, fecundo de tem- N 
peramentis, terno de humoribus, quarto de partibus corporis , quinto dzu 
facultatibus, &: adnonibus agit Auicenna. 

Verum cum methodus nihil aliud fit » quam facilis > clara breuifque visu 
qua difciplina aliqua ciim ordine quodam difponitur, exponiturque, vt fa- 
Ordo ane cile a volentibus eam acquirere,percipiatur: Nos a fimplicioribus ad com- 
author cb- polita, paulo clariori ordine procedemus . Er primo quidem de Elementis» 
feruAt. 6c mixtione ex illis fa&a, ob rationes fequenti cap. dicendas ,hoc Primo lib. 

agemus. Secundo de Humoribus» ob rationes etiam in progreflii dandas. 
Tertio de Partibus. Quarto de Temperamentis. Quinto de Spiritibus. 
Sexto de Facultatibus. Septimo de A&ionibus. Et odtauo tandem de Fartu. 

cjtvt 11. 

De Vtilitate doclrin& de Elementis, deauc 
Elementi Etymologia. 

I N tradendis fcientijs» a primis principijs fiue elementis aufpicandunu* 
monet Ariilot lib. i Phyfic.c.r.De Elementis ergo tanquam prunis mix¬ 
torum corporum fundamentis, primo loco nobis agendum. Quatuuis 
Ciiitrfloco iam citato a natura aufpicandum fuadeat»dum de corporibus pre- 
fertim mixtis agitur, non de materia prima tantum loquitur»verum etiam.» 
de materia fecunda, ik proxima, cuiufmodi funt Elementa *, vt interpreta¬ 
tur Alexander lib.c.metaphyf.c,i.lde6 lpfemet Auift. lib.f.c.q.. ait: Elemen¬ 
ta efle generaliiiima, quia in omnibus, aut pluribus reperiuntur: Ex Ele¬ 
mentis porro mixtis, planta? quaeuis nafcuntur > ha: ab animalibus eduntur: 
plant.c rurfus alia:, ipfaque animalia plantis enutrita , homines alunt; me- 
daantibus nimirum humoribus > qui ex edulijs (olis, vel alijs exinde praepa- 
Ofao natu iac j s generantur. Ex humoribus principia generationis noftr.r, femen, dc 
ralt} eorti { an guis efficiuntur j ex his corpus effingitur, quod pofltea integro vitae dc- 
ex qtitous c-tirfu vciim ex fe fluxile fit, reficitur. Hinc liquet, vt praecedenti cap.innui- 
homo rcjiu mus» nos mprtcfentiarumipfius natura: ordinem infectari. Elementa enim 
tat* funt corporis humani, & aliorum mixtorum proxima.materia •, ex Elemen¬ 

tis mixtis nutrimenta homini conficiuntur: ex tali nutrimento fiunt humo¬ 
res i ex his fit proximum nutrimentum partium, qux ex alijs humoribus be • 
ne elaboratis, femine fcilicet,& fanguine,ab initio fadta: funt: vt habet 
Galenus lib.S.dc pl icitis: Partibus innatum eft cemperametum conueniens*, 
hoc ipfum, vt calidum, efl forte calor natiuus > 6 c fpiritus > fi qualitatibus 
prunis temperatis*tenuem fubdas fubftantiam,. Temperamentum»&: fpi- 
tum confequitur facultas (qua: ideo temperamenti proprietas Galeno dici¬ 
tur); facultatem , tanquam proximum a ut h orem > fequuntur adtiones. 

Sed vt ad infticiirum reuertar,'neminem latere puto. Elementorum do- 
dnnam elfe Medico cuiuis neceflatiam. Harc elt Gal. lententia 4 ib.i. dc~» 
Hiement, c.i.vbi inquit»Elementa curandis morbis non miniis vfui c(Te_^ > 
quam-alia Elementa fenfibilia .i. cognitio Elementorum communium, Me¬ 
dico , vt in morborum curatione redte procedat, teque confert, ac partium!» 
corporis, qua: lenfibilia dementa nuncupanda:funt»cognitio. Et libro7. 

« - • Method, 



DE ELEMENTIS. ? 7 

MethocTc.i. de morbo pardum fimilarium verba faciens, aic: Porro often- 
fum> in fecundo horum voluminu cft,gcnus hoc morbi non folum cognitu 
e(Tc maxime ncccffarium, fed eriam neminem racione ipfum curare poflfo* 
qui prima corporis elementa non nouit.Et lib.de differ, morb.c. f. Hinc etiam 
manifefte patet nullum ex primis morbis,qui ad fimilares parces proprie 
peitinent^ eos pofle via & ratione curare,fine primorura.Elemcntorum con-* 
temptatione. Primos morbos appeliat Galen.quafuis intemperies; calidam, 
frigidam, &c. Ex his fane Elementis conficitur homo, &c ex ijfdem ben i_* 
commixtis, tte contemperatis fanus euadic ; ex contraria vero difpofitiono* 
morbofus. Vnde Pl ito in Timaeo. Quum enim ex terra, igni, aqua, <5c ae¬ 
re compaOtum (it corpus j horum pnet«r naturarn excefius, defectufque, 6 c 
ex loco proprio in alienum tranflatio, lediciones, ac morbos procreant. An¬ 
te Piatonem Diuinus Hippocrates lib. de natura hominis hauc eandem ex- 
pofuit veritatem: Nunc autem, inquit, multa habentur, multa namq; in cor¬ 
pore infunt, qua: cum a fe mutuo pister naturam calefiunt, refrigerantur, 
fiecantur& humedtantur,morbos panunc. Kedtc ideo duplicem vtiliratem Daplexut' 
Lib. de natura hominis, ab Hippocr. editi, pioponu in fuu prosmio Galen. litas Ultri * 
Prima vtilitas eft, quod differentia morborum partium fimilarium nequa- Hippo de 
quam inueniri poflfunt, qum prius innotefeat, an ex vno an ex pluribus de- Natur 
mentis pars finuiaris confiet ; dc fi ex pluribus, an fine per fe tota temperata, Uom ^ 
an vero fibi tantum appofita fine contemperanone, Yt quiouldam antiquis 
placuit. Secunda vnlitas efi, quod cognitis elementis cx quibus homo coa- 
lefcir, non erit di ficile morborum curationem infiituere. Nam contraria», 
contrarijs curantur, cognitis igitur qualitatibus prsdominaiuis eiemencnca- 
lore verbijgratia, 6 c ficcitatc, qu.e igni competunt,non erit arduum con¬ 
trarium induruere remedium, frigidum dc humuium: & lic de reliquis pro- 
poruone dicendum. 

Nos addere pofiumus elementorum notitiam non ad curationem folum- Elemento- 
modo conferre, led prarcerea ad fanicatis perfedtam conferuationem. Sum- rnm comi- 
lia quidem fimiiibus conieruantur. Quare cum Medicus natura: miniiter tio Confer- 
appelletur, prster cognitionem eorum, qua: in te (tinam hominis naturam-, nationi co* 
componum,aliorum compofitoru vires,omni nifu,& fingulan ltudio perne- fert. 
dere debet,vt corporibus temperamentum humano corpori fiimle poliiden- 
tibus, idem humanum corpus foueat, atque reficiat, & ab ijs , qua: lenfibi- 
e damnum ratione excefius qualitatum primarum allatura effeut, protinus 
decimet, ab eorumdemque vfu, nifi ad rnodum remecUj, abit ineat. Non», 
folum ergo Medicus elementorum naturam, quatenus humanum corpus cx 
ijs conficitur, indagare debet, led prarcerea prout ex ijidem, eorumaemue 
virtutibus, alia corpora, quibus humanum corpus fouetur, vel aiteracur, 
vel vincitur, confiant. Medicus igitur aliter, ac nudus lhiloiophus ele* 
menta confiderat: Quatenus nimirum bene mixta, 6 c conimodeiara lam- 
tatem eificiunt, morbum vero , quoties in mixtione, 8 c contemperantia-, 
modum excedunt debitum, atque a natura inftitumin: in alqs vero coipo- 
ribus eadem reipicit elementa, vt eorumdem corporum proportionem, vel 
difproportionem hominis natura: conferat. Philofophus vero nudus de¬ 
menta maxime contemplatui,prout mundum, mixtaque componunt 
corporis naturalis fpeciem confiituunr, & confequenter, quatenus m ijs in¬ 
funt principia motus & quietis, continuitas, contiguitas, magnituuo,dura- 
tio, Vbi, grauitas, ieuitas, quacuor prims qualitates &c. Ha:c quidem om¬ 
nia icite debet Medicus, ik viicrius adhuc vatias proprietates occultas, ex 

H vana 


58 L I B E R P R I M V S 

varia eorundem mixtione ortas. Ideo re&ejAiift. vbi definit Phyficus,ibi 
incipit Medicus. Experientix quidem,,& longioris fer u tini j fuppetijs ad ic¬ 
tum facultates Philofopho ignotas, tamquam fummus Phiiofophus ,acce¬ 
dit. Medicus tamen Phiiofophus Vir elt: vt habet ,Hippocrates lib. de de¬ 
centi ornatu. Lib. etiam de articulis: Medicum multarum rerum peritum 
efle expedit: cuius didh rationem reddere videtur lib. de decenti ornatu: 
quoniam a Medicis xgri non ornatum, fed auxilium quxrunt: fiue enim de 
corporis , fiue verborum ornatu, tk cleganria loquatur, iccte cenlet , quia.» 
a perito, & non ornato medicina recte exerceri poterit. Proinde hb.de De- 
Bohus Me finit, med. habetur: Medicus optimus, qui -omnia in medicina recta agit ra- 
dicns quis . tione: tk alioi m eodem lib. Medicus confummatus tu,qui in contemplatio¬ 
ne , & adtione numeros omnes explet. Proinde Hipp.Lb.de itenlibus fic iua- 
det. Cxteium conare, vt Phyficus fis ad hominis habitum, ac lobur refpi- 
ciens: Ex his enim (.1. ex bonis Phylofophis, & probis Viris Medicis) nul¬ 
lus elt, qui non omnia ad amuflim faciat. Lib.de decenti ornatu »ait: Me¬ 
dicus enim Phiiofophus elt Deo xquaiis. LiD. de vet.med.ait: Neceflarium 
effe * vt omnis 4 Mcdicus de natura 1 'ciat, u omni itudio annitatur, vt cogno- 
fcat, fi modo aliquid eorum , qux fieri debent, rcite prxftare velit. Gale¬ 
nus librum fcriplit, cui titulus Medicus, ipfe & Phiiofophus . Hipp. igitur 
&c Galenus Medico Philofophix itudium enixe commendant. 

Cremoni- Sed procaciifimusille Cremoninusm fuisaduersusGal.oictacisnimisim- 
7 tnsper - pudenti arnu hanc prouinciain non foimn Medico, fed lpfi Galeno adime- 
firingitar . re conatur. Vult enim non c(Te Viri Medici munus, Philofophica arcana-* 
perferutari, fed ad Philofophorum nutum omnia dirigere »ik veiuti claufis- 
oculis eoiumdcm placitis, fine renixu annuere. Sed luperius faris probatum 
elt,elementorum naturam a Medico perfcrutandain elTc . Democritus de¬ 
nique in Epiit.ad Hipp. Medicinam fapientix fotorem , atque contuberna¬ 
lem vocat. Plato m Phxdro Animx quidc.itatem inquirens, Hipp.lt udium 
in mueitiganda natura fummopere laudat. Ariil.lib.illo de fanit.de morbo> 
Medicos diferre de natura dicere teltatur. Hipp. & Gal. Medicis Philolo- 
phix naturalis (cui faltcivfmedicina fubalternatur) contemplationem com¬ 
mendant . Omnes peritiores Medici hucufqi hoc confilium funt coniequu- 
ti. Qua ergo dementia dudtus Creinomnqs Medicis Pluloiophix placitari 
ad placitum , & gratis eripit i 

Ad rem accedens, elementum deriuari volunt ab alimento, quali fit mix- 
} torum omnium, imo & ipforum elementorum veiuti alimentum. Nam vt 

Vmedia- ex ais mixta refu tant, fic eorum commercio eadem mixta foucntu :ele- 
turelcmen mentum denique ex demento nafeitur. Alija grxcadidt one v*»> id eit-ana- 
tum. ier j a elementum deriuari cogitantrquiac ementum elt tanquam aliorum ora 
mu ncorporum materia. Aii) ab eleuamento deriuari putant j quoniam vnu 
eicmcntum fupra aliud eieuatur. Alij ab elicimcnto,quoniam ex elementis 
mixta quxuis eiiciuntur. Meoratnen iudicio melius,& magis conuemencer 
ab alimento quam ab viioalio deriuatur. Nam elementa reuera funt ali¬ 
menta , licet remotiifima, quod ex his mixtis mixta nafcantur ahmemoia, vt 
fupeiion capite innuimus. Seu&d^quiu reiacccdenuum. 




DE ELEMENTIS. 

CATVr Ut. 

Quid, Elementum ? 


Q Vid nominis expolitum eft, nunc quid rei inueftdeandum. Fraeno- 
tand um igitur elementum dupliciter accipi. Primo in fatis laxo fen- 
fu, pto principio, flue re quauis totum aliquod» fiue naturale iiue^ 
artificiale componente. Tn hac fignificatione non folum miat-uoi elementa.» 
corruptibilia & communia, fed caelum ipfum refpe&u totius mundi,qui ve- 
luti compofitum quoddam ex his quinque corporibus coalefcft, elementum 
dicirur Ariftoreli lib. i. Meteor. &: merito quidem: nam elementum grnece 
?oi%e7ov dicitur, quod idem eft ac ordo: ro/V 9 cn i m fignificat in verfus 
lecftos porrigor, item ordine procedo. In hac tufa fignificatione Arift.lib. 
metaphvf.c. j. vocis clemenra, litteras nimimm, commemorat; litteras fune 
elementa prma Grammaticae. Primae demonftrationes, primaque poftula- 
ta,elementa a Mathematicis appellantur: quia ex his , tanquam ex funda¬ 
mentis, aliae formantur: vr habet Ariftot.lib.4. Metaphyf. c. vbi etiam fi- 
gurarum elementa proponit. Ubrode arte noetioacap.zo. elocutionis ele¬ 
menta recenfer,aiens:ea efle elementum,fyllabam, n^men, verbum ,coniun- 
ftionem •, ibidem animalium voces, vtpote indiuiduas, elementis carere di¬ 
xit. Materia, forma, Sc priuatio elementa dictimur ab Ariftotele lib.iz. me¬ 
taphyf. cap.4- immo lib.i.phyf.c.6 de principijs agens, ca exprefse elemen¬ 
ta vocat. Tria igitur elementa elTe inquit. Galen. proarmioin lib. Hippocr. 
dt natura hominis litteras elementa vocat. lib.S.de placitis c.?. ait, accrui tri¬ 
tici elementa effe grana.Lib. autem z. de elementis ca. 1. dicit pro ma homi¬ 
nis perferorum animalium elementa efle partes limilares jcommur ia ve¬ 
ro, ignem, aerem , aquam , & terram*, humores vero media elementa, inter 
communia partes. 

Secundo elementum ftrfdtius & magis proprie accipitur pro folo corpore 
fimplici, &c corruptibili rrixrum componente,& mundum:qualia funt ignis» 
aer, aqua, & terra,de quibus nob s cum Medicorum, Philofophorumq; cor- 
lente deinceps agendum. 

Elemetnentiim ab Aiiftotcle lib.f. metaphyf. c.$ hac ferie definitur. Ele¬ 
mentum eft id ex qno primum infitn, ac indiuifibili fpecie in aliam fpeciem 
aliquid componitur rQuafi diceret, elementum e(Te,id,ex quo res aliqua_> 
ita conftat, vt nihil aliud ante infum in ciufdem rei comoofitionem accedat, 
quodque, prour fpecies corporis eft, in‘res fpecie diftinefas fecari nequeat. 
Haec definitio ,E'emento conuenit, prout eft principium componens rotum 
aliquod,& prour in itdipfum idem c6pofitu,fiue proprium, fiue improprium 
refoluitur. Eftque haec definitio ita laxa, vt elemento, in lata fignificatione 
accepto,couueniatjvt ex exeplo poft definitione ab Arift.expofito,conftat:vt 
vocis elementa, ex quibus componitur vox,& in quae vltima diuiditur ,* Illa 
vero non in alias voces fpecie diftin&as &c. Vulc enim vocem vnam feu di- 
ttionem, verbumuc aliquod non pofle in alia verba diuidi, quae eandem re¬ 
tineant fignificationcm, quam ipfum rbtale nomen ex fua natura, feu potius 
ex hominum infticutione, obtinuit.Si enim acutius praefatam definitionem^ 
penetrare licet, materiae, formx comedius qua propriis mundi elementis 

H z adapra- 


Dupllciter 

accipitur 

elemcntu. 


Trima EU 
menti defi¬ 
nitio ex A. 
rifi* 




St tundam 

'[definitio 
ex Ari fi. 


t 


Definitio 
file menti 

ex Getl. 


Definitio 
Elementi 
tx Arne. 


Fernelij 
definitio • 


60 LIBER PR 1 MVS 

adaptabitur:vt ex particula(primu)in ferre licet: prima quidem fimpliciter, Sc 
abfolute loquendo in quouis corpore funt maceria ,£c forma ex quibus ele¬ 
menta arque ac mixta componuntur. 

Elementum itaque proprie di&um, id eft pro igne,aere, aqua, & terra-», 
mundum, 8 c mixta componentibus exadfcius ab eodem Arift.lib. 3. de cxlo 
c.3. hoc ordine definitur. Elementum eft id , in quod extera corpora di¬ 
uiduntur , in quibus ineft potentia aut a&u: ipfum autem eft indiuifibile in!» 
alia fecundum fpeciem. Particula, id, corpus fignificat, vt ex definitionis 
germano contextu liquet, vbi fic habetur: Sit itaque elementum illud corpo¬ 
rum , in quod alia corpora diuiduntur. $cc. Prxterea particula iUa, Alia, fi- 
ue extera 3 fatis indicat elementum efie corpus: in quo cum mixtis cenuenit, 
& a principijs, materia, forma, & priuationc feparatur. Nam pofitiua Ipfa-, 
principia mixto, (quatenus mixtum eft) tanquam partes non infunt, nec 
funt in genere corporis, vt elementum, nec poft mixti corruptionem fepa- 
ratim fubfiftunt, ficuti elementa. Per particulas,diuiduntur, & in quibus 
ineft 3 caelum a definitione excluditur. Per particulam (indiuifibile in diuer- 
fa fecundum fpeciem) vult Aaftoteles, poft mixti corruptionem, elementa 
non pofle diuidi in alia corpora, qux poftent vltcrius alias corporis fpecies 
conftituere. 

Ex Galeno lib. 1. de elementis c. 1. &: lib.S. de Placitis Hippocrat. & Pla¬ 
ton. c.i.Elementum eft minima particula rei, cuius eft Elementum.H.cc de¬ 
finitio , in laxiori fignificatione elementi tradita efie videtur. Verum fi in_» 
ftri&iori, & magis propria elementa in definitione accipiatur»vult elemen¬ 
tum efie, minimam mixti particulam fecundum fpeciem, non autem fecun¬ 
dum quantitatem, vt lib.S. de placit.c.i. exprefse monet. Quia quxiibet ele¬ 
menti cuiufuis particula in infinitum femper, aliorum corporum more,diuidi 
poreft. Galenus ipfe rem ita intelligit. Lib. enim 1. de elementis cap. 6 . ait. 
elementum efie eiufdem generis cum eo, cuius eft elementum, principia ve¬ 
lo nequaquam,ex quo apparet ipfum difiniuifie elemetum prout corpus fim- 
plex , ad mixti corporis generationem concurrens, & confequenter indi uifi- 
bile fecundum fpeciem , non fecundum quantitatem. Lib.denique z. de-# 
dement, c. 1. fimilarcs partas, quas hominis peculiaria elementa efie dicit, 
minimas appellat particulas. Ergo minimse particulae nomiae non intelle¬ 
xit indiuifibile fecundum diuifionep, fed fecundum fpeciem. 

Auicenna Fen. 1. Prim.Dodhina ±. capite de elementis, fic elementa de- 
fcribit: Elementa funt corpora Sc funt partes primae corporis humani, & 
aliorumquae in corpora diucrfarum formarum diuidi minime poliunt, ex 
quorum commixtione fpecies diuerfx generatorum fiunt. Idem Anicenna 
in fua Metaphyf.trad.6. c.4. ex ambabus fupra allatis Aiiftotelis definitio¬ 
nibus , vnarn ira aftruit; Elementum eft id ex quo generatio fit per compofi- 
tionem \k quod eft in re, Sc in quod res vltimo difibluitur. 

Definitiones A ilice n rue non pene arrident, quoniam videntur fuppo- 
nere elementa a<ftu in mixto remanere, cum Anftoteles id non determi- 
naueiit. 

Fernelius fic elementa deferibit: Elementa funt corpora fimplicia,’ex qui¬ 
bus quidque primum conftituitur. Sed hxc definitio, manca eft ; quia ni¬ 
mis indetcrminataina ex clementis quidque primum non conftituitur: imo 
quoduis corpus, quatenus tale,ex materia & forma vnitis refultac: qux neu 
tiquam ex elementis fiunt. Prxtetea inter corpora naturalia cxli primatum 
obtinent j qui »na$n corpora funt, di ex elementis non nunt. Si per, quidqj 

nux- 


DE ELEMENTIS 61 

mixtam intellexit,definitio vitiofa eft ; quia obfcuie, Si incomplete definiti 
quidditatem enucleat. 

Clarius ergo hac ferie elementa difinies.Elementa funt prima corpora fim 
piicia corruptibilia,ex quibus tranfmut.it is,& conteperatis mixtu effici- 
Uir,& in quae tande mixtum corruptu migrat.Prima corpora, excludunt a)ra¬ 
tione clcmeti materia Sc for.nam ,Sc fatis indicant elementa non ex alio cor¬ 
pore,fed ex materia>& forma conflari:fimplicia,excludit mixtarcorruptibilia, 
excludit cxlurcx quibus tranfmutatis,& contepcratis,nobis fignificant eleme 
ta a&u in mixto non remanere, vt in progrcilu probabitur,Mixtujcfficitur,id, 
in quod elementa degenerant,indicant; ac infuper fimplicis corporis & mixti 
diferimen. Mixto quidem qualitatum quatuor contemperatio congruit, 
cum elementis fingulis binne qualitates minime temperatae conuenir nt. Et 
in quae tandem mixtum corruptum migrat: Mixti' rurfus in adtualia, Sc for¬ 
malia elementa tranfmutationem fignificant. Sic plene, 6 c plane el< menta-,, 
quatenus mixtum componunt, & hoc iterum in illa migrat, defin ta fune. 

C A P V T IV. 

De Elementorum numero iuxta quofdam 
antiquos. 

V T in alijs innumeris, iic in elementorum numero conftitaendo, vari£ 
ac diferepanter ante Ariftotel. antiqui Philophi philofophati funt* 
Qui omnes rerum principia,&; elementa inter fe cofundere vifi funt: 
aliqui haec infinita pofuere ,alijvnum, alijduo. Arilloteles lib. i. Mecaph. 
praecipue c.;.& 4,&f.Lib.i.Phyf.c.2.Ar 4.Lib.3.de C?lo. c.^.aut 4.iuxtaalio« 
rum verfionem. Lib. i.de Generat. &; Corrupr.c. i.& 2. omnium opiniones 
de hoc argumenti genere proponit, examinatque. Anaxagoras Clazome¬ 
nius infinita pofuit rerum principia, (iue elementa , eaque in congerie qua¬ 
dam , fiue confufo latitare rcbatur. Huiufmodi confufum , (iue congeries, 
nunc fphaerusjfiue chaos,nuncf 6 / 23 ///.g/)/A ab illojdicebatui. 0ixoipipi* ,quonia 
in tali congerie infinita corpora limma cuiufuis naturae inciilclebarutiSph®- 
rus, fiue chaos, fiuc confufum, fiue natura rudis, inordinataque congerie, 
ab illo appellabatur, quod in ea res omnes, etiam contrarias indillindte , & 
confuse iacuilTc putaret: quodque rurfus ex eadem, tanquam ex communi 
promptuario, atque vbcirima cunctarum rerum marrice, fertiliquc horreo, 
Sc feminario, cundla, qua: mundum complent, fccerncrentur, euocaren- 
turque: non quidem ab alia caufa, quam a Diuina mente, quae ex tali con¬ 
fufo res omnes,cxquibus mundus vniuerfus componitut,ita fecreuit, vc 
cas elegantiffima difponerct ferie, & quoduis in debita fede collocaret, qua 
obferuata totius mundi ornatus lllucefceret. Sicque Anaxagoras Mentem 
Diurnam , fiuc Deum, non vt efficientem caufam, fed difponentem tantura 
rerum omnium a SphiEro lecretarum ftatuitjita vt os, carnem , medullam-,, 
aliaque cun6la,quorum cuiufque pars eandem cum toto fortita eft appella¬ 
tionem, fimplicilfima,&: mcompofita vocaret elementa; ignem vero, aerem, 
aquam, Sc terram, compofita, Sc 'e&wnfy.tM , id eft, oumifeminarium-o 
quod ex his illa fegiegatentur» 


Vera cle-~ 
mentorum 
definitio . 


^ 4 ttaxap¬ 
ra opinio 
de Ifrinci- 
pijs. 


6t LIBER PRIMVS 

Quod Anaxagoram ad hanc opinionem commouit,eft ‘duplex hoc argu¬ 
mentum: Primum: Ex nihilo nihil lit. Quidquid enim fit, vel ex nihilo 
fit, vel ex ijs, quae funt, Sc prxexiftunt entibus: Non ex nihilo. Ergo ex ijsi 
qua: praefuerunt. Secundum argumentum: Contra tia ex contrarijs fiunt, vt 
calida ex frigidis, humida ex ficcis, 6 c vice verfa. Ergo omnia in omnibus 
in funt. 

Etnpedo- Anaxagoram fequutus eftAnaximander,quemadmodum ,Sc Empedo- 
ciisopinio , cies, Anaxagora iunior, referente Arift. lib.i.Metaph. In hoc camen Empc 
quomodo] docles ab Anaxagora diferepat, quod quatuor Elementa rerum omnium.# 
*ib Anaxa iimpliciifima principia, veluti materiam ftatuat>• carnem vero, ofia, & alia 
gora opinio confimilis natura:, Panfpermian , fiue omnifeminarium . Efficientia om- 
ne dijjert . nium rerum principia, Licem, & Amicitiam ftatuit. Amicitia in iphxnmi» 
fiue congeriem omnia accumulat. Lis ex chao > fiue fphxro omnia fegregat» 
Sc confequenter generat. 

Alij Philofophi, Leucippus nimirum,& eius focius Democritus, (vt lo¬ 
quitur Ariftot.lib.i. Metaph.c.^Oquos fecutifunt Epicurus, Lucret us >&: 
alij,duoadmifere elementa, plenum Sc vacuum ; plenum folidum ens ap- 
Leucippi pellabant*. Vacuum vero non ens. Hi, non fecits ac Anaxagoras, Mochum 
& Demo- Pharnicium,quem ante Trois excidium ftoriiifie, referunt, mundum, &; alia 
enti [ente- quacuis adhuc, ex atomis fine infe&ilibus Sc impatibilibus corpufculis fieri 
tia. contendunt. Mundum tamen & qua: in mundo extant, ex dictis corpufcu¬ 

lis , mediantibus duobus pi‘incipij:,concietione videlicet, Sc inanitione fie¬ 
ri contendunt. Suas atomos hi aravtrirtpuioa> , id ctt, omnifeminarium^, 
fiue rcru omniu femen appellabant, quia ex harum cocretione Sc inanitiong 
VmuerSu mnndu coaiuifieputabatjeodejpropoLtione modo,quo ex vpgmti 
quatuor litter.s vari£ coeuntibus ,Sc figuram ac ordinem mutantibus, omnis 
diitio mm varietas refultare deprehenditur. Littera enim ha:c, hoc modo 
Lepida fi- drfpofita apud Grrecos fignificat, aduerfo modo difpolita, y fignificat. Et 
tito. talis varietas ex diuerfa litteratum difpofitione, feu ficu oritur. Sicuti An, 
& Na, ratione ordinis differunt-, A ab N,ratione figurat fic ratione varietatis 
ficus,ordims,& figura: omnis dicSti md varietas formatur.Pati modo res om¬ 
nes ex indiuiduis5indiuifibilibus,&: inalterabilibus corpufculis fimul,ac ma¬ 
ni componi putaoant,obferuato tamen figurarum,ordinum >Sc ficuum di- 
ferimine j ita vt pro figura, rerum fluxum intelligeLent, pro ordine conta- 
.6lum *,profitu conuerfionem : vt lib.i.Metaph.poil Arut.lib.i. de Generat. 
& Cor upt.c.*.opnme exponit Alexand. 

Quid ge- Rerum tamen Generationes ita limitarunt, vt eas nihil aliud, quanu 
neratioyZr didtoruminfe&alium corporum coitionem, congregationemue eife pma- 
corrnptto rent * corruptionem vero eorundem corpufcuiorum , fegregationenL# 
apud De- ab «nuicem. Coitionem illam corpufcuiorum» quam generationem^ 

pvwritim • nuncupant, in figurarum concinnitate reponunt. Alterationem vero fieri 
contendunt, quoues atomi penes ficum, & ordinem in compofitione mu¬ 
tantur . Aliam nullam in rebus alterationem , ratione qualitacum fieri ita- 
tuit Democritus, qui rem aliquam dentio coloratam appargre confirmabat, 
quotiesinfedtiliaillacOrpufcula fecundum ordinem,& pofitionem conr 
uertuntur: non fecus ac columba: colium ex diuerfoad lucem fitu,varijs 
coloribus, vno eodemque tempore, eadem videlicet hora, fucatur , lntici- 
que videtur. Democritus, Leucippus hanc dodlrinam ftabilire voluerut, 
quod eetiun id omne cernerent,quod verum efie apparet: Sc cum diucrfis 
hominibus diuerfa, eaque contraria, Sc infinita viderentur, infinitas illas 




DE ELEMENTIS. 63 

atomos imicxerunt»quarum quxdam loues funt,alio afpero; rotunda qua¬ 
dam , angulares alia; curuato alia, alia adunca, quarum tranfpofitu res a- 
lio, & alio modo fenfuni afficerent: hac tamen ratione, vt frigus, calorem.,, 

reliquas qualitates apparenter ineffeexiftimarent. Vf in his principijs in- 
ftituendis , fic in alijs eundis, non leue fuit inter Antiquos de veritate dirti- 
dium: vt teftatur Arift.l b.4.Metaph.c.f.&: 6 .&c Marc.TuI.lib.i.Academic. 
quoft.Ita vt nonnulli ipfam veritatem inaccertam, & mcomprehenfibilenu 
dfe exiftimarent;alij inuentu facilem,& in promptu erte contenderent*, 

Nonnulli eam fenfu, quidam phantafia, alij intelleChi, alij his omnibus 
modis fimul iundis reperiri,aftimanque arbitrati effent. Sed quidquid 
lit, de hoc argumenti genere Leucipp. 6 c Democrit. Pythagoram, paulo 
cis antiquiorem, fequi videntur ; vt habet Ar ftot. lib.$,de Cado c.4. Tertiaopi 

Tertiam referamus fententiam Pythagora:, &fequacium: qui ciim Ma- nio Vytba 
thematici eficnt, & forte primi, vtapud Adit, lib.i. Meraph, c.f. videt e li- goreorum . 
cec, numeros rerum omnium principia erte putabant; & taliter, vt eofdenu 
numeros natura priores eundis rebus proponerent. Vana de numerorunxu 
natura, & partionibus dixere. Par, & impar illis procipna cenfebanrur ele- & irrt 
menta. Par, inquiunt, infinitum,, it, impar finitum.- Vnitatem ex pari, Sc 
impari conftantem , numerorum principium eife volunt: Pari, impariquc-* Vnitatis 

conftare dicitur •, quia vniras eft paris, & imparis numeri genitrix, quippe virtus. 
quo addira pari numero, imparem efficit; impari vero parem. Sic enim fta- 
tuerunt vnitatem parimparern erte , & dici. Defnmpta denique a rebus fi- 
militudine partiones quafdam numeris conueqire aiunr,vt iuftitiam,metem, 
tempus, 6 t rtmilia. Rebantur illi proprium iuftitix elfe compenfationerru, 

Sc oquabilitatem. Idcirco numerum pariter parem primum, iuftitiam erte 
dicebant. Nam id omne, quod eft primum in lingulis habentibus eandem 
rationem, hoc idem erte maxime id, quod tale dicitur, afferebant. Hunc 
autem numeru talem habentem prorogatiua,ali j Quatuor e(fe dicebantjquia 
cum quaterna:ius primus fic numerus quadratus , in paria diuiditur, 8 c eft: 
proterea par; eit enim bis duo. Ali) praediolum numerum Noiiem erte refe¬ 
rebant ,• quia nouenarius numerus elt primus folidus ex impari numeLO ter¬ 
nario , 111 fe multiplicato. 

Ruifus ljdcm Pythagorici nnmerum feprenarium rem eftiuitatem fta- Septena 
tuerunr: quoniam res naturales multas tempeftiuitates habere videntur,tum rimntmt* 
generationis, tum perfectionis etiam, per feptimanasfeuper numerum ip- rus, 
fuin feptenarium fimplicem aut repetitum. Fotus feprimo menfe vitalis edi¬ 
tur. Septimo etiam anno de noro dentit ;& circa annorum alteram fepti- 
manam, id eft circa annum decimum quartum, pnbefcit: circa tertiam fe- 
ptimanam, id eft circa vigefiimim annum barbam emittit. Sol frugum au- 
dor ab illis habetur, quia inter decem corpora, quae circa mundi medium , 
Veftamque, (iue ignem, circummouentur ,feptimum ordine locum occu¬ 
pat } nam prope colum itellatum, fiue firmamentum ipfum repofitura pu¬ 
tabant. 

Septenarij adhuc numeri virtutes varias efferunt. Omnium numerorum 
qui in numero denario rtue decem continentur folus feptenauius eft,qui alite 
nullum generat numerum, nec ab alio vllo generatur. Quare numerum fe- 
prenarium Mineruam appellant. Numerus porto binarius bis repetitus,qua¬ 
terna ri un efficit numerum. Ternarius fenarium ,bis repetitus,& non.trium 
ter repetitus generat. Quaternarius numerus duplicatus, odo; & quinarius 
decem eificit. Generantur ergo quaternarius, fenarius, oCtonarius,noucna* 


Opinari us 
numera*. 


Vnum. 


Binarius 

numeras. 


Quam opi 
pie. 


Quinta opi 
tiio. 


64 . LIBER PRIMVS 

rius, 6 c denarius numerus *, generant vero binarius > ternarius,quaternarium 
quinarius. Solus ergo feptenaiius eft, qui nec generat, nec generatur. Attf; 
adeo indat Minerux,qux a nulla matre nata eft, & virgo femper perftitit > fe 
baber idem feptenarius., 

i idem Pythagorici, quinarium numerum nuptias appellabant: quianu- 
ptfe eft maris & feminx coniunoHo. Impar quidem numerus Pythagoricis 
mas eft, par numerus vicifiim femina ■, hic primus quinarius numerus ex 
primo numero pari» id eft,binario, & primo impari» id eft ternario gignitur. 

Vnum fiue vnitatem» mentem , &; fubftantiam appellabant Pythagorici *, 
quia vt mens ftabilis eft, & vnctique fimilis,& principatum ideo obtinet, 
vnum pariter. Subftantiam efle dixerunt; quia vt fubftantia interentia pri¬ 
matum occupat, ita vnum inter numeros. Binarium numerum opinionem 
nominarunt Pythagorici, quia in vtramque partem, id eft, vel ad ternarium 
numerum, eidem binario addita vnitate,vel ad vnitatcm,eidcm binario ade- 
pt a vnitate, xqualiterfietfti poteft, Ideo eundem binarium,motum & impo- 
fitionem nominabant. 

Pythagoriciergo-rerum,&numerorum fimilitudinesad inuicem colli¬ 
gentes , omnia entia ex numeris coftitui ftatucre; & hoc quidem ordine, vt 
numeri, line rebus efle, & nofei poffint: res vero nec efle, nec cognofci fi¬ 
ne numero. 

Summam rerum ad denarium, tanquam ad completum numerum, reuo- 
cant: Septem illi errantes Cxlos Planctarum, vna cum firmamento admit¬ 
tunt ; terram vt nonum globum, quem in orbem,o&o Casiorum ritu, mo¬ 
neri arbitrabantur, & circa Veftam quide, fiue ignc.Muficu conce -um ra¬ 
tione contiunoriim motuum, dicfta nouem corpora fuauiter obfemant, 
efficiunt,‘qui nequaquam a nobis percipitur, quoniam ei a natiuitate fumus 
afliieti. Sed hxc de Pythagoricorum opinione fufficiant. 

- Quartam de rerum materialibus elementis opiftionem, tribuere poflumus 
Alcmeoni Crotoniati Pythagora: contempcraneo, qui cum quibufdara Py¬ 
thagoricis rerum omnium principia in contrarietatibus confiftcre putabat. 
Quafuis ille coiittaiietates admifit: Pythagorici nonnulli huiufmodi con- 
t^arietates ad decem reducere voluere: quales funt qux fequuntur: finitum, 
infjnicum; impar, par: Vnum, mulca: dexterum ,!fimftrum: mas, femina: 
quiefeens > motum : recftum, ciiruum: lumen, tenebra:: bonum, malum : 
Quadratum, altera parte longius. 

Quinta opinio fuit Platonis , qui, vttcftatur Aiift.hb.i. de gener.c.2. cor¬ 
pora omnia ex planis, id eft fuperficiebus conftare voltiic: voluitque rurfus 
res omnes in fupcrficies ,& lineas infedtiles diuidi. Sed Plato de rerurm» 
principi js parum determinate locutus eft, referente Iuftino Martire. Id ex 
Scriptorum quorumdam dkftis luculenter conftat: Nam magnum, & par- 
uum,vcmateriale principium admirtebat referente Ariftot. & vnum can- 
quamformam. Ex Plurarcho, mentem, idasam, & fpeciem, tanquany 
tria principia admifit idem Plato. Ex Iuftino Martyre, Deum, materiam!-, 
& fpeciem. ..... 

Sicuti prxfati omnes authores elementorum multitudinem in natura po- 
filerunr;alij multi aduerfam viam.amplexi,in varias lententias funt ab- 
ftracti. Omnes tamen infimtalrefpuentes, vnicum , vel duo , vel ad fum- 
mura tria admittunt rerum principia , Sc elementa. Xenophanes Colopho— 
nius Archelai feu Bothoris Athenienfis Difeipulus , & Parmenides Eleates, 
Xenophanis Difcipulus,ex Arift.lib.i.Mctaphyf.c.p& lib.i.Phyfic.c.2. Ve- 


/ 



DE ELEMENTIS 6 j 

luti Meliltus Samius Parmenidis Difcipulus, Vnutu potuerunt rerum om¬ 
nium principium, idque immobile. Xenophanes, & Mellitus infinitum 
effe volunt; Parmenides finitum. Diogenes Apolloniaccs, Thales, Ana¬ 
ximander , Anaximenes, vnum inuexere principium , mobile tamen, 6 c in¬ 
finitum . Hippafus, Sc Heraclitus, vnum, mobile tamen, ik finitum. Ve- 
ium,hi Philofophi nuilmni inter fe diferepant: nam Hefiodus Poeta, <k Qui fiolam 
Philofophus (quem, ficiui Homerum, Theologum vocat Ariffoteles iib.i. terram,& 
Metaph. vtteffatur in comment.Alexander) ik Pherecides, Sextus Phi- calttm in. 
lofophus illud vnicuin elementum, terram, ex chao primum natam effe ffa- mundo ad- 
tuerunt. Vuigus enim Hefiodi tempore, terram exii coniugem, corhmu- miferunt . 
nemque matrem vocabat. Abqui exiftimant, terram a nemine , tanquam., 
rerum principium (latui: quia id teffari videtur Ariff. lib.i.Metaph.c.7. Sed 
longe a veritate deflectunt: nam Hippocrates Ariff.antiquior, lib.de natur, 
hom. manifeffe terram , ranquam vnicuin rerum principium a quibufdarh-» 
flatui offendit. TheodoretUs lib.de Materia, 6 c Mundo , air, Pherecydem 
fuiffe in hac lententia , veluri Sextum etiam Philofophum. Gal. comment. 
tex.idib.de nat hom. rem hanc dilucide difeutit. Et ipfe Ariff. idem figni- 
ficave vifus eft lib.i.de gencrat.c. f. fic : Vnum itaq,- omnia effe non eff poffi- 
bile, vt acrem omnia, aut aquam, aut ignem, aut terram : fi quid em tranf- 
mutatio in contraria. 

Thales Milelius viius ex feptem Gr.rcis Sapientibus , aquam rerum ora- Thales fi¬ 
nium principium pofuit:Cum enim mundum animal quoddam effe quidam lam concef 
annqui exiffimarent,nihil aptius ad cumffarum rerum procreationem exeo- fit aquam, 
gitari potuit ipfa aqua •, quae cum rarefieri, dilataritie, & condenfari faci- tanqnanL» 
Je poffir, idonea eff, quae cundfcis rebus productis originem tribuat. Hlimi- t meum e- 
do, inquit ille, animalia viimnt, incrementum fiifcipftinc, euifque tandem lementum, 
defectu moriuntur, & occidunt. Hanc fententinm fequutus eti/vr aiunt, A- 
naximander, quanfuis Anaxagorx fere fenteatia amplexus' fuerit, referente 
Ariff. Ex Homeri hoc didto fuamjiaufiffe fentetiam creditur Thales: Ocea¬ 
num Diuum genefim ,Thecymque parentem . 

Anaximenes cum fuo Dilcipulo Diogene Apolloniate, veiuti Idaeus Ime- Qui fiohim 
reus, 6c Archelaus Athenienfis , Socratis Magiffer, &c cognomento Phyfi- aerem ad- 
cus, aerem cunctarum rerum principium elfe ffatuerunt: Quoniam aer co- 'miferunt, 
trarijs parum obliitens, facileque cedens, & qui facile in partes diuidicunad 
qiiamuis formam fufeipiendam fefe ilhcoaccomodat, & facile dedit. 

Hippafus Methoponuinus ,& Heraclitus Ephefius cognomento c-Kcro/vot Qui ignem 
quod obfcure fcripferit , ignem rerum omnium principium euexerunt: quia jolum ad - 
inter elementa, qua; ratione auc fenfu apparent, (k extanc, loco ik dignita- miferunt • 
te eminet, per omnia permeat, extera cuncffa ilii in pabulum cedunt. 

Anaximander Milefius (alter forte ab antea citato) vnum rerum omnium Ouimixtu. 
principi um, non ranquam fimplex elementum, fed quid medium inter aqua, ex aere,®* 
& aerem, vel > vi quioufdam placet, inter aerem, & ignem , quod igne lit igne- 
denfius, aere vero rarius, polum 

Reginus Hippus, mixtum quoddamex aqua, & igne j vel ( , vt alijs placet Qui mixtu 
aquam, & ignem in nat uta ftatuitprincipiunv. Hx vltunx opiniones mi- ex aqua,et 
nus a vetitate recedunt, qua 11 illx , qtix vnicum admiferunt rerum princi- igne, 
pium, teftc Ariff. iib.i. Phyf. c. 6. quiamediun? illud principium eff magis 
capax contraiietatum, quae*ad rerum generationes neceffarix funt, quahi ex 
fimplicibus elementis vlium. 

Fuere inter veteres nonnulli, qui plura vno admi ferunt principia, eaque 

I fini- 


Trimunu 
argumen¬ 
tum Hipp. 


caufx 

deloris. 


66 LIBER PRIMVS 

finita: vt Zarcta Chaldams»lucem, & tenebras fub Patris, & Matris nomi¬ 
ne . y£nopides Chius ignem ,Sc aerem. Onomacritus ignem,aerem,& 
aquam. Sed ad veriorem accedamus fententiam, in cuius relatione omniu 
propofitarum opinionum fundamenta fponte ruent. 

C A P V T V. 

De Elementorum numero ex Hippocrate, ($ 

Arijtotele . 

N On in confufa illa fignificatione, qua principium, & elementum con¬ 
funduntur , de elemento hic amplius agimus } fed quatenus fimpli- 
- cis corporis corruptibilis rationem inuehit. Hippocrates fuit primus 
Author folius quarernarij numeri elementorum alterabiliunv, eum fequutus 
cft Arift,Gal.& iuxta Gal.mentem > &; ipfam rei veritatem, Plato , vt ex cius 
verbis, in fuperioribus allatis,innotuit. Hippocrates ergo aduerfus alios 
antiquos hb.de nat.hom. fequentiordine quaruor elementa dari dilucide 
probat. Et primo quidem hac ratione. Si homo vnico conflaret elemento, 
nondoleret vnquam: probat quod nondoleret ,qma nihil eflet ,a quo do¬ 
lorem perciperet,fi vnum eflet: 8 c pofiro quod doieret, vnicum daretur re¬ 
medium . Duplici demonftratione fuum hunc aphorifmum probat. Si ho¬ 
mo vnum eflet, nondoleret: Duo enim dolori praeponuntur, fubita nimi¬ 
rum mutatio, tk mutationis fenfus. Cum ergo nequaquam mutaretur ho¬ 
mo, non doieret. Non mutaretur, quoniam fi ignis v.g.eft vnicum illud e- 
lementum, homo, qui folo igne conflaret, ab igne congenere, tk confimi- 
li nequaquam mutaretur ; ficuti nec ab atomis , fi omnia atomi eflent: Qui 
enim infinita admittunt principia, altcrationem, quae dolorem infert, pror- 
fus abigunt. Ergo ex fententia eorum, qui infinita pofuerunt fimilia cor- 
pufcula, 6c ex fententia eorum, qui vnicum pofuere principium, homo non 
doieret. Nam fi omnia eflent fimilia, vniformia , eiufdem naturas, nihil 
eflet a quo laederetur,fiue ipfutn alterando,fiue continuu eius foluendo. Hae 
•n.doloris duae caufae ftatuuntur h Galeno. Praeteiea homo non doieret, 
quia vt dolor inferatur, neceflario mutationis fenfus in corpore praecedit. 
Sed nullus talis apparet •, alioquin omnia quae funt in mundo, fentirent, cum 
eflent eiufdem natura: cum homine. Ergo nullo modo doieret: Subita enim 
mutatio, tk mutationis fubitae fenfus, non a rebus eifdem fed diuerfis fiunt. 
Ergo vt dolor corpori accedar, debet alterari, & fentire. Alteratio inter 
contraria oritur. Ergo homo contrarijs conflat. 

Secunda demonflratio ex eadem fententia fic colligitur. Si homo vnum 
eflet, 5 c doieret *, vnicum eflet remedium. Appofite io intulit: quia fi ho¬ 
mo eflet vnum, tk doieret, vnicus eflet modus inferendi dolorem; tk fic ex- 
taret vnicum remedium: Si enim mutaretur homo, qui vnius naturae eft, a 
fe ipfo mutaretur. Quod fi vnica eflet mutatio, vnicus eflet affe&usj fi vni¬ 
cus affedtus, vnicum remedium. Eigb re&c intulit, quod fi homo vnum., 
eflet, 8 c doieret, quod vnicum eflet remedij genus; Quia vnica, tk cadenu 
eflet hominis natura. 

Dicta Hippocratis do&rina fic clari iis proponitur; Homo dolet. Ergo 

piu- 



'DE ELEMENTIS.- 6? 

pluribus vno elementisccnftat. Antecedens experientia confiat: confe- 
quentia probatur. Id pluribus elementis, ijfque quatuor tantum confiat, ia 
quo contrari) eftesfius , ljquc quatuor tantum elucent. Sed in homine qua¬ 
tuor tantum varij effe&us, ijque contrarij, manifefte in dies elucent. Ergo 
homo pluribus elementis , ijfque quatuor tantum confiat. Probatur maior. 
Contrarij effeCfcus funt caufarum contrariarum certa indicia >in rebus necef- 
fanb agentibus . Sed in homine contrarij effe&us percipiuntur. Ergo & ho¬ 
rum ctfeCfuum contrariae caufa:. Probatur minor,tum vltimi, tum primi 
pirecedentis Syllogifini , experientia ipfa, qua vtitur eodem in lib.confecu- 
tiue Hipp.vt fuum probet intentum, his veibis: Nunc autem multa haben¬ 
tur : multa namque in corpore infunt, quae cum a fe mutuo calefiunt, refri- 
geranrur, ficcantur & humeCfantur, morbos pariunt. Quare plures morbo¬ 
rum fpecies: plura item ipforum remedia habentur. Ecce quam clare often- 
jlit Hippocr. probando primam fuam fententiam, quaternarium elemento¬ 
rum numerum : calefit homo , refrigeratur, humedatur , exficcatur. Ergo 
homini ineft calidum,frigidum,humidum, &c ficcum. Imo exterius in ma¬ 
gno mundo talia effe cft necefie. Variarum fan£ a Iterationum viciflitudines 
lapifiime homini contingunt, fiue is in otio degat, fiue fefc exerceat \ fiu<L^ 
rebus vtatur externis, fiue ab ijs,vt plurimum abfiineat. Itaque homo do¬ 
let multipliciter, quando nimirum humidum, vel frigidum, vel calidum^, 
vel ficcum in corpore redundat:vt in tumoribus praeter naturam videre iicet, 
folifque etiam alterationibus, quae quotidie in ipfo corpore, ob intefiinurru, 
frigidi, calidi, humidi,& ficci, quibus homo confiat, conflictum fiunt.Patet 
etiam lpfum hominem ab externis caulis, praefatas aduerfas alterationcs,fre- 
quentiffime paci. 

Neceftario quidem di&ac contraria: alterationes admittenda funt quia_»» 
praeterquam quod earum caulae ab lpfo tactus fenfu in corpore percipiantur, 
humidum videlicet, ficcum,frigidum, calidum, quatuor contrarijs ad earum 
fedationem, vtimur remedijs alterantibus. Nam contraria concranjs curan¬ 
tur. Quare frigido calidum opponimus, 6c vice verfa, quemadmodum fic- 
co humidum, &c e contra Et fi praeterea, humor in corpore redundet, eua- 
cuandus: fic quidem conti arietaris lege oblcruata, medemur j quod reple¬ 
tioni cuacuatio debeatur. Ex quatuor ergo prunis qualitatibus,quae euiden- 
ter a fenfu tactus in corpore percipiuntur, quaternarium elementorum nu- 
merum recte venatus elt Hippoc.tuit enim primus qui alterationis primarum 
qualitatum mentionem fecit quas m corponous eile afleruit, dum de humo¬ 
ribus fic ait • Quomodo enim fimiiia elfent iixc inuicem, quae nec colore ad 
vifum, nec manui ad tactum fimiiia die videntur. Neque enim calida fi- 
militer funt,nequc frigida,neque ficca, neque hurnida. Quum itaque tantum 
inter fe difcrepent, tum fpecie, tum facultate, necefie ett ipfa non vnum ef¬ 
fe, quandoquidem neque iguis 6c aqua idem funt. 

Secundo, ex rerum generatione probat Hippoc. hominem vnico folo ele¬ 
mento non conflare. Primum lg tur, (inquitj necefie eft, generaciouom ip- 
fius hominis no ab vno dic profeaam.Quomodo enim aliquid, quod vnum 
cft,generaie aliud poterit, nili alicui lmmiftum fuerit? hac dotfirina pofitaqfic 
argumentor. E a funt communia omnium corporum elementa,ex quibus om¬ 
nia corpora generantur. Sed omnia corpora mixta generantur cx frigido,ca¬ 
lido, humido,& ficco. Ergo haec funt corporis mixti elementa , &c confe- 
quenter hominis. Probae Hippocr. minorem •> quia experientia confiat, ge¬ 
nerationem ab vno fieri non polfe, generatio enim pronus tolleretur, fi om- 

I z nia 


Dantur in 
hcn;:tiC_s 
quatuor ta 
tum elcmc 
ta. 


Secundum 

argumentis 

hippocr» 


Conditio 
mixtionis 
(x Hippo. 


68 LIBER PRIMVS 

nia effient vnum \ nam inde fequeretur, nihil prorlus nunc effie , quod antea 
non fuerit, vt Anaxagors,& Democrito vifutn eft (qui alterationes,&: gene¬ 
rationes rerum prorfus abigere videntur) *, aut fi antea non erat, neque nunc 
effe. Quippe, quod fimpliciter, & fine commixtione vnum eft, vna eadem- 
que ratione perpetuo fine mutatione affeiftiim eft •, cum nihil aliud in rerum 
natura exret, a quo tanquam a contrario affici aut murari poffit. Ergo fi id 
quod genitum eft, nunc eft, antea erat: aut fi non erat antequam gignere¬ 
tur , neque nunc profecto erit. Quae omnia omnino generationi aduerfan- 
tur, cum generatio fit noua productio rei, qux antea non erat. 

Hinc patet plurimorum diuerforumque mixtionem ad generationem effie 
neceitariam, quod confirmat Galen.qui ait,plantas ex folo femine non gigni. 
Nam fi ex folo femine gignerentur, fine vlla dilatione , breuiffimo tempore, 
fuam fortirentur generationem.Moderata ergo terrae humiditas, cuius bene¬ 
ficio eadem terra, femen fibi commifllim concipit, ac fouet, neceffiaria eftjfi- 
cuti Solis calor cundtis viuentibus familiaris j qui ideo fopitas feminis facul¬ 
tates , potiftimum generatricem, in aCtum, lucemque euocat. Patet etiam 
plurimorum commixtio in animalibus, dum generatio fit: nam maris & he¬ 
minae copula neceflarib naturalem generationem praecedit. Ex ouisipfis 
quae a Gallina fine galli congreftu egeruntur, pulli nequaquam gignuntur. 

Hippocrates fuum didlum, de generatione aphorifmum hoc altero con¬ 
firmat : Neque generant nifi eiufdem generis, qua: mifcentur, fint, vt ean¬ 
dem vim obtineant, neque fimilia nobis effici potuerunt. Probauit anteaj 
ex vno generationem non fieri - , in hoc autem Aphorifmo probat, nec ex plu¬ 
ribus fieri, nifi ea qus mifcentur, fint eiufdem faltem generis - , debent enim 
fubftantis familiaritatem inter fe habere, vt ex fuis feminibus aliquid con¬ 
forme, dc ornatum jmfcatur. Id patet in mula,ex equa,&: afino,vel exafina, 
& equo genita: quae fi non exanimalibus eiufdem fpeciei,faltem ex animali¬ 
bus eiufdem generis nafeitur. 

- Sed fequenti aphorifmo exactius generationis conditiones exponit Hip¬ 
pocrates, & elementorum quaternarium numerum oftendit: Kurfus» in¬ 
quit > nec generatio futura eft, fi non calidum, Sc frigidum,humidum, fic- 
cum mediocriter inuicem>&. temperate ,tk aequaliter fe habuerint, fed alteru 
altero longe praepolleat, & valentius imbecilliori.Non foiu fpcciei aut gene¬ 
ris faltem fimilitudinem neceffiariam efte affirmat, veriim euam qualitatum 
primarum fibi contrariarum, inter fe squalitatem, commoderationemquc-». 
Non enim de Arithmetica &: exadfa squalitate, fed de Geometrica,& ad iu- 
ftitia loquitur.Quod autem nimia qualitatum insqualitas mixti generatione 
prohibeat,vt his verbis (fed alteru altero longe prxpolleat, & valentius im¬ 
becilliori ) fignificaie voluit} patet maniiefte ex lib. r. Aphonf. aph. 61, vbi 
Hippoerates fterilitatis caufas referens, ait: vteri frigidas, intemperies gene¬ 
rationem prohibere: Quscunque frigidos, denfolque vteros habent, non_» 
concipiunt, quscunq - , prshumentcs vteros habent - , nam in his genitura-» 
extinguitur: qus ficcos etiam & ardentes habent vteros, pariter non conci¬ 
piunt : nam excefifu harum qualitatum femen corrumpitur, idq^ ob alimenti 
(id eft fanguinisj inopiam. Idem de viri femine dicendum, quod fi nimis 
torrefa&um fuerit, aut nimis calidum, aut humidum, &, aquofum, aut frigi¬ 
dum, nequaquam ad generationem idoneum erit. 

Epilogiftice fuam opinionem hac fene confirmat Hippocr. Quapropter, 
quomodo rationi confentaneum eft, ab vno aliquid generatum efte, cum ne 
a pluribus quidem 9 nifi probam temperamenu muicem communionem for- 

tita 



DE ELEMENTIS. 69 

titafint? &: paulo poft: Cum igitur talis & hominis, & aliorum natura fit, 
hominem non ex vno conflari' elemento neccflario colligimus, fed fingula_> 
qua: ad generationem conferunt, vim aliquam obtinere in corpore. 

Tertio tandem, ex communi rerum corruptione quataor elementa colli¬ 
git Hippocr. Rurfus, inquit,quando corpus humanum inter jynecefle eft fin- 
gula ad fuam naturam fecreta reuerti, humidum ad humi dum •, ficcum ad 
ficcum*, calidum ad calidum •, frigidum ad frigidum. Quali diceret, calidum 
id eft ,quod in mixto igneum fuit in mixti corruptione, ad fuam ignis na¬ 
turam reuerti frigidum,feu quod aqueum eft,ad aquam ^ quod humidum 
adaerem*, quod ficcum ad terram. Homerus vifuseft hanc habuifle fen- 
tentiam, aiens: Vos aqua, vos tellus eundos aliquando tenebit. Quodlibet 
fane mixtum , vt patet in ligno, quod aduritur, quando corrumpitur, in-, 
qtiatuor corpora refoluituijin puluerem, qui terra eftjin humorem, qui aqu? 
nacOram refert ,* in fumum , flue fpiritum, qui in aerem,& in ignem , vel in_, 
quid igni proportionatum. Ha:c vt dixi, manifelle elucent in ligno,igni ap- 
pofito j maxime vero dum lignum recens eft, & fuammet redolet naturam. 
Galenus Hippocratis lentendam lib.i.de Ekment.c.p.fic comment. in lib.de 
natur, homin.confirmat. Qua: loca videas, fi lubet. 

Atiftot.quaternarmm elementorum numerum,ex duobus capitibus eruit. 
Primo, ex motu. Secundo ex quatuor primarum qualitatum poftibilibus 
combiiiationibus. Duplicem ille, eumque fimplicem motum in natura po¬ 
nit: vnum circularem, caelo corpori rotundo competentem*, alterum vero 
redum, fimplicibus corpoiibus, fed corruptibilibus. Hunc motum loca¬ 
lem redum, quem lationem vocat, quadruplicem ponit, duplicem furfutn 
vergentem, duplicemque deorfum.Vnus motuum deorfum, fimpliciter ta¬ 
lis diciturjquonia ad mundi medium,vrpote terra* loeu, omni niiu vergit;& 
huiufmodi motus terra: congruit, quia Inter elementa fumma grauitate,quae 
taiis perfede fimplicis lationis caufa eft, pollet. Alter motus fimplex deor¬ 
fum non fimpliciter, fed fecundum quid deorfum vergit, quia corpus, cui 
talis motus tribuitur, non eft exquifite graue, vt ad mund: medium tendar, 
fed ei furricir, vt terra fuperficiei hareat: Motus ergo huiufmodi aquam no¬ 
bis prodic. Similiter motus l'urfum,in duos dirimitur: quorum vnus fimpli¬ 
citer furfum vergit \ quia fumma lenitas corpi ri, cui tribuitur, ineft . H u- 
iufcemodi motus, ignem, corpus limpiex lciiifhmuirr nobis indicat, ve luti 
alter motus leuitatem fecundum quid, confequens acrem, qui fub igne fede 
occupare contentus,non altius fertur. 

Libro i.de Gener.$c c0ir.c-3.ex qualitatum combinationibus qua eleme- 
taconfequuntur elementorum quaternarium numerum colligit. Sex enim 
primarum qualitatum combinationes excogitari poflunt *, calidum videlicet, 
& frigidum*, humidum,& ficcum; calidum, & ficcum * humidum, & cali- 
dunv, frigidum, & humidum; ficcum, & frigidum. Sed dua prima combi- 
tiones impoffibiles funt*, quia impollibile eft contraria in eodem fubieelo 
compati, nifi in valde re milio gradu. Quare humidum Sc ficcum, calidum 
& frigidum, nequaquam in fummo gradu, nec piope fummum, in eodem-» 
fubiedo elie poflunt. Ergo quatuor vitima combinationes poffibiles funt, 
cum nullam inter fe incompoflibilitatem inuehant.Ergo ha quatuor combi¬ 
nationes primarum qualitatum quatuor tantum elementa in rerum natu¬ 
ra elfe indicant. Quodlibet enim elementum, duabus eget primis qualitati¬ 
bus ; Vna per quam, tanquam per propriam formam ab alio elemento differt, 
alia quacum vicino conuenit elemento. Hac ratione ignis calidus eft,& fic- 
" ' cus, ' 


T ertiu»Lj 
Hippocra . 
argumentu 


\PrimumZ 
.Anfiotel . 
argumento 


Secudwn 

Ariflotelis 

argumento 



Tcrriunt . 


7 o LIBER PRIMVS- 

cus, fcd magis calidus •, id eft in o&auo gradu »vt vulgo loquuntur , (Tccus 
vero in fcxto. Eius locus vt di&um cft> eft ca:l concauum. Aer humidus 
magis qua calidus, id cft in odlauo gradu hum dus, in fexto calidus. Aqua 
paii tnodo eft magis frigida quam humida \ terra magis ficca, quam frigida. 
Sincera magis elementa funt terra, & ignis .media autein>& mixta magis, 
aqua & aer. Vult enim media elementa efle magis impura, quam extrema*, 
ignem & terram. Ideoque lib.4. de caelo cap.4. & f. ait, media harc elementa 
in proprijs grauitare locis, licet in rei veritate fcc undum fe fpeclata nequa¬ 
quam grauitent ; vt compertum habent Vrinatores»& qui fub aqua natant, 
nihil prorfus ponderis perfentientes. In aere vero multo minus. 

Argumento de corruptione,& delinentia mixtorum corporum in quatuor 
fimplicia, quo vfus cft Hippocrates, vtitur, & Ariftoteles exemplo ligni 
carnis. 

Aduerfus antiquos vnitatem fingularitatemue elementi admitrentes, hoc 
QuArtum . vnicovtitur argumento lib. 5. dc calo c. f. Si omnia corpora Phyiica fiuc.-* 
naturalia, eodem penitus conflarent elemento, edent eiuidem natura: & ra¬ 
tionis , eodemque naturali motu citarentur, & ad eundem perpetuo locum-, 
naturaliter tenderent, quod experientia: penitus relu&atur. Ergo & eorun¬ 
dem opinio. 

Ex didtis liquet, Ariftotclem fuam fere do&rinam ex Hippocrate mutua¬ 
tum fuifle.Quod enim de motu dixit.facile ex Hippocrate colligi potent, qui 
de corruptione mixtorum dum loqueretur, att: Hmuidum ad h umidum /ri¬ 
gidum ad frigidum reduci: quod fieri intellexit mediante locali motu ad fe- 
des totalium elementorum, quorum partes erant. 


CAPFT VI 


zAntiqutsfatis fit. 


N Vncpareft aduetfis opinionibus fatisficere. Antiquorum enimde_j 
principijs opiniones fatis prolixe profecuuts um. Quidam enim om¬ 
nia qu$ funt, vnum efle voluerunt *, Sed in o uerfam, vt diximus, di- 
ftradti funt lentendam, licet eadem ratione omnes fuam afttuant ,& eodem 
vfi fuerint epilogo.Qui etenim aquam eifc illud vnicum elementum cenfent 
(vt optime omnium exponit Gaien.iib.i.de dement. C.4J ob id hoc arbitrati 
tur, quod ea denfata , & quafi coacta in terram vertatur: rareUdla vero ac 
veluti tufa, in aerem : qua:, fi praeterea magis tarefeat , ac fundatur, in igne 
tranfit.:& proinde,aquam ede elementum iilud vnicum aftirmant.Sed qui 

aerem illud vnicum elementum efle ftatuerunt, ipii quoque aiunt, ilium ra¬ 
riorem factum, ignem effici, denfiorem vero, aquam : qui, fi etiam denfe- 
tur magis, in terram definit. Ali j autem cum terram intuerentur, qua? fi ali¬ 
quantulum , & moderate rareicit, &. funditur in aquam tranfm utatur: fi ma¬ 
gis , in aerem : fi maxime, in ignem .• hoc argumento probant,terram effice 
i-pium vnicum elementum. Nec fecus etiam agunt>qui ignem efle illud vni¬ 
cum elementum ftatuuntrquia enim, (iisdenfetur» & quafi in feipfum-. 
cogatur, in aerem verritur, li magis magifque denfetur, in aquam: fi quarn- 
piui inum denfetur, in terram. 

R <- 


DE ELEMENTIS. 


7i 


Refponjio ad Jldelijfum f & Parmenidem , 

M EliflTas Sc Parmenides, vt didum eft, Sc vt habet Ariftoteles lib. 1. 

Phyfic.c.i. vnum admifere principium-, idque immobile . Meliftus 
hoc infinitum effe ait Parmenides finitum. Vifus eft Hippocrates 
fpreuifle penitus hanc fententiain , fed in libri progreflu , aliquid de hoc er¬ 
rore innuit. Eodem modo Ariftot.lib.i.Phy fic. videtur nolle opinioni tam_» 
abfurdat vllatenus fatisfacere quia refponfionem non meretur. In progref- 
fu tamen libri Hippocratem pene imitatus, cos redarguit. Primo tamen ait, 
naturalis Philofophi partes non eiTe aduerfus cofdem arguere, quia cum vnu 
ens expers morus ab illis ponatur, iam e medio tollunt naturalem fcientiam, 
quas tota de ente mobili,fiue de natura,qua: eft motus, Sc quietis principium, 
verfatur. Nulla plane fcientia Tua probare poteft principia, cum in tali (cien¬ 
tia pradupponi debeant, tamquam prima fundamenta, quibus diuerfa in ea¬ 
dem fcientia innituntur pton undata. 

Ergo ex fententia illorum tollerentur e medio principia Phyfica. Nanru 
in natura vnum ens admittunt, tanquam principium •, quod nimis abfurde 
dicitur: quia principi) ratio multitudinem inuoluit. Illud vero principium, 
nullius eftet principium, (i omnia vnum eftent. Deinde, vt protuli, negant 
motum, Sc confequenter naturam euertunt. Perinde trgo eft, contra "hos 
difputare, ac contra Heraclitum, aut aliquem alium, qui id omne, quod 
eft, equum, aut hominem, aut afinum eiTe diceret. Ille enimob peren¬ 
nem agitationem, qua omnia quae funt, voluuntur, exiftimabat rem_» 
nullam magis eiTe hoc,quam illud fuumoppofitum . Vnde rerum fragi¬ 
litatem contemplatus, dum e domo egrederetur, flebati Democritus ex ad- 
uerfo ridebat. 

A Metaphyfica igitur fcientia, veluti a communi, Sc fubalternante fcier- 
tia, duo argumenta logico artificio contexta , aduerfus illos fic dirigit. Id TrimuttL» 
omne, quod eft vnicum,ens eft. Ens vero multifariam dicitur,de fubftantia argumen- 
nimiru, quantitate, qualitate, relatione &c.Qua:ritur ab illis, nu.n illud ens, tum ex tnt 
quod ponitur,complebatur decem fumma genera,an fubftandam ,aut tapbyfd<- 
quantitatem tantum, aut qualitatem tantum ? Si illud vnum dc cem fumma fumptum» 
genera comprehendit: ergo neceftario coguntur admittere plura entia, ea- 
que diuerfa: atque adeo omnia non funt vnum. Si autem illud vnicum ens, 
fubftantiam folam, vel quantitatem folam fignificat, erit quid cummuno» 
vel lingulare : Si quid commune: Ergo fub fe plura continebit \ Sc fi c neccf- 
fario plura vno ente admittenda funt. Si lingulare, vel erit fubftantia fine 
accidentibus, vel accidens fine fubftantia: Si fubftantia: Ergo tale ens non 
erit finitum , nec infinitum j cum haec foli quantitati, tanquam affediones 
propri^, congruant. Si vero illud ens eft accidens, iam accidens erit extra 
fubiebum quod nequaquam dici poteft. 

Secundum argumentum ex varia Vnius fignificatione defumittir. Vnum 
ergo illud , quod admittunt, vel eft continuum, magnitudo videlicet vel 
eft aliquid inftar punbi, diuifionis omnis expers: vel ratione omnino vnu, 

Sc veluti fynonime, vt gladius, Sc enfis. Si illud vnum continuum eft : Er¬ 
go erit adu, vel poteftate plura *, quia m infinitum diuidi poteft. Si indi— 
uifibile illud Vnum eft: Ergo e medio tollunt quantitatem, & qualitatem, 8 i 
confequenter rationem finiti, Sc infima j quod eorum dobrinam protinus 

euer- 


7 i LIBER MIIMVS 

euertit. Voluit enim Ariftrfinitum non effe indiuifibile|; quia initum dici¬ 
tur id, quod fincra-babet. Indiuifibile vero finem non habet, fed potius eft_ 
finis. • 

Demum fi omnia ratione vnum e(Te velint , in Heracliti fentcntiam inci¬ 
dent : Sc fic admittere cogentur, eandem prorfus efTe contrariorum ratione» 
vt boni» Sc mali •, calidi, Sc frigidi •, Sc fic de reliquis ,• Imo adhuc eandem 
effe tontradicenuum eflentiam cogentur admittere: vt non boni, Sc boni. 
Quapropter bonum, Sc non bonum, idem erunt, ac homo, Sc equus. 


Refponfto ad Anaxagoram, 


A Naxagone concedimus ex nihilo naturaliter nihil fieri: Secus tamei? 
efie cenfendum fupernaturalner: nam author narurte omnia ex nihi¬ 
lo produxit. Naturaliter vero certum eft, res quafuis corporeas non 
fieri ex nihilo: huiufcemodi tamen res antequam funt, prarexiltere adhi non 
potuerunt : Quare de nouo producuntur, quia de potentia maceris vi effi¬ 
cientis forma educitur > vel ei annectitur, Sc compofitum inde reiultat *, vn- 
de materia fola rei produ£be eft qute praiexillit, quia illa fola inter res mate¬ 
riales eft ingenerabitis- 3j Sc incorruptibilis, licet circa lpfam generationes» Sc 
corruptiones fiant. i 

Ad id vero,quod dicebat,omnia fieri ex fuis cotrarijs.Facilis eft refponfio-, 
fiunr enim, vc voluit, contraria ex conrrarijs. £rgo fi de nouo fiant,non pra> 
fuerc antea cum fua integritate, vt voluit Anaxag. Contrarium enim ex con¬ 
trario fieri, non eft vnum fieri aliud',;nam frigus nunquam fit calor, fed fub- 
iectum,quod fuit frigidum, nunc caletis caufa: ope calidum euadif, prreex- 
pullo tamen, Sc prandeto frigore. 

Ariftot.lib.i. Phyf.varie Anaxagoram torquet-, primo,quod principia*, 
propofuerit infinita numero, fpecic , Sc magnitudine . infinitum enim, vc 
fic, incognitum eft . Quare compofira omnia nobis incognita edent, vt qu$ 
cx infinitis diuerfaj fpeciei componerentur. 

1 Denique Anaxagoram argu t, quod partes infinitas compofitorum, nullo 
limitauerit, aut definiuerit termino magnitudinis , aut patuitatis. 
j Rurfus ipffum Anaxagoram taxat, quod omniam re quauis inefife arbi¬ 
tratus ellet •, hoc enim falfum eft. Nam ha j c portio aquar quatuor vnciarum 
V. g. res finita cll. Sed finitum corpus a finito corpore abfumicur: id eft per 
fecretionem corporum finitorum ab illo corpore finito , illud idem finitum 
corpus tandem exhaurietur: ita vt nihil eius amplius fuperfit exhaurien¬ 
dum . Ergo recte infertur quod vnumquodque in vnoquoqueineff e nequir. 
in re autem finita, contineri non poliunt infinite partes aliquota:, & ahqualis 
magnitudinis. Ergo facile exhauritur quantitas illa quatuor vnciarum aquae* 
aut vncia vna carnis,,quoniam in varias feCta partes neceflatio ita minuitur 
vt tandem euanefcjt. 


Ad Pythagor icos, Platonem, Leucippum^ 
O Democritum. 


P ythagoricorum opinio,meo u i.cio rcfpofionem minime meretur. Nam 
numeri accidentia funt rebus corporeis fiue incorporeis , cx intellectas 

noftri 




DE ELEMENTIS. 7| 

noftri operatione aduenietia. Numerum intelligo numerantem; nam res k 
parte rei praeexiftenccs, quia idonea funt, qua: numerentur, numerus nu¬ 
meratus appellantur. Cum igitur res ab intellectu nodro minime depen¬ 
deant, necefifarib eas confequitur numerus & per confequcns principiorum 
lationem vindicare non podunt numetij cum res praeexiftere,antequam nu¬ 
merentur , rationi protinus congruum fit. 

Piaeterea numerus, tametfi infinitus naturaliter efiet, oculi formicae ma¬ 
gnitudinem nunquam coagmentaret. Ergo multo minus magnitudinem-* 
mundo, mundique partibus debitam. 

Eodem modo ad Platonem refpondendum, fi verum efifet, ipfum vellem 
omnia ex fuperficiebus, lineis, aut figuris, eifque indiuifibilibiis componi, 
vt ei tribuere vifus cd Ariit. Quamuis Piaro in Timaeo, quatuor elementa-. 
Hipp. imitatus, admiferit: &c ei And. argumentum, praecipue ex motu de- 
fumptum, ad quaternarium elementorum numerum probandum eripuerit. 

Democriti, Leucippi, & Epicuri fententia eandem patitur cenfiiram_>. 
Nam atomi ,fuperficies, linea:, 2 c numerus indiuifibilia ex fe, & natura fua 
dicuntur, & funt. At indiuifibile indiuifibili annexum non facit maius. Er¬ 
go nec numeri, nec lineae, tk fuperficies, neque tandem atomi. Magni¬ 
tudo quidem fenfibilis corporum naturalium, vt locum circumfcriptiuum 
occupent, & eorumdem penerratio impediatur, vtque in ijfdem primarum 
qualitatum temperies (vel ipf x primae qualitates , vbi temperamentum defi¬ 
cit) hinc inde ad adtiones edendas dilatetur , neceflaria ed . Tandem fi ex 
atomis, aut indiuifibilibus omnia componerentur, nulUtm prorfus efifet co- 
tinuum, feci omnia edent contigua. Nam ita fe habent indiuifibilia quaeuis» 
& praecipue atomi, qua: inter fe contiguitatem folam obferuare pofifunt. 

. Galen. exemplum lib.i.de element. c. x.$c 3.optitne conuincit, corpus no- 
ftrum ex atomis non elle concretum. Si quis curem acu tenuifiima pungat» 
dolebit animal. Supponamus acus mucronem vnam attigiife atomum-, ha:c 
atomus impenetrabilis eft, <L' fenfus omnis expers. Ergo fi atomis eonda¬ 
ret , animal non dolcret: vt enim doleat, pati debet, mediante mutatione^* 
aliqua, k rtufus impicfifum ei, vi mutationis, affedtum perfentite. Vtriufqj 
vero iftoium atomi funt expertes. Ergo fi acus vnam tantum atomum pu¬ 
pugerit, nequaquam animal dolebit. Liem dicendum, fi plures atomos con¬ 
tingat acus piam tunc eas lolurn diuidet,co modo, quo lapillorum aceruum, 
vel duos digitos lefe contingentes . Plura qui defiderat, Galen. locis citat, 
adeat,qui Athenaeum afguit,qucd quatuor elementa accidentia,^ non fub- 
ftantias efife voluerit. 


C A P V 


\ 


VII. 


In quo recentiorum quorundam argut u de igne 
retunduntur. 


P Ofl Hippocratem Piaro, Aridoteles > Galenus, &c plerique Medici > ac 
Philofophi horum veftigijs haerentes quaternarium elementorum nu¬ 
merum, globoiam aliqualiter figuram occupantem, adruunt. Taliter, 
* K vt 




Ignis in-, 
mundi me¬ 
dio ex Py¬ 
thagoricis. 


Prima obit 
Ftio. 


Solutio. 


Plancta 
tlemen ta¬ 
ri virtute 

follent. 


-id autho - 
ritatenij 


,Ar$. 


74 LIBER PRIMVS 

vt ex h*s Aiblunaris mundus coalefcat, vcluti omnia corpora,quae in Ele- 
mentis verfantur. 

Non defunt tamen, qui contradicendi dudio, inanemque famam aucu¬ 
pandi , perciti, hunc numerum a fummis illis Viris conftiturum, minuero 
contendunt. Inter quos non vlcimum fc exhibet Hieronymus Cardanus 
libro primo de Subtil. Qui e Lunas concauo ignis elementum prorfus exclu- 
ditj in hoc aberrantium quorundam Veterum opinionem e tenebris erigens. 
Ex illis enim nonnulli folum ignem noftratem, vel eum, qui in fubterraneis 
locis gignitur concedunt. I n terras centro, Sc mundi medio, ignem ccnfti- 
tuebant Pythagorici,tefte Anftotele lib. r.de caslo c. 13. Vnde locum prasfatu 
ignis,Iouis cuftodiam, 3 c totius mundi focum efle ftatuerunt: vt habet etiam 
Plutarchus lib. 3.de placitis Pholofophor.cap. 1 r. Aliqui ex ijs , qui fupra 
aerem ignem denegabant, casleftia corpora ignea effe contendebanr. 

Obi jcitur ergo primo. Si ignis fupra aerem ciTet conditurus, cum ex fua 
natura,ratione lntenfifllmi caloris,fit fummae voracitatis, totus mundus fub- 
lunaris incendio flagrafiet \ nam neceffari 6 qua; ci vicina funt ei in pabulum 
cederent, & ijs abfumpris remotiora, vfqucquo terra lpfa, aeris & aquas mo¬ 
re, flagraret.Hac enim ratione Anft.lib.i.meteor.c.3.vfuseft.vt probaret cae¬ 
le fl: i a corpora non elle ignea. 

Refpondetur ignem in Lunas concauo politum, neutiquam Jpode reliqua 
elementa inferiora abfumere. Primo quia eft in materia rariflima, quas rari¬ 
tas acentis vehementiam plurimum obtundit. Secundo > quia fi quam ha¬ 
bet adiuiratem, eam frangit, &c lefrenar influxus duorum alliorum Saturni, 
& Luna’, imo Mercuri j. Ex Ptolomaso enim. 1 Quadriparr. c. 4. Planetas fi¬ 
ne errantia Sydera quatuor elementorum virtutes (meliori quadam nota-» 
quam eadem elementa) in fe cohibent. Vt Sol, Sc Mars igneam virtutcra-4 
Iuppitcr aeream*,Mercurius aqueam; Saturnus terream.Omnes in confelfo 
habent. Lunam etiam humidam elfe. Vnde a Galeno fasmina, Sol mas,nun- 
cupantur. Hinc eft, vtcadeftium-corporum imperio, fublunarium corpo¬ 
rum vehementia,fi qua fit,retundipofiit. Sed ad casleftia in hoc cafu reeui'» 
rerc vanum eft. Nam ignis elementum indat hypocaufti fe habens, nequa¬ 
quam eadem vehementia, qua noftras, denfo fubiccto immerfus, agit.Ter- 
tio contiguus aer fuas humiditatis vi, eidem igni mulro rariori, potenter rc- 
ludaturl& obdat. Nam fumma humiditas, qua aer pollet, igni vehemen¬ 
ter obdati maxime vero , quod taiis humiditas in denfiori corpore verfetur» 
a frigididimo humidoque corpore, aqua, fouratur., Sc fua ratione praslcrtim 
aquea frigiditate fota, ad renitendum, asque, ac ignis, etiam denfas materiar, 
inexidens, ad agendum, idonea fii. Vt enim caloi, & frigus ad agendum > 
htimiditatem, & ficcitatem exuperanr, fic ficcitas, tk humiditas ad reniten¬ 
dum ,illis praecellit *, minus quidem calor ,& frigus cbfidunt > quam ficcitas, 
& humiditas, ficuti ha* ambas illis re mi filus agunt *, ira vt refpcdu illarum-» 
qualitatum, vrpore vehementer agentium, padi ure dicantur. 

Ad Aridotelem facilis eft refponfio. Vero congruum eft, quod corpora^, 
caleftia, fi ignea eifent,ratione fue denfitatis, Sc excefiu molis, eiementarem 
mundum iampridem abfumpfiflfent 3 Secus vero ignis, vrpote materiam ha¬ 
bens raram, & molem perexiguam refpe&u cadeftium corporum. AltrsL» 
vero fiue errantia fiue fixa , compa&a fune, & folida, & in magno numero j 
ateue adeo vchementifiimum ex fe effunderent in Sublunarem mundum ar¬ 
dorem. Terra fanerefpedtucadi,pun<fti inftarfe habet, quod euidenter 
patet,eo quod ipfa aftra c.xlis fixa,erramiaque exparte,terrae, magnitudiricuo 

multo- 




DE ELEMENTIS. 

mulrotics exorbeanr. Nam quaeuis ftclla primae magnitudinis terne magni- 
fudinem continet centies»icpties» & amplius. Quaelibet ftclla fecundae ma¬ 
gnitudinis , nonagcfies, Sc amplius. Quaelibet ftclla magnitudinis tertia, fe- Stellariinj 
ptuagefies, Sc bis, Sc amplius. Quaeuis quartx magnitudinis quater, 8 c quin- magniiud* 
quagefies, Sc amplius. Quaelibet quinta: magnitudinis ,trigefies fexies, Sc in ordine 
amplius. Quxlibec fextar magnitudinis , decies, Sc o&ics, Sc aliquid ampli- ad terram* 
us.Intereirantes ftellas, Saturnus terrae magnitudinem continet nonage- 
fies, Sc iemel, Sc aliquid amplius. luppiter nonagefies,quinquies ,Sc aliquid 
amplius. Mars terrae magnitudinem iemel continet, & praeterea aliquid 
amplius. Sol vero terrae magnitudinem continet centies,fexagefies fexies, Sc 
aliquid amplius. Terra verunramen Veneris magnitudinem continet ter,& 
feptuagefies, Sc aliquid amplius. Mcrcurij vero magnitudinem ducenties 
decies, Sc nouies, Sc amplius. Lunae vero magnitudinem continet terra_> 
trige/ies nouies, Sc amplius. Verum fi fixae omnes ftelLs, qux innumerae funt 
(licet maioris notae ftellar ad numerum millenarium, Sc viginn duo reduxe¬ 
rint aliqui-, veluti tempore Plmij ad numerum 1600. vt ipfe reftatur lib.2.na¬ 
turalis hift. c.41.) afferente id Ariftot.lib. 2. de caelo tex.61. Sc lib. i.meteor.* 
e. 8. Sc Sacra pagina Genef. c. if. Sc 21. Sc Divio Augud.lib.16. deciuitate^» 

Dei c.23. Sc erratica: ftellae fimul igneae edent, iam pridem mundus inferior 
circumambitus vndique carlo, fuifiet confumptus. 

Obijcitur fecundo, pofito quod elementum ignis reliquis fuperemincret , Secunda .^ 
iam diu defedtu pabuli marcefceret, Sc tandem intercidiflet. ebieShf. 

Refpondetur ignem in fua fphaera pabulo non egere nam ibi extenfus ab 
ambientium imuiijs non ita infeftatur vt ignis noftras, qui ni pabulo perpe- S diutie. 
tuo foueatur, a variis iniurijs rerum ambientium facile extingueeur. Ignis 
quidem dementaris, fibi ipfi vndique vnitus,melius fe tuetur,quam noftras. 

A c^leftibus quidem corporibus non multum afficitur, Sc aerem contiguum, 
ratione caloris amicum habct.C^left a etiam ille corpora corruptionis,&: pri¬ 
marum qualitatum expertia, nequaquam afficit: aeris tamen portionem ali¬ 
quam aliquoties in fe conuertit, m aeremque vicilfim, maxime vero hyeme* 
illius portio degenerat. 

Tertio, Hippocr. lib.de flatibus, veluti Arift.lib. 1. meteor. c. 3. nobis op- Tcrti 
ppnunt j quia ille totum fpatium inter cadum Sc terram interpofitum, aere obiettte. 
repleri contendit: hic vero caildem commemorat fententiam, Sc vlterius de 
clementis harcdicic. In medio igitur Sc circa tncdmm eftgrauiftimum , Sc - 
frigidiffimuni fegregatum, terra, Sc aqua. Circa hxc autem, & attigua his» 

.&aer> & quod propter confuetudmevn vocamus ignem j non eft autem., 
ignis. Excelfiis enimeaiidi veluti feruor eft ignis, vt loquitur Anftot. 

Refpondetur Hippocr. nomine» <w,m[a.atq«,'.S eft, fpiritus, aerem fimul Sc Solutiti 
ignem fuifie complexum. Nam,qua potuit,dicendi breuitate de rebus ple- 
rifque locutus eft: nec ignem il{e dcnegauir, cum ipfum, vt quartum eleme- 
tum admiferit. Ariftoteies pariter cap.cit. ante Sc poft citata verba, quatuor 
admittit elementa, quorum duo fuperiora, ignem , aerem, circulantet ad 
ca-ii motum mouen alferit. Oo quam caufam nubes in aere non concrefcc- 
re dicit. Omnia enim quatuor elementa, fphxnca figura gaudere inquit • 

In pimcipio eciam cap.ait: Dicimus itaq} ignem, Sc aerem, Sc aquam, Sc ter¬ 
ram fieri ex fe muicem. Hxc omnia, Sc qux alibi dixit, fatis indicant, ip¬ 
fum , ignis elementum in m.xtis admittere, Sc in fupremo mundi fublunans 
loco, quatenus vna cum exteris eiementis eundem fubiunarem nuindunu 
componit, Re&e tamen innuit, illud ignis elementum ,11011 proprie voca-* 

K 2. 11, 



•\ • 

<avp 'vox 
barbara. 


Solutio . 


JgnU ani - 
wa tnftar. 


7 6 LIBER PRIMVS 

ri, vvp quia hoc nomine fignificatur caloris excellus, vcluti fertior: cuiuf- 
modi eft ignis noftras> qui ob materise denfitatem, acerrime vrir. Lieoque 
refpe&u dementaris (ad quem , aerem penetrando, nolter ignis acuta , 8 c 
pyramidali figura indrudtus , tanquam ad propriam fedem, refertur) vali- 
diflimus, vehementiflimufque inter cuncta agentia naturalia mani f e ite cen- 
fetur. Illud ergo nomen vp > ob dictam achuitatem, quam fignificaq huic 
proprie ,dementari improprie adaptatum fuit. Eli enim « v P , telte Platone 
in Cratilo,vocabulum plane barbarum , Se non gr.Tcum.Conlucuimiis ergo 
boc idem vocabulum ad quaitum elementum extendere-, ad quod quartum 
elementum,ait Anlloteles ignem fe habere,vt glacies ad aquam. Ex qui¬ 
bus adhuc verbis res manifellior euadit i nam vt glaciei nomine concretam 
aquam, & vehementer frigidam intellexit, fic proprie nomine ignis noitra- 
tem vehementer attiuum, 6c crafliim. 

Certum quidem eft, dementarem ignem non yrere. Memini quidem Pli¬ 
ni) , qui refert in cumidam montis prxexcclfi apice per torum annum cine¬ 
rem integrum, etiam ligiilo obfignatum, ■antiem, quam in principio,obfer- 
uare integritatem: quia montis piat uti cacumen, ignea regione circumam- 
bitur. Cuius rei indicium, quod eo conftendcntes ipongiamaqua frigida 
madefaciam in ore, vei circa qs geftenr, vt derecta aeris aqueus vapor igne 
temperatus infpirecur. Nam line aere, vel re aliqua aeris vicem gcrente,ho- 
mo viucre non pollet. Corpora tamen a fcen dentium in montis cacumen a 
fphatra ignis minime adurebantur. 

Non eft quoq S crau paginam nobis obijciant^fitemur enim Moyfen ter¬ 
ram folum , ite. aquam , tanquam fcnfibilia corpora, rudi populo obtrudere. 
Non proinde tamen inferendurnalia duo elementa ab eo fuifle omifla,vi in¬ 
ter plurimos affirmat D. Dumaiceuus iib. z, Fidei Ortodoxa* cap.y. S. Bafi¬ 
lius Hcmilia z. de mundi opificio. 

Vr litem procul abijeiam, caeca mente ignem ab elementorum numero fe 
eludunt, fi ipfa euideutia contrarium fuadei. Quis obfecro mente pra- 
clufus, calorem in mundo fublunari non admittit : Quis denique non videt 
omnem ignem ab aeris natura diicrepare ,&lurfum fuopte ingenio trans 
aera penetrare ? Quis ergo tam obtuli erit ingenij, vt e fuprema fublunaris 
mundi tede ignis elementu 111 exterminec ? Praeipue cum eius a6liiiuate_j, 
eunda pullulent, amplificentur, ite vcluti Lydio lapide examinentur. Eli 
enim tacione iua actiuiutis Sc penetrationis, ad alia quauis corporea colla- 
jauis,anima indar. Vncte Arift. vitam definiens, eam animae cum calore^ 
manlionem appellar. Ergo cum calor praecipue ad vitam concurrat, & fri¬ 
gus ex Ariftoreie naturae opus nou ingrediatur, Si frigida elementa terra > ite 
aqua, admittantur, admittenda necelTano oppofita caluia, igriis>& aer 
in eminentiorjbus mundi fublunaris partibus. Calida enim , ik tenuia ex 
natura fua leuia linit. Ergo politis in mundi medio elementis grauioribus, 
aduerfa in uiperionbus reponi debent: prout placuit Anii, multis in locis, 
ik praecipue iib.i.Mereor ,c.z. vbi de cano , ite qiucuor clementis mundunu 
componentibus hac habet: Quoniam enim determinatum eit prius a nobis, 
vnum quidem principi um corporum , ex quibus condat circula riter iatoru 
coiporum utura. Alia autem eputuor corpora piopterquacuor principia» 
qu orum duplicem efie dicimns morum, hunc quidem a medio, illum autem 
ad medium: quatuor autem exiftenttbtis fris, igne, ite aere, ite aqua, ik tentu 
omnibus qui «em his iuperemiticus elle ignem, Cubitans autem tei ram: duo 
autem , qu* au ipu. fris prop omonaLcet fe habent: acr enim igm eit propin¬ 
quior 


DE ELEMENTIS. 77 

cjuior > quam alia aqua autem terrae. Qui iraquc circa terram ed torus mun¬ 
dus , ex his condar corporibus > de quo accidentes padiones dicimus edo 
fumcndum. Ed autem ex ncceflitate continuus quodammodo idc fuperio- 
ribus lationibus, vt omnis ipfius virtus inde gubernetur. Vnde enim motus 
principium omnibus ined illam caufam putandam primam, Hadcnus ille 
per fe clarus. 


C A P V T VIII. 

In quo Obieftiones de zAerepotifstmum 
diluuntur, 

A Rid. lih. 7 . de gener. c.i.& lib.4.meteor.c.i.ac alibi cuilibet elemen¬ 
to duas tribuit primas quar tates. Terra, inquit, ficci magis quam_» 
frigidi particeps ed: aqua frigidi magis , quam humidi: aer humidi 
m igis > quam calidi: ignis calidi magis, quam licci. Ex hac Arid. dodrina 
duo inferri podunt Primum?duas qualitates primas fingulis elementis 
eonuenire: Secundum , vnam harum qualitatum per fe in fummo gradu 
elemento eonuenire, alteram vero in remifliori gradu?fine alterius mixtione. 

Primum per fe planum ed : nam elementa propter duo in mundo pofjta_, Propter 

funt: Primo, vt mundum integrent,- Secundo, vt cx ijfdem mixta coalefcar, duo eleme 
vt mundi integritas feruetur ?elementa fibi colmere debent. Hac adhae- tacreati 
do non ni fi cognatione quadam intercedente perfeuerantiam podidct; co- funt. 
gnat:o illa, per ea , qua: altcrationem facere podunt, primas qualitates adi- 
uas maxime fieri d ebetcum ha? pracipne alterationem pariant. Hinc ed 
Vt ab /Uithore natura: elementa rede difpofita fint: cum ratione frigiditatis E-lemetoru 
aqua cum terra focietatem obferuet, ratione humiditatis cura aere ? aer ra- Jocietas,at - 
tione caloris >ctim ignis elemento:.* ignis tandem,licet in fup emo loco po- 
ficus , ratione feritans cum terra ei oppofita,& ratione calor.s cum aere. Si dium ne— 
huuifmodi focietat s vinculum elementis infitum non eflfet, vix fefein vni- cefaria. 
uerfo compateremur. Alia autem qualitate a fe vicidim didinguuntur, alio- 
quin omnia edent v mus natura?, & vnicum elementum, vt quibufdam an¬ 
tiquis placuit. 

Sed quoniam elementa in fe intricem conuertuntur ex ijs perfediora», 
corpora mixta efficiuntur,necedario duas ijs inede primas qualitates confea- 
taneumfuit. Vun fcinuiccm agant,debent ede contraria. Sed vrvnum_, 
elementum, facilius in fuura fymbolum conuertatur, necedanb debet ha¬ 
bere qualitatem cognatam j aer ideo facilius in ignem, quam in terram, cui 
pet duas qualitates aduerfatur > conueititur j veluti aqua in terram aut aere, 
quam ia ignem, cui etiam duplici qualitate contradatur. Vt demcp ex ele- 
menn rum mutua adione & readione mixtum refultet, omnimoda contra¬ 
rias adede non debet. Alioquindi(ficulcer,& raro contingeret genera¬ 
tio mixti: nara fi foetius contrarium aliud conuinceret > fimplex fieret gene¬ 
ratio , & non mixtum, auc mixti generatio, Quare ad mixti generationem, 
poeter contrarias qualitates, cognata: etiam neceffario intercedere debent. 

Ac proinde quodlibec elementum binas qualitates,primas, prseter grauita» 

tem 



78 LIBER PRIMVS 

tem ,leuitatemue» anciilas, habebit. Grauitas enim, aut Icuicas ad genera* 
tionem necefiaria eft *,quialano, fiue localis n otiis, qui ab his manat ,ad 
generationem neceflarius eft *, vt habet Arift. lib.i.de gencrat.c.io. Latio e- 
nim, inquit, faciet generationem inceifanter, quia adducit, abducit ge- 
neratiuum. 

Vnuquod- Quod vna praedirarum qualitatum in fummo gradu infit elemento > non 
que eleme- eft dubium: Nam qualitates primae in fua perfedhone fuperlatiuo g radii 
tum habet alicubi efle debent: Non alibi, quam in elementis. Ergo in his nccefiarid, 
vnam qua- fi fuam obtineant puritatem,repenri debent. 

Lttatem in Quod denique vna primarum qualitatum fit altera in quolibet elemento 
[ummopal- remiflior, patet ex Arift. fupenus citato, qui ait, terram efle magis ficcanu» 
teram in~, quam frigidam, & ita de reliquis. Rurfus fi amb<£ qualitates eftent in fum- 
remijfo. mo gradu, in quolibet elemento, nulla qualitas eftet peculiaris vili elemen¬ 
to i quod enim commune eft rebus fpccie diftinclis, nequit efle proprium. 
& fic humiditas non „magis aquae, quam aeri» nec huic, quam aqux com¬ 
peteret . Idem de alijs dicendum. 

Quod tandem fila qualitas lemifia elemento infit,fine contraria complen¬ 
te tota latitudinem odo graduum,etiam ex Arift. pacet*,qui,vt ex didtis con- 
ftat, duas tantutn qualitates cuilibet elemento tribuit: Contrarias etiam> 
coniugationes frigidi; calidi, humidi & ficci, e medio tanquam impofti» 

biles fuftulit. Lib. autem 2. de gener. & corr.c.4. loquendo de generatione 
elementorum ex fe inuicem,afierit, vhum elementum ex fuo fymbolo» quixn 
diffymbolo facilius gencraii*, quia facilius eft, vnam folam qualitatem,quam 
Jn quinis duas vincere: aer v. gfivt in ignem conuertatur, lufficit tantum, vt aeris hu- 
tlemento m iditas aboleatur *, vt autem in aquam mutetur, eius calorem aboleri fuffi- 
du& tatam c fi: vt ignis in terram, caliditas fola adimitur. At vero in aqua: in ignera* 
frima qua- conuerfione, amba: qualitates, frigiditas , & humiditas fubftantia: aqua: eri» 
litatesrepe pi debent *, prmfquam igneam dilpofitionem fufcipiat. Si vero in tali con- 
riuntur, fiidlu, ignis fimul >£< aqua corrumperentur, incic aer, & terra nafcerenturj 
ficuti vice vena ex aeris, & terrae, in fe inuicem agentium corruptione,ignis 
& aqua generarentur, fi cafu contingat talem rien confli&um inter elemen¬ 
ta ddfymbola: non vult tunc duo alia elementa fimul inde nafei,- led vnum» 
vel alterum: v.g. fi terra, & aer in fefe agant, & vnum in aliud non conuer¬ 
tatur,led alterutrum corrumpatur, inde aqua, vel ignis refultabit. Nam fu- 
perftite ficcitate terrae» & aeris caiore, ignis fiet*, vel permanente aeris humi- 
ditare, & terra:, frigiditate, aqua exinde nafcetur. Textum Arift. quifq* cla¬ 
rum repenet. . ... ...... 

Concludendum ergo, maere v. g. non repenri duos gradus frigiditatis» 
vt ex UiSjN: fex gradiDus calons,ov±o graduum plenitudo vna cum alijs oito 
gradibus humiditatis emergat. 

& Hi s fic praehibitis multi multa, de aere praecipue»mouent. 

. n ■ Obijcit ergo primo Vall 'ftius lib.i.Controuerf.c. 3. aerem habere fibi co- 

GHectte.l» n j tam vnam tolam qualitatem, humiditatem videlicet, calorem vero, 6 c 
frigiditatem 111 squali gradu. Galenum, pro fe citar, lib.S. de vfupart. c. 3, 
& fib.de vfu reipir. & lib. quod animi mores *, licet lpfe teftctur, Galen. ni¬ 
hil certi hac de re dccreuiflc, fed vitum fuifie media incedere via inter Peri¬ 
pateticos , tk Stoicos*, quoium hi frigidum efte aerem contendebant, illi ve- 
16 calidum. Vallefius ergo 111 calore, & frigditate aerem tacit temperatum; 
fic liie argumentatur: Quod facile eft ad alterutrum extremorum tranfmu- 
rabilc , uiud vuiuique eft expers nam quod contra altero eft fua natura at- 

ledtura, 


DE ELEMENTIS. 79 

fe&itm i difficile ad aliud, quod eft illi contrarium ,trahitur. Proinde fym- 
metra corpora funt ad contrarias irutationes aptiora, vt docet Ariftot. Se&. 
f .Problem. zi.Propterea quoque oculos fine coloribus oportuit efie, & in- 
ftrumentum tadhis temperatiflimum. Sed aer facillime, ex leui etiam cau- 
fa, de calido tngidus f.r,& de frigido calidus *, & ex mediocribus occafioni- 
bus, nunc calidiifimus eft, nunc; frigidiffimus, Yt in media hyeme vix pof- 
fimus frigus perpeti} & in media aeftate calorem *,& in autumno alternis ho¬ 
ris , modo calidus, modo frigidus manifefte efie fentiatur. Eft ergoprocui- 
dubio natura fua, neque calidum,neque frigidum, quod tam facile caiorcm 
induit,& frigus. 

Secundo omnia medicamenta aerea natura cenfenrur a Galeno , & tota_> SecandA^ 
medicorum Schola temperamento xqualia: vfque adeo vt in officinis non_» tbttchf. 
tam fint medicamenta, quam materia, coiifingendis medicamentis apta, li¬ 
quidis oleum, (olidioribus cera.Ergo iam non folum Galeni harc eft opinio: 
fed quae & Philofophicis rationibus,& operibus medicis cofirmatur. Hade- 
nus Vallefius. 

Sed meo iudicio multis nominibus arguendus eft. Et in primis quod af¬ 
firmet Philofophicis rationibus fe fuam roborare fentennam , cum in hoc 
maxime a Philofophia deflectat; vt ex Ariftot. & omnium pene dodnnaa 
nebis fuperius commemorata, cui Vallcfius aduerfatur ,conftat. Rurfns 
maior primi argumenti eft falfa, generaliter loquendo. Hippocr. enim lib. 

C. Epidem. & Galen. tanquam certam, & indubitatam dodnnam promul¬ 
gant, aquam illam efie leuem, Sc optimam, quz facile frigefeit, & calefcir, 
quaeque nullum peculiarem faporem contraxit (quam ideo dukcni commu 
niter vulgus appellat, etfi infipida fit, & omnis faporis expers). Sed quis ideo 
tam hebetis ingenijafterere audeiet,aquam efie finenatiua frigiditate, fed 
frigiditatis expertem, vel in calore, &: frigiditate temperatam? Nemo lane 
pixter mlipidum,&: in Philofophia leuiter educatum. Nam omnes quot¬ 
quot funt Philolophi, & Medici, aquam frigidam efie concludunt; imo ve¬ 
ro mixtum quoduis infipidi faporis particeps, frigidum dicitur, 8c eft; quod 
m eo aqua: elementum t areris procellat. Iuxta tamen Vailefij argumentum, S «lutito 
aqua efiet temperata, vel caloiis, &c frigoris expers; quia facile nunc ad fri¬ 
gus, nunc ad calorem ei oppofitum, tanquam ad aliud extremum, mutatur; 
imo folia papauens, &c lactuca», qua in quarto gradua Medicis frigida cen- 
fentur, cfienttemperata refpedtuligni quercini, velet abietini;quV prom¬ 
ptius calefierent, &c refrigerarentur, ob iui u nuitatcm, quam crafia ligna,.» 
euam natura fua calida. Imo vero guttula ac ux citius in ignem conucVtere* 

Jtur (pofito etiam quod huiufmodi gutta eilcr pura, &c fincera aqua, & con- 
fequenter in odtauo gradu frigida) quam piadi£te ligna; quia ob fui tenui¬ 
tatem facile vndique ab igne comprehenditur, illuftratur,penetratur, & per- 
iiaditur. Ergo per fe Vailefij argumentum vtpote omni bonae Philofophia 
aduerfum, ruit. Fateor quidem, Galen. de temperatis temperamentis ad po^ 
dus ita loqui vti Vallefius retulit: Sed temperatorum ,mixtorumquead vn- 
guem corporum, facilem ad extrema prolapfum refpedu intemperatorum, 
ad fimplicia corpora transferre, eft ab omni ratione alienum: ciim elemen¬ 
ta ob fui tenuitatem, vel paucitatem, facile at> alijs alterentur: temperata.» 
autem corpora, propterca quod fecundum nuilam qualitatem primam, qua 
omnem nimis remifiam, &c velutr de mortuam habent, multum obfiftant. 

Secundum Vailefij argumentum ctiamnum pra imbecillitate fponte ruit; 

Ait enim Galenum, & totam Scholam medicam velte aerea Medicamen- 





80 LIBER PRIMVS 

ta elfe arqualiter temperata. Dupliciter fane in hoc peccat. Primo, quod mix¬ 
tum perfe<ftum fimplici elemenco conferat: nam polito quod aerea remedia.# 
eflent temperata aiqualiter, non proinde aer elementum, Sc fimplex corpus 
elfet temperatum; cum temperamentum foii mixte competat. Secundo, Ga¬ 
leno audadter imponit, qui ntifquam talem habuit fententiam. Qua: enim 
calida funt ,Sc humida, aerea dicuntur, Sc a quibufdam temperata Er Ii ali¬ 
cubi vifus eft Galen. hoc a fle rui fle, id non dixit, quafi vellet aerea compofi- 
ta elfe arqualiter temperata,fed refpedru noftri,&: fecundum opinionem quo- 
rundam antiquorum •, refpc&u noftri, qui cum calidi fimus Sc humidi, ca¬ 
lidis Sc humidis maxime fouemur, Scad natiuam temperiem fiepenumero 
reducimur. Nam vna cum hoc temperamento, vita maxime permanet. Se¬ 
cundum opinionem denique quorundam antiquorum > vt lib.i. de temoera- 
ment. Galen. refert, temperamentum calidum Sc humidunvequale ad pon¬ 
dus dicebatur. Quorum tamen opinionem Galen. iure refellit: eo enim ip- 
fo quod mixtum aliquod aerum, fiue calidum , & humidum dicatur, aequa¬ 
liter temperatum efle nequit. Nec mirum cum aereum fit, Sc nominetur \ 
quoniam m eo aer reliquatria elementa in commixtione excedit,ratione vir¬ 
tutis : nam quoad fubftantiae molem, omnia pene mixta , plus terrae, quatn 
alterius elementi , continent j quod ex hac,& aqua corpora potiflumnrL# 
fingantur. 

Aer ergo, licet ob Solis abfentiam frigefeat, non proinde ex fua natura^ 
calore|deftitutus elb nec etram, quia aer vi flabelli a udius, fe moto eo, qui 
nos ambiuit, Sc noftra exfpiratione calefactus fuit, nos retrite at. Aer enim 
calidus eft, vt ex ipfius leuitate , Sc raritate colligere licet; quia tamen haec 
qualitas (calor videlicet,) eft illa, qua 5 fe habet confeqnentcr; vt loquitur 
Ariftot. ad humiditatem, qua: eft veluti intima eius proprietas; non eft mi¬ 
rum, fi facilius in aere vincatur , quam humiditas. Ergo quia minus calU 
dus eft acr, quam humidus, Sc quia tenuis , Sc rarus, facile alienas ambien¬ 
tium elementorum imprefliones fufeipit. Habet enim a parte inferiori aqua, 
Sc terram, vnum conficientes globum,quas vndique circumambit. Sed 
haec ambo elementa frigida funt. Quare cum acri femper aliquid horum fic 
commixtum, cumque ijfdem lemper contiguus fit, non mirum , (i hot um_» 
imprefliones facile fufeipiat. Sufcipit rurlus facile calorem, cum in fe cali¬ 
dus fit, Sc rarus •, & quia ab igne ambitur, Sc igneas exhalationes habet com-. 
mixtas, Sc ei calor ex radiorum Solis in terra refractioue,facile communica¬ 
tur : quod hxc refra&ioin ipfoniet magis quam in terra fiat, licet in terra’ 
fuperficie, 

Alia etiam accedit caufa , cur aer, quam reliqua elementa, facilius mute¬ 
tur : quod videiicet in magnitudine reliquis elementis longe impar fic. Mi¬ 
norem porro molem habet, quam ignis, Sc inferiora duo elementa. Ele¬ 
mentorum magnitudinem explorare perdifficile iudicat Ariltor. Matheina- 
Jgnis dia- ^ c,s tamen ceniedtims, ignis profunditas,fiue Diameter fic habet: 12.0578. 
meter, id- eft centum viginti millia i quingenta, feptuaginta odto m tiliacia* enume¬ 
rando nimirum fpacium quod intercedit inter liunmam altitudinem exha¬ 
lationum , Sc Luna’ concaiium. 

Profundi— Profunditas fi ue Diameter aeris quinquaginta taniu, & d uo milliaria con - 

tat tinet,inchoando nimirum a lacie terra ad terminum alcefus exhalationum, 

diameter id ell,ad fubiimiorem locum ad quem feruntur exhalationes, ex quibus pix- 
aeriii fertim Cometa generantur. Exiftimant Mathematici, afcenfus exhalatio¬ 
num, «Sc Cometarum elfe fupeuorem aeris terminum \ quia fi altior aut pio - 

fundiof, 






DE ELEMENTIS. 81 

fundior eflet *, Cometa: ad eius terminum afccnderent. Sed non afcenduut, 
nec vifuntur vitra 52. milliaria, vt geometrice probarunt Vitellio libro 10. 
propof. 60. Petrus Nonius iib.de crepufculo. Alhafenus lib.7. fua: Perfpe- 
«ftiute, qui omnes totum illud fpatium ad amullimemcnfi funt. 

Qui deiisifia bolide,Oceani altitudinem fiue profunditate explorauerunt, Aqaet dia 
eam duo aut tria milliaria non excedere comperti funt. Loca quadam exci- meter. 
piunt, quorum vada nondum etiam longioris bolidis ope reperta funt, prope 
nimirum Sueuica littora, vbi ob maris profunditatem fbationaria: naues, 
non anchoris, aliarum more, fed anulis ferreis fiihintur. Et in mari Ponti¬ 
co, referente Plinio lib.z. naturalis Hilt. c.102. ex aduerfo Coraxotum Gen¬ 
tis, alia pnuata loca verius vtiamque Indiam ab Hifpanis recenfentut. Pii*- 
nij verba fic habent: Alriffimum mare quindecim Ihadiorum, Fabianus tra¬ 
dit. Ali) in Ponto ex aduerfo Coraxorum gentis (vocant Bathsa Ponti) tre¬ 
centis Iere a continenti ftadijs lmmenlam altitudinem maris tradunt, vadis 
nunquam repertis. Hactenas Plinius, cui multi nauta- Hifpani,in nauigario- 
nead vtrafque Indias", conformes funt. 

Terra profunditas fine Diameter iuxra tccentiorum Mathematicorunu Terret pro 
fententiam continet 6070. milliaria-, fecundum Alpmaganum 6490, Sccun- fundi tas* 
dum Ptolomaum 71 r ^.Secundum Hipparchum magnum Mathematicum-,- 
reserente Plinio 11017. id elt, vndecim milia feptcndecim milliaria. Secun¬ 
dum Eratolthenein 1002 1. milliaria, id elt decem millia ,dc viginti duo mil- 
liana: Secundum tandem Aristotelem, vel potius fui temporis Mathemati¬ 
cos 1 5709. id elb , quindecim miilia, nongenta nouem milliaria. 

Quonia M irhematici proportione ambitus, aut circuli rei alicuius obfer- 
uata, profunditatem dimetiuntur, Ariftoteles terne ambitum continere affir- Terret em 
nv. 150000. id eit,quinquaginta millia milliaria. Eracofbhcncs 51500. id efb, bitas, 
triginta vnara, quingenra miilia milliaria. Hipparchus $462 5. id elt, trigin¬ 
ta quatuor,fexcenta, viginti quinque millia milliaria. Ptolomxus 22500. 
id elt, viginti duo millia, quingenta milliaria. Alphraganus 20400. id eib, 
viginti railiia, quadringenta milliaria. Recentiorcs Geometri 19080 .id eib, 
nouemdecim millia, octoginta milliaria. 

Incertum ha&enus efb, vtra terra: pars maior fit, videlicet an ea quae de- * 
te&a efb, an vero, quae aquis tegitur: tametli Scaiiger aduerfus Cardanunu 
exilbimct, aqua: fuperficiem duplo maiorem elfe luperficic terra: dete£t«c>aut 
aqua non cooperta:. 

Exdicbis combat non mirum efie, fi aer facile ambientibus elementis al¬ 
teretur, tum calore, tum frigore, tum humiditate ,tum ficcitate. Vndo 
merico alienorum corporum, quae in fe continet, impuriffimum efb elemen¬ 
tum i licet aqua, ik extima praecipue terrae fuperficies impuritatis fint parti¬ 
cipes . Si quod autem elementum putum eib, ignis cenfetur, & torte terra.» 
in meditullio, & prope centrum*,quae fi apud nos pura effer, nec virentes pia¬ 
tas germinaret , nec nos pia: nimia eius ficcitate fufkneret. Aer vero m me¬ 
dia regtone frigidus per antiperiftafin, ob cohibitos nimirum ibi aqueos va- 
poies-, a calore in fuprema, & infima eius regione, calidus dicitur. 

Obijcitur dermo, aquam efTc aere humidiorera. Nam aqua, quam aer 
magis hiimedtarj( 5 c aer ea,quae ei exponuntur, etiam humida exiccat. Quod Obifttii f • 
confirmare vifus efb Ariftot. lib. 2. de generat, tex. 49. Aqua autem, inquit > 
inefb mixtis corporibus , quia indigent terminari, foiam autem cflfe fimpli- 
cium facile terminabilem: Lib. etiam 4. meteor.c.4. ait, aquam effe maxi- 
lug proprie humidara, ternam vero ficcam, Galen. eandem vilus elt habe- 

L re fen- 





82 LIBER PRIMVS 

rc fententiam libr04.de fimplic. medicament.facultatib.cap.8. & alibi. 

Sed facile ad hasc rcfpondeyir aquam a didtis Authoribus humidiorerrL» 
Solutio. aete dici, ratione maioris hume&ationis,quas ab ea dimanat; non quia in- 
tenfius humida fit, fed quia multo aeredenfior. Vndeobhanc denfitatem 
potenter hume<ftat,& facilius terminatur ficco commixta quam aer*, qui dif- 
ficilms proprio termino terminatur, & confequcntei humidior: taiis .n. eft: 
bumidi definitio, fi addas, quod alieno termino facile terminetur. Denfi- 
tas iun£ta humiditati aquas, efficir,vt facile in mixto terminetur aqua, & hu- 
mediet vbique potenter: Denfitatc vero fua,ad terram accedit: vnde facilius 
cogitur. 

Aer vero aliquando exiccat res humidas ei expolitas, ratione caloris po- 
ros explicantis,& finentis humiditatem prasclufam fluere,eodem pene modo 
quo balnea calida corpora exiccant *, non quod aqua etiam calida, exiccandi 
vim habeaty-citm contrarias fit virtutis; fed quia poros vniuerfns cutis aperit, 
per quos apertos»humor interius fufus, & attenuatus in ambiente aera facile 
diffluit,& euaporatur. Poreft etia aer aliquando exiccare vi maioris caloris, 
quem a Sole, vel igne fufeipit, vel ratione exhalationum ei commixtamrm,, 
quas quidem exhalationes igneas naturas, faltem potentia, efle dicuntur. Di¬ 
citur vero aliquando aer ab aqua humectari, quia ex flatu ficco,ad quem ab 
alijs agentibus redu&us fuir,in humidutn,& naturalem glifeit: imo,quia tunc 
denfiorfatflus ab aqua, nos plus madefacit, ideo humidior cenfetur. * 

C A P V T IX. 


De Generatione mixt i. 


Ouatuor 
coditiones 
ad^enera- 
titnem rt- 
quijitt. 
Trima. 


. i 


D E Generatione mixti deinceps dicemus •, fi prius cum Ariftotele lib« 
i.de gener, cap.6.7.8. & ^praKiippofuerimus ea qua? ad mixtijgcne- 
rationem neceflaiio prasrequiri debent. In omni quidem generatio¬ 
ne quatuor conditiones inter agens, &paflum funt reqmfitas. Prima eftvt 
agens in quantum tale, fit adiu, & paflum in potentia,*v.g. ignis agit in qua¬ 
rum eft calidus, & exiftens talis lignum vero veluti palfum efl in potentia, 
& idoneum, vt ab igne patiatur j quia ignis atftum, calorem nimirum, in fe 
recipere poteft. Pofuir diferte hanc conditionem Arifl.c.p. poftquam ca.7. 
de agere, & pati, fiuc de agente, & paflb fiuflkienter loquurus eft. Suppo¬ 
nit enim c.6.vt cx elementis mixtum fiat, actionem & paflionem, vei agens, 
&: palfum neceflario concedenda, ficuti ta£him eorundem, & mixtionem... 
Septimo vero cap.probat agens, dc palfum debere elfe inter fe fimilia & dif- 
fimilia: Similia, fecundum commune fubic&um, id eft materiam , & ge¬ 
neticam rationem ^ id eft debent fub eodem genere collocari: Diflhnilia-» 
vero, quia quas fimilia funt, in feinuicem non agunt: nam non eft potior 
ratio, cur vnum ageret in altcrum,quam alterum in alterum» aut cur vnuriu 
quam alterum patercrur. Cum ergo in nullo diferepent, fed in omni re con¬ 
cordia , in fe non aguntalioquin vnumquodque in fe ageret > cum nihil 
adeo fimile fit alteri»quam idem fibi ipfi. Et uc casli eiuidcm rationis cum 
fint, in fe femper agerent-, quod eft abiurdum. Diflimilitudo ergo inter fpc- 
cifica fecundum formas,cafque contrarias,eft necefTaria; fed non tanta,qua- 
ta eft mter Les diuerformfi generum cuiufiuodi funt calor, & quantitasiqu^ 

^ ‘ cum 



DE ELEMENTIS. 8$ 

cum diucrfi fine generis > funt nimis diflimiliai atque aclco proportionem^ 
debitam ad agendum, Sc patiendum non habent. Vt ergo agens in partum 
ad fibi fimile producendum, agat , neceiTum ert, vtidem agens, Se partu itu 
T int fibi affinia, Se in fubiecto communi, fiue materia ,& in genere: difti- 
milia vero fecundum fpecificas formas. 

Eodem cap.7.ait agens a pallo repati,fi loquamur de immediatis agenti¬ 
bus in partum > id eft de fublunanbus , qux habent formam in eadem com¬ 
muni materia. Catii vero habentes fuas formas in materia pene diuerfa i 
materia parti fublunaris, ab eodem fublunari parto non repatiuntur. Agens 
ergo quod eft ctficiens caufa (efficiens autem elt id, vnde eft principium 
motus) dum in pafium agit, partum viceuerfa in idem agens, agit. 

Secunda conditio inter agens, & partum eft centabkus vtnufque, id ert, 
vt fe tangant agens, Sc partum tempore produdtionis . Conta&us tripliciter 
dicitur ex Arilf. c. 6 . citato. Primo quando dux magnitudines diuerfx, di- 
uerfumque fitum habentes , fecundum fua extiema funt rtmul :& hic con- 
tadbus mathematicus , ratione magnitudinum dici poteft i quia dux quan¬ 
titates , inter quas nullum corpus quantum ,auc quantitas interponitur, fefc 
fecundum extrema tangunt, etiamfi huiufcemodi quantitates ab omni fub- 
ftantia fegregarentur. Secundo duo aliqua fe tangere dicuntur, quando 
propria loca obferuancia fefe contingunt, Sc mutuam agendi, patiendique 
vim habent j cuiufmodi fune corpora Phy fica, aqua v.g.Sc a'cr, vel terra, Sc 
aer, Sc qux terrea funt, Sc in terris degunt, Sc aerea, Sc in aere. Tertio con¬ 
tactus late fumitur, Sc improprie, prout cuiuis mpuenti aliud a fe, conue- 
nit: Quod vt percipiatur, duo notanda funt. Primum , vt inter rnouentia 
quxdam ita moueant, vt non moueanrur, veluti Intelligentix, qux cxlos 
moue.n r » Sc tamen ipfx non mouecunalia vero monent, Sc tnouentur, vt pri¬ 
mum Mobile, quod a fua Intelligentia mouetur, cum tamen ipftim moueat 
inferiores cxlos: Ita pariter fe habent agentia rCfpectu palli: Nam quxdam 
horum ita agunt, vt a pafto fimul repadancur, dum agunt, vt ignis v. g. du in 
aquam agit aO eadem aqua repatitur in eodem tempore quo m ipfam agit. 
Secundum quod notat Ariftot. eft, niouens , Sc agens fe habere tanquarru» 
fuperius>& inferius. Nam omne agens mouere dicitur, non tamen vice- 
uecfa,omne moucns agit. Vc enim proprie pati dicitur id omne, quod 
ad, corruptionem ddponitur > ita, Sc agens , proprie loquendo, dicitur id* 
quod partum a.f corruptionem difponic. £t in hoc fenfu alterans dicitur a- 
gens ab Ariftot. capit. 6 . lib.i. de generat, quia alcerando , Sc repatiendo iit 
Ic inuicem agunt elementa, vt ex ljfdcm efficiatur mixtum. 

His ita prxfuppofitis, ait Arift. tertiam illam contuitus acceptionem erte_-> 
communulimam ,• atqj adeo impropriam . Nam in hoc fenfu omne moucns 
dicitur tangere id, quod ab eo mouetur, etiamfi improprie res ab eo monea¬ 
tur-, quo in fenfu qui dolore nos afficit, dicitur nos tangere , licet nos ipfurru 
hon tangamus,- cali dicuntur inferiora tangere, dum ea monent, licet eadem 
inferiora cxlos non contingant. Hic ergo contadfcus non ert reciprocus,ficuti 
Mathematicus Sc Phy ficus,id eft, moucns Sc motum non fe vicirtim contin¬ 
gunt, ficuti dux magnitudines, vel duo corpora. Quando igitur Arift. iib. i. 
de generat, c.9. inquit, agens, Sc partum debere fe tangere, loquitur tum dc-* 
Phyfico, tum de improprio taCtu, quod manilelte innuit, dum ait proxime» 
vel remote. Agens enim proximum, fiue vltimum dicitur illud, quod imme¬ 
diate tangit palfum: vt Sol v. g. mediante aere in aquam, vel terram agir, fed 
feniocej Ynde primum age* dicitur Sol* aer vero fit vltimum,Sc immediatum 

L 1 ac 


Secunda 

conditw. 

Contuttus. 

triplex. 




Terti0 co- 
ditiv. 


Quarta co - 
ditio * 


Mifcibile 

quid. 


Mifcibile 

imyropriu. 


Mifcibile 

proprium» 


84 LIBER PRIMVS 

ac proximum» quod ei Sol fuam communicet virtutem,- Sol dicitur tan^ero 
aquam vel terram contadu virtutis; quia in aerem, lucem, aliasq; fuas virtu¬ 
tes diffundit,-aer vero his imbutus, aquam 8 c terra formali contadu attingit. 

Tertia inter agens,8 c. pafTum requifita conditio cft,vt non fTnt inter fc con¬ 
tinua • Continuitas intelligenda eft formalis 8 c non materialis: nam in con¬ 
tinuitate materiali & quantitatiua bene poteft fieri adio & paffio, ita vt vna 
pars agat, altera patiatur: vt dum frigida pars in calidam agit, & pars calida-» 
in frigidam,- vt fit in dies io corporibus noftris, dum pars calore affeda, vici¬ 
nam calefacit partem. Continuitas ergo, de qua loquitur Arift. eft formalis; 
id eft,fi omnes partes eandem habeant forma, & accidentia qualitatiua a?qu£ 
intenfa,continuum non poreft habeic rationem agenns 8 c pa‘fi . Ignis v*. g? 
ajque caiidus in fuo fubiedo, aqua aque frigida,ferrum aequaliter calidum.,; 
in quibus non eft reperibilis vna pars habens rationem agentis, altera ratio¬ 
nem pafli, cum fint homogenea,6c ciufdem form^ fubftannalis, 8 c acciden¬ 
talis atqualiter intenfae. 

Quarta tandem conditio ad mutuam adionem 8 c paffionem agetis & pafii 
eft, vt agens & pafTum fint in debita diftantia; id eft,vt pafTum fit intra fphac- 
lam adinitatis agentis. Nam agens omne creatum, finitum eft, &. confeque- 
ter finita: ac limitatae virtutis. Ergo non debent inter Te ni+nium diftare, fed 
cohaerere fecundum debitam diftantiam,-quoniam ages limitatae virtutis non 
potens fe ad quamcunque diftantiam naturaliter extendere > nullo modo in 
pafTum nimis remotum agit. 

Cum hadenus dida in gratiam mixtionis propofira fint,- Nunc {ciendum 
quid mifcibile,! quid mixtio (quae generationis fpecies eft.)quidque mixtum ? 
Mifcibile ex Arift. lib. r. de generat, c. 10. eft, quando facile terminabile exi- 
ftens paftiuum fuerit, 8 c adiuum,-& tale mifcibile, feu mifcibftia funt 
agentia illa, quae ratione contrarietatis, quam inter fe habent, mediante mu- 
tuaactione& readione > paifione Sc repaffipfoe , inter fe mifceri pofTunt.' 
Mifcibile enim nomen arquiuocum eft, referente Arift. Nam multa mifceri 
dicuntur, cum tamen cx ipfis vera mixtio fieri nequeat: v. g. accidentia, 8 c 
fubftantia: mifcibilia dicuntur, mixtionem tamen aonftaciunt-, ficuti nec ac¬ 
cidentia inter fe, nec etiam fubftantia: quadam, qua: in aiias conuertuntur. 
vnde nutrimentum non dicitur mifceri corpori, quia pouus conuertitur inJ 
corporis fubftantiam, veluti lignum in ignem. Ex his enim non fit mixtio, 
fed conuerlio -, quia vnum corrumpitur, vt in aliud conuerratur. Acciden¬ 
tia nec cum fubftantia, nec inter fe milcentur -, ideoque non mfi improprie 
milcibilia dicuntur -, vr c era, & cerre figura mifcibilia non funt, ficuti nec 
corpus, & albedo, aut nigredo,- nec albedo 8 c fcientia, nec vlia alia qua: in¬ 
feparabilia funt. Simul quidem efle pofTunt, fed proprie non mifeentur 
Jsam faUiata videntur, id eft > integra apparent, & funt,-& cum fint acci¬ 
dentia a fubiedis infeparabilia, mixtum efficere prorinus nequeunt. Noiu 
enim omne omni mifcibile, inquit Arift. fed vnumquodque mixtorum ab 
altero feparabile;eft. Quare cum paftiones, fiuc accidentia infeparabilia-» 
fint a fubiedis, nec inter fe, nec vnajcum fuis ijfdem fubiedis mixtam fa¬ 
ciunt ,- 8 c confcquenter non nifi improprie mifcibilia dicuntur: Nam mifci- 
bilia, antequam in mixtione coeant, debent e(Te feparata, 8 c rurfus iii mixd 
interitu ab inuicem feparari -, vt ex eodem Anft.c.io.cit.colligitur. Et bjec de 
mifcibilnmproprio. 

Mifcibilia propria dicuntur agentia illa, quae inter fe contraria funt, & ab 
inuicem pafiiua , vt loquitur Arift. Atque adeo hxc fola verum mixruiru 

effi- 





DE ELEMENTIS. 85 

efficere potiunt. Et huiufmodi funr quattuor elementa vulgo di&a; ex qui¬ 
bus in fe mutuo agentibus ,mixtumeuenit. Quemadmodum etiam ex alijs 
contrarijs fuam contranetatem ab elementis detiuantibus. Prima ergo con¬ 
ditio mifcibilium eff, vt vnumquodque cum contranetate in aliud agat, Sc 
mutuo repatiatur ab alio. Secunda mifcibiliun^conditio eff, vtmifcibilia 
comminui , diuidiq*, poifint ,.vt fefe pcruadant, Sc facilius a fe mutuo agen¬ 
do Sc patiendo frangantur. Quae igitur duriilima funt, Sc magna> tametfl 
contraria> vix aut nunquam commifcentur. Ideo ait Arift. Et parua quo¬ 
que fccus parua polita ,mifcentur magisfacilius enim riuicem permutan¬ 
tur > Sc citius. Multum autem Sc a multo tardius hoc operatur. Concludit 
ideo ea facile mifceri, qute facile terminantur alieno termino,- qualia funt 
Jhumida quaeuis (praeter vifcofu, vti mei, oleum,adeps, Sc fimilia) quia hrec 
fecilifer in parua diuiduntur, Sc fefe peruadunt. Milcibilia ergo debent ef- 
fe pallibilia , Sc facile terminabilia, Sc facile diuilibilia. 

Sic definito mifcibili, ad mixtionem accedendum; qua: ex Arift.c.io.cit. 
cfl nnfcibilium alteratorum Vmo, id cft, actio, qr.a elementa aliaque confi- 
milia alterata, in facto elle, non in fieri, Sc tranfmutata , fubftantiali nexu 
inter fe copulantur ,\t in mixti, ex his, corporis idoneam materiam, nume¬ 
ro vincam cedant: quam tandem temperatam forma mixti cx eadem edudta 
(animam rationalem excipe) informat. Tria quidem illa definitionis verba, 
tres mixtionis conditiones muoluunt. Mifcibilium, denotat milcibilia de¬ 
bere localiter coniungi, lnceiTccaii, Sc peruadi a fe, vere quidem antea fe- 
gregata; Sc vi denuo ex his tefultet mixtum , localiter ad inuicem corarao- 
uentur, Sc coeunt, Sc .vnumquodque aliud intecfecat, Sc pars vnius fecus 
alterius partem ponitur, vi Sc aduuitate vniufcuiufq; in alterum fibi aduer- 
fum agentis. Secunda definitionis paiticula, alteratorum, indicat nobis ne- 
cellario milcibilia alterari a fe inuicem,murua adlione,& reactione, antequa 
fubftantialiter vniantur, Sc mixti formam recipiant. Vnde (alteratorum..) 
fignificat,elementa alteratam fadtoelle, vc fiat mixtio. Elementa enim, 
tranimutabilia funt ex Arift . hb. i. de Generat, c. 6. aduerfus Empedoclem 
qui elementa fecundum fubftantias tranlmutari negabat: quare in fua hac 
.mutua alterarione fefe ita frangunt, vt a fe proinde corrumpantur, ex qui¬ 
bus tandem corruptis Sc in vnius materia: temperata: naturam delinentibus, 
fit mixtum. Id enim voluit Ariftot.lib.i. de generat, c. io. Sunt itaque, vt 
dicebamus, haec quidem adiua, illa autem ab his pafliua. Hxc igitur con- 
tierttintur, quorumcunque eadem materia eff ,Sc a&iua ad muicem, Sc paf- 
frua ad.Tiuiccm. Haec igitur faciunt impallibilia exiftentia, quorum non», 
eff eadem nateria. Horum igitur non eff mixtio. Ideo neque medicatius 
facit laniratem , nequ.e fanitas mixta corporibus. Expofuinnis haec omnia, 
paulo ance. Caelum enim cum materiam non habeat eandem cum fub- 
lunanbus, non patitur ab his j atque adeo ex caelo, Sc elementis non fit mix¬ 
tum . Materia aurem de qua loquitur Arift. eff materia fecunda dida, id cft 
materia prima cum luis fequelis, fiue difpolitionibus aut accidentibus. Li¬ 
cet enim carlellis materia quanta fit, non tamen calida, nec frigida, nec hu- 
xpida , nec licca, nec temperamento ex his orto praedita. Quare materiam 
habet fecundam, ab elementis, Sc mixtis pene diuerfam. Tertia particula-., 
▼nio, mixti generationem notat; mixtio enim eff a&io ,,qua mifcibilia con¬ 
funduntur inter fe, Sc rurfus vniuntur. Dum ergo ex mifcibilious alteratis, 
rcfultat vnica numero materia iam vmta, Sc L ex omnibus Yeluti concreta»., 
poft prunarum qualitatum prsereqaiiitum certamen c potentia talis materi^ 

mixti 


t 


Mifcihilut 
c odit ion es* 


Quid mix¬ 
tu* 


Mixtionis 

coditiones. 



g<; Liber primvs 

mixti forma cduciiur, & eidem materiae vnitury&jfic mixtio proprie fumpta, 
re die expolita eft. 

A ixtumu Mixtio autem improprie fumpta eft connexio & confulio variorum cor- 

impropriu . potum ad fe inuicem localiter motorum, permanentibus tamen mifeilibus 
integrisjvnum enim fecus alterum integre manet; vt patet in aceruo ex varijs 
generibus feminum coaceruato. Fit enim confulio ex tritico, hordeo, milio, 
auena,granis lini doli j, & fimilibus. Qua: omnia etiam in farinam redadta_., 
& contufa,non mixtum led compofitione effidunt;non fecus ac Tetraphar¬ 
macum, Se alia: compofitiones ex fimplicibus coalefcunt, in quibus tamen 
ingredienda cum fuis formis fubftantialibus permanet: Atque adeo in cora- 
. politione faluata, vt loquitur Ariftot. Talis ergo aggregatio paruorum cor¬ 
porum tranfpoli torum tantum , & non alteratorum, compolitio erit, & no 
temperamentum, nec mixtio •, vt loquitur Ariftot. Id eft , erit minutulorum 
diuerforumque corpufculorum congeries, & non corpus temperatum, nec 
mixtum, nili ad fenfum noltrum; non vero ad fenfum lyncis. Nam merum 
mixtum, fecundum omnes fuas partes debet efte fimilare, fiue vnius,eiufde- 
que rationis, aeque ac aqua: omnes partes fibi fimiles funt, ik eiufdem omni¬ 
no rationis. Temperarum enim corpus, fiue mixtum , quod Ariftot. nomi- 
v ne xpaertos , id eft,temperamenti ditiulgauit,debet elfe fecundum omnes fuas 

partes eiufdem rationis, ficuti partes aqua: inter fe, «Sc cum toto eandem ha¬ 
bent rationem. At vero quando varia corpufcula inter fe tran{ponuntur; ita 
vt vnum fecus alterum collocetur > ibique omnia iurranfmutaca dormiant, 
qualibet pars ncc fimilaris nec temperata efte poterit,nec quaelibet pars mix- 
ti(in quatuor elemenca refolui idonea eft , contra Ariftot. decretum lib. i. de 
generat.c.7. Quare talis diuerforum corporum colledlio, vt dixi, compolitio 
quaedam, 5 c non mixtio dicetur; iuxta Ariftot. dodlnnam: Sicuti quando 
qualitates aut accidentia vana 111 vno fubiedlo lunt fimui,congeries inde re- 
fultans, mixtum non dicitur: nec quandt. aliquid ex vehementi agente, 8 z 
palfo refulrat ,* vt quando ftannum, 6c xs commifcentur, ftannum enim ab 
aere vehementer agente, in vapores ita refoluitui, vt nihil ftanni xri annexu 
videatur > praeter ftanneum colorem; Quare vt fiat mixtio feruanda eft mi- 
fcibilium propoitio 111 adtiuita.e <Sc relutentia; alioquui fi vnum fit maximo- 
pete adliuum, cum palliuo , aut mimis adliuo non efticiet vnum, fei adti- 
uius minus adliuum deftruet de corrumpet; & inde limplex ac mera genera¬ 
tio «Se non mixtio refultabit. Pmerea mifcibilia in commixtione debent ef- 
le proportionata in quantitate ; aiioquin vnum quantitate vincens, alterum_, 
minoris molis in fe conuertet. Proinde gutta aqua: decem millibus .congijs 
vim adiedta , non m*Icetur, fed potius eius forma foluitur, aut deilruitur,« 
mutatur in vinum. Quoties ergo adliua & patliua inter fe facile diuifibilia, 
ita fe habent, vt multa 1'uperent pauca, & magna ac vehementia adoriantur 
parua, non fit mixtio, fed prxdominantis in multitudine,aut mole, aut vehe¬ 
mentia , augmentatio : vt in aqua: 6 c ftanni exemplo manifelte apparer. 

Supereft,vt cum Arift. lib.a.de Generat.c.7.concludanuis, mixtum fieri ex 
quatuor elementis in fe mutuo agentibus, &c reagentibus, vfquequofc in- 
uicem frangant, &c. corrumpant, fecunuum fubftantiales fuas formas, qui¬ 
bus in materia eorundem elementorum quatuor prunis qualitatibus cotem-; 
peratis difpofita, mixti forma fuccedit. Et inde luam deriuat naturam mix¬ 
tum ; in quo materia elementorum yna curn eorundem reiradlis virtutibus* 
id clt, qualitatibus primis rcmilfis permanet. . 

Obieris i Obijcit primo Scaliger cxcrc.3. aduerfus Cardamim, mixtionem ab Arift. 

per- 


DE ELEMENTIS. g 7 

perperam definitam eife ; quia definitur per mifcibilia, seque incognita»ac 
ipfa mixtio qua eft definitum. 

Rcfpondetur Scaligerum non attente legiffe Atiftot.di&o cap. io.lib. i.de 
generat, vbi fatis fuse mifcibilium naturam explicuit, antequam mixtio¬ 
nem in capitis calcc definiuit. Definitio enim comprehendit vltima capitis 
verba in eiufdem capit, decurfu praexpofita. In hoc ergo fuit deceptus 
Scaliger. 

Obijcit fecundo idem Sca^getjdi&am mixti definitionem non effc bona, 
quia mixtio per tnifcibile definitur, St mifeibile rurfus non nifi per mixtio¬ 
nem : qui definiendi modus eft plane vitiofus , St nugatorius j quia circulus 
committitur, vnum per aliud viciiTim definiendo. 

Refpondeo circulum non committi: nam Ariftoteles non definiuit mifei¬ 
bile per mixtionem, fed potius per miicibihs lpiiufmet proprietates vel con¬ 
ditiones requifitas •> quibus diffinxit proprium mifeibile ab improprio, vt ex 
eius contextu confiat i vbi ait, mifeibile piopriu cfie id quod agit & repati - 
tur,feti quod eft adiuum St paffiuum,quod facile diuiditur, quodq-, eft faci¬ 
le terminabile. Rurfus qu.imuis mixtile per mixtionem definiretur, nullus 
committeretur error, quia correiata, cuiufmodi funt m xtio St mifeibile,per- 
fc viciffim definiri poliunt. 

Obijcitur tertio ab antiquis, vt proponitur ab Ariftot.lib.i. de gener.c. io. 
mixtionem effc impoffibilcm,quia fi daretur mixtio,plura necefiTario ad eam 
requirerentur mifcibilia, vt mixtionis nomen importat; fi vero illa inter fe_-* 
commi (ceantur, fine eo quod finr alterata, vt voluit Empedocles, non ma¬ 
gis nunc dicentur effe mixta huiufcemodi mifcibilia quam antea, id eft, an¬ 
tequam commifcerentur-, quia confimiiiter fe ante talem mixtionem,ac poft 
mifcelam fe habent. Nam funt integra fecundum fuarn effentiam, fi non», 
continuitatem-, cum non finr alterata & tranfmutata. Hinc collegerunt,ve~ 
ram mixtionem effe impofsibilem. 

Denique fi mifcibilia ita ad mixtionem concurrant, vt vnum corrumpa¬ 
tur, & alterum faluum maneat, tunc multo minus erit mixtio. Nam tunc 
mifcibilium vnum, quod eft corruptum, dicetur non effe, vel defijffe j alte¬ 
rum vero fuperftes, dicetur effc integrum in fua effentia. Sed quod «ft a&u 
nequit commifceri ei quod non eft adu, &c quod dcftrudum eft. Ergo hac 
via non fit mixtio. 

Rurfus fi ambo illa congredicntia, qua mifcentur, corrumpantur, ex ijs 
nullum refultabit mixtum, St confequenter nulla pracefsit mixtio: quia qua: 
amplius non exiftunt, ad mixtionem non concurrunt,nec mixtum efticiunt. 
At vero fi mixtio effet pofsibilis, aliquo ex his pratatis modis fieret. Ergo 
cum nullo ex his modis fieri pofsic jconcludendum eam effe impofsibilem. 

Vt huic antiquorum quorundam obiedioni fatisfaciac Arift, mixtionem 
ab alijs mutationibus, hoc ordine diftinguit. Et in primis a generatione-», 
qu* conuerfio dicitur quia quoties vnum ex altero generatur, v. g. ignis ex 
materia combuftibiii,nec ignis materia,nec materia igni, dum ardec, com- 
mifcen dicitur jficuti nec ipfa ignis materia luis partibus. Poffunt cniou 
palea, ligna, pluma, St confimilia commifceri, vt ex his aftruatur ignis. Ve¬ 
ium congeftio illa, non eft mixtio,- fed quando vritur,& ardet, corrumpituri 
St inde generatur ignis. Eft ergo generatio corruptionem confequens: iux- 
taiilud Ariftocelis: Generatio vnius eft corruptio alterius, & e contra. 

Afferic etiam mixtione ab alceratione eque ac augmentatione differre,quia 
qua mifcentur, non manent integra in mixto i contrarium reto accidit ijs 

qua 


Soluti i* 


Obioftio i* 


Solutio, 


Obioflio 3. 


Licet mix 
tio fit&eno 
ratio } ab 
hac vt e(i 
conuerfo 5 
differt.. 




M ixtio 
differt ab 
aitcratione 
07 augmen 
t at ion e . 


Datur 

mixtio» 


Solutio . 


Obicttio 4. 


Solutio; 


88 LIBER PR.IMVS 

qua: alterantur, Sc augentur, nam in altetationc,& augmetatioiie ipfa aqua¬ 
li , Sc poft alterationem Sc augmentationem tranfatlam, integra manent. ’ 

Pari modo accidentia fibi ipfis, aut fubie&o mifceri non dicuntur; qifia» 
vt fuperiiis dictum e it, faluata manent, vt figura cera cum cera, album Sc 
corpus, nigrum Sc ficcum, ac corpus , albedo Sc dulcedo Scc. 

His ita praepofitis,probat Ariftot.mixtionem e(Te poffibilem: Quoniam au¬ 
tem quaedam entia funt aCtu, alia vero potentia , mixta dari poflunr; hoc or¬ 
dine, vt illa qua: funt aCtu, definant effe fecundum illam adtualitarem, dum 
hufcentUi:; Sc maneant in potentia ,fiue in virtute, fiue fecundum virtutem 
in eo, quod ex ipfis generatum eft,& aChi extat. E lementa huius funt natu¬ 
rae-, quoniam aclu coeuntia, mutua jactione, Sc repafiione fele frangunt*, 
SC ex iam fraClis Sc definentibus clTc aclu, fiue fecundum rationem compo- 
fiti fubilantiaiis, fit inde mixtum, in quo eadem elementa in potentia>fiue in 
virtute, fiue fecundum virtutem continentur. Nam in mixto iam produClo 
permanet aliquid vniufcuiufquc mifeibilium: Illud vero aliquid mifcibiliu, 
quod manet faluum in mixto, ell materia, & qualitates,fecundum quas ele¬ 
menta in mixto manere dicit ; fed prjecipue fecundum eorundem virtutes 
aCliuas, id ell qualitates, per quas in fe vicifiim agebant , vt fieret mixtum-.*, 
vt ignis in virtute caloris, aer in virtute hurmditaris, aqua m vu-tute frigoris, 
terra in virtute liccitatis*, qua: virtutes in mixto remifsa: permanem ; cum ex 
ijs remillis refultet vera difpofitio, Sc virtus mixti, qua: temperamentum di¬ 
citur . Elementa ergo m mixto non funt adtu , fed potentia, feti in virtute-» 
fua remiTTa. His verbis fu un patefecit mentem: Neque permanent igitur 
aClu, vt corpus Sc album, neque corrumpuntur, neque alteram, neque am¬ 
bo : Saluatur enim virtus eoium. Relpondet obieCtiom oppofira: Arill. Sc 
ait: Mifcibiha liue elementa nen permanete a£tu in mixto eo modo, quo al¬ 
bedo Sc coipus: atque adeo non permanere integra non etiam componunt 
mixtum, quafi vnum corrumperetur, Sc alterum perfillerct integrum: nec 
etiam componunt mixtum, mediante vniufcuiufque mifcibilis corruptione; 
fed dicuntur mixtum efficere, quia in eo virtus eorundem .faluatur .|f 

Obijcitur quarto, mixtionem impofsibilem eife, quia mifeibilia funt ae¬ 
qualis inter fe fortitudinis, Sc aCliuitaris, vel aha ahjs fortiora. Si primum 
admittatur, videlicet elementa efie aequaliter fortia, in fefe mutuo non_, 
agent; nam inter arqualia non reportatur vidtotia, fed inter inaequalia,&: im- 
proportionata. Et per confequens quoties continget elementa eiie aequalis 
virtutis, ex ijs ne unquam fiet mixtio, nec mixtumj. Si vero accidat quaeda 
ex ijs vehementiora effe alijs, Sc maioris a&iuitatis, cum vi&oria llct a par¬ 
te maioris inaequalitatis, id ell, tortioris agentis, tunc minime mixtum ex 
conflidlu nafceturded generatio: nam fortiora elementa in le imbecilliora.» 
conuertent. Ergo mixtio impollibilis cft. Scmper enim ignis Sc aqua in a6ti- 
tlicatc, aerem Sc terram excedunt. 

Rcfpondetur, concedendo, fernper fere elementa efle inaequalis inter fo 
a&iuitans (maxime quoties aequali quantitate certant; nam tantillum ignis a 
magna aqux copia, etiam ratione adhuicatis vincitur ) aOtiuius tamen ele¬ 
mentum retundi a refillentia formali maiori imbecillioris elementi.Nam or¬ 
do, quem prouida natura m elementis obleruat, eft, vt aCtiuius elementum 
fit paruae refiftenciae formalis, de qua mox; minus vero actiuum magna: re- , 
filtcncia: formalis. Quare imbecillitas in agendo, terr? v.g. fortiflima eius re-r 
nitentia compenlatur; Sc minoqrefiftentia formalis ignis fua adliuitate. Er¬ 
go mutua aCtione tfcjpailionc in conflictu fefe corrumpunt elementa, Sc e* 





Kcjiftentia 
quid Socia 
u at i. 


DE ELEMENTI S. 

ijs nafcitur mixtum 3 idque varium, ratione varix ciifpofitionis , due tempe¬ 
ramenti! produdti. Qualitates quidem aliquae prima:, qua: potiflimum ele- 
mentom virtutes appellantur,pod'une ede aiijs incefiores in mixtionc>talicer, 
vt in gradu vno vel altero, vna qualitas alteram fuperct 3 inde nafcitur tem¬ 
peramentum ad militiam didlum > idoneum ad introdu&iouem huius for¬ 
ni,x mixti, 8 c non illius. Et dc ratione varietatum difpodtionum, fine tem¬ 
peramentorum varia procreantur mixta. Vix autem temperatum corpus ad 
pondus repetitur. In mixtione veto dicuntur elementa quadam ede actiuu, 
altera padi 11 a, quia calor commifcec humidum ficco, frigiditas eafdenu. 
res decas & humidas congregat, &c velati coagulat. Frigidi enim e(l licte- 
rogenea congregare, Calidi vero , agendo &: permeando , examinare . V11- 
dein cuiufuis mixti confedtione, materia humida, & ficca pati dicuntur, 
ex Atiftot. lib. 4. meteor. cap. 1. licet reucra ,in fe inuicem mutua a&iono 
agant. 

Quoniam de reddentia locutus fum, non ent extra rem eius naturam ex¬ 
ponere. Reddentia fecundum Soncinnatcm lib.5ur1etaphyf.eil ipfa adtio v. 
g.calcfadlio ignis, dicitur adtio quatenus agit in aquam; dicitur eade calefa 
otio reddentia, quatenus per eam fe ignis ab aqua defendit, ne ab cadeiru 
&qua, ratione frigiditatis prxeipue,vincatur . Veriim \r ignis non folum ca- 
lorfc, fed decitate agit, ita &c aqua frigore & humiditate. 

Hxc tamen fententia a. quibufdam reprobatu r*, quia multa funt ,'qux re- 
dftunt|> non Iper adtionern, fed mediante aliqua alia re. Albedo verbi gra¬ 
tia nigredini reddit, ne in fubiedlum in quo ed, introducaturtameio 
aibedo id non prxdat per vllam actionem , fed folnmfefe conferuando per 
vnionem, & edfentiam fuam in fubicClo. Dcndtas etiam raritatis introdu¬ 
ctionem in lubiedto impedit, non per adtionern» fed feipfa3veluti gra- 
ue,& ponderofuna corpus ,fua grauitate reddit illi, qui ipfum furfum lu- 
ftoll ere conatur. Quantum praeterea aliquod , locum replens, fei pio alte¬ 
ri corpori redldir , k ne eun-dem locum (qui tanquam locati forma eft ) dmul 
occupet. 

Duplicem ergo ,ob diCtas rationes, admittimus refidentiam 3 vnam ne- Jf/}pH 2 ''ne- 
gatiuam , alteram podriuam . Negatiua reddentia cd , quando iubicdlum_ * at i ua 5 
{iliquod incapax ed alicuius forma:, quam agens aliquod introducere inten- " 

ditj vt cinis v.g.igni reddit, quia formae ignis incapax cd. C.eli panter in- J 
capaces funt fornix elementi, aut mixti. 

Podtiua vero reddentia ed.ahcui contrario tefiderc : Reddere vero con- 
trarionihil ed aliud,quam eius actionem,ne e dediti producat, vel faltem ne 
tam cito, aut tanta cum vehementia, retundere. Rem exemplo 111 valde.-» 
aCtiuis, igne nimirum & aqua exponamus. Ignis in aquam agit intendens 
hanc in fe conueitere 3 fed aqua obuians igni, huic reludatur 3 6 c cum acfti- 
ua dc &; contraria ,Sc certamen ideo citea poiTedionem materia: verfetuiypa- 
riter ignein fua reactione, id ed rerrigeratiqne, in fe conuertere nititur. Ignis 
igitur in aquam agens, vt hanc in fuam conuertac naturam , eam calefacit, 
m quantum poted; & fua hac calefactione, aqua: virtutem refrigerandi enc- 
ruat 3 Sc fic aqux reddit, eius frigefadtionem omnino vincendo , vel retar¬ 
dando , falcem magis, quam d ignis in aquam non ageret. Sic enim ignis, 

^aqux reddic agendo, ne hxc fuam formam in ignem introduceret, corrum¬ 
pendo prius ignis rormam tam accidentalem, quam lubflantialem, calorem 
videlicet dccitatem, ac demum formam fubdantialcm. Etviceverfa, 
aqua refrigerando dmul, dc humedfcaudo ignis calorem, & dccitatenu 

M ita 


Duplex re- 


9 o LIBER PRIMVS 

ira emungit, vt ipfius adhuitatem impediat, vel faltemdilatet»quominus 
in ignem conuertatur. 

Rcfiftentia A Philofophorum, faltem rccentiorum, torrente, refiftentia pofitiua du- 
pofitiua plex ftatuitur ; vna adtiua, altera pafliua, qua: &c formalis etiam ipfis dicitur. 
duplex. Refiftentia adliua nihil eft aliud, quam ipfa agentis a&io, qua retardaturi 
aut prohibetur vis contrarij intendentis idem agens in fe conuerterc : a&io 
v.g.ignis,qua? eft calefa<ftio,eft eiuftie ignis renitentia,qua fuum contrarium, 
id eft, frigidum, reddit imbecillius, ne in hoc idem ignis conuertatur. A- 
qua: quidem frigiditate vi caloris ignis refracta, nequit eade aqua ignem in fc 
conuertere. Ignis ergo calefadtio, frigiditatem aqua: imbelliorem reddens, 
adtiua refiftcntia dicitur. 

Rcfiftentia formalis , & paftiua, eft incompoftibilitas diuerlarum forma¬ 
rum in vnico,& eodem fubiedto. Formalis nuncupatur,quia defumitui* 
ab informatione vnius formte, qua; cum aliaintenfa & contraria intompof- 
fibilitatem arguit: v.g.quia aqua informatur frigiditate, & harc^ius frigidi¬ 
tas eft incompofllbilis cum calore ignis, ciufdem aqua: refilh ntia formalis, 
fiue paffiua, dicitur informatio frigiditatis, eodem pene modo, quo refiften¬ 
tia: in principio a nobis relata:, aibedinis aduerfus nigredinem, denfitatis ad- 
uerfus raritatem ,& aliarum pari pa&o . Sed haec de refiftentia fufficianc; 
qua: quidem circa fubiedtum fit. Nam qualitates prima: conurariecatem exa- 
dam habent, ratione fubiccti, quod quarlibet occupare nititur : vt calor v. 
g.intendit frigus a fubiecto remonere, vc lugoris fubiedfcum occupet. Si ,n. 
effenc a fubiectis feparata: qualitates achua:, nequaquam in fe agerent, vt 
ferefententia Arift. kho ipla veritas. Pro fubiectis ergo occupandis inter 
fc certant. 

Qbie£l*j % Obijciesrandem, mixtionem efte impoflibilem; quia vt mixtio perficia- 
tur,neceftum eft quatuor elementa ad vnum locum con&uere ; quod eft im- 
poffibile,quin grauia afeendant ,&c defeendant lcuia ,qui defcenfus, 
afcenfus violenti eftenf,atque adeo non naturaliter, led per accidetis 
concingenter fieret mixtio, & confequentcr mixtum •, quod tamen dicen¬ 
dum non videtur, de re naturaliter producfta > cuiufmocli eft mixtum, 
Selutto. Rcfpondeo mixtionem naturaliter fieri, cum ex mifcibilibus alteratis & 
vnitis conflecur mixtum, ik natura in eius productionem fponre inclinet. 
Credere autem quod mixtio compleri non pollir, quin portio ignis e ccnca- 
uo Lunte in terram vna cum alia aeris portorte defcend at, & ex mari aqua 
ad eundem locum in quo mixtio fit, traducatur, & ex vifceribus terrae hu¬ 
ius fegmcntum,vt in condicto loco c .ui ructum b aec quatuor elernc nta ineant, 
ad m xtioms inchoationem,ridiculum prorfus eft . Quoniam in terra noftra. 
& aqua noftrare>&; acre pariter, quatuor elementa inueniri poftuut, non fe¬ 
cundum omnimodam puritatem, fed cum quadam confulionc. Vnde ex his 
quatuor elemenns ira confufis, mixtio fit •, ik multo facilius, quam li de no¬ 
tio ex quatuor puris elementis,qua: prope loca in quibus mixtiones fiunt nui 
Io modo repenuniur, portiones quadam co niiucrenc ad eiufdein mixtionis 
complementum.H^c dodtrina cumis elementorum impuritatem perpenden¬ 
ti aperta erit. Nam omnia elementa, nixca nos impura funt. Ideoque mix- 
ta funt imperiebta »Sc velun anfquorum chaos,inquo omnium elemen¬ 
torum portiones quaedam inclufa: funt: ex quibus a fagaci natura periedta-. 
fit mixtio;dummodo aciiua pafliuis debite fint appofita : vt feqUenticapite 
plenius dicemus„ 

Ad pleniorem tamen huius dodfrinae intclligentiam > Notandum eft, hu- 

midita- 


DE ELEMENTIS. 9r 

miditatcm, & ficcitatem mutua adtionc in fe agere,,-eque ac calor & frigidi¬ 
tas in fefe; non tamen eadem vehementia . Proindeque comparate ad calo¬ 
rem dc frigiditatem , ficcitas Sc humiditas patfiua: dicuntur qualitates, tu ra¬ 
tione minoris aCliuicatis-,tum quia in mixtione pati videntur. Quod autem 
acliuiratem habeant, patet ex Ariftor. lib.i.de generat, c. 4. vbi ait elemen¬ 
ta fymbola facilius in fe tranfmutari quam difTymbola in fe ; aitquc ideo cx 
igne aerem effici, quoties ignis ficcitas ab aeris humi ditate vincitur: & cx 
aqua terra fiet, quoties ficcitas terrae aqua: humiditatem domabit .'Experien¬ 
da etiam patet resin loco humido pofitas madefieri. Ergo ab humiditaae 
agente ; vt experimur, dum veites in locis obfcuris referuantur. 

C A P V T X. 


Di Cati (is generationis &mixtionis . 

V lfus cd Ariftor. mixtionem a gencrat onc dirimere lib. 1. de genera¬ 
tione c.io & fuo morc,optime, fi terminum a quo mixtionis 6c ciuf- 
dem termini vnio iem refpiciamus. Si autem terminum ad quem_» 
completum,id eft compofitum, mixtionem generationis fpeciem pronuncia- 
bimus. Vtru.nque caput paulo clarius exponendum. Mixtum canquam ma¬ 
teriale quid , mifcibilia inter fe vnica de alterata,dc confequenter temperata». 
connout-Et hac ratione a generatione vniuselemeti ex altero 3 mixtio difcie- 
pat j Nam in hac fimplici generatione, plurimorum corporum, tanquarm. 
mifcibilium concurfus non fit, fed corruptio vnius, &c generatio alterius 
de nouo produdti. Quare nec quatuor qualitates temperata:, licet contra¬ 
ria:, tanquam praruia difpofitio ad limplex elementum producendum, pne- 
requiritat. A mixto denique producto, cx vno mixto per fimplicem gene¬ 
rationem ; cuiufmodi eft planta, nata ex femine, elementis , & cadefti influ¬ 
xu foto •, vel aliud mixtum genitum ex duobus liquoribus facile permeabili¬ 
bus , & contrar js, differt mixtum vi menr mixtionis productum; quia ad hu¬ 
ius productionem, de nouo quatuor elementa concurrunt. 

Si veto mixtionem ratione termini ad quem confidereiTms,mixrio erit mu¬ 
tatio totius m totum, & produdtio compofiti fubftantialis ; atque adeo ge¬ 
neratio fubftantialis. Conuenit ergo mixtio fic fumpta , cum quauis alia ge¬ 
nerationis fpecic; 6 c diferepat a generatione elementorum, quod forma mix¬ 
ti produdti connotet femper temperiem antecedentem,veluti preuiam difpo- 
fitionem, ac infuper elementa ipfa tanqua radice c qua eruitur. In hoc relpe- 
dtu ad temperamentum, vt ad praecipuam difpofinoncm , Sc initruinentum» 
cum formis fubltantialibus aliorum mixtorum ex alijs mixtis productorum, 
conuenit forma mixti, per veram mixtionem producti. Mixtio ergo genera¬ 
tionis fpecieseft» vt clare demonltrat Anftot.iib.4.Meteor.c.i. vbi poitquam 
afferuit duas qualitates primas, frigiditatem 3 c calorem effe adtiuas, humidi¬ 
tatem vero 6 c ficcitatem palfiuas: atque adeo ex hunmto & liceo» calore & 
frigore pr.e do mi nantibus, omnia corpora, mixta fcilicec»concrefcere , ait 
ex elementis animalia,plantas dcc.nafci,dc eorum tranfnnicationem elle fira- 
plicem generationem* 

Iterum prxiupponere debemus quatuor effe caufas cuiufuis corporis na¬ 
turalis ,• & per confequens generationis a natura intentre , mxca Aiilloteiis 

M z do- - 


& ficcitui 
/unt atii' 
ux quali¬ 
tate^ 


Aftx> * 
rt»n eft g 
neratio. 


Afixtk 
eft genera¬ 
tio. 


9i LIRER PR I M V S 

Cerpusna- do&rinam libro fecundo Phy ficorum cap. tertio feptimo,& libro fecundo 
turalc dum de generatione capit. 5). Prima dicittir materia, qua: eft id,ex quo aliquid fit, 
producitur ci\m infit; vt ex aere ftatua. Per particulam infit, difcrimen ponit inter ma- 
quadrupli- teriam,&priuationem: Nam licet ex hac aliquid fiat, veluti ex termino 
cem habet quo, non taihtfn incft compofito producto, ficuti materia, quae ideo ab Ari- 
caufam. ftotele citato, dicitur potentia ad efife & non efle. Eli enim principium a quo 
fublunariucorporii,quae neceflario non funt& efle poflunt, dum generan¬ 
tur , & non eife dum corrumpuntur. Secunda caufa dicitur forma atq,- exe- 
plar,quae eft ratio eius quod quid eiat elTc. Forma dicitur exemplar; quia ad 
cius fimilitudinem agens naturale fibi fimile producere intendit. Omne.> 
quidem generans fibi fimile generat, ex Hippocr.hb.de feminis genitalis na¬ 
tura . Qua: fententia ab Ariftot. faepe repetitur. Dicitur praterea,ratio cius, 
quod quid erat efle, id eft ratio definitionis, & edentia? rei: quoniam forma 
eft, quaedae fpcciem,fiuc rationem ipecificam, definidua rebus fiue com^ 
pofitis naturalibus. Tertium caufa: genus, efficiens appellaturi & eft id a 
quo primo incipit motus &c quies. Quartum genus caufie finis nuncupatur ,* 
&eft id cuius grati a cicera fiunt. Idem Aii ft. lib. 1. Phyf. c.7. vnico argu¬ 
mento probat admittenda efle quatuor caufarum genera, nec plura nec pau¬ 
ciora . Quoniam tot fiunt genera caufarum, quot funt quaftiones vel inter¬ 
rogationes propter quid aliquid fit, vel fit: huiufmodi quidem interrogatio¬ 
nes propter quid fieri folent, vt inde in caufarum cognitionem deueniatur. 
Sed omnes interrogationes funt quatuor tantum numcro.Ergo quatuor tan¬ 
tum caufa:. Minor probatur ; Nam fi quaeratur de re aliqua naturali, propter 
quid talis fit, per formalem caufam reipondebimus *, & eandem rem talem 
efle dicemus propter formam,qua: tale compofitum in natura conftituir,que-* 
que ad fine reduci poteft, referente Arift.locis citatis, id eft, c.7.1ib.z, Phyfic. 
&: iib.z.de generat.c.^.Si vero inquiratur ex quo fadfca fuit talis resrrefpodcbi- 
mus per materiam , cx qua forma educitur, vel cui praeexiftenti annedtirur, 
vt fit m animae rationalis aduentu.Si quaeratur cuius gratia res fiat,aut fit ? re- 
fpondebimus per finem. Si quaeratur a quo fiat, dicemus a caufa efficiente: 
hanc in generatione dari probar Arift. Iib.z.de generat.c.p. quia quemadmo¬ 
dum materia & forma caeli noufufficiuntjvt idem caelum aliquid producat, 
fed intelligentia tanquam monens idem caelum requiritur; ita in fublunati- 
bus, vt fubicdlum ex materia dc forma conftans commode moneatur, & vt 
e potentia matena: educatur forma, neceflaria eft caufa mouens vel efficiens. 

His pr^pofitis pro certo ftatuendum, controuerfiam nullam verfari circa 
caufam materialem,formalem,& finalem, quas omnes in generatione admit¬ 
tunt, fcd circa efficientem caufam, qua: quidem in vniuerfalem & particula¬ 
rem diftribuitur quxritur fi particularis efficiens ad rerum naturalium 
generationem ftifficiac, an vero ad Vniuerfalem, Deum & cadcftia corpora 
recurrendum? Ariftot. lib. z.degenerarionc c. 10. vt vniuerfalem genera¬ 
tionis caufam nobis exponat, praefuppouit & in memoriam rcuocat ea, qu* 
dixit lib. 8. Phyfic. in cuius cap. 1. tres de motu rerum naturalium opiniones 
Trima feti- proponit. Prima fuit opinio Democriti afferentis in chao ilio infinito, fine 
tenti a de principio, &c confequenter ab aeterno in finitas atomos, fiue mdiuifibilia cor- 
produciio- pufcula prannclufa fuifle, ex quorum congregatione ab aeterno infinitos mu* 
ne rerum . dos fuifle fados, ficuti ex eorundem feparatione ab inuicem totidem mfini- 
Secwda, t os mundos corruptos iuifle rebatur. Secunda opinio fuit Anaxagoiae, qui 
• rec omnes per infinitum tempus quieuiffc, in vno quodam aggregato pu¬ 
tabat : fuifle tamen xuefus in tempore excitatas > & ab inuicem feparatas 




DE ELEMENTIS; 93 

& mente quadam, 3c per hanc, eandem reparationem > mundum in tempo¬ 
re 8c non ab aeterno cum motu inchoaffe,-vel vt ait Empedocles,vieiflim mo¬ 
neri, 8c rurfus quiefeere moueri quidem,cum aut vnum ex multis facit con¬ 
cordia , aut multa ex vno difeordia :'quiefcere autem omnia temporibus in- 
termedijs. 

e Dicit confequutiuc Ariftor. motum effc a<fbnm rei mobilis quatenus mo¬ 
bilis. Vnde colligit prius faltem natura fuiffe moucns & mobile, quam mo¬ 
tum-, nec mirum , cum motus a mouente procedat tanquam a principio 8c 
caufa; 8c in mobili tanquam jin fubiedto recipiatur. Hcc praffuppofito 
fecundum propriam lentendam , inquit, nullum dari motum, quem alius 
non pracceiterit, ita vt femper fuerit motus a parte ante in infinitum ; ait- 
que, motum etiam nunquani defuturum . Probat non dari primum motum 
a parte ante, fed in infinitum pioccfiffe motus fine principio . Si efiet aliquis 
primus motus ailignabilis quem alius motus non pioceflerit in infinitum, 
mouens a quo talis motus procedit, & mobile in quo taquam in fubiedto re¬ 
ciperetur, inceperunt aliquando efTe vel fuere ab oterno. Si inceperunt effc, 
eadem fa<fta funr mediante aliquo motu. Eigo motus qui ab his proceffic, 
non erit primus contra fuppofitionem,- fed a ter praecellit, quo fadta funt ip- 
fum mouens, fme motiuum & mobile. Si vero tuere ab aeterno mouens 8c 
mobile,fequerecur per infinitum tempus ipia quieuifie fi mouens non mouif- 
fet mobile ab aeterno. Sed abfurdum eft dicere ea quieuifie infinito tempo¬ 
re quoniam apta fuere & idonea ad motum. Ergo non eft ponor ratio, cur 
mouens fiue motor nunc moneat, quam antea. Ei piastcrea fi primus motor 
non mouifiet ab aeterno mobile, impedimento efiet aliquid quod ipfum a fua 
fun&ione retardalfet-, adhuiufmodi aurem obicis & impedimenti amotio¬ 
nem, motu quodam opus efifer, quo mediante, mouens mobile moucret. Vn¬ 
de fequerecur, vt paulo antea diximus-,morum illius monentis non efte pri¬ 
mum , cum motus mouentis obicem antecedat, & hunc alter, & alterum al¬ 
ter, & fic in infinitum. Ergo fatendum eft ncceflanb motum aliquem fuif- 
fe ab oterno. 

Iterum probat Ariftot.hanc fuam opinionem dc arternirate motus,& ccn- 
fequenter motoris, fiue mouentis 8c mobilis . Pia s inquit, & pofterius ex¬ 
cogitari non poliunt in natura abfque tempore jcum fine partes fiue differen¬ 
tia* temporis: hoc polito lic 1'uum confirmare inftiti tum pergit.Si motus ha¬ 
beret principium; feu fi daretur aliquis primus motus inc hoans, inde feque- 
retur quod non efiet pritis, fed poli 8c adhuc fequeretur ante primum mo¬ 
tum fuifie aliquem alium. Probatur hac fcqueia. Ex fuppofitio iej, motus in 
tempore capit non fuit ab aztemo. Ergo non fuit priusfed pofterius. 
Atque adeo prius procelfillet talem motum. Si prius pi acelfir: Ergo & rem- 
pus. Sed tempus nequit effe fine motu , vt non modo hic teftatur ^fed etiam 
jib.z. de generat, c.io. cum tempus motus quidam fit,& numerus motus co- 
lcltis fecundum prius 8c pofterius. Ergo inde fequerctur, ante primum mo¬ 
rum, dari aliquem motum. Quod vero tempus iempiternum fine principio 
fuerit, id ex communi Philofophorum confenfu, excepto Platone qui in Ti- 
mazo tempus cum mundo genitum fuiffc afferuit, probat. Nam Democritus 
ideo res omnes ingenitas fuifie putabat, Sc omnes communiter temporis 8C 
rerum «terniratem protendebant. 

Rurfus fuadet Ariftoteles tempus nullum penitus habufffe initium,fed 
femper fuiffe, & nunquam deliturum. In quolibet tempore fumere licet pro- 
fCfiS momentum quod eft nexus copuiaue variarum temporum,preteriti ni¬ 
mirum 


T (rttA, 


Quid tiW 
}?hs. 


Tempus i- 
nitio caret 
ex 




Motus lo¬ 
calis alte- 
rationcs 
frior . & 

h&6 AHg- 

neentatio- 

ne. 

Latio re- 
Cta aut cir 
cularis. 


94 LTI B E R PRI M V S 

mirum Sc futuri: Eft enim vtriufquc temporis confinium: quoniam eft: prae¬ 
teriti temporis terminus, bc futuri temporis Jexordium , initiuimic . Ergo 
ante quodlibet momentum tempus fuit , Sc. poft quodlibet momentum tem¬ 
pus aliquod fubfequetur. Ergo in infinitum procedendo retro > femper fuit 
line ortu tempus erit fine fine . Hinc concludit Arifttoteles motum ne- 
celTaro efte ab aeterno. Cum tempus fit numerus motus, vt di&um eft:; & per 
confequens motus affedlio, vt loquitur Arift. 

Tandem a parte poft motum fore immortalem hac via afierit. Didium ab 
illo Sc probatum, quod fi daretur aliquis primus motus, inde fequi ncccfiarib 
admittendum aliquem motum primo ifto priorem. Pan modo de motu futu¬ 
ro argumentatur: fi defineret motus 5 vltimo motu d aretur pofterioi: quia», 
moru intercuntc, mouens nec mobile fimul interibunt, fed in rerum natura 
permanebunt. Eigo ijs, mouente lcilicet Sc mobili perfeuerantibus, poterunt 
iterum motum adimplere. Nam mouens mobile ciere potent, Sc mobile-» 
mouentis impetum patietur, Sc fic daretur vltimo motu pofterior motus. 

Hac via Arift .motum ab sterno dari alleruit,nulla fabta adhuc mentione 
motus csleftis,- cu indefinite, vt ex eius cotextu coliigere licet,loquutus fue¬ 
rit. Capite vero fecundo libri oftaui Pnylicorum Anaxagoram, Sc Empe¬ 
doclem motus secernitate n negmtes lifeflatur, Sc fuam adhuc confir¬ 
mat lentendam, & quibufdam obietftiombus fatiracit. Capite 3. probat dari 
vnum piimum motorem qui non mouetur, Sc vnum primum mobile,corpus 
videlicet caelclle, Sc aha entia quar aliquando mouentur, Sc aliquando quie- 
fcunt, cuiufmodi funt fublunaria • improbatque eodem capite Zenonisopi- 
nionem, motum e medio tollentis, Sc Heracliti ailerentis omnia perpetuo 
moucri. Quarto cap. quidquid mouetur, ab alio moueri dicit: nam ipfa_» 
mens, Sc appetitus a rebus externis mouentur, Sc inde animal ; fuum tamen 
hoc didtum de omni genere morus probat *, Polito illo principio, quidquid 
mouetur, ab alio mouetur c.!p.f.&: c. 6 . probat primum motorem efie immo£ 
biicm. Cap. vero vltimo dicti lio. probat, primum motorem efte lucorporeu» 
indiuifibilem, Sc infinitas virtutis. 

Tandem cap.7.S.& 9. asternum illum motum localem vocar, Sc non alte- 
radonem, aut augmentationem *, quoniam localis motus femper praecedit 
augmentationem, Sc altetationein. Augmentationem enim necellario an¬ 
tecedit alteratio-, quia fine huius praceiione iiia fieri nequit. Per alte ratio¬ 
nem quidem difponitur, Sc concoquitur alimentum, ex cuius appoiinone-» 
augmentatio fit •, fed alterationem iemper pixcedit motus localis, id eft, ali¬ 
menti approximado ad vniens, in quo eft caler: imo cuiuiuis agentis , Sc 
patientis vicillim approximatio debita, ad agendum necelTaria eft. Hinc li¬ 
quet locaiem motum eiTe priorem alceratione, Sc augmentatione. Hic er¬ 
go folus potelt eilc perpetuus, tam retro, quam poft. Et cum latio lit vel 
recta, vel cuculans , hasc, & non ilia asterna eri c. Nullus porro motus, qui 
inter contraria verfatur, potelt cfte perpetuus : Sed motus rectus eft huiuf- 
modi 3 nam continetur inter terminum a quo, & terminum ad quem libi co- 
trarios,& duobus punctis terminatos. brgo nequit elfe perpetuus. Pr.-e- 
terea ii rectus motus etfet perpetuus, & continuus, maxime perconuctlio- 
nem , fiue retlexiouem: v.g. quando idem fuoiectum a nigro in album, Sc 
ab albo in nigrum, aut a tugore in calorem, Sc e conuerio, femper moue- 
retur,mutareturue, talis motus non elfcc conunuus ,fed interruptus •, quo¬ 
niam fubiedlum illud iemper iub altero contrariorum aliquandiu quiefeir. 
Tandem intentum prouat; Nam motus vuo contrario m alterum contra- 

rium> 




DE ELEMENTIS. 95 

rium, funt motus concrai ij. Ergo vtroque motu nequit corpus fimul mone¬ 
ri,motu videlicet ab vno termino ad alterum, & ab hoc vice verfa in illum. 

Repugnat pariter talem motum reflexum, pila: v. g. ad parietem, & a parie¬ 
te iterum ad me, efle continuum . Nam continua funt (vt loquitur cap.7.) 
quorum vltima funt vnum. Sed vlrma contrarieium, non funt vnum, cum 
contraria, eorundemq; vltima,fpecie inter fe diferepent: vnitas vero fpcciei, 
fiuc formae ,ad motus contranetatem neceifariaeft , quae vnitas inter con¬ 
trarios motus nullatenus leperitur. Concludendum ergo motum redum 
non poffe efle continuum , nec perpetuum, nec confequcnter vnicum, fed 
multiplicem, propter frequentes illas in reflexione interruptiones. 

Solus ergo circularis motus perpetuus efle poteft , Sc confequeircr pri¬ 
mo motori in perpetuitate arqualis. In motu enim circulari, nulla repe- 
ritur contrarietas: nam non inter contrarios terminos, & maxime diflantes 
verfatur, ficuti redus, fed ab vno pundo in idera fine mobilis reflexionem 
fit; ita vt acceflus &c receflus fpecie in circulari non differant, quemadmo¬ 
dum in re 3 :o motu. Tandem motus circularis peifedior eft redo : nam fi¬ 
gura circularis eft omnium nobil.flirna, &: fimpliciftima; additionem enim 
non fufeipit, vt reda. Ergo motus circulans, debet efle prior redo, &; ille 
folus eft perpetuus ,tk primo motori, infinita: virtutis, incorporeo, & indiui- 
fibili, dc immobili congruus. 

Et harc eft fumma dodrinac l.S.Phyf.qua lib.i. de Gen. c. 10.in memoria 
reuocauic Arift. vt generationu, &c corruptionum efficiente causa ftatuerer. 

Hac ergo via pergit Arift.generatioms, Sc corruptionis caufas tradendo. 

Datur vnus prunus motor immobilis vnus continuus, atque perpetuus 
motus circu!-- ; s eius effedus. Ergo huiuimodi motus eft caiifa generatio¬ 
num Sc corruptionum, cum prior fit ipfa generatione: adducit enim & ab¬ 
ducit generatiuum vt inceflantcr generationes fiant, & corruptiones. Con- 
iequentia pater. Nam multum rationabilius eft ens, fine id quod eft efie cau- 
fam generationis rei, qua: non eft, quam id, quod non eft efle caufarru, 
generationis rei, qua: eft. Sed id, quod fertur, fiuc id , quod in gyrum-, 
continuo vertitur, Cnclum fcilicet,femper eft: Id vero quod generatur, non 
eft : Vnde latio generatione ncceflario prior eft. Ergo id, quod perpetuo fine 
principio Sc fine circulariter mouetur, erit potius caufa generationis, qua 
generatio illius. Et fic motus ille circularis perpetuus erit caufa generatio¬ 
num, & corruptionum ,quas perpetuo fieu ftatuit. Obicclit 

Pott harc libi obijeit Ariftoteles quas fequuntur. Demonftratum eft con- * 
tinuam efle generationem, corruptionem rerum naturalium, & lationem, 
id eft, motum circularem efle generationum caufas: Sed manifeftum eft, 
vnica exiftente circulaii latione, eius vi generationes, & corruptiones non_, 
cotingere; quia generatio &: i orruptio contrariae funt; contraria vero ab vni¬ 
ca, eademque caufa, eodemque modo fe habente, fieri nequeunt. Ergo ge¬ 
neratio ik corruptio ab vnica,eademque latione fieri nequeunt. Idem enitn 
(vt in contextu loquitur) & fimiliter fe habens, femper natum eft facere ide. 

Quocirca fi vnica eft latio circularis, & fimili femper modo fe habens, vel 
foia generatio erit femper, vel fola coriuptio, non autem ambae fimul; cum 
fint contrariae, vt lam antea didum eft, & contrariorum effeduum contiar ix 
debeant efle caufa:: Generatio & corruptio funt contrarijeffedus. Ergo ea¬ 
rum caufa: contrariae funt. Erper confequens plures motus circulares contra» 
rij admittendi fune, \ el ratione lationis contraria:> vel alicuius inaequalitatis, Solati* 
qua: contrarietatisrationem habebit. , 


Circulari 
motut , non 
retio perpe 
tui tat e tri¬ 
buit Arift. 


Re- 




Sslutio. 


Duodctim 

fana. 


96 LIBER PRIM V S 

Rcfpondemus cum eodem Ariit. duplicem effe circularem lationem, vna 
primam,quae dicitur latio primi mobiii$,& eft motu 1 } primi mobilis ab Orien 
te in Occidentem j & rurfus ad Orientem verfus idem punitum, a quo in¬ 
cepit , k lpario viginti quauuor horarum femper perficitur*, fuapte velocita¬ 
te , & impetu inferiores omnes cados fecum rapit ,* qui ^que ac primum mo¬ 
le,etiam hoc raptu fpatio viginti quatuor horarum circumuoluuntur. Hic 
motus primi mobilis femper,'eft idem ,Sc eodem modo fe habet. Quare_^ 
contrarios effeilus » cuiufmodi funt generatio > & corruptio,producere^ 
nequit. Ergo recurrendum ad alium motum perpetuum, qui in obliquo 
circulo fit. Obliquus ille circulus, Zodiacus vulgo nuncupatur, in cuius 
medio linea! quadam a nobis concipitur, Ecliptica dicta, quae dlvia or¬ 
dinaria Solis •, Idem Cingulum, fiue Zodiacus in Duodecim portiones , 
qu:e Signa dicuntur, drttribuitur» Sol autem menfe integro per vnumdi- 
fcurrit Signum*, atque adeo duodecim mentium curfu, duodecim illa Signa' 
percurrit: qua: ligna ratione fuorum cfFedhium frigida ficca, calida k humi- 
da, vel frigida k humida, calida k ficca dicuntur: horum nomina fubne- 
(ftere lubet. Primum ergo fignum vocatur Aries,vel propter effigie,vel diei 
k nodtis squalitatem,aut propter efft&ura quem Sol in terris edit,dum fub 
hoc figno mouetur, qui erfedtus fiue qualitas Arietis naturae correfponder. 
Aries enim calidum animal eft: Vndc Sol hoc fignum occupans calorem 
vberiorcfque influxus fublunari mundo communicat, k vcluti cornibus fri¬ 
gus in terris praxlominans fiigat, k floribus,tanquam vehere, campos vefti- 
re Mattio menfe, quo fub hoc figno moueii incipit, inchoat. Secunda Zo¬ 
diaci pars fiue fignum Taurus nuncupatur, quia vt Taurus viribus Arietem 
fuperat,ita Sol quando fub hac Zodiaci parte fuum peragit curfum intenfio- 
rem in terris cdit.calor*e,qua quando fub Ariete mouebatur.In hoc figno funt 
Hyades & Pleiades frequetis apud antiquos commcmorationis.Tcrtia Zodia 
ci pars fiue fignum Gemini dicitur, quoniam Sole fub hoc figno percurren¬ 
te in fublunari orbe fub noftro hemifphcrio,geminum cxeritcalorem,gemi- 
nos producit fructus, dierumque longitudinem geminat. Quartum fignum 
Cancer* appellatur: Nam vt Cancer animal, retrocedere , fiue retrogradum 
efficere motum confueuit,fic Sol fub hoc figno currens a Septctrione ad Me 
ridiem, k alterum Hemifphxrium, a nobis retrocedit :ideoque tunc, nimi¬ 
rum Iunio decimante, /Eftiuale Soiltitrum efficere dicitur, Quintum fignum 
Leo appellatur ,* Nam quemadmodum l.co robuftiffimum , Sc feruenciffimu 
animal eft,ita Sol huic figno coniundtus, fiue fub eo conftitutus,incenfi(fimu* 
apud nos excitat aeftum. Sextum fignum Virgo dicitur; nam vt Virgo ftcri- 
litatem indicar, fic Sol fub hoc figno percurrens, nihil de nouo in,terra ari¬ 
da , k iterili, ob prxcedentis temporis aidorem k ficcitatem, producit. Se- 
ptimmn fignum eft Libra; quia Sol iub hoc figno peragrans, qualitatum^ 
abliuarum, caloris videlicet & frigoris aequilibrium , k aequalitatem paritp 
ita vt tempus tunc temperatum extet. Dicitur etiam Libra, quia tunc diei 
nox adaequatur, menfe nimirum Septembri declinante. Octauum fignum 
Scorpiu? dicitur *,quia Sol fuo hoc figno ua a nobis ad Antarcticum Polum 
verius declinat, vt eius calore deficiente, frigus nos pungere. Scorpionis ri¬ 
tu,, incipiat, fub finem tamen figni: Nam in principio blande nobifeum agi¬ 
tur , (icutr ipfc Scorpius lccundum priorem fui partem mitis, k blandus vi¬ 
detur: in fine vero Scorpij, frigus nos pungit, ficuti ipfum animal in pofte- 
nori fui parte crudele eft, vehemens. Nonum lignum eft Sagittarius, quia 
Sol ita a nobis recedit, dum fub hoc figno difeurne,, vc acr nimio fn^orw 

tunc 



DE ELEMENTIS. 97 

fune imbutus > dc ventis , ac grandinibus, dc niue , dc confimilibus agitatus 
veluti fagittis nos impetat. Decimum figniun eft Capricornus, ideo dictus, 
quia Sol fub hoc figno conftitutus more Captae afeendere incipit dc ad no- 
ftrum verticem Decembri declinante, redire: quo tempore hycmale Solfti- 
tium fieri confueuit. Vndecimum fignum Aquarius dicitur, quia Sol in hoc 
figno haerens pluuias excitat>& imbres. Duodecimum fignum dicitur 
Pifcesquia dum Sol eft in hoc figno, Pifces fiue Aquatilia primiimtunc 
pariuntoua,'idcoque duo Pifces inter fefunc colligati. In hoc eodem fi¬ 
gno pluuiae etiam vigent. 

Ex his (ignis fex dicuntur Septentrionalia: Aries, Taurus, Gemini, Can¬ 
cer,'L^o, Virgo. Sex Meridionalia: Libra, Scorpius,Sagittarius, Capricor¬ 
nus, Aquarius, Pifces . Hxc vltima Oefcendentia dicuntur,quia Sol, Luna, 
vel alius Planeta a Septentrione ad Meridiem perhatedefeendere dicitur: 
Septentrionalia Afcendentia contraria ratione appellantur. 

Tria funt figna Vernalia, calida dc humida: Aries, Taurus, Gemini: Tria 
fubfequentia calida & ficca, & ^Eftiitalia: Cancer, Leo, Virgo. Tria Au¬ 
tumnalia frigida & ficca : Libra, Scorpius, Sagittarius: Tria Hyemalia , fri¬ 
gida^ humida, Capricornus, Aquarius, Pifces . Signifer enim, fiue Zodia¬ 
cus eft locus Solis , pra: dictorum Signorum , dc reliquorum etiam Plancta¬ 
rum , eftq; oblique ad mundi Polos Artticitm Se Antarrfticum extenfus, qui 
obliquo hoc fuo ductu tempora anni viciifitudines etficit:quatenus nimirum 
in eo Sol dc Planetx difeuriut. Nam Sol eft, qui proprie tempus anni varium 
metitur: ficus tamen Zodiaci ad hoc omnino confert i quia fi Sol, dc reliqui 
Planetes in Zodiaco non mouerentur oblique, nulla daretur temporum anni 
mutatio-,fed tempus fibifemper fimile extaret,& dies noctibus arquarentur. 

Quemadmodum de combinationibus qualitatum Signorum loquuti fu¬ 
mus, vc doitrina hncc de Signifero fecundioi euadat, Planetarum praeteres-» 
oualitatiuas combinaciones iuxta Aftrologos proponamus. Sol ergo dc Mars 
illis ex effedtu calida Sc ficca aftra cen enttir, atque adeo ignea; naturar. Iup- 
piter calidus dc humidus,&: aereae natura;; ficuci Venus. Luna frigida dc hti¬ 
mida, laquea: naturae. Saturnus frigidus dc ficcus, dc terreae ,"ac melan¬ 
cholicae natura:. Mercurius quodammodo ficcus eft dc melancholicus. 

Sol ergo dc reliqui Planetae difciirrentes per Zodiacum, funt caulae gene¬ 
rationum Sc corruptionum in fublunari mundo : fed praecipue Sol, ex cuius 
recefiu a nobis, rerum corruptiones fuccedunt i dum ad nos iterum declinat 
‘(non enim proprie reflebtitur, vt in motu recto, vel femirebto contingit) re¬ 
rum generationes variae inchcar.tur. Licet autem Sol fit it mpei in fe idem, 
Contrarios tamen effedtus apud nos parit quia non eodem modo toto anni 
decurfu nos refpicit. Vna quidem Sc eadem caufa contrarios effedtus pro¬ 
ducit, II non fimiiiteL fe habeat, vt teftatur Phiiofophus lib.2. :> hylic.c.3.vt 
Gubernator prcefens ,nauis conieruationem dc incolumitatem , idem vero 
abfens tempore tempeftans, dicitur elfie fubmerfionis caufa. Imo ipfa na¬ 
turalis caufa ad vniun deftinata, contrarios etiam effectus panr vt alibi af- 
Icrit Anftot.loquendo de calore qui licet ad calefaciendum fit a natura in-» 
lucem nuifus,fngcfadtionemtamen in fuaablentiacaufat. Sol igitur, li¬ 
cet femper idem dc eundem perpetuo obleniet motum, ratione acceftus ad 
nos caufa generationum dicitur > quoniam tunc lumen , dc calorem potenter 
communicat fublunari mundouempore vero rcceilus corruptionum eit cau 
fa. Vnde receffus ille, dc acceftus Selis, cum quodammodo contrari} fint, 
contrarios efcfcvtus in hemifphaeuo noftro producunt. 

N Meo 


Signa Sc - 
ptcntriona 
lia afccnae 
tia . AIc- 
ridionaiia 
defeenden- 
ita dienn-* 
tur. 

Signa tem 
peram an¬ 
ni . 

Signifer* 


E a de cau¬ 
fa non fimi 
liter j e ha¬ 
bens , con¬ 
trarios ejfe 
cius produ¬ 
cit • 



Generatio¬ 
nes tn(htr 

circuli ftut % 


9 i LIBER PRIMVS 

Meo quide iudicio,congruentius dicemus,Solem prox mum,efle caufam 
generationis,&: a nobis remotum apud Antipodas efie caufam corruptionis* 
quam rcccflum eius e(Te caufam corruptionis, acceiTum caufam genera¬ 
tionis •, quia in figno Capricorni menfe Decembri incipit ad nos accedere^ 
tunc tamen nequaquam fiunt plantarum generationesrimo quia tunc abfens 
eft,&anobis remotus, caufa corruptionis dicitur ;& licetanobis recedat, 
menfe Iunio, Iulio, & Augufto, quia tamen prope nos cft, generationum 
caufa dicitur, arque ac menfibus Martio, Aprili, 6c Maio,quibus manifc- 
fte eius approximationem notamus . Hoc notare volui, vt bene fana-, 
mente Ehilofophi mens percipiatur. 

Arift.tandem c. io.lib.i.de generat, nonnulla poft propofitam generatio¬ 
nis &c coi ruptionis caufam, notanda proponit. Primum eft, tempus vitae 
viuentium efie finitum & determinatum ,• quo tempore abfoluto, neceffa- 
rio corrumpuntur; nam omne tempus & vita circuitu ifto calefti menfu- 
ratur. Vt ergo praefente Sole vigorem acquirunt, fic eodem abfente eun¬ 
dem amittunt. Inxqualiter tamen viuentia durant, vt quotidiana demon- 
ftrat experientia. 

Secundum quod notat Arift.eft, perpetuas efie generationes, St corru¬ 
ptiones rerum, quia eificiens caufa .i. Solis motus, peruennis eft Cum.n.res 
fubiuuarcs, ob fui dillantiam a prima caufa,in indiuiduis proprias perpetui¬ 
tatem conferuare nequeant ;ficuci c.eli ei proximi co iferumt, Sol ranqua 
generationis> & corruptionis piacipua caufa, perpetuitatem carundcm re¬ 
rum fublunanum in ipecie, tanquam finem optimum intendit. Vnde fingu- 
lanbus vmus fpeciei deficieubus alia cofimilia in horum locum sufficere ni* 
titur. Et generationes ideo >&corruptiones in modum cir uli perpetubef- 
ficit. Dum cmm ex aqua aer generatur, & cx aere ignis, & ex igne rurfus 
aqua, huiufcemodi tranfmutatio elementorum mutua actione & pa!fione_> 
fada, licet reda latio fit, feu licet per redam lationem fiat talis tranfmura- 
tio,circularem tamen lationem, quae continua eft , imitatur . N.unreucr- 
tifie generationem dicimus, quia id,quod primo aqua fuit, in aquam tandem 
ex igne reuertitur. Circularis tamen progreflTus in gcnciancr.e p. uib cla¬ 
rius hoc alio exemplo cap.i i.& vlt.z. lib.de generat.pofico declaratur: Aqua, 
inquit, &c aer circulo generantur; quia nimirum ex aqua h umida eieuantur 
vapores , ex quibus fit acr, 6c ex aere vaporofo fiunt nubes, cx nubibus 
fiunt pluuise, 6c cx pluuijs terra madefit, & ex terra iterum madeiada a Sole 
eieuantur vapores, & ex vaporibus eleuatis iterum fiunt nubes, & ex nubi¬ 
bus pluma*. Hanc fuccefiiuam generationem per circulum fidam, ait Aiift. 
effeneceflariam: Nam li nubes fiunt > necefiaflo erunt pluuia; de fi plumae 
funt, necefiaiio pracefierunt nubes ; <Se nubes neceifanb funt , quoniam Sol 
imbellem fublunari inundo communicans calorem, vapores ex aqua, & ter¬ 
ra madida fuperficie fubleuantur, qui m regione media aeris vi ftigous m- 
fpifiati iterum cadunt. Hac enim via terra facunditas foiietur, de varia in. 
ea, fient in aqua, fiunt generationes. Nam dum mixtorum fiunt corruptio¬ 
nes , elementa, qua in mixeo potentia prxlaere > ad propria loca , id eit, to¬ 
talia elementa confluunt, feu ad confimilis elementi regionem. Rurfus ve¬ 
ro Sol accedens ex elementis portiones necefiarias ad noucrum cor potum., 
generationem, extrahit. Vapores enim <Se exalationes, qui facile in eieme- 
tatranftmitantur,defuper cum pluuijs in tertam cadunt, & aquam tx 
pluiua (qua fuperiorum elementorum aqax confufum quoddam eitjunn 
arra commixuonc, &. concurrente Sohs propria virtute, vana procreantur 

mixta. 



DE ELEMENTIS. 99 

mixta. Fiunt ergo generationes & corruptiones per circuitum necefiario, 

& perpetuo. Nam fempcr fit elementorum veluti quoddam confufum.Hye- 
me quidem aer in aquam maxime couertirurrlgms in aerem: aeftate verd oo- 
le plurimum potente, inferiora duo elementa in fuperioia quafi peipetub 
conuertuntur: Vel falcem cum fuperioribus confunduntur: cum elementa»* 
omnia prope nos» ad vfum nothum , & ad faciliorem mixtorum generatio¬ 
nem impura fint. 

Afieruit tamen Ariftoteles per lationem recftam generationem &corru- Qtuire nm 
ptionem non die necefiario perpetuas,- atque adeo non fieri regi efitfni ad ide fit regreffus 
fecundum fpeciem quia ii, generationes per progrefium redtum efient ne- adtdcmfc - 
ceiTario peiennestvel eficnc finita: huiufmodi generationes,vel infinitf.Neu- eundum fee 
erum dici potefh Nam (i e fient finitae, non efient perpetua: contra fuppofitio- ciem . 
nem. Quod patet, quia res finita: facile abibrbentur j &; tandem nihil fuper- 
efie pofiet ad nouam generationem abf umpta tota generationis materia. No 
efient infinitaequia nulla efier necefiana. Necefiitas enim prioris non elh 
vbi non eit necefiitas pofterioris: v.g. non cft necefiitas fundamenti domus* 
nili praefuppofita neceilitate ciomusivr in quibuiuis alijs qua: libi fuccedurit* 
accidit. Nec etiam (equitur ntceilano pofienus, ex politione prioris> iicutr 
non (equitur necefiario pofitio domus, polito fundamento . In infinitis ve¬ 
ro non datur prius nec pofterius: quoniam in infinito primum nec vitimura 
aflignabile eit. Sequitur ergo quod generationis perpetuitas per progrefium 
rectum non iic necefiaiia j ied potius per circularem, ad imitationem vide¬ 
licet motus Solis qui continuus cft , ob continuitatem fui iubiedti mobilis. 

Qua.it tandem Ariliotelcs, quare generatio per circulum in quibuidatn Dubium. 
fit, in alijs vero minime? v.g.^x vaporibus fit nubes, ex nube pluuia, ex plu¬ 
ma iqua,cx qua vapores m principio ablati lunt,& fic ad idem fit regref- 
ftis 1 n hac circulari generatione. At veio in hominibus talis progtefius cir¬ 
cularis ncutiquam fit. 

Refpondet Anit m his, in quibus vnum eft tota materia alterius,fieri cir- Solutio. 
cularem 6 c necefiarmm pfogtelluin generationum* vt in exemplo aqua: ma- 
mreftuin cftquae aqua cft tota matoia vaporu, vapor nubis, nubes aqua: 
fine pluuia:at vero Pacer non e.t tota materia nli/,nec nepotis, aliorumuo 
fuccefiorum fuorum, 

C A P V T XI. 

De Peculiaribus caufis generationis. 

E X didhs manifeftum euadit, caeleftia corpora efie caufas generationis* 
vniucrfales tamen : Praeter quas ideo peculiares caulae requiruntur . 

Vnde Ariftoteles inquit:Sol, & Homo generant hominem:Sol &c Leo 
Lvuuem, & fic de reliquis. Quoties tamen viuentia aliqua fine peculiari 
prog nitore naficutunvt quado ex materia putrida lumbnci,culices,pulices» 
cim ces, aliaqj animalia imperfediioris ordinis: anxij funt Auchores>quae- 
nam iit horum animalium peculiaris, & proxima caufa quae proxima cau- 
fa, quam fummarn nominat Arilt. lib.2. Phyf.c.5.debet etie curae rerum na¬ 
turalium inueftigaton > vt perfedtam (cientiam rei, de qua agitur, conie- 
quatur, Plures Vin docti tunc ad Deum concurrunt, quem talium vmen- 

N 1 tium 


'V 


loo UBER PRIMVJ 

tium caufam procreatricem conftituunt; quia Cceli non poffunt cfte viueu- 
tium caufae f cum viuentia ratione animae line muli 6 nobiliora caelis: Quae 
fententia mihi vera videtur,- Nam cael i cum finteaufe xqumocae refpectu 
lerum fublunanum, deberent efiTe fublunaribus nobiliores. Sed non funt. 
Ergo nequeunt efie caufae diriorum animali um: & praecipue, cum non ali¬ 
te rpoffent producere didta animalia , nifi mediantibus fuis accidentibus,vt 
quioufdam placet. Nos autem Ariftoteli haeremus, quipaffim aiTerit om¬ 
ne agens naturale intendere producere fibi finule ; quod (nequaquam ve¬ 
rum effetj fi fubftantia: adimeretur, immediata poteftas producendi fub¬ 
ftantiam . 

Sed dicunt ili i, accidens non in propria virtute fed in virtute fubftantia: 
producere fubftantiam . Hoc tamen nihil ad rem ,• nam illud , in virtute fub¬ 
ftantia:, eft fubftantia vel accidens: fi accidens femper manet diffkultasmam 
fic accidens producet fubftantiam. Quodeft abfurdum; quia caufaaqui- 
uoca fuum effectum nobilitate excedere debet. Sed accidens quod eftet cau- 
fa xquiuoca lefpebtu fubftantia: genita:, non eifet luo effectu, fubftantia vi¬ 
delicet ab eo puodutta,nobilius. Concludendum ergo ipfum non pofie at¬ 
tingere immediate productionem fubftantia: •, nifi quatenus tubiedtu ad no- 
ux forma: receptionem difponit. Si vero admittant aduerfanj, illud in vir¬ 
tute fubftantiae, idem effe ac fubftantiam , habebimus intentum , Sc fic fub¬ 
ftantia immediate producet fubftantiam. 

Sed dobtus CaietanuSjVt ab hac ardua difficultate fe expediat, refpondet» 
verba S. Thomae , accidens in virture fubftantia: fubftantiam producere,hoc 
rhodo interpretanda efie, vt in virtute fubftantiae, idem fit, ac virtus fub¬ 
ftantia: : ira vt qualitas agens non producat fubftantiam in virtute fubftan¬ 
tia:, fed quatenus eft virtus fubftantiae. Meo tamen iudicio haec interpreta¬ 
tio maiorem vim accidenti tribuit quam cleberet. Nam inde fequeretur me¬ 
rum accidens, in fua virtute, Sc non in virtute fubftantia: poffe fubftantiam-, 
producere. Quod probo: Id omne quod fe mfo producit fubftantiam non 
producit fubftantiam in virtute fubftantiae, vel tanquam virtus fubftantia:. 
Sed accidens qualitatiuum fe ipfo producit fubftantiam. Ergo non produ¬ 
cit fubftantiam in virtute fubftantia:. Probatur minor, id quod per luam fo- 
lam elfentiam producit fubftantiam, feipfo producit fubftantiam. Sed acci¬ 
dens illud qualitatiunm pcL lolam fuam elfentiam producit fubftantiam-.. 
Ergo feipfo. Probatur minor. ElTentia accidentis illius producentis fub¬ 
ftantiam, vt aiunt, mhileft aliud quam virtus fubftantia: pofita cxcrafuas 
caufas . Sed hac fua virtute producit fubftantiam. Ergo per fuam elfentiam, 
& fe ipfo, 6c non in virtute fubftantia:. 

Quod autem virtus illa ptoducedi fubftantiam fit folius accidentis, pater, 
quia , vt mihi in publicis difputationibus faepe conceffum eft , calor natiuus, 
aut calor ignis diuinitus feparatus ab omni fubftantia, generaret fubftantia. 
Ergo cum aduerfarij admittant accidens qualitatiuum fubftantia: annexum, 
ab eaque feparatum femper producere fubftantiam, illud folum fubftan- 
tiam procreabit. Dicendum ergo fubftantiam per fe fubftantiam produce¬ 
re, ficuti qualitas qualitatem. Nec eft maior ratio, cur accidens fuum fimi- 
lc producat, quam fubftantia fuum. 

Ad rem ergo redeuntes, ftatuendum, in omni generatione praeter vniuer- 
falem cauiam, peculiarem requiri: !k. quoties peculians m natura deficeret, 
Deum Omnipotentem defectum talis caufx fuppleie. Quod aurem ad cau¬ 
fas vuiueiiaks caeleftes attinet, eas vniuerfales e fic exutiroo propter com¬ 
mune ni 



DE ELEMENTIS. isj 

irtunem concurfum, quo tura fubluuaribus agentibus agunt; tribuendo ni¬ 
mirum ipfis viitutem &c robur ad agendum. 

- Tametfi eadem rat one venandae fint caufae mixtionis ,ac generationis;cu 
mixtio generatio quaedam fit , fupcreft tamen , vt videamus, an ipfamet c le- 
menta in fe inuieem agentia, tanquam propria mifeibilia, fint caufa per fe 3 c 
immediata mixtionis, an vero caufae vniuerfales? Verior quidem fententia 
tenet,mifeibilia non pofie producere mixtum,nec efie causa mixtionis-, quia 
caufa per fe &c immediata alicuius cftedus debet fuperefle effedui, & in ta¬ 
lis effedus productionem tendere. Sed mifeibilia in fe agentia non inten¬ 
dunt producere mixtum, fed vnumquodque in fuum contrarium, vt id in fe 
conuerrar, agit: Ignis v.g. intendit aquam in fe conuertere, & aqua ignem, 
& fic de exteris , &c rurfus ex omnium conuptionc nafeitur mixtumita vt 
necefiari 6 elementa corrumpantur, antequam ex ljs mixtum refulter. Ergo 
ftaiuendum, ab aere, vel aqua, vel terra cailefti virtute impregnata inanima¬ 
ta mixraprocreari;animata vero imperreda, quibus non prxeft efficiens 
caufa peculiarisaDconaturx A uthore progigni: vel fane omnia mixra ab 
Authore naturx produci, ni poft generationem mixti caufa fublunaris fuffi- 
ciens»idonea, ac fuperftes fit. 

C AT V T XII. 

Vtrum Elementa in mixto maneant integra ? 

P Rima opinio tenet elementa cumfuis fubftantialibus formisin mixto 
permanere . Philoponus lib.i.de generat. comment.tex.74.&: ^.uicen- 
na i.Sufficient.c. i. Auerroes lib.i.de generat, comment.tcx.9c.6c hb. 
3. de cado com.67. Thomas de Garuio lib. 1.Summae medica: titulo 1. quxft. 
1. Chriftophorus a Vcga.lib. 1. de arte medendi c. 1. Iandunus lib. 6 . Phyfic. 
quxft^.Albertus magnus de Generat.lib.i .trad.6.c.7. & lib.i.de cado ttad. 
i.c.i.6c tf.Niphus lib.i.de generat, queert. ii.& 8. Metaphyf.difput.4.Con- 
tarenus de Elcment.ficuti Aquilin. lib.3. de elementis:6c tandem Ioai nes 
Fernelius Chriltophori a Vega Coxtarieus. Vidi enim Chriftophori Altem 
Medicam, iam ?b odoginta annis Francofum prxlo fubadam anno nimi¬ 
rum i circa quod tempus floruit etiam Fernelius. 

Horum authorum opinio Ariftotelicx dedrinx conformis efie videtur, 
qui lib. 5. Metaphy f. cap.de elementis ait: Elementum eft id , ex quo inexi- 
ftenti aliquid primo componitur. Et rurfus: Elementa dicuntur corporum 
vltima, in qua: corpora diuiduntur. Et deinceps: Elementum eft quod pri¬ 
mo vmcuique ineft. Addamus his mixtionis definitionem: Mixtio eft mi- 
fcibiiium ulceratorum vnio.Lib.etiam i.de anima c^tex.jp. Dicit, anima in 
mixtis animatis detinere elementa ne ad propria loca recurrant. Lib.; 1. de_*> 
cado ait, mixtum inclinare ad locum elementi meo prxdrminantis . Ergo 
fuiat adu in mixto. 

Probatur haic fententia ratione. Primo, quia fi elementa in mixto adu non 
permaneant, mixtum erit atque fimpiex compofitum fubftantiale aefim- 
plex elementu . Nam confiat tantum materia & forma fubftantiali fimphei- 
bus ,6c quibufdarn accidentibus, ficuti eleme ntaj Sed hec dicere effer abfur- 
dum. Ergo clcmci aa in mixto acci: te manent. 

Pro- 


ErimeLt 

opinio. 


Trimum 

argumemXt 



Secundu. 


Stcuttdtu* 
1 opimo. 


i 


Rationibus 
patet for¬ 
mas cleme 
torum tru 
mixto non 
permane¬ 
ri' 


I0t LIBER PRIMVS 

Probatur fecundo; quia fi elementa in mixto corrumperentur» non fat¬ 
uarentur in eo virtutes eorum : Nam in corrupto non referuantur rei praeexi- 
ftentis virtutes; ut apparet in aqua in ignem conuerfa,in quo aqua? corru¬ 
pta: virtutes nullo modo reperiuntur. Ergo fi corrumpuntur elementa in-, 
mixtione, mixtum continebit in fe materiam tantum mifcibilium ,eo modo, 
quo ignis continet materiam folarn aquae, quae in ipfum conuerfa eft. 

Secundacommunis & verior fententia fert,elementa non permanere a<ftu 
in mixto. Quod probatur authoritate Ariftot. cap. io. lib.i. de generatione; 
vbi ha:c habet: Videntur ergo ea qua: mifcetur priUs ex feparatis conuenien- 
tia poflibilia feparari rurfus*, neque permanent igitur adlu, vtcoipus &C 
album, neque corrumpuntur, neque alterum neque ambo; faluantur enim 
virtutes eorum . Ex his enim 8 c praecedenti cap.9. eiufdem libri facile intel- 
ligitur Ariftotelem velle, elementa in mixto non atftu, fed virtute remanere 
lib.z. de partibus animale. 1. eandem fententiam exprefse habet. Cum ita¬ 
que duplex fit compofitio, prima ftatui poteft ea quae ex primordijs confici¬ 
tur his quae nonulli elementa appellant, terram dico, aquam, aerem, ignem: 
fed melius fortafie dici poteft, ex virtutibus confici elementorum ;j hifq-uo 
non omnibus, fed vt ante expolitum eft : humiditas enim , «& ficcitas, de ca- 
liditas & frigiditas materia corporum funt compofitorum, extera: aurem dif¬ 
ferentiae eas fequuntm;vt grauitas, leuitas, ejenfitas, raritas, afpenras, lenitas, 
& reliquae id genus affectiones . Non potuit clarius loqui Ariftot. vt confir¬ 
maret elementa non elfe aclu in mixto.Lib. 1. meteor. clariffime adhuc renu 
hanc fic deducit: Dicimus itaque ignem >& aerem, «Se aquam, & terram-, 
fieri ex fe inuicem ,& vnumquodque horum in vrioquoque exiftere poten¬ 
tia , ficut de aliorum, quibus vnum aliquid de idem iubijcitur, in quod etiam 
refoluuntur v ltimum. 

Ratione patet, eadem elementa a&u in mixto non permanere; quia mate¬ 
ria nulla naturaliter poteft pluribus fubftantiaiibus formis fimui informari; 
nam quzuis foima ftibftantialis materia: appetitum compefcit,eamque in_» 
determinata fpecic conftituit. Sed fi plunbus formis fubftantiaiibus eadem-, 
materia informaretur, iam non ad vnam, fed ad plures fpecies determinare¬ 
tur , & plura conftitueret vua cum diuerlis illis formis mdiuidua diuerfarum 
lpecierutn: quod eft abfurdum, quoniam vnum compofitum e fiet vnum ex 
fuppofitione , non vnam, quia forma: diuerfarum fpecierum corparum, 
cuiufmodi funt formae elcmentoru, cum contrarias defiderent difpolitiones, 
vnum compofitum vmus fpecici corporis conftruerc nequeunt. Quomo¬ 
do qua:fo poifibile eft , vt vna materia fit capax naturaliter frigiditatis & hu- 
miditatis, ac fimui caliditatis & ficcitatis, quae tamen contrariae difpofmones 
aci fuftentationem formae aqua:, &c foima: ignis in materia requiruntur. De¬ 
nique impofiibiie eft, quin ignis impediret aquam, ne haec luam formam in 
tali materia introduceret ; &aqua viciffim ignem, ne hic fuam materiae 
imprimeret. Si praeterea nunquam fele vincerent, fed femper vtrumque-, 
agens fuam retineret formam iubftantialem ,& omnimodam integritatem-, 
fpecificam, in peipetuo ver farentur conflidtu, 6 c neutrum illorum materiam 
alterius occuparet: Nec poffenta Sole ,aut artris commi fcen, fed integra-, 
permanentia non mixtum, fed acernum variorum corporum tranipolitorum 
efficerent; vt fit in aceruo tritici, hordei, auenaede fimiinim.Promdeq; ele 
menta 116 effent materia mixti,contra cocm tam antiquorum,quam recentio¬ 
rum 1 hiloiophorum opinionem.Et fic nunquam mixti forma 111 corpora fpc- 
cie diuerfa, qualia funt elementa, induceretur; quia forma nulla introitum 

m 







DE ELEMENTIS. 103 

in materiam difpofitionibus tequifitis carentem, habere poteft. Corp#ra ve¬ 
ro fimplicia integra permanentia , his difpofitionibus carent. 

Obie&ionibus ex Ariftotele defumpus lib. f. Metaph. facile fatisfit. Ibi 
enim elementi nomen in ampla fignificatione lumpfit. Vnde litter^ qua: ele¬ 
menta funt fyllabaium , ^ fyllabac vocum, in ipfo vocabulo a< 5 hi 
idem vocabulum in didta elementa refoluitur. Pofito tamen quod de veris 
clementis mentio fa&a fit,cerrum eft ipfa e(Te in mixto,fe.i fecundum virtu¬ 
tes eorundem i & mixtum in elementa refolui dicitur, quia ex mixtis corru¬ 
ptis elementa generantur, in quibus ideo potentia inerant*,cum ergoquae- 
dam elementa a£tu Sc quaedam potentia, vt vera elementa in compofko ma¬ 
neant , redle Aiiftoteles afferuit, elementa adtu vel potentia in mixto rema¬ 
nere; materia enim Sc forma,quae elementa ab Ariftotele dicla funt,a6lu per¬ 
manent > vt littera^ licet corpora fimplicia elementa vulgo nuncupata, po¬ 
tentia tannim infinr. 

Opponebant, Miftionem efie mifeibilium alteratorum vnionem *, atque_> 
adeo mifeibilia acf u in mtxto remanere. Cui facile fatisfit^ non proinde ele¬ 
menta adtu in mixto permanere,quia licet ea qua: alterantur, cuiufmodi funt 
elementa ad mixtum concurrentia ,polfint, quamdiu alterantor, permanere 
integra, fecundum formas fubftantiales, non tamen tandem perfeue anteii, 
diuturno tempore ; tali alteracione *, Quare licet mixtio non excludat altera- 
"tionem in fieri,tanquam principium difpofitionis fui termini a quo, alteratio- 
nem tamen factam intimius reipicit, qua: alreratio in facto dfe magis proprie 
quam alteratio in fieri fignificatur per pardculain,alteratorum,in definitione 
mixtionis, quam ideo aliqui exponunt, idem cfie alter-toi;um ac corruptorii. 
A Ite ratorum, profedfo res alceraras, Sc non qua: alterantur, proprie indicat. 

Opponebant locum Ariftotelis libri fecundi de anima, formam mixti reti¬ 
nere elementa coniundla in mixto. Cui refpondemus Ariftotelem locutum 
fuiffe iuxra Empedoclis luppofiuonem, qui putabat elementa integra fecun¬ 
dum fubftantias Sc qualitates nulla alia adueniente forma mixti,in mixto re¬ 
manere i licet inibi cxpiefse Empedocles de augn.enratione loquatur, 
tpiam tamen ab anima procedere ait Ariftotcles. Empedocles vero plantas 
augeri dicit, quia more terrae, radices plantarum ob grauitatem deorlum fe¬ 
runtur, & ignis ritu, eafdem plantas furfum crefcete & propagari contendit. 
Cui dupliciter rcfponder Ariftotelcs,primo lplum non bene furfum Sc deor- 
fum accepifse, qua: non in omnibus eodem modo fe habent, & in Vniuer- 
fo; ici eft Mundo. Nam radices plantarnm fc habent vi caput animalium_4 
Vt enim animalia per os alimenta fufeipiunt v ita per radices ex terra pianr.T. 
Ergo non ratione gnuitatis aut terrea: narura: deorfum in terra plantas pro¬ 
tenduntur , fed alimenti hauriendi gtada.Secundo petit Arift. quid eft quod 
ignem & terram, qua: in contraria feruntur ex fua narura, furfum nimirpm 
6 c deorfum,in tali focietate copulatos contineret, fi nulla adeftet forma mix- 
ti, fine qua prohibente eorundem elementorum diftra<ftionemab inuicem» 
ftatim fegregarentur. Si veto adfit aliqua caufi» talem diftraCtionem Sc fe- 
parationem prohibens, erit neceftario anima *, Sc h xc eadem erit caufa nu* 
tiitioms Sc augmentationis. ac decredonis. Hoc fuit Ariftotelis, loco cita¬ 
to , intentum. 

Opponebant, mixtum ad locum prardominantis elementi cieri. Cui facil¬ 
lime latisfit-.Id verueffe.Non tame proinde fequi elemeca permanere actu in 
mixto : Manent enim fecundum materiam Sc virtutes, id eft, qualitates: po¬ 
tentia ergo raotiua »qux mixtumaliquod moiietur >grau icasnimirum Sc 
J mtas» 


Exponitur 

Artffot. 


104 LIBER PRIMVS 

«itas, in mixto{uperfunt,quia qu unor primae qualitates, ex quarum quidem 
commixtione ceterae qualitatum differentiae, inter quas efi grauitas leui- 
tas , generantur, vt teflatur Aiift.iib.2. de par. animal, c. i. lam antea citato* 
monetur ergo mixtum a praedominante elemento, id efi a potentia motma» 
grauitate nimirum lenitate confequente prrecipue materiam , qualitatem* 
pnedominantis elementi, non elementum adtu, quod tale non permanet . 
ObieSlio i. Obijciunt primo ratione, fi in mixto adtu non permanent elementa,mix * 
tum erit xque fimplexcompofitum, ac elementum. Cui obieclioni relpon- 
demus-, fi mixtum pro fola materia &: fbima fubfiantiali connexis accipiatur, 
abftrahendo a termino a quo & a difpofitionibus requifitis ad formam mixti 
Solutio» introducendam, efie aique fimplex corpus ac elementum. At vero fi fuma¬ 
tur m.x um quatenus conotat fuum terminum a quo, elemen ta nimirum, 8 c 
quatenus eius torma pro difpofirione quatuor primarum qualitatum tempe¬ 
riem prauequirit, neceflario maiorem inuoluet compofirionem, quam fim¬ 
plex elementum, quod non pro primis mifcibiiibus alia corpora pra?requirit> 
fed folam fimplicem materiam & formam ,•& eius foima pro difpoficione.-» 
requirit duas qualitates ptimas, nullatenus contrarias. Cum tamen mixtum 
contrarias elementorum qualitates in fe contineat ,• qmr qualitates remifhe, 
& lupcrfiites, virtutes eorundem elementorum ab Atilior. appellantur,vt in 
praze edentibus faspe innuimus. 

GbietHo l. Obijciunt fecundo, virtutes rei corrupta non permanere in fuccedente re 
produdta; di ccnfeqnenter elementorum corruptorum virtutes nequaquam 
in mixto fuperefle . Cui obieclioni lefpcndemus , in quibuldam corpori- 
Solutio. bus, di praxipue mixtis, vii tutem rei corrupta: permanere . In Abfynthio 
enim combufto aliqua eius virtus luperfies viget ,• vt in Anumonio, Mercu¬ 
rio , alijfque multis adufiis, dc in cinerem conucrfis. Ergo cum experien¬ 
tia pateat, m mixtis genitis cxalijs mixtis aliquid permanere virtutis prioris 
mixti j hinc colligemus, in mixto genito cx clementis aliquam elementorum 
•virtutem remanere ; 8 i maxime* cum id experientia pateat, cumque elcme- 
ta non fint mixto contraria , fed ( bi ipfis. Experimur enim in nobis mixtis 
ineffe calorem , & alias primas qualitates: Nam partibus confiamus contra¬ 
rias habentibus temperaturas.Diuerla autem efi ratio in conuetfione vinus 
elementi contrarij in almci: Dum autem aqua in ignem conuertitur, nulla_> 
virtus aqu<j' in igne produdto remanet,*ficuti nec in aqua ex igne picdudla-» 
aliqua huius. 

Jrcrnjlij Ioannes Fernelius Vir plane diferus hb.z.fua: Phyfiol. c.6.& 8. fiylum_,, 
drgumctd. euncicmque pungentem , &c nimis acutum in recentiores elementorum ;or- 
mas in mixto fuppnmentes, conuernt. Videmus, inquit, apud multos Iu- 
niores puerilem, vereque inanem percrebruiffe lententiam, qua ij veter«__> 
fpreta Phyioiophia decrcuerunr, non elementorum fubltantias, fed quali¬ 
tates duntaxat in nobis afieruaii.Recetioruni aigumenta hoc ordine ille di- 
fpomt. Primo, calidum, frigidum, humidum, di ficcum, ex quibus con¬ 
fiamus , non lubftantiaruni, fed qualitatum nonona . Secundo nuiquairu, 
finceras quatuor ictum naturas haberi, mixtionis expertes; neque cas, qua: 
nos ciicunfunount, fi rei gignenda- adhibeantur, fpecies fuas piaterea reti¬ 
nere verum protinus euanefcere, quando nona compofiti forma ex permix¬ 
tione luccedit. 

Coniequuriueferibensait:Qui tanquam abfarda,vt funditus euena- 
miis, decet ligillatim illa mmutatimque cxcutere. Pro folutione denique^» 
pruni argumenu, ait: Calidi, frigidi, humidi, di ficd appellatione, alias 
. qua- 


DE ELEMENTIS. ro 5 

.qualitates, alias vero corpora quibus inhaerefcunc, inteiligantur. Corpo¬ 
ra vero aut fummis hifce qualitatibus excellunt, aut depreffis pnedita funt» 
Qua: ex depreflis condant, vario funt ordtne, quandoquidem, & pancnu, 
& vinum, & carnem ,& piper, aliaquc innumerabilia calida effc dicimus, 
vti cartilaginem, membranam, neruum, dc os ficca. Ar quae qualitatibus 
excellunt,non ita funt multa, fcd quatuor omnino,terra,aqua,aer,& 
ignis, quibus qualitatum exuperannam ineffediximus. Concludit ille, no¬ 
mine calidi, frigidi, humidi, & ficci, intclifgi ab Authoribus quatuor ele¬ 
menta. Cum ergo, inquit, ex calidi,frigidi, humidi, &c ficci temperatu¬ 
ra omnium corpora conflare proditum fit, quis tam caecus in contemplandis 
reouseitjVt qualitates puras animo concipiat? vtex qualitatibus conditui 
corpora afleueret. ’ 

Ad fecundum argumentum fic progreditur. Quod afferunt illi, finceras 
nufquam haberi elementorum naturas, ridiculum fane eft,&: dementiae 
proximum. Nam quae apud nos extant, impura tamccfi forte funt omniio, 
fincera tamen vfpiam neceffe eft,quae principia fint Sc veluti fontes a quibus 
ida fluxerunt. 

Ad tertium fic procedit. Illud autem quod aiunt, elementorum formas 
euanefeere, cum in compofitionem ea concreuerint j quantum obfcurat &c 
inquinat omnem Philofophiae Cplcndorermidem.n.fieri putat in elcmentorti 
permidione,quod in fimplici reui cranfmutatione, vbi reces aliqua forma in 
fubiedtam materiam commigrat, pellitur vetus atque decedit: Ceterum du 
exclemenuoru temperatione corpus innouatur, illorum fornis nihilominus 
in hoc manene. Adeo vt fi illis congredientibus herba nafcatur, in ea Cer¬ 
nentur iliorum fubftantiae ,dumque rurfum herba concodtione in fangui- 
nem, tandem vero & in carnem mutabitur, licet herba: forma intercidat, 
noua nafccnte, nequaquam tamen elementorum formae exeunt,fed flabiles 
permataebunt, quoad vlla compofiti ratio conflabit, quamuis nonvna-»* 
& perpetua permixtionis, proportione. Sic enim de his Aatuerunt viri 
praeclariflimi, Primus Hippocrates, qui lingula qu? ad gignendum conflu¬ 
xerunt , taiem vim, ait, in corpore retinere, qualem contulerunt: & omnia 
per interitum eo recedere, vnde fune accepta ; quod fieri neutiquam polfet, 
nili pnflinas illas naturas retinuiflent. And. rurfus definitionem f.metaph. 
traditam citat: Elementum ed id, quod cuique compdfito primo ined, 6c 
in quod vitimum corpora diuiduntur. Caput etiam f.tib^idc caelo citar, vbi 
Anti, affirmat, in carne, atque ligno, alijfque fimilibus, ignem atque ter» 
ram facultate, & ( vt dicere folent ) potentia inefle, haecque ex illis mamfe- 
fte fegregari. Quod fi illorum fubftantiae occidiiTent,qui fieri pofTet > vt de- 
nmm feiungercntur ? Hxc fane, inquit, porcentofa fuerat opinio, qua dum 
limiores veterum Philolophorum difciplinam, petmixcionifque rationenu 
aflequi minime valuerunt, ab illorum fententijs temere defecerunt. 

Hactenus Fernelius,qui fi paulo folidius dodtrmam,quam verborum con¬ 
cinnitatem & ornatum affectaflet ,propofitam quaeftionem non adeo du¬ 
biam, tam ridiculis argumentis neutiquam inquinaflfet. Nam Icuiflime om¬ 
nium veritatem noflrae doctrina: oppugnat: eamque oppugnando,praecipuis 
in medicina, &: Phiiofophia viris oppedere, fola iatinitatis elegantia lurful- 
tas, minime veretur. Turpiter tamen \ nam fi quam ille dodtrinam laude di¬ 
gnam congelfit, ex vberrimis Anteceffotum piomptuanjs eam pene exhau- 
lit: non ranquam ingenuus fcnptor, bonae difciplinae parentes faepe com- 
Incmorans} l'ed vtcailidusiacro , fuumia&antcr faciens quidquid alijs aftti- 

O te 


Ferntlij te 
meritat per 
iiWgttur 


io 6 L I B E R P R I M V S 

'te eripuit,&: hos rurfus ingratus> fuperbufque increpat. 

Imponit quidem recenti oribus , qui nunquam cogitarunt, calidum , fri¬ 
gidum , humidum, 8 c ficcum in mixto efle meras qualitates , fed qualitates 
fubftantiae annexas. Dicunt enim omnes, praiter qualitates elementoru \ru 
refra&as >& contemperatas > in mixto permanere materias eorundem ele¬ 
mentorum . Ergo non dicunt folas qualitates in nobis efle, 

Gratias Fernclio agimus pto diftin&ionc illa calidi(&. fle de reliquis)quod 
aliquando pro qualitate.aliquitdt» pro corpore cui haeret accipitur.Fingit.n.fi! 
nobis aliquid noui inuenire, cum diftin&io illa vulgatiflima fit apud Arift. 
& Gal. Multo tamen me ius dixiflet, calidum aliquando pro nuda qualitate 
accipi.aliquando pro calida fubftantia, non pro corpore,ille loquiturpiam 
corpus cui accidentia conueniunt, ni vna ciim accidente fumatur, acciden¬ 
tis denominationem non fufeipit. Secundum hanc claritatem loquitur Gal. 
cornm. 14. lib. 1. Aph. fic: Hoc ipfum igitur verbum , calidum, aliquando 
transferimus ad qualitatem ; cuius proprium nomen eft caliditas; aliquando 
denominatiue totum corpus dicimus calidum a caliditate: eftque hic mo¬ 
dus loquendi plurimus in omni vita j 3 c fuir apud antiquos,veludTheo- 
phraftus oftendit,in eo Pk qui de calido Sc frigido infcnbitur . H?c Gale¬ 
nus, cui in claritate eft inaequalis Fernelius , qui vbique Tyrombus obfcuri- 
tatem parere mauult,quam cxiquu eloquentia.’ pun&um in periodo omittere. 

Iteru illi gratias agimus pro alia diftin&ione calidi(&. fic aereliquis)in ca¬ 
lidum excellens, Sc in calidum remiflum. Quam dodrinam habet Arifl .lib. 
2. de gener, cap. 7.vbi ait: calidum, frigidum, Sc humidum, Sc ficcum efle.-» 
(impliciter &c abiolure>acmtenfiue talia,alia verbremitse &: fecundum 
quid. Hanc eandem dodrinam habet Gal. lib.r. de tempeianv cap.i. 

Fernelius fecundum argumentum recentionbus tribuit, qwos ait»elemen¬ 
torum in mixto integritatem denegafle \ quod elementa lpfa nullibi pura ex¬ 
tern. In quo fane fallitur, nec ad rem quidpiam dicit. Nam hac ratione vti- 
tur Arifl:. vt probet mixtionem ex quatuor elementis fieri, Sc harc fimul ad 
illam concurrere, vti a nobis in fuperioribus expolitum eft: in aere quidem 
igneae quadam exhalationes apparent,quae nubibus commixta.*,!! rudus cum 
pluuijs defccndant,ad mixtum in terris conficiendum, vna cum reliquis 
erunt idoneae. Nec fol&m ex element.s impuris, fed ex diuerfis liquoribus, 
quorum quifque mixti rationem habet, agendo S>c reagendo in fe lnuicem, 
in mixtum quoddam temperatum delinunt; vt aqua Abfynthij Sc aqua Por¬ 
tulacae debite commixtae: Vinum pariter &aqua. Secus de coafimihbus 
liquoribus dicendum; qui commixti, quoniam in fe non agerent, mixtunu 
Generatio non conftituerent, fed cotnpofitionem. Generatio enim ex contranjs (vt lo- 
naturalis , Ruitur Philofoph. lib.2. de generat, tex. 36.) in contraria eft mutatio. Gene- 
& arttfi - ratio enim ex arte non raro procedit, quod innuit Aiift. lib. 2. de generat. 
siahs» quando loquitur de generatione fecundum naturam •, quae verba ideo ab ip- 
fo prolata funt,vt generationem fecundum naturam a generatione artificiali» 
diftinguat,tefte Philoponoin dibtum textum. 

Quod denique vix (incera repedantur elementa, Arift. & aliorum pene 
omnium eft communis fententia, fi fuperiorem Sc ab aere remotiorem ignis 
partem excipias. Proinde A ift. lib.4. Meteoi. cmnia,excepto igne,putrcice¬ 
re affirmat; quoniam alia quatuis, mixti faltem unperteCli rationem habent. 
Nos quidem dubitamus, an terra in fuo centro ac meditullio fincera tit;quo- 
niam abfonum videtur terram vllibi fumniam illam ariditatem, ad vnionern 
Sc cohaefioncra ineptam, retinere. Non enim loco ftare poflet pra: tanta-, 
ikcitate. Quod 



DE ELEMENTIS. 107 

Quod tertio loco tribuit recentioiibus,verum efl: nam omnes in hoc con- 
fentiunt, elementorum formas fubltantiales in mixto non permanere.Oppo- 
init Fernelius , fi hoc verum effiet, nullum intercedere diferimen inter mixtio¬ 
nem^ fimplicem tranfinutationcm. Cui obiedioni cum ipfo Ariftot. iamu 
antea fatisfeci mus. 

Fernelius Hippocratem citauit, fed incaute nimis, ne dicam imperite. Ait 
enim: Primus Fiippocrates, qui fingula quae ad gignendum confluxerunt» ta¬ 
lem vim,ait, in corpore retinere, qualem contulerunt. Mendose fane & pa¬ 
rum fideliter Hippocratis verba traduxit , qua: hoc modo iuxtalitteram-, 
grtecam fe habent: Neceffiarium igitur natura tali exiftente ,& reliquorum 
omnium 8 c hominis non vnum effie hominem, fed vnurr.quodque conferen¬ 
tium ad generationem habere aliquam virturem qualemcunque conferebar. 
Ecce quomodo Fernel usncglieCnterunaifirparticulam»aliquam, pro qua, 
Comariusoptime ponit,quandam. Hmc liquet Hipp.^contra velle,ele¬ 
menta in mixto potefiate & non achi permanere,*vt verba illa,vim quandam 
habere, exprimunt. Non enim affirmat ea reti ere totam integramque^» 
fuam viitutem in nuxto , led quai dam ,* vt confirmat rurfus particula, cua- 
Icmcunque . Et ha’ quadsm virtutes iunt prima: qualitates praecipue, a qui¬ 
bus ipfa elementa ralia dicuntur, vt conformiter Arift. loquitur Gal.lib.i.de 
element. c. 5?. 

Locis Ariftctelis a Fernelio citatis , antea fat'$fadr.m efl:. Arift. enim ma- 
nifefle affirmat, elementa non adu, fi d potefiate in mixto remanere; cum 
in carne 6 c ligno, ignis 6 c terra facultate tantum, & petentia, vt confitetur 
# Fernelius, contineantur. Qnod enim efl in mixto potentia, non efl adu in 
mixto. Sed ex Fernelio elementa fiunt pt tentia in mixto. Ergo ex Feinelio 
elementa non fiunt adu in mixte. Potentia enim aliquid effie,ei quod efl adu, 
oppomtur; vt patet cx ijs qua a nebis dida fiunt de calore adu ex Arift. Nam 
vbi calor lecudum rotam caloris intenfionem adeft,nihil frigiditatis adu ini¬ 
bi continetur, fed potentia inefle dicitur, quia tale adu calidum, frigidum 
aliquando effie poteft;fcd fiicccfiiue.' In Metaphyfica etiam opponit effie 
adu, effie potentia. 

Idem Fernelius cap.7-lib. 2. Phyfiologia: docet,iufte Empedoclem ab 
Ariftotele lacefiin, quod ille affirmaffiet elementa exiguarum partium appo- 
fitu folo permifeeri. Sed incaute nimis, quoniam Arift. ccnfuram *equ£,ac 
Empedocles, ipfc fubit. Quid enim ille, praeter Empedoclis opinionem de_* 
elementorum commixtione,retinet? imo difficiliorem ille quam Empedocles 
opinionem format. 

Primo inquit mixtionem elementorum fubftantias non integre intermi- 
fccre,id eft,omnes parres diuerforum elementorum non tranfponi interfie 
A vi mixtionis; led folas qualitates ita commifceri & confundi,vt «qualiter fine 
fufae per vniuerfum corpus mixtum. 

Secundo ait,quoties elementa ad mutuum conflid:um pari fere robore co- 
fluunt,fefcinuicem iri exiguas partes,non vero in minimas interfecate, vt 
vna pars vnius elementi alteri alterius cohaeieat, & nihil fenfu Vifus, audi¬ 
tus, guftus, tadus,aut ohadus inconsmixtum notari poftit.Hac partium ele¬ 
mentorum tranfpofitione fada, e^dem partes in mixto,«que ac ante mixtio¬ 
nem fuas formas fubftantiales fine vita mtenfione aut icmilfione conferuant. 
Elementorum tamen qualitates, vt paulo ante piotulit, totae totis icpeimi- 
fcent, 6 c mutua aitione fe ita temperant, vt in temperiem quandam & mo¬ 
deratione redigantur; huiufcemodi temperies taquam fimilare quid per vni- 

O 2. uer- 


Ferneliut 
male citat 
Hippoc* 



Fernelius 

perfringi¬ 

tur. 


Empfdo» 
tlis erro¬ 
re renouat 
fernelius . 


jirgHmen» 
fa contra^ 
fern. 


168 LIBER PRIMVS- 

ucrfum coipui mixtum diffunditur. Lcet igitur fubftantiar jw$’ «aw , id cft, 
fecundum fe totas temperari nequeant, fed duntaxat continua appofitione^ 
connedfci, qualitatum tamen primarum, confiunmata eft nvxtio> qua mix¬ 
tione abfoluta, temperamentum in toto corpore fuccedit» quam mixti for¬ 
ma illico confequitur, & inde mixtum refulcar. 

Tertio»elementorum portiones qux in fimplici corpore produflo rema¬ 
nent cum fuis formis fubfillunt, non tamen libere aut fui iulis, fcd implici¬ 
tae, vin&se, &c intercept? ob mutuam primarum qualitatum pugnam, Sc no¬ 
bilioris formae mixti prxfentiam. Quamob caufam nec ignis vrit, nec alia 
elementa intense agunt. Quare potellate tantum infunt. 

Sed haec figillatim examinare decet. Ait ille primo, quod mixtio fubftan- 
tias elementorum non inferit,totas totis.ln quo fane bis pec cac.Primo, quia 
contrarium paulo poft afferuit dum ait, partes diucrfi generis in mixtione^ 
fibi cohaerere •, qua: autem ab illo dicuntur diuerfa genera, funt elementa; 
quamu>sapud prxfianttores Philofophos vnius genens cancellis cohibean¬ 
tur. Sunt enim corpora naturalia in folo fubftantiae genere collocata, fal- 
tem quatenus talia . Secundo grauiter peccat, partium elementorum inter- 
mixtionem nue interpofitionem negans . Nam hac via omnem e natura eli¬ 
minat mixtionem,quae fici i nequit, fine aliqua partium tiaufpofitione,&: ap- 
proximatione, quod ipfc Empedocles admifir.Si enim partium inferno, con- 
fufio, Sc intertnixrio denegetur, neceflario mixtio, quia vt hxc, Sc omnis ge¬ 
neratio fiat >abfciua padi uisadhiberi debent. 

Sed «licet aliquis, quando Fernelius ait , elementorum fubftantias totas 
totis non inferi, ipfum illis reniti, qui corporum penetrationem ,tefte Plo- 
tino, admiferunt. Quoniam percipere nequibant, quomodo fine tali corpo¬ 
rum penecratione fudores cx integris corporibus per cutem emanarent, vel 
quomodo lana aut ipongia aqua, alioue liquore perfundi poffit fine huiuf- 
modi penetratione, cum nulla pars lanx aut fpongia: fine liquore extet. 

Sane, fi connatalem errorem loquutus fuilfet Fernelius, teprchenliono 
dignus non edet \ quia ibi penetratio corporum neunquam fit, fed iuxta po¬ 
nuntur per talem luxta ofitionem augentur & crefcunt. Verum illud 
verbum, inferit, quo vfus eit Fernelius, corporum penetrationem non figni- 
ficat, ied interpofitionem, vel intennixtionem quandam, fiuc intcracccfiio- 
ncm,vel ordinate intcrdifponerc,vel intus collocare. Ergo ncgauic,< 3 e 
concedit tranfpofitionem pattium fubftantiae elementorum. 

Secundo confitetur tandem Fernelius in mixtione ipfa mifeibilia, fiue ele¬ 
menta fefem parres exiguas, non vero minimas , quae fuas formas retinent, 
inierfecarc, Sc harum partium tranfpofitionem fieri, &: omnia fenfus iudi- 
cio in mixto elfc commixta;non quod fubftantix elementorum fecundum.* 
fe totas temperentur, aut commifccantur, fed futficit,vt qualitates primae 
mutua inter fe inuicem actione contemperentur. In quo fane cum Empedo¬ 
cle concurrit, qui folam elementorum tranfpofitionem in mixto fine eorun¬ 
dem corruptione afferebat. Contra ergo Fernelium Empedoclis opinionem 
renouantem, eo modo, quo Ariftoteles in hunc modum lib, i. de generat. 
cap.7.fcqucnua opponamus tela. 

Primo, fi elementa integra in mixto permanerent,non daretur mixtio, 
nec mixtum mfi apparenter tantum ,& fenfus impcrfc&ioris iudicio. Pro¬ 
batur illa fcquela ; quia fecundum exquifitum fenfum linceuin tale mixtum 
non edet mixtum, fed aggregatum quid, eo modo, quo domus cx lateribus, 
lapidibus > liguis, ciauis, cemento • 





DE ELEMENTIS.' 109 

Secundo, fi elementa in mixto integra permanerent, fimilare nullum cor¬ 
pus admittendum effer ; quod probatur: Quia id , quod componitur ex par¬ 
tibus heterogeneis Sc diuerfae omnino rationis, non eft fimilare & homoge- 
neum : Sed caro, & os &c. qux partes fimilares communiter nuncupantur, 
ex huiufnaodi rebus diuerfae natura: componuntur. Ergo non funt corpora 
homogenea, ted prorfus heterogenea. Minor patet: Partes fimilares com¬ 
ponuntur ex elementis adu exi fl entibus: Sed elementa funt diuerfae ratio¬ 
nis , 8c fpeciei, 8c magis>vel aeque faltem aliena dc remota ab inuxem, qua 
os <5c caro inter fe, aut cerebrum & cor. Ergo quod ex clementis compo¬ 
nitur , heterogeneum eft , dc nullatenus homogeneum. Sed fimilares par¬ 
tes communiter fic didar, componuntur ex eltmentis adu exrftcntibus, vt 
Vult Fernclius. Ergo fimilares erunt diflimilares potius quam fimilares. 

Tertio, fi elementa adu in mixto permanerent, ex quacunque parte mix¬ 
ti quatuor elementa non fierent, eo modo , quo ex qualibet cerae parte om¬ 
nis figura: Vt enim cera, & omni? eius pars eft capax figurat circularis, trian¬ 
gularis , quadrangularis, pyramidalis, dc aliarum omnium; ita pars fimi laris 
eft in potentia, vt non folum cx ca fiat auc generetur aqua, fed infuper ter¬ 
ra , aer, & ignis. Verum fi elementa ira in mixto integra remanerent, vt Em¬ 
pedocles , & Fernelius volunt, in mixti folutione ex parte ignea, fiue quae 
ignis eft, non ficient alia elementa, ficuti nec ex aiijs ignis •, cum tamen ex 
opinione Arilt.^ fequacium quaelibet pars mixti fit in potentia, vt ex ea re» 
fultent quatuor Elementa. 

Quarto, fi elementa integra in mixto confiderent, nec augmentatio nec 
generatio in natura darentur. Augmentatio enim fecundum additionem 
vel appofitionem vilius rei alteri fieret, quod eft xquiuoce augeri, vt loqui¬ 
tur Philofophusi quia nimirum fit per iuxtapofitionenv, vt fi quis aquairu 
aquas addiderit, dc fecerit ampliotem , dicere confueuimus, aquam audam 
efie: pariter opus fidile per rei externae appofitionem augetur,domus,vinum, 
& fimilia. Augmentatio vero propria fit, quando alimentum alccratur, fiue 
concoquitur, & partibus rurfus apponnur, & a nutritiua afiimilaturj dc tan¬ 
dem , fecundum omnes diraenfiones , patres auget. 

Quinto, Generatio nequaquam fieret, fi elementa integra in mixto per¬ 
manerent •, quia generatio nunquam fit(Taltem fecundum ordinarium gene¬ 
randi modum) quin corruptio eam praecedat: Vnde illud Arift. diduin i n_, 
axioma migra ait: Generatio vaius eft corruptio alterius ,& vice verfa_,> 
corruptio vnius eft alterius generatio. Ergo mixtum nullo modo generare¬ 
tur, fi elementa incorrupta perfifterent. Solum enim fieret mixtio dc mixtum 
per mifcibilium laedas, vt Empedocles apud Arift. loquitur. Et fic mixtam 
cfiet aggregatum quoddam, & non verum mixtum: nec mixtum dicere¬ 
tur corrumpi , fed elementa feparari ab inuicem, dum noftro mdicio cor- 
tumpitur. 

Sexto, Nihil fincerum in noftro corpore reperitur, vt Galen.lib.^.de vfu 
part. authoritate Hipp.lib. de alimento, afleucrac: Omnia, inquit, omnibus 
commifccntur, ergo elementa adu in mixto non remanent, Si enim rema¬ 
nerent elementorum formas veliui ligatae, &. feriatae, vt placet Fernclio, fru- 
ftra omnino di contra naturae legem: nihil enim oriofum in corpore anima¬ 
lis extat, tcftc Gal.lib.4. de vfu part.cap.t. 

Septimo,ex Fcmelio c.6.& c.vlt.lib.i.fux Phyfiologix, elementorum for¬ 
nax fubftantialcs in mixto adu continentur, & lib.j.c.a.audadcr alierit,qua- 
(Uor pumas qualitates fecundum totam luam latitudinem > id cft in iummo 

gradu 




) 


Ex Cale- 
Honi Ele¬ 
menta al¬ 
terentur » 
& trafmu 
teturynix- 
tum ind^j 
fieri ne-- 
quit» 


i io LIBER PRIMVJ 

gradu, in mixto permanere r doncc diffoluatur. Ergo per torum vitar deeut- 
furn dabitur in corpore quouis animaro temperamentum ad pondus. Pro¬ 
batur confequenria. Temperamentum ad pondus eft temperies refurgens 
cx primarum qualitatum oquilibrio, 5 c commixtione, aut contemperatione. 
Sed toto vitar decurfu datur talis confufioSc oquilibrium . Ergo &: tem¬ 
peramentum ad pondus. Minor patet j quia cx Fcrnelio fit confufio Sc com- 
mixtio primarum qualitatum in mixto, & protcrea ineft paritas & oquilibriu 
intenfionis earundem primarum qualitatum, cum omnes infint in o£tauo 
gradu fiue in gradu fupremo, atque fincero. 

Odlauo > fi elementa permanerent in mixto integra, nec caro, nec vena-» 
temperamento inter fe diftinguerentur, quod eft contra Gal.lib.7. method. 
c.$. vbi ait ; quamlibet partem ab alijs diftingui,ed, quod calidior, vel frigi¬ 
dior , vel ficcior, vel humidior fit, vel quod calidior fimul, 8 c humidior, 
vel calidior,& ficcior &c. Id inquam, cxFernelij dotftrina fequeretur, 
quia quatuor prima: qualitates confufs, 5 c commixta: oqualiter, diffundun¬ 
tur per vniuerfum corpus, vtilli placet. Ergo vnapars non erit altera cali¬ 
dior , nec ficcior, aut humidior, aut frigidior. Fernelij verba lunt haec: Qua¬ 
litatum tamen confummata eft permixtio. Cumq^ hoc abfoluta fuerit, tem¬ 
peramentum accipit aequaliter toti confpcrfum. 

Nono, non daretur nec caro nec pars organica in animali j quia non ef- 
fet quidpiam vnde forma animalis mortalis educeretur,nec aliquid,ex quo ta 
les partes generarentur.Nihil enim eft in uiuentc(homine cxcipe)praerer qua¬ 
tuor elementa quo fecundum fuas formas in eo adtu manent. Qua:elemen¬ 
ta, cum non tranfmutentur > aut corrumpantur, vt ex ijs aliquid concrefcar, 
in viuentes partes, fiue fimilares,fiue organicas migrare nequeunt. Nam ex 
elementis permanentibus integris nulla forma educi poteft. Mixtio cnirrL 
cum generatio quodam fit, fine procedentium corporum corruptione fieri 
nequit. Nam cx procedentium formarum corruptione, fequitui cdu£tio 
nouo formo e potentia materio. Plene plancque hanc dodrinam fic expo¬ 
nit Galen. lib.i.de clement.c.j.Quod fi prima refpexcris dementa, facile fie¬ 
ri poterit, vt quamuis ea nullum habere fenfum fupponatur, modo polfint in 
fc mutuo,multifariamque agere &: pati, aliquid inde multis intercedentibus 
particularibus alterationibus, corpus fenlu proditum [gignatur. Quotief- 
cunque enim ex pluribus quidpiam componitur, fi ea, quo in compofitio- 
nem veniunt, qualia funt, talia ad extremum vfque duraucrint: nunquarrw 
id profecto, nouam vliam,aduentitiamq; adipifeetur formam, quo in his no 
profuerit, c quibus conftituebatur. Quod fi ea multifariam varientur, tranf¬ 
mutentur , 6c alterentur, poterit tunc in compofito aliquid fuboriri,quod ab 
his quo prius in primis illius reperiebantur, fit generis alterius. Galenus fuo 
inore hac communem Philofophorum dodtrinam confirmat exemplo odiu, 
quo ex lapidibus, lateribus, lignis, tegulifque conftiudo funt, & nihil pror- 
fus confimiles odes adepto funt, quod non continebatur in ijs,ex quibus fa¬ 
bricato funt. Nam durities ,grauitas, magnitudo, figura, & color, iftis om¬ 
nibus figillatim quo ad compofitioncm odificij concurrunt ,adeiat> Vndc 
ipium odificium illa omnia prodicta accidentia, duritiem , grauitatem , ma¬ 
gnitudinem ,colorem, figuram, a dfetis componentibus recipit, & proterea 
nihil amplius acquifiuit, non mollitiem denouo, nonalium colorem, nec 
quidpiam notatu dignum, proter folum ordinem fitus eorudem componen¬ 
tium . Verum figuram & magnitudinem habent «des prodidto i quia com- 
ponentia m$ iiiclcm poilcoant • 

Quare 





DE ELEMENTIS. m 

Quare (inquit,Galenus eodem cap.) nequit ex elememis,quz fuas quali- 
tatesvfquequaq,- immutatas feruant, quidquam genetis diuerfi gigni.Scd ii 
tranfmutentur, fane poterit. Poterit enim quod hactenus nigrum fuir per 
multas tranfmutariones medias iterum album fieri quod nunc album, 
mox fieri nigrum: quod praeterea fenfus expers eft , illius fieri particeps. Vn- 
de qui ex igne, aqua, aere, & terra inuicem tranfmutatis , atque alteraris, & 
ad teperamentum quoddam redachs,gigni corpus volunt fenfitrice facultate 
pra:ditu,hi cofentanea prontyiciat.Qui vero ex illis,ita vt funt,pcimar.etibus 
&jperrnixtistantumodo,peiinde,ac triticu,ckcra & fab$ in aceruo,hi nimiru 
ea qux fieri nequeam fedtantur.Na nec prorfus quidqua intereft, fi dicas ex 
foloignis ,aqua,aeris,terraqueconuentu,corpus fentiens nafci,antfiex 
a r omis,quod prifei illi affirmabant. Iam enim nullum corpus quod fenfum 
habeat, poteft ex pluribus elementis conftitui, finiul coeuntibus, qux ta¬ 
men impatibilia fint ,* cum fit monftratum,nihil in his fimul cc^mpoftcis oriri 
pofle generis alterius. Senfusveio eft omnino e genere diue|ifoa figura., 
grauicate, 8 c duritie, quae atomis inerant, Sc ab abjs quoque , qqx igni,& ter¬ 
rae, aerique,aqua:. Eft enim fenfu* alterius cuiufdam generis a c alore, fa~ 
porc, £k odore &: exteris tandem, qux (vt omnia in vnum colligam) corpo¬ 
ribus infita funt. Non ergo, aut ex atomis corpus aliquod , quod vim fenfi- 
tricem habeat, procreari poterit, aut ex igni, & terra, aere, & aqua, quae im¬ 
mutata permaneant, & talia femper, qualia ex fua ipforum natura funt, ni- 
hiique vnquam patiantur. Quare vel ex elementis primis quibufuis fentien- 
d< vis infit, vel ex illis licet hac careant, ea tamen natura funt, vt a)terari,& 
tranfmutari poffint, erit necefte corpus conftitui, quod fenfu prteditum eft. 
Varias ergo tranfmutationes requiri ad hoc, vt fenlibile corpus euadat, redtd 
affirmat Galenus. Vnde plantas ex elementis nafei alibi dicit, & has ab ani¬ 
malibus comedi ,& animalia rurfus a nobis,vt in noftram fubftantiam con- 
uettatur.lmo exprcfse hb.8.de Placit.c.4.afhrmat, elementa in mixto no con- 
bneri adiu. Poftquam enim ait, eadem elemeta ab effedhicibus qualitatibus 
appellavi ab Hipp. calidum, frigidu,humidii,& ficcum.Rurfus inquit: Pote- 
ftate fiquidem in corporibus, non adtu infunt. Et fub finem cap.ait, nullum 
fincerum elementum in corpore contineri. Comment. in lib. de natura ho¬ 
minis tex. jS.in mixtis cxquifitum elementum mente tantum excogitari pof- 
fe monet. 

Vifus eft Galenus citatis in locis praeuidifse Fernelij errorem Empedocle 
reprehendens . Vnicuique enim patet,Galenum eodem fere modo, qaio Ari- 
ftotcles aduerfus Empedoclem & Democritum pugnafte. His enim [illi iuc- 
cenfent, quod omnia ex rebus intranffnutabdibus confingere putarenr.Ari- 
ftoteles ergo, & Galenus alceracioncm, & tranfrnurationem elementorum-, 
in fe inuicem, tk in mixtum rationibus varijs a nobis dedudtis, rite admile- 
runr Et poft Hippocratem quidem, qui lib.de natura hominis commixtione 
& contempcrationem elementorum tum communium, tum etiam eorum-, 
qux animalibus peculiaria funt,vt fanguinis, pituitae, bilis vmufque, ad mix- 
! ti humani integritatem prxrequirit 

Decimo ,ex Fernelio qualibet pars mixti temperie ex quatuor primarum 
i qualitatum comixtione refulrante affedta eft. Sed qu.xhbet pars mixti eft 
fimplex elementum. Ergo quodlibet elementum quamdiu in mixto fuerit, 
temperamento, tanquam difpofmone, gaudebit. Quod tamen ridiculum 
eft: Nam elementum in rerum natura integrum effic nequit fine naturali in- 
fuaque difpofmone qua ei us forma in fua materia conferuatur. Sed tempe- 

ramen- 


Nec ex a- 
tomis nec 
ex elemen 
tis atlu fer 
m^netibus 
qmdfiamu 
fit ex (ja /• 





«ii LIBER PRIMVS 

ramentum non cft infita elementi difpofitio . Ergo fub remperamento inte¬ 
grum ftare nequit. Ergo cum elementum, ignis v.g.in mixto propriam ami- 
ferit difpofitioncm, cahditatcm nimirum in fummo gradu, ficcitatem in 
remilFo, & temperie acquifiuerit primarum qualitatum, impoilibile cft quin 
propriam perdiderit formam fubftancialem, «5 c nouam acquifiuerit formam 
mixei diotam: Quod cunque quidem corpus proprijs formis accidentalibus 
deftituitur ,nccefTan6 fubftantiali forma pnuabitur. Nam peculiaria cu- 
iufuis corporis accidentia, funt difpoiitiones, quibus forma fubftantialis 
talis corporis in fua continetur materia. Quare cum in mixto quouis extee 
fola temperies ex Fernelio,in quouis mixto erit vnica forma mixti, qua: tem¬ 
periem tanquam propriam difpofitionem expofeit. 

Vndccimo, quaelibet pars mixti eft elementum quatuor primis qualitati¬ 
bus , licet confufis, affeCtum, ex Fernelio. Ergo accidens de vno fubiedto 
in aliud tranfmigrat. Nam a parte ignea furamus calor ad aqueanr, & reci¬ 
proce a parce aquea ad igneam fumma frigiditas, tranfmittitur. Ergo contra 
PInlofopbiam,quar accidens de fubiedtoin fubie&um non tranfiie docet, 
gvauiter peccat Fernelius. 

Duodecimo,contrarias primarum qualitatumcombinationes,impoffibi- 
les ab Arift. iudicatas,admittit Fernelius, etiam in fummo gradu* tn ignea 
enim parte fumrnam ficcitatem, fummamque humiditatem, fummamque 
praeterea caltditatem ^ frigiditatem audaCter confotuit. Nam ait, in qua¬ 
libet parte mixti leperiri equaliter quatuor fummas qualitates.Ex quibus co- 
ftac Fernelium a Philofopho plurimum defecific. 

Et profecto mirabilis eit ipfe Fernelius in Puis fcrinris j nam aperto marte 
in tecentiores excandefcir, vt probet elementa in mixto permanere j & qui¬ 
dem iuxta antiquorum placita, quibus tamen, vt demonltrauimus omnino 
aduerfatur, imo fioi ipfi, qui lib.i.dc elementis c. 7. haec habet: Tum enim 
Fernelius mutua vi effeCtione pugnantium qualitatum, fic illorum Cubitantia: totae 

fb t contra frangentur, comminuenturque, fic qualitates omnino temperatione con- 
ritis. fulaefe retundent, vt illa demum neque fubftantias neque qualitates puras 
feruent & integras. Quid aliud ex his inferri potelt,nifi quod elementa-, 
non maneant pura integra in mixto j dc tamen in progreflu contrarium^ 
fuadet. Si autem ei piacuir elementorum iubftantiaies formas refraCtas at¬ 
que remiflas in mixto permanete, quemadmodum voluit Auercocs»toto C£- 
lo, vt hic, aberrauit,- quia fubftantia non inteditur nec remittitur more qua¬ 
litatum, ex cap.dc fubftantia. Nam haec non^fufeipit magis CC minus. 

Demquein fubfequenribus ait; Hinc corpus vnura prodit confimile_^, 
quod re pfa fimpiiciter vnicum iam eit: Na n contraria qu.e m pcrmiltione 
iam venerant, non energia, id eit efficacia , vel aCtu, fed potentia duntaxat 
luperfunt, &: manent. Quid ex his Fcrneiij verbis etiam colligi potett, mfi 
quod potentia 8 c non aCtu permaneant elementa in mixto ? Et hoc eit Peri¬ 
pateticis &: GaleniftiS plane confentire. Quod aute ilic alibi inquit, elemen¬ 
ta manere velua vinita fecundum formas, omnino ridiculum eit. Nam ex 
Philolophorum communi conlenfu,nihil natura molitur Iruitra,&; nun¬ 
quam onofa eit, Cui ergo bono forma: illa: elementorum in mixto vcluti 
demortua:? 

Rurfus citatocap.7. h.ec habet: Ad hunc igitur mod um perfeCte fit mix¬ 
tio, quae eit diucrfoumi in vnum atque idem concretio. Aqua aqua:, aut 
vinum vitio fimili infiifum non penniicetur nam licet iubita:uiarum-# 
quasdam fiat m totum peifufio, haec tamen integra nuuenr» non hebetata-.: 
t quod 






D E E I. EMENTIS. >1$ 

quod enim contraria neu?, edent, nequaquam feipfa mutaucruntNeque (i 
roilij aut finapis grana, aut etiam adamantem, faphirum, 6 c margaritam pla¬ 
ne iaeuia facta, contritaq,- confuderis, aliam permiftionem induxeris, quam 
qux deprehenditur a fenfu, quae potius collocatio quiedam eft, Sc quardam 
exiguarum partium compofitio. Rmfum fi lana aut fpongia oleo,humo- 
rcue quopiam perfunditur ,tametfi non fenfu modo, fed reipfaconfufa funt 
illa , nihilque reuera fint, vel in minimum fpongia: quod humore confpcr- 
fum non madeat, quia tamen in vnum atque idem illa non concurrunt, ied 
fuas ipfa naturas feorfim retinent lllarfas, naturali permiftione vacant. Fer-- 
neliusad mixti confectionem fufficcre,aiebat,partium exiguarum, non mi¬ 
nimarum (vt Empedocli, Sc Democrito placuit) cohaffionem & confufio- 
nem fecundum fenfum,- Nunc in hoc contextu contrarium dicit ,inquiens> 
milium & finapi commixta, & Iteuigata , mixtum non efficere,nili fecun¬ 
dum fenfum; cum tamen fecundum fenfum fint tranfpofita,& fibi inuicem 
contraria , ec modo , quo terra &c ignis: Dico quoad excedentes qualitates* 
nam finapi, licet fit mixtum ,in eo tamen calor & ficcitas alijs duabus qua¬ 
litatibus prrepollent •, vti in milio, frigiditas & ficcitas. Si ergo elementa in 
exiguas, non in minimas portiones diuifa,tranfpofitaque mixtum efficiunt, 
cur non finapi Sc milium ,& temporis decurfu fpongia paulanm commi¬ 
nuta , 8 c aqua ? Non enim ex elementis folis mixtum efficitur, fed ex alijs 
contran js . Quod innuit Arifl.lib.z.de generat, c.7. hac ferie: Erunt autem 
rfrifta alia ex contranjs, aut ex elementis. 

Demum Fcrneliuslib.2.c.4. fic dicit: Elementa igitur, ex quorum concur- 
fione omnia gignuntur atque concrcfcunt ,fi conncrfionibus, mutationi- 
bufque fefe plurimum exagitant,debent his qualitatibus pollere. Ecce quo¬ 
modo elementorum conuerfionem Sc mutationem folemniter hic comme¬ 
morat j ea tamen in mixto integra remanere contendit. Sed haec fane vix in¬ 
ter le cohaerent-: Nam Peripateticorum, Sc Galeniftarum terminis vfus, ele¬ 
mentorum. conuerfionem, & mutationenn ad mixti confectionem inuitus 
concedit; corruptionem tamen eorundem, minime: quam tamen admitte¬ 
re cogitur, elementorum conuerfionem, Sc mutationem admittens: alio- 
quin elementorum conuerfionem & mutationem explodere deberet. Er¬ 
go libi raanifeftc contradicit Ferneiius, vel in noftram fententiam reclinare 
cogetur. > 

Sed nobis obijeiet aliquis,proprietatem ignis in mixto relucere, calorem 
videlicet. Vnde neceffano fcquitur in mixto ignem adu foueri, ac perma¬ 
nere . Refpondeo caiorem non effe ignis proprietatem j alioquin aeri calor 
non inellet: nec in luperficie terne cx radiorum Solis reflexione producere¬ 
tur ; quemadmodum euenire quotannis teftiua tempellare confpicinms; ma¬ 
xime vero quoties Sol luos radios perpendicuiariterin tradus noftros diri¬ 
git. Sol igitur vntuaiiter continet calorem , quia tanquam caufa eminens 
calorem producit, non vt adu calidus. Ignis ergo proprietas eft, non ca¬ 
lor, fed calor in fummo gradu, aut fimpiiciter Sc abfolute. Vnde ignis, 
quatenus ignis, relpedu vnius corporis non dicitur calidus,& refpedu al¬ 
terius corporis frigidus (mixta vero e contra). Sed fumme calidus,Se fim¬ 
piiciter . Et calidum in hoc fenfu frigidum eft folum potentia, vt loqui¬ 
tur Ariftotel. lib. 2. de generat, capit. 7. Nam calidum fimpiiciter & iru 
fummo gradu nihil frigiditatis adu continet. Calidum vero moderatum-., 
non eft fimpiiciter, Sc intense calidum, fed refpediue: Subicdum enim- 
afixtunij frigoris j decitatis > & humiditatis particeps eft. (Quare tale-» 

P cali- 


Obieclio 

Solutio, 


Omne mix 
tn ex qua¬ 
titor eleme 
tis compo¬ 
nitur . 


114 LIBER PRIMVS 

calidam, refpedtu ignis frigidum eft, rtfpe&u autem alterius minus ca¬ 
lidi, calidum. Calor ergo,frigiditas,humiditas,& ficcitas in mixto cie* 
menta a&u inexifterenon indicant \ fcd elementorum refradtas qualitates 
vna cum materia, cui faltem ex parte antea haerebant. Hanc dodtrinam prae¬ 
clare exponit Philoponus aiens ,* nomine calidi firapliciter ignem intedigen- 
dum non efie , fcd id ©mne quod cft caloris particeps. Verum fi ignis ratio 
confiftac in fumme calido, hoc corrupto & rcmidTo ignis necefiario corrum¬ 
petur , ctiamfi aliqmlis calor fuperfit. Quae dodbina Ariftorelis e(t, qui pri¬ 
marum qualitatum inteafionem & remiifionem admittit, m xtionernque fie¬ 
ri , ait, quoties ipfacontraria, fiue elementa quatenus contraria inter fc ad ac* 
quantur & tranfmutantur, vt calidum fit frigidum > 6c frigidum calidum, 
ficcum humidum, & humidum ficcum. Dedit rationem, cur ex ijs adaequa¬ 
tis , mixtum, tanquam intermedium quid exurgat •, quia nimirum, cum cali- 
du adhi & fimplicitcr,nihil frigoris adiu continear(ide de frigido,humido,& 
ficco in fummo gradu dicendum) fcqueretur quod fortius agens,imbecillius 
in fe tranfmucaret, iuxta illud, adtio debet fieri, vel procedere a propor¬ 
tione maioris inaequalitatis. Et fic fortius agens in fe fuum contrarium con- 
uerteree. Quare exccfius primarum qualitatum a fe inuicem corrumpuntur, 
& per confequens formae clcmentoriqvt tande ex ijs aliquo rnodo adaequatis, 
exurgat mistum temperatu,falte quoad iuftitiam.Hanc doclrinam faris clard 
manife.ftat Arift. lib.z. de gener, c.7. vbi exprcfse habet contra. Ferncliii, ex¬ 
trema non remanere actu iu mixto, Sc extremorum exceflus, fiue incenfione 
fummama feinuicern corrumpi. Si enim fumma: qualitates in mixto rema¬ 
nerent quomodo remitterentur, aut ad medium fracum peruemrcnbSupereft 
ergo vt pofr mutuam in fe inuicem adbonem remifse in mixto permaneant. 
Datur quidem inter contraria adtio & reactio fecundum eandem contrarie- 
tatem, vt tefratur Galen. lib. 3. de fympt. caufis c. z. & Arifrot. hb. z. de ge¬ 
ner, c.7. tex*f 3.6C cap 10. tex.Sj. & 89. quod adhuc confirmat lib. 4. de ge¬ 
nerat. animal, c. 3. vbi harc habet: Omne agens patitur a patiente, vt quod 
fecat hebetatur ab eo quod fecatur, quod calefacit refrigeratur. Denique^ 
quodcunque mouet» excepto primo, mutuo mouetur aliquo motu : & inter¬ 
dum etiam ita fit, vt quod agit, magis patiatur, quam agat: &c refrigeretur, 
quod calefacit; & calefcat quod frigefacit. Mutua ergo adtione & reactione 
elementa in fe inuicem necefiario agent, vt fuofmet excedas non foium re¬ 
tundant, &c refsangant,fed corrumpant,vt ex ijs contemperatis mixtum reful- 
tet;cuius forma talem contemperandam,veluti difpofitionem,expofcit:adHo- 
nes vero & readtiones contrariorum non funt tatummodo nccefiarise in fim- 
pliciprodudtione,fiucin fimplici generatione vniuscorporis fimplicisaut 
compofiti,fed etiam in mixtione, qua: generationis fpecies efr. Nec inter lp- 
fa elementaduntaxat adtio & readtio admittenda funt; fed inter contraria., 
mixta ex quibus etiam mixtum fit, tefre Ariftotelc lib.z. de gener, c. 7. 

Vt huic libro finem imponamus,fcire decet ex Ariftot.lib.z. de gener, c. !. 
omnia mixta quacunque circa medij locum funt, ex omnibus fimplicibus, 
id efr quatuor elementis componi. Probat Arifrot. mixta qua circa medium 
mundi, id efr, circa terram fiunt,quatuor elementis vircualiter conftare; quia 
cum potentia in mixto fint, hoc corrupto,ex eo ifta nafcentut. Patet autem 
terram omnibus mixtis inetfe; quia vnumqnodque mixtum in terra,vcluti in 
proprio loco degie, in caque conferuatur &c ad eam tendit, fi ab eo fuerit re- 
motum,d unimodo non impediatur. Signum ergo efr quod terram virtute in 
fe contineant mixta. Aquam etiam mixta continent,quoniam coagulavi de¬ 
bent. 



DE ELEMENTIS. iiy 

bent, & terminari aliquibus figuris, tanquam terminis. Terra prxtcrca im¬ 
pense arida efljquare fine humidocofiftei^nequitjhumiduni enim eft,quod 
ipfam ftabiiem,prorfufque quieram reddit. Si enim eflec omni hurnido de- 
ftituta, decideret, id eft non fubftaret» fed in puluerem diffiparetur. Cimu 
ergo inrer quaruor elementa aqua fit facile tcrminabilis,vr mixtum debitis fi¬ 
guris terminetur, terras, quas difficulter alieno termino terminatur, neceffa- 
rio commifcebitui: quandoquidem ex fola terra, vtpotc arida, nihil prorfus 
fieret.Terra igitur, & aqua propter has cati fas mixto infuar. Aer auce &c igni* 
pariter eidem mixto mfunqquoniam contraria funt terne & aquar-,terra enim 
aeri,aqua vero igni contraria eft, vt contingit fubftantiamfubftantix contra¬ 
riam ede. Quoniam igitur generationes cxcontrarijs fufir( Vult enim mix-* 
tionem, generationem elFe) mexiftunt altera extrema contrariorum, neceffc 
eft, & altera inefle . Quapropter in omni compofito omnia firnplicia inerunt. 

Secundo probae eadem quatuor elemcnra in mixto ineffc defumpto argu¬ 
mento a nutiitione. Nutrimentum enim cum in parte* viuentes conuertatur 
debet ijfdem clementis conftare quibus ipfae partes in quas conuertitur.Nam, 
omnia nutri an cur ex ijfdem ex quibus fune, vt in contexru ait. Et omnia ex 
multis numuntUL. Quod probat, quia fi aliquod viu^ns vnico folo nu¬ 
triri poffet, elfet maxime planca i fed planta pluribus nutritur, & 
non aqua fola •, quod probat, quia rerra eft aquae commixta ; 

' * ’ideo agricola: tentant cum mifcuennt hic in fumma 

ariditate tempeftatis aeftiualis,iirigare. Hac arte 
comm.xtionis terrs,&: aquae plantas nutriunt 
■ /. . agricolae . Sed haec de communium 

elementorum natura, numero, 

, fine fiue vfu»mixtiqj ge¬ 

neratione, & cau- 
fis fuffi- 
' .' - ciant. 



t.i: Ji. 


P l 


NEL- 


7 ”ria gtne 
ra deme¬ 
tor h in h #- 
mine . 


NELLANI GLACAN 

TIRC0NALLIENS1S HIBERNI. 


PHYSIOLOGIA. 

LIBER SECVNDVS, 

DE HVMORIBVS, SECVNDIS 

ii'. ’- . • . • 1 . -:f .. • : 

Hominis Elementis, 


c a pvt p RIMVM. 

De Libri huius infiituto , & humoris natur*, 

. , . i , . ,r. 

Jr» ■ , Jtii t ■ ’ • :C: ■■ *■< -■ J ■ • ■ >» 

Alenus Iib.i. de Elementis c. r .Tria elementorum genera 
ptoponit. Prima elementa communia, dicuntur Calidum, 
frigidum,'humrdutn,& (iccitm,fme ignis,aqua,aer, &ter- 
ra,- quoniam communiter quibufuis mixtis, fiue animatis 
fiue inanimatis potetia infunr.Hipp.hec communia in re¬ 
rum natura admittendae!fe primus piobauit lib de nat. 
hom.quibus pofiris,ad fecunda elementa accedit,quatuor 
nimirum humores, ex communibus, niediantibustranfmiirationibus 4 in ali¬ 
menta , &c ex alimentis in hos,genitos. Hoc fecundum genus, primo genere 
contrarius eft } quoniam folis animalibus fanguine praeditis, nequaquam-» 
vero omnibus viuentibus,aut mixtis proprium e(l,& peculiarerquod in qua¬ 
titor humores diftribuitur ; fanguinem , pituitam, bilem vtramque, flauam» 
& nigram j quae quidem non medo generationis hominum, fed casterorurn 
etiam animantium fanguine praeditorum, elementa dicuntur. Tertium ele¬ 
menti genus, funt corporis partes nmilarcs vocata:, qua: folius hominis pro¬ 
pria elementa conftituuntur, vt Galen. loco citaro, & lib i. deelement.c.6. 
aderit. Communionem tamen aliquam , fecundum has eafdem partes ha¬ 
bet homo cum nonnullis animalibus fanguine praeditis, vt cum boue, cane, 
equo, alijfque confimilibus perfectioribus animalibus. Nam haec omnia ve- 
nas.habent, & arterias, &c neruos,& ligamenta, &: membranas, carnefquo; 
attamen non omnia vfquequaquc fimilia habent humanis partibus: imo ha¬ 
bent hsec animalia quxdam alterius cuiufdam generis ab his partibus diftin- 
&a; qualia funt vnguiae, cornua, aculei, roftra, fquammae, &c cortices. Vn- 
de, quemadmodum communia omnium mixtorum elementa, dicuntur cali¬ 
dum, frigidum , h umidum, & ficcum, ita proprias vmufcuiufque animalis 
funt partes illae, qux primae fenfu percipiuntur,dmilaies communiter didrac. 
Media vero e.ementa inter communia,& propria funt quatuor humotes,ho- 
mini, & perfe&ioribus animalibus communes, In alqs vero quibufuis ani¬ 
manti- 




DE HVMORIB V S. i 17 

mantibns propria elementa funt ea,in qux mixtum fenfibiliter diuidi potett*, 
cuiufmodi funt in arbore cortex, lignum, medulla,folia. 

Ex Gal.lib.8.de P!acit.Hippocr.& Plat.c.4. dementa communia in nobis 
non adu, fed potentia infunt. Quare prima elementa, qux in homine adu 
continentur, funt quatuor hutnores: ex quibus propria elementa, partes fci- 
licerifimilares quibufdam interuenientibus tranfmutationibus fiunt.Ex qua¬ 
tuor fiquidem elementis plantaru ortus ,Sc fmduu,&: ferairin exirtitjqux om¬ 
nia pollea ouibus, fuibus, capris, bobus,reliquifqj animalibus, qux vel her¬ 
bis , vel arborum frudibus, vel ramis, vel radicibus vcfcuntur, alimentum 
prxdant: at hominibus hxc ipla animalia nutrimento funt: ex quibus qui¬ 
dem cibis fanguis in ipfis gignitur, & pituita, Sc geminx biles. Sed fanguis 
plurimus ; vnde folus ex omnibus in venis apparet: alia pauciora creantur. 

Atque hic fanguis ed noftrx generationis quafi materia, qui ex quatuor qui¬ 
dem humoribus conflat ;a dominio tamen ita appellatur. Gignimur quip¬ 
pe ex ipfo, dum in vtero concipimur, primamque formationem adipifeimur: 
editique in lucem deinceps, formatorum membrorum didindam explica¬ 
tionem , incrementum Sc perfedionem inde accipimus: ac principio lade_-* 
educamur ex fanguine ortum habente j deinde ijfdem quibus adulti cibis 
vefeimur vnde rurfus fanguis, Sc pituita, Sc flaua, Sc atra bilis generatur. 

Flauani vero,aut luteam bilem appellare in prxfentia nihil interfit. Qux por- • 1 ' 

r6 omnia Hippoc. primus omnium quos fcamus, Sc Medicorum Sc Philo- 
fophorum, optime definiuit. Atque ideo primorum corporum xgrotatio- 
nes ex intemperatum fieri prodidit. Hadenus Gal. qui igni fiauauxbiieirL/, 
terrx arram, aqux pituitam , 1 orrefpontjere ait; quia in bile calor <Sc ficcitas 
alijs duabus qualitatibus prxdominanrur. Solum autem aereum elemen¬ 
tum , inquit, in animalium corporibus nixca naturam fuam, tum in rcfpi- 
rationibus, tum in pulfibus cernimus perditilfe. Hippocrates lib. de natur. 
homin. paucis humorum vfum in corpore, comprehendit, inquiens. Cor¬ 
pus hominis habet in fe fanguinem, & pituitam, Sc bilem tam flauam quam 
atram; ex quibus natura corporis eius confiat: Sc propeerea dolet, Sc fa¬ 
num ed. 

Ex his conflat,prima elemeta quibus adu conflat homo c(Te quatuor hu¬ 
mores ; ex his hominem, ranquam-ex idonea materia , procreari, Sc ijfdem 
corpus nutriri, Sc propter eofdem contemperatos , hominem fanirate frui, 
ob dillemperatos vero vel corruptos, eundem in morborum varia genera_> n , 
incidere. Hxc omnia, fine prolixiori elogio exadani humorum inuclliga- 
tionem facis commendant. Sileant ergo Erafiflracxi, Methodici, & Afcie- ru j mcome " 
piad^i apud Gal.lib.z.de facult.natural. Sc lib.de atra bile c. i.Sc Paracelfiilx r Atl0nenL * 
pariter, qui humorum cognitionem Medico inutilem eifr perhibent, quod lP ernunt • 
omne commodum vel damnum, a Sale,Sulphure,&: Mercurio procedere pu 
tene. Vnde fubfannantes, vel vt rediiis dicam, irifanientes, Galeniilas, Hu- 
moriflas appellant. Sic enim qux fenfus audu perfpicua funr, omni ratione 
dedituri e medio tollunt.Nos tamen cum fapientum torrente humorum na¬ 
turam, numerum, caulas Sc vfum perferutabimur. 

* Humor duobus modis accipitur. Primo late pro omni liquore , fiue pro Humor dn 
elemento aqux omfi alio qui aqux naturam, laltem quoad fluiditatenu, yliciteras* 
refert. Greceenim vypov nuncupatur-, Sc in hoc fenfuab And. definitur lib. ctjfitur . 
l.de generat.c.z. Huundum autem ed, quod cum facile terminos fufeipiat, 

.proprio non definitur. Secundohumor accipitur in minus extenfa fignifi- 
carionc* pro humoribus in humano corpore ex afTumptis alimentis, procrea¬ 
tis. 




Chytri & 
chyli acce¬ 
ptiones Vn~ 
riA . 


Humoris 
definitio . 


Piumidum 

alimentum 


Aqua no- 

(iras nutrit 


118 LIBER SECVNDVS 

tis. Noftri in (litati elt humores i i hac fecunda Sc contractiori iignific itio¬ 
ne examinare,qua grice chymus,ve! yv^ot vel yv\«r nuncupatur •, Hi 

tamen denominationes non raro varia figniflcat apud Gal. nam ^vAor Accipi¬ 
tur pro fubftantia in ventriculo ex cibo producta ,& cremori pci lanae confi- 
mili jvt patet ex Gil.Iib.4.dc vfu parc.c.j.lib. l.de facult.nat.c.8.& alib '.^vfjue 
vero, id elt, Chymus > a Gal. in fragmentis a Rabi Moife colledtis , elt hu- 
miditas qui reperitur in corpore animalis, Sc Chylus eft humiditas quae re¬ 
pentur in fructibus, cum comeduntur vel conftringuntur. Lib. vero i. de_> 
fimpl.med camenc.facuk.c.$6. ex mente Theophrafti, Ariftotelis, < 5 c Muefi- 
thei Medici guftandi facultas, vel ex ipfiufmet Gal. mente , fapor. 

Plato in eadem cum illis fententiafuit, vt patet ex lib.definition.medic. Sed 
ea, qui ex humido Sc ficco confidunt> & vi caloris concodta funt, 
fuccus appellatu'. Vel %u\oe dicaturhumorvelfuccusincraflatus , tum in_* 
animalibus, tum in pianOs . Lib. de definit. Medic ; hic habentur : Chymi 
appellatio apud Hippoc. (ltb.nimirum de humoribus, Sc lib.de veteri medi¬ 
cina prope finem 8 c lib.de alimento,) femper humoribus corporis deftinata 
elt ; cx quibus nos conftituimur, fanguine, inquam, pituita, Sc duplici bi¬ 
le ,flaua Sc nigra. Gal.eodem in fenfu loquitur lib-4.de vfu part.c.4.vbi chy- 
mum pro nutrinuo humore accipir. 

Humor in humano corpore cohibitus,prout omnigenum humorem com¬ 
prehendit , eft fubftantia humida, Sc vrphirimum fluida ex ingeftis cibo Sc 
potu, vi co&ionis fere femper,ad nutriendum aliofue vfus,gcnita.Qiiod au¬ 
tem fit fubftantia ,perlc manifeftum eft j quia humor omnis corpus eft >in 
quo cum reliquis fubftantijs corporeis conuenit. Per particulam, humida, 
a folidis partibus diftinguitur. Definitioni adieci, vrplurimum fluida, quia 
quidam humoris nomine donantur, qui licet mollia fint, fluidicatem ha¬ 
bent nullam vel pauciifimam. Eiufraodi funt adeps, Sc caro s qui a Gale¬ 
no humores concreti appellantur lib,7.methodi cap.6. Sc propria rurfus hu- 
mtditas qua partes nutriuntur, quique, ceu ros quidam pereas fparfus hu¬ 
mor nuncupatur, Sc ibidem tertia humiditas; qui fanc (1 fluida eflet, par¬ 
tibus non hireret, vt ea nutrirentur: Imo folidi partes humiditatem habet 
radicalem dictam, faltcm iquiualcnter ■, quatenus nimirum vera humiditas 
infita in dies reficitur. Hanc humiditatem cxiccari ait Gal.eodem lib. ca.f. 
in calce, iuxtaluntarumimprcflionem. Muciis pntcrea,vel pituita vifeida 
humor quidam eft, fed femper lenta: quare fluiditate fere caret, Ex ingeftis 
cibo Sc potu,in definitione pomitur,quia nullus ineft humor, qui origine no 
habeat cx cibo,& potu,fiue is humor nobis fit cogenitus,flue de nouo in no¬ 
bis generetur. Et licet cx cibo comuniter humores nafei dicantur, potus ta¬ 
men , quicunque ille fit, ad humorum materiam nonnihil confert. Primo 
quoniam potulenta fubftantia, folidi ciborum commifcetur, Sc a calore_> 
natiuo, tum in ipfo ventriculo, tum in hepate: Quare ex ijs commixtio qua¬ 
dam fir, Sc ambo feruent, vt ex ijs mixtum quoddam conficiatur. Codlri- 
cis quidem fubicdum in quod agit, aliud no eft quam humidam ficco per¬ 
mixtum. Vnde Arift.fed.a.Problem. problemmatc if.inquit, alimentum 
nullum, nifi dilutum, nutrire. Plus dicit Hippocr. lib. de alimento,ad amif- 
fas vues celeriter reficiendas humidum alimentum efie optimum: fecundo, 
quodlibet potionis genus vim quandam nutriendi in fe haber. Aqua enim 
ipfa noltras,impurum quoddam elementum eft, vel, vt redlius dicam, mix¬ 
tum quoddam imperfedhim in quo aliquid , tametfi modicum, noftn natu¬ 
ri familiare continetur. Modice ideo fola nutor aqua, commixta tameru, 

foli- 



DE HVMORIBVS ii* 

folidis elementis inulto magis. Non negamus tamen maiorem aquar partem 
alimento diftribuendo vehiculum efte,vt in progreflii amplius demonftrabi- 
m us . Tandem definitio his verbis completur, vi co&i ice genita: Lib. enim 
de facult. naturalib. dicemus, facultatem concodricemJefTe authorem om¬ 
nium conco&ionum, quse in corpore indies celebrantur. Addidi, feie fem- 
per> propter humores crudos, aliofque, qui co&ionem effugiunt. Ad nu¬ 
triendum aliofuc vfus, in definitione pofui,vt finern generationis humorum 
offenderem, quorum maior pars nutrit: quardam portio in lac & femen con- 
ueituntuiinatutales excrementitij fuos habent vfus, vt in progreflu demon- 
ftrabimus. Sed haec de humoris in vniuerfum natura fufficiant. In fequear 
tibus cuiufuis humoris natura peculiariter exponetur. 

C A P V T IU 
De Gener alifsima humorum diuifione 

H Vmot in vniuerfum commode in alimentirium & excrcmcntitiuwL» 

‘diu ditur. Alimentitius humor (de radicali enim fuo loco agemus) Humoris 
cft if, quo animal nutritur,& in tres adhuc fpecies fubciiuidi poteftj partitio* 
in thyium nimirum, fanguinem,& humores fccundarios. Excrementi- 
tius humor eft ille omnis, qui corpori nutriendo, non amplius condticir>qui- 
que ideo exti a corpus excerni poftulat. In naturalem >&: nonnaturalem fi- 
ue praeter naturae ordinem procreatum , optime fecatur. 

Nequibufdam imperitis in hac alibilis humoris diuifione admirationi 
fim, triplex effe nutrimentum partium corporis humani ex Hipp.lib. de ali- yilintentU 
mento prajfupponere libet. Primum alimentum quod fimpliciter &c ab- trivlex* 
folute tale dicitur, eft hoc alimentum, quod videlicet immediate partes nu¬ 
trit. Id autem quod immediate nutrit ,eft id quod partibus appolitqm eft, 
quodque ita idoneum eft , vt vnica, eaque fimplici mutatione eifderh par¬ 
tibus aflimiletur. Vnde proprie alimentum dicitur io, quod partibus anima¬ 
lis adijeitur, ex comm. iy.lib.i. Aph. Huic alimento fubftantia: fluor oppo¬ 
nitur , vt monet Gal.iib.i.de lanitate tuenda c.i s.8c vitimo fub finem. Sub- 
ftantiae autem fluor eft infenfibilis refolutio triplicis fubftantise, partis hu¬ 
moralis , fpirirofa:,& folidx percurem in ambien em aera quotidie fa&a_>. 

Huic enim parrium habitus corporis refolurioni, alia fubftituitur con fi mi¬ 
ps fubftantia, vt fic quod deperditum eft, reficiatur. Secundum alimentum 
eft illud , quod ab Hippociat. veluti alimentum nuncupatur \ cuiufmodi eft 
fanguis,fiue mafia fanguinaria didta,quae quatuor humores,vt mox dicemus, 
comple&itur, & duo rurfus primi humores fecund rij. Huic alimento, in¬ 
quit Gal. loco citato, opponuntur tum harmorrhagia» o cft fanguinis quoduis 
profluuium,tu omnis fanguinis inanitio fiue diminutio, quae nimirum ex ine¬ 
dia,aut nimia refolutionc corporis, aiijfue caufis prouenire poteft . Tertium 
alimentum Hippocrati dicirur id, quod eft futurum alimentum. Et huiuf- 
modi alimentum eft Chylus in ventriculo eonfedfus, velipfum alimentum 
quod concoquitur in eodem ventriculo, & ex quo chylus conficitur. Huic 
alimento vomitus , & licnteiia quibus chylus vel cibus ingeftus, vel integre 
vel non integre confe&us euacuatur, opponuntur. Qui hanc triplicem ali¬ 
menti acceptionem>prudenter perpendet , noftram diuifionem, qua humo- 

lcm 







ito LIBER SE.CVNDVS 

tcm alimentitium in chylum, fanguincm, & fecundarios humores, diflecui- 
mus,non refpuet. Galen.autem lib. 4. de vfu part. c. 3. humido li quori,fcd 
ptaecodo,vlteriorem tamen expoftulanti codionem,chylum adfimilat, aitq; 
eo ventriculum ali. Ergo rede humor- alimentitius dicipoteft. Chylum^ 
etiam liquorem vocat lib de atra bile c. 3. fic:Cibi enim liquamen chylufuc , 
quod ex ventriculo, & inteftinis in iecur tranfmitticur, partim tenuioribus 
portionibus, partim craffioribus confiftit, &c. 

Horum igitur humoru caufas ftatuere decet. Materialis enim caufa chyli 
eft ipfum alimentum afliimptum •, formalis eft ratio conftitutiua ipfius chy¬ 
li, qui eft,vt non fit nimis ficeus, fed mediocriter fluidus inftar cremoris pti- 
Cbyli c*tu m fanat: debet etiam vtplurimum fi non ad plene album, faltem ad cincritiuni 
/*• colorem vergere, vt faltem aliquo modo colorem partis, a qua fit, imitetur. 

Efficiens caufa eft facultas conccdrix ventriculi, vna cum natiuo calore,vel 
fi maiiis, temperamento. Caufa finalis eft > vt in fanguincm conucrtatur iri 
hepate,- licet finis poftremus chylificationis fit,vt intercedcnribus varijs 
mutationibus in partium deperditam fubftantiam coniiertacur. 

Sanguinis Sanguinis pariter quadruplex eft caufa*3 chylus tanquam materia *, color 
c*hJ4 . ruber,dulcedo,mediocris confiftentia,&: confimilia,formam conftituurit 
fenfibilem . Hepar efficiens caufa: finis vt totum corpus reficiatur,& vt fpf- 
iitus ac 'arterialis fanguis procreentur. " 

Humorum Humores fecundari), vix a fanguine aur partibus corporis diferepatit, vt 

fecuntUrio* deinceps dicemusrianguinem ergo tanquam materialem caufam habent, fu a 
rum caufa. confiftentiam & colorem pro formali lenfibili, partium facultatem codti- 
cem pro efficiente, finem, vt in pardum fubftantiam definanr. 

Quoniam vero indiuiduum viuens fine refedione diu fubfiftere nequir, 
idque ob perpetuum triplicis fubftantias effluuium, ciborum vius protinus 
neceflarius eft. Quippe per vniuerfam cutem difflatur femper aliquid a ca- 
JSTeceJJitds lido ,quod fecum etiam interni humoris non parum aufert, vt loquitur Ga- 
tibandi. lenus lib.i.de remperament.cap.^. Ergo id quod inanitum & exhauftum eft, 
femper reftaurari debet ■> quod aliter fieri nequit, quam cibos quotidie refri- 
mendo . Cibi ergo, cum quodammodo diffimiiares noftrae fubftanti^ iint, 
opus fuit varijs vti praeparationibus,antequam in partium fubftantiam tranf- 
mutarentur. Primo igitur cibi in ore per malticationcm comminui de¬ 
bent, in quo primam fufeipiunt altcrationem, varias ob caufas. Primo, 
frimAetbo pituita, fiuc faliua in ore contenta cibo commifcetur ,& fic melius 
rttmprApa» codionem difponitur-, quoniam haec piruita ei commixta iam femi- 
r/Uiowors coda eft ;& calore pollet fuaui, finrul ac fapore. fecundo, quoniam tuni¬ 
ca interna ventriculi non folum cefophagus, fed os ipfum vellitur , Ergo, 
cum in hac tunica vis iniit concoquendi cibos, pars illa, qua os interius ve¬ 
llit eandem obtinebit virtutem, ac praerogatiuam, qualn reliqua . Tertio . 
quoniam eris caro ratione fui natiui caloris ,eiufdemque temperamenti in_/ 
cibo manfo, & in ore fic aliquandiu detento , alterationem quandam indu¬ 
cit : vt experientia compertum habemus, quando inter rariores dentes panis 
mica, aut carnis momentum haeret, fequenti die non piorfus carnis aut pa¬ 
nis naturam haec oftendem , fed quid piam aliud pene codum, & oris lpfius 
odorem olens. Totum enim id diflblutum eft, &. colliquatum carnium* 

animalis qualitates fibi admifeuit, fcu acquifiuit ,vt loquitur Galen. qui lib. 
j.cte iacult. narural.c.7.vt probet quod a nobis prolatum cft,ait: Licet autem 
contempleus, quam magna fit ciborum in ore alteratio, fi manfum triticum 
crudis lurtinctilis applicaueris: cernes namque id ocyffime hos mutare, 5 c 

con- 


DE HVMORIBV5. ut 

concoquere: cum tamen fi aquae adtnifceatur, nequeat tale quicquam erti- 
cc ce. Nec cft quod mire te ; Nam pituita haec quae in ore habetur & Liche¬ 
num (lichen fcuuolagc Sc dartre Gallis dicitur) remedium cft, & Scorpios 
ftatim necat. Praeterea multas exijs, quae venenum mittunt, beftias partim 
protinus perimit partuu teporis fpatio: omnes certeinfigniter laedit; fed qui 
manfi funt cibi primum quide hac pituita imbuunt ur,& cum ea mifcentur: 
deinde carnem quoque oris omnes contrectarunt. Itaqj maiorem mutatio¬ 
nem funt confequuti, quam ij qui in vacuis dentium interualiis tuere im¬ 
pacti. Verum quanta i), qui manfi funt, his qui intixferunr., magis funt 
alterari,tanto etiam illis magis hi, qui deuorati funt. Siquidem incom- 
paribilis erit horum alterationis excefius, fi &quae in venae eft pituita-., 
fcbilis >& fpiritus, &: calor &: tota ventris fubftantia aeftimentur. Quod fi 
vifccra quoque quae illi adiacent, tanquam magno lebeti plurcs ignis foci, 
pariter illimati fint; a dextris quidem lecur, a tiniftris lien, fuperne cor &. 
cum eo tranfuerfum feptum, & leuatum ik affidue motum *,his etiam am¬ 
plius omentum, quod praediata tegit, ingentem quandam, ciborum, qui in 
ventriculum deuorati funt, alte rationem fieri credas. Quo autem pacto 
mutaii facile in fanguinem poflent,nifi tali edent mutatione praeparati. 
Monftratum namq,' fupra eft , nihil in contrariam qualitatem totum fimul 
migr are. Erg a quom vdo ex beta, fabaue, aut reliqu s id genus, nifi haec al¬ 
teram prius mutationem fint adepta. His conforme eft illud Hippocia* 
tis libro de alimento. Principium alimenti, & humidi, & ficci, os, gula, 
ventriculus. 

H.uftenus recte varias ciborum mutationes , antequam in fanguinem co- 
uertantui, exponit. Gal. Pono in hoc potiffimum nutrimentum a venenofo 
medicamento difiidet (vt loquitur),*quod hoc vim corporis vincat >nutri- 
*menta vero ex aduerfo a corpore vincatur.Licer.n.nutrimentu,quod ex par¬ 
te diftimile eft, in corpus reagat,dum a ccrpore alteiatur i tandem tamen a 
corpore vincitur, & in eiufdem nutrimentum cedit. Nihil autem conue- 
niens nutrimentum effe poteft , quod ab ijs, quae in animali funt,qualitati¬ 
bus non vincatur. Porro vinci non aliud eft , quam alterari. Partes ergo 
omnes corporis noftri in naturali ftatu pofitae nutrimentum vincent j inae¬ 
quali tamen robore. Nam imbecilliores partes nutrimentum non aeque al¬ 
terabunt ^ac aliae partes firmioribus viribus ftipatac. Vnde tametfi cibi in-, 
ore manfi in aliam diftinclam fpeciem, ob alterationem in eo facftam, mi¬ 
grate videantur, non tamen adhuc ad completam perfectionem transfor¬ 
matur talis cibus i & ideo haec ciborum in oie faita alteratio.multo inferior 
cft codhone, qua:in ventriculo fit,ob tunicarum nimirum ventriculi bi¬ 
narium numerum, ob circumpofitorum vifcerum vicinitatem,ob morae ali¬ 
menti lpacium fatis producum, ob innatum qnendam calorem ,& vim-, 
quandam peculiarem ventriculo infitam , ob quam Gal. aiibi docuit, in ye- 
jtriculi fundo coitionem felicius celebiari, quam in fuperiori parte ,etiamil 
haec vifceiibus nobilioribus propinquor fit, fundus vero remotior j©b con- 
ucnientem deniq; figuram, lnftrumenti enim ratio aliquid ad alimenti co- 
fedlionem conferre videtur^vt exprefse re itatur Gal.lib.q.de vfu part.c.i. Ad 
eundem modum , & tu intellige mihi, in animalis corpore nihil eile ocio- 
fuui, neque immobrie, fed omnia varium expeditumq-, opus efficere,cum. 
conucmeim conftrudtionc, Duunafq, quafdam ipfi virtutes a conditore efie 
inditas. Hxciile. 

Verum aiteratio fiue concoitio fublimior, Sc perfeitior, in venis, iccorc, 

Q co i> 


Saliua vir 
tus. 


Secundum 
crboru pr* 
parario, 
tn ventri - 
culo. 


CtUit in.* 
ventriculo 
a m ttltis it* 
natur . 



Duplex ex 
cremetum 
prima co~ 
ttioniS' 


V e utri cu¬ 
lus chylo 
nutritur. 


Vena vir¬ 
tutem {an¬ 
gui fi tundi 
*th hepate 
accipiunt . 


iti L I B E r R SECVNDVS 

corde Sc arterijs fit , quam in ore & ventriculo. Manfi enim in ore cibi alte- 
rationes praeparationefquc hac feri e celebrantur . Ventriculus percfopha- 
gum cibos ex ore attrahit} cum quibus fpirittis fiue aer inter deglutieudum 
etiam attrahitur, quo non raro gula ita repletur, vt defcendcntibus cibis im¬ 
pedimento fit; nam aefophagum diftendit, impeditque, ne fuo fungatur of¬ 
ficio . Spiritus enim ille fiue aer cibis commixtus furfum iterum cb fuarm. 
leuitatem vergit; vnde ciborum defcenfum frequenriffime moratur. Poft- 
quam in hoc commune promptuarium totius corporis alimerum atrraCfcum 
fuit, expurgatur mundifieaturUe, a quibufdam faltern crafiioribus excre¬ 
mentis vi facultatis ipfiufmet ventriculi, cuius calor Se innata ptoprietas fe- 
fe aequaliter veluti expandunt k infinuant in omne, ingefti cibi partes, vt 
quae noftrae natur* congrua funt cogat, k coquar > quae vero diffimilia k 
heterogenea , feparet, k deorfum tanquam inutilia, k incocta releget. Vn¬ 
de ex huiuftnodi cruda fubftanria, duo excrementorum genera nafcuntur, 
crafia , k humida *,quae quia fimul in intefuna crafia truduntur, S: a calore, 
non vt concoquente, fed vt caloie tantum non amplius gubernantur, pu- 
trefcunt: materia enim idonea cft ad putre aiHoneiq, quia crucia S: copio- 
fa htimiditate fcatens. Vc enim ptaeparand: tritici periti, fi quid terrae, aut 
lapidum,autfylueftrium feminum admixtum fit, quae pernicofa corpori¬ 
bus efte folent expurgant, ita & ventriculi facultas aliena quaeuis in quatum 
poteft, inferne ad inteftina pellit:quod vtile efi retinet,& fuo calore, ac con¬ 
nata facultate atterit, comminuitque 5 & tandem in fu b fi an tiam quardam., 
cremori ptifan* fimillimam, per quandam elixationem a calore humido - 
ctam, k non per torrefa&ionem a ficco calore, vt habet Gal. hb. 3. dc facult. 
nat. c.-;.i. ( ex Arift. 4. meteor.conco&io elixatiom fimilisefi ) tranfmurat. 
Demum quod in cibis fic elaboratis optimum efi , id haiirtis fpecic, k pau- 
latimfibi attrahit, atque in tunicis fuis reponit, ijfdemque adiungit. Vbi 
idem ventriculus ab fide faturatu cft,quidquid reliquum nntrimenu in chy¬ 
lum conuerfi fuperefi, veluti cneroiiun al quid a fe ad intefi ina gracilialpi a> 
cipue ieijcir,& venis mc fera icis veluti k proprijs diftribuir.Quemadmodum 
enim baiuli in duitatibus repurgatum in promptuario frumentum in aliqua 
communem duitatis deferunt officinam, concoquendi!, k vtile ad nutrien¬ 
dum mox futurum; fimili modo prius elaboratum ia ventriculo alimentum, 
venae ipfae delerunt ad aliquem coctionis locum, communem totius anima¬ 
lis , quem hepar nominamus; vt loquitur Galen. lib. 4.de vfu part. c. 2.. hu- 
iufmodi venae, quae rami funt venae portx, attrahunt furfum ad hepar veluti 
fugendo chylum iam confeChim; k inijfdem venis in fanguinem conuerti 
incipit ;non quidem vi propria eamndem venarum; nam cxHua natuia chy¬ 
lum potius albidum redderent aut album feruarentquam rubore inficerent, 
cum albefeentes partes in fuam naturam albicantem, nutrimentum albicans 
conficiant, vt rubrae in rubram fubfiantiam : vim ergo conficiendi fangui¬ 
nem fi quam habent venae, ab hepate eam fu.fcip unr. 

Rurfus ipfum hepar, poftquam id nutrimentum acceperit, a famulis iam 
praeparatum & veluti rudem quadam delineationem,obfcurainque fpcciem 
ianguinis referens,inducit eidem nutrimento poftremum ornatum, ad fan- 
guinis exa&i fiue rreri generationem. Sed quoniam eorum qua: ventriculo 
continebantur, quae quidem erant ita praua , vt in tritico lapides, & terra-, 
fylueftriumq,- leguminum femina, fegregaia fuerant. Quod autem erat ve- 
lut palea, k furfur,alteram purgationem poftulabat, fimilern quoque iterum 
hepar infert alimento purgationem, vt loquitur Gal. lib. 4« de yfu partiunu 

c. 5. 


DE HVMORIBVS 123 

C. $. Hepar igitur chylum tandem in pc-rfe&um fanguinem vi fua fanguifica 
ipfi foli peculiat/, tranfmurat. Vini exemplo rem exponit Gal. lib.4. de vfu 
part. c. 3. Vinum igitur nuper ab vuis expreifum >& in dofia infufum,ab in¬ 
nata caliditate amplius elaboratur, concoqutturue >feritet, ac in quafdatn_. 
varias naturas regicgatur •, ita vt c|uod graue eft & terreum, in vafoium fun¬ 
do veluti ficx fubfideat,altem vero quod leue cft,& aereu,fupernatet: id aute 
quod lupernatat» fios nfu upatur, cuius magna copia tubtilibus vinis extat> vt 
in craflionbus vinis facis plurimu fubfidet..Pariter in coipoiibus nolitis ali- 
meti praeparationes natura molitur. Diftriburus porro ad hepar chylus non.# 
omnino co&us fed inftar mulli, liue vini adhuc crudi,& confufi,& no omni¬ 
no expurgati,licet a cralTiori vuarii fubilatia feiundti & expreffi,ab hepatis ca¬ 
liditate, veluri virum ipfum mulleum, feruer, concoquitur, & in probi fan- 
guinis generationem alteratur, praparattirque. In ebullitione autem hac ex 
ipfi us excrementis» quod luculentum eftaccraflum fubfidet, innatat veto 
quod tenue eft ac lene, & veluti fptima quadam in fanguinis fiiperficte flui¬ 
tat . Leue hoc fiauumque excrementum , quod bilis excrementitia natilra- 
lis dicitur,ad veficam fellea,quam hepatis dextra: cauitati natura impofuit, 
amandatur, quod veto cradum limotumqj fttblidet, ad fplenem , huius hu¬ 
moris melancholici rcceptaculum.Poftcuau: fic depofuit chymus,id eft hu¬ 
mor ad nutrimentum animalis congruus prarefidta duo excrementa, & ab in¬ 
nata caliditate hepatis coitionem exadhun eft adeptus, ruber iam, & purus 
furfum ad gibbas hepat s putes afeendit, portionis abfterfionifque ignis in 
hurnido diurni calorem indicans ; vt Flato dicebat. 

Sanguinem nandarum ad gibbam hepatis partem excipit maxima ventu, 
caua dicta, de in eadem gibba hepatis parte enata, qua; ad vtramque anima¬ 
lis partem ,fupcriorem fcilicet verfus thoracem,& caput, & inferiorem ver¬ 
fus inguina fertur, atque protenditur. Se enim habet caua, aquar duitus cu- 
iufdaminftar,qui fanguinc plenus, riuos plurimos ale manantes, paruos 
quidem aeque ac magnos in omnes animalis partes diftributos haber.Verum, 
etfi a fanguinc, antequam in gibbam hepatis partem afcendiflfet, & in hanc 
venam cauatn transfunderetur, duo illa excrementa, bilis de melancholia fc- 
pararentur, m caua tamen extans fanguis multa humiditate tenui Sc aquofa 
plenus eft : quam humiditatem Hippo, de alimentis m fine o%ny.ct Tpopne hoc 
eft, vehiculu nutrimenti,fimul cum appellatione vfum quoq, eius oltendens 
vocat ..Verba Hippocr. hac funr: vypee,7ctnpot»so^n^et id cft,huimditas,fiue^ 
humorolitas alimenti vehiculum eit.fUcte fane hutnorofitatem.de non hu¬ 
morem more medico appellat, quod aquafitatis quam veri humoris naturam 
redolear, 6 c quia inftar feri lactis ab alimento > cafeo videlicet,fegregati fe_> 
habet j fanguinis ferum vulgo a medicis appellatur. Nequaquam enim ex 
ventriculo in venas chymus iarn ex cibis ingeftis, faflus commode tranfu¬ 
mi poterat, neque facile pertranfire venas, qua: funt inhepate , & numerofa: 
& anguftre inter venam portam ite venam caua, nifi tenuis quatdam ite aquo¬ 
fa hutniditas, tanquam vehiculum fui fiet ei admixta. Hunc itaque vfum_» 
prarftat animalibus aqua epota, velaquea fubftantiaqnceliquoriaflumpto, 
ite ipfi cibo nonnihil ineft . Si quidem ex aqua ( pura fciiicet) nutriri nulla-» 
particula poteft ,tefte Gal. c.f. lib.4. de vfu partium . Cum ergo ex ventri¬ 
culo 6 c inteftmis quod nutriturum erat diftribui ob fui craftitiem non pore- 
rat, nifi dedudhtm fuifiet a quopiam, ita liquido talis humoiifitas plane ne- 
ceftaria fuit. Pios igitur.tenues humores, poftquam fuo ofiicioperfunibi 
fuerint? non oportet amplius manere in corpore onus alienum venis fututos. 

Quii- 


Cmuerti- 
turchylus 
in [angui- 
nem ab he 
pate* 


S erum ta~ 
guints vehi 
culum** 


Sanguis in 
•vena caua 
a calorem 
cordis at te 
nuatur. 


Chylo Orsa 
guine ven¬ 
triculus nu 
tritur . 


i.Obteflio. 

Soluti». 


1 14 LIBER. SECVNDVS 

Quidquid ideo fanguinisin venam cauam transfufum eft > confeftim a tali 
aquofa fubftatia expurgatur,& ha:c cade trafmittitur ad renes*&: renes fimul 
eam cuauiditate nimia proliciut, qui in hunc vfum vtrinq* venae cauae adia- 
cent paulum fub hepare . Hunc Lurfus humorem ,poftquam fanguineanij. 
fubftantiam, fi quam habuit, renes fugere, eum vt inutilem ad veficam per 
vreteres transfundunt. Vcruntamen aquofi humoris modicum fanguini ad¬ 
huc permixtum eft, vt facilius ad corporis partes nutriendas tranet. Modi¬ 
cum fufficere cum Gal. dixi, quia ex eodem c.f. citato lib.4. de vfu partium, 
quia ex vena caua ad corporis partes per amplos ductus, & faltem amplio¬ 
res venulis illis exiguis in hepate inter venam port? & venam cauam infertis, 
deducitur, tum quiaipfe fanguis iam magis fluxilis redditus elt, poftquamL» 
in venas extra hepar tranfmnfus eft: fluiditatem hanc maiorem fufeepit, 
quia fufus filit a calore hepatis, &c praeterea cordis. Inferta enim ex parte eft 
vena caua ad dextrum cordis ventriculum, vt cordis calor pei vuiuerfum-* 
fanguinem permeet •, permeat etiam in venas ex arterijs analtomofi, id eft # 
orificiorum arteriarum apertione. Vnde Hippocrat. lib. de alimcnt. Radica- 
tio venarum iccur, radicatio arteriarum cor: ex his oberrantfanguis & fpi- 
ritus in omnia, &caliditas per hasc permeat . Demum fanguis ita conledns 
& expurgatus ad partes corporis nutriendas tranfmitdtur, & ab ijfdem fimul 
partibus allicitur: qux gratum hunc liquorem concoquunr,fibi apponunt, & 
demum aflimilant. 

Volunt aliqui chylo ventriculum non nutriri, fed mero fanguinc. Nos 
tamen Gal. duce loco citato & libro 3 de facnltat.natur.ca.i $.& lib.6.dc_j 
decretis Hippocrar.& Platon.capit.8. putamus ventriculum chylo commes 
de refici ,etiamfi non negemus cum fanguine nutrni. Vtrumque enim Gal. 
doctrina: & rationi cohsiet. Gal. quidem aperte docuit, ventriculum chy¬ 
lo nutriri •, & rede, quoniam non eft potior ratio cur alia membra in quibus 
codio fit prius reficiantur re ecda quam ventriculus •, Sed ali a in quibus 
codiones fiunt,re in ipfiscoda reftaurantur. Ergo pariter & ventriculus. 
Probatur minor. Ex Galeno hepar prius quam aliud vllum membrum fan¬ 
guinc in eo, & ab eo confedo, nutritur* partes denique reliqua: ad quas per- 
ucnit fanguis,eum alterant, & fibi quod fufficiens eft, prius retinent, ante¬ 
quam totum fanguinem a fe rranfire finant. Idem autem facit ventriculus, 
vt ex his Gal. verbis c.S.cit.lib.de Decretis Hipp. & Piat, conftat. Conftrin- 
gittir enim venter ad cibos , accomodarum fibi alimentum ex illis eliciens, 
quoad faruratus & perfede repletus , quidquid fuperac excrementi, in iciu- 
num expellar,attrahit etiam inde ieciti cibum in ventre prius concodum. 

Quod denique rationi confonum fit ventriculum fanguinc chylo defici c- 
te faginari, planum eft . Prouida quidem natura partibus officialibus prae¬ 
cipue prouidet, ne defedu alimenti languefcant. Quoniam his languefcen- 
tibus aut fummopere deficientibus,illico animal languefceret atque defice¬ 
ret. Ab his enim aha: qua:uis partes nutrimentum expoftulant. Ergo vtad 
nutrimenta conficienda viribus polleant, debent pra reliquis faginari, non 
aliter pc illi, qui laboribus addidi plus nutrimenti expoftulant, quam alij, 
qui fegnes in ocio degunt. Vigente ergo fame , ventriculus chylo reficitur. 
Ad Laurenti)obiediones nunc refpondendum. 

Obijcit primo Laurent. multas venas ventriculi tunicis inferi: Eig6,in- 
quit ,vt fanguine nutriatur ventriculus. Refpoudeo concedendo, a vena-» 
porta ramos eo tranfmitti, ficuti ad mefentemim, aliafque partes internx 
regionis inferioris ventriculi, v.t nutriatur, seque ac alix paites i fed huiuf- 

raodr 


DE HVMORIBVS. V»s 

modi nutrimentum in venis iftis inclufum non fufficere ad ventriculum nu¬ 
triendum ;quia cum fit communis officina vniuerfi corporis» ex qua omnes, 
innedia tempore, quidquid ineft ,exugunt &: exhauriunt modica fangui*» 
nis eiufque femiemdi portio in di&is venis fuperdes manet; qua deficiente, 
chylo ventriculus nutritur, vt tcftatur ipfe Gal.lib.j.de facult. nat. c. i $.vbi 
exprefse ait ventriculum, tempore inediae, a venis meferaicis Sc hepatis fan- 
guinem trahere »imo adhuc alienis vcnisjlicet ibidem 6 c c.7.eiufdem lib.af- 
feuerauerit ventriculum chylo nutriri. 

Obijcit fecundo . Laurent.chylo adhuc inefie bilem, melancholiam, & 
ferum. Atque adeo chylo ventriculum non nutriri. Refpondeo leuiffimum 
efi*e hoc argumentnm, & fi id magnifaciat Laurentius; falfum enim ed in_. 
chylo reperui melancholiam, aut bilem, aut ferum,formaliter: fed omnia^» 
in chylo inefie potentia, & non a&u. Nam bilis, & melancholia ,& fe¬ 
tum. in fecunda co< 5 honenafcumur,&: in luce eduntur.Ideoq,*illinc tanqua 
inutilia pod fanguiheationem ad propria receptacula relegantur. Vnde ab 
omnibus Medicis fecunda cocionis, & non prima excrementa ftatuuntur. 
Praterea nonne in contefioed lienem ipfo melancholico fanguine licet im¬ 
puro nutriri, & renes ex parte ferofo fanguine. Multo ergo melius chylo, 

{ >raftantiori, alimento ventriculus nutrietur. Rurfus , non vniuerfo chy- 
o indiferiminatim nutriri ventriculum afleriut Gal.fcd pradantiori, purio- 
rique parte ,• vt hac eius verba odendunt : Demum quod in cibis fic elabo¬ 
ratis optimum ed, id halitus fpecie, & paulatim fibi attrahit. Tandem, vt 
furfuraceo pane quofdam commode nutriri videmus, alios vero pane ex tri¬ 
tici polline confedlo \ fic corporis partes, quadam impuriori, alia puriori 
alimento, pro cuiufius partis genio,refarciuntur. Cruda illa qua ventricu¬ 
li cauitas obducitur, alimenti quo ventriculus reficitur excrementum ed, vt 
teftatur ipfe Laurenc.lib.6.c. i7-Sed non poced eife puri fanguinis excremen¬ 
tum . Ergo chyli ; cuius naturam magis redolet. 

Obijcit tertio, animalia per hyemem in latibulis degentia , vt ferpentes» 
herilonem & fimilia, Sc tatum in vtero fanguine nutriri, & non chylo. Er¬ 
go ventriculus ficuri reliqua partes fanguine nutrietur. Refpondeo ralia_» 
animalia, vifeidis > lentifque humoribus & non laudabili fanguine rcfici.Si 
enim fanguine nutrirentur, fanguis, ponderis cuiufque animalis ad tale ani¬ 
mal nutriendum non fufficcret. Fatus verb,vt fateor, fanguine materno co- 
piofo nutritur, fed hoc nihil contra nos concludit. Nam ventriculus in fa¬ 
tu officialis partis neque publici promptuarij totius corporis officium gerit, 
fed fimplicis folummodopartis. Quare faEus, tanquam eflet matris pars 
nutritur. 

Obijcit quarto. Laurentius elideres ex iure capi, perdicum &c. inie&os a 
venis intedinorum fugi, &c adffiepar tranfportan ,Jatquc inibi in fanguinem 
conuerti. Tunc ergo chylo ventriculus non reficitur. Ergo nec diario fan¬ 
guine in hepate elaborato. - 

Refpondo hoc argumentum ede nimis humile, quia fatis dubium & con- 
trouerlum. Praterea in ipfum Laurentium retorqueri potcd, quia ille pri¬ 
mum fuum argumentum Galeni authoritate, roborare nititur. Galeni ver¬ 
ba funt hae : Quicquid nutrit co6lioncs’tres pertrafeat necefie eft.Scd clifter 
ille nutritiuus a Laurentio propofitus nequaquam cocoquitui prima cocio¬ 
ne ergo non nutrit. Patet minor. Prima concoctio fit in ventriculo, vt idem 
Laurent. confitetur: quad. 19.1ib.6.hac habet: Chylofira non tam caloris vi 
quam infira ventriculi proprietate fieii, & paulo poft. Chylificatio vero a 


i.Obiecli* 

Solutu, 


Solutio, 


4. ObitClio• 

Soluti*, 



tt6 LIBER SECVNDVI 

fola ventriculi forma, & proprietate perficitur: neque enim alibi vfpianflui 
quam in ventriculo chylificat calor ,quantumuis validus. Sed clifter iilc-> 
non afeendit ad ventriculum ex Laurent. imo nec ad gracilia inteftina, vt 
idem Laurent. contra Rafium > &. Galenum affirmat, libr. 6 , fux anatomice 
qu.-rft.14. Exiftimo itaque, inquit, iniedtos liquores ad cxcu tantu ferti, nec 
vlterius progredi. Ergo liquor Ille iniedtus non fub t in ventriculo prima co- 
dtionem . Ergo ex eius fententia non nutriet. 

Galeno aienti lib. 3-dc Symptom.caufis, iniedtos clifteres ita afeendere, vc 
v vomitione reijciantur, non fecus ac lethales voluulos fxpc euomuntur, re- 

- * fpondet ille, id pofle fieri male afFedto ventriculo, vt in boulimia, qua dum 

afficitur ventriculus,furfum attrahit, &: fxces & liquores iniedtos ,• & affe¬ 
ctis inteftinis in voluulo villi omnes tranluerfi quibus inteftina gaudent*, ita 
fefe colligunt, vt omnem conatum furfum dirigant. Dodte fane hxc Lau¬ 
rentius ,* fed fame naturali fimul & animali in tabefeentibus corporibus ni¬ 
mis vigentibus, quare clifter nutriens iniedtus furfum non dirigatur & fimul 
attrahatur ad gracilia faltem inteftina, in quibus aliqualis codtio fit non fa¬ 
tis video. Tandem quid diceret ad Hipp.lib.de alim.vbi ait odores celeriter 
apponi ad nutriendum, non fubeunt tamen tres illas celebres codtiones,qu£ 
fiunt in ventriculo hepate & partibus j vinum etiam ita cito alit, vt tres illas 
. completas vix fubeat. 

1 'Obiectio O^ijcit demum quinto alix membranx fanguine nutriuntur. Ergo & ven¬ 
triculus. 

Reipondcocomp 'rarionem efte fatis defedtuofam. Primo, quia ventricu- 
Soltitie, Ilis membrana non cft, & licet membrana, feu potius tunicas habeat carnofi 
aliquid habere videtur. Secundo , quia membranx corporis non funt par¬ 
tes officiales, tanquam promptuarium commune totius corporis, ficuti eft 
ventriculus. 

Laurentius Gal.afterente chylo ventriculum nutriri, refpondet, duplicem' 
eftenutritionem jiuxta eundemGal. Vnaeft pcrredta,qux eft aftimiiatio,su- 
mum & poftremum naturx opus ,* altera imperfedta, verx nutririonis xmu- 
la, qux obledtatio quxdam eft ex qualitatis cognatione, Jafciuam vocat Ga- 
len. Poftetiore hac chylo refici ventriculum voluit Galen. rion priore. 

- Efto diuifio illa,fcd minime fatisfacit Laurenr.fequentibus Galeni verbis 
a nobis fuperius tradudtis. Demum quod in cibis fic elaboratis optimum_» 
eft, id halitus fpecie &c paulatim fibi attrahit atque in tunicis fuis reponit, 
ijfdemque adiungit. Quid obfecro ab vllo viro dodto,per vltnna verba, in 
tunicis fuis reponit, ijfdemque adiung t, percipi poteft, prxter veram nutri- 
tionem, qux fit nimirum quoties cibus partibus aftimiiatur. Supcreft ergo 
vt concedamus exprefTam Galeni mentem effe , ventriculum chylo nutriri 
polfe, dum eo fcilicet indiget; Galenum tamen, non raro affirmare nos fan¬ 
guine nutriri*, quia ofdinarid corpus tali alimento nutritur» licet indigentiae 
tempore ventriculus puriore chyli parte*, imo partes ipfx corporis impuro 
fxpe &c cacochymo alimento nutriuntur: vt videre licet in hydropicis , ca- 
chedbicis,leprofis. 




V 


DE HVMORIBVS, 

C A P V T III. 


1*7 


De Veri humoris natura, diuijtotte. 

Eneralem quandam humorum diuifionem fuperiori capit, tetigimus* 
| Hoc vero verorum hinnorum numerum exa&ius recenfere in animo 
V_J eft. Verus hiftnor chymus communiter ab Hippoc. & omnibus me¬ 
die.') nuncupatur . Chylo ergo omiflo fiftendum nobis prxeipue in ijs> qui 
infecunda coitionegenerantur,quique abfolute & magis proprie humo¬ 
res dicuntur. Humor igitur in hoc fenfu eft corpus fluidum vi fangiiifica_j 
hepatis ex aftumptis alimentis, procreatum, alendi corporis gratia . Particu¬ 
la, humor, locum Jgeneris occupat, nam licet hic pro fanguine accipiatur, 
cum quo a Galeno iitimor confunditurlib.de plenitudine c. io. cum chylo 
tamen conuenit, quod ambo liquida corpora. Sinr, fluida, tk nutrientia-, j 
cum prauis humoribus aut fuperfluis conuenit,quod hi fluxiles fint, licet no 
nutriant: Chymi enim furit, licet fanguis quatuor humores complectens •, 
per antonomafiam chymus,id eft fuccus dicatur. In circumlocutionibus 
enim vulgo id quod praftantius ineft fuccus appellatur. Dicitur corpusli- 
quidum, quia fi effer folidum 3 c craftum nequaquam ad partes corporis,per 
anguftiorcs venas penetraret, imo nec advenam canam per anguftiftitnas 
ilias venulas, fiue radices vena: porta: eiufdem vena: caux in hepatis pre- 
fimdo occultas tranaret. Liquidus ergo & fluidus efte debet humor nutritu¬ 
rus partes, tum ob didtam rationeiwum vt eo facilius corporis parres nutria¬ 
tur . Vnde Hippoc. lib.de alunent. Et quicunque celeri appofirione opus ha¬ 
bent, humidum medicamentum ad refu mendas vires optimum. Quicun¬ 
que vero celeriori per olfaCtil. Quibufcuqiuero tardiori appofirione opus eft, 
folido alimento: His enim vltimis verbis prioribus non contradicit Hipp- 
fed monet iolidum alimentum aftiimendum efteiquando celeris nutritio ne- 
ceffaria non eft-, non vero negat folidum alimentum 'in liquidum conuerti. 
Rationem vero fui dicti paulo antea eodem in lib.expreftit aiens: Quod dif¬ 
ficulter alttrarur, dificulter confuraitur, quod facile apponitur, facile con- 
fumitur. Ne igitur facile refoluattir ailumptum nutrimentum folidum efte 
debet in principio, elixatnr tamen in ventriculo j tandem in fanguineirc 
fluidum conuerttiur, & fi paulo craftiorcm co, qui ex tenui fluidoque ali¬ 
mento conficitur. Per corpus ergo fluidum, foimalis caufa demonftratur, Tn 
defininone ponitur, vi fanguifica hepatis ,vt caufa efficiens exprimatur. Vis 
enim illa qux fanguinem conficit ,facultas fanguifica vulgo dicitur; quxita 
carnis hepatis proprietas eft. Et ideo hepar lpfum principium & caufa fan- 
guiffcationis, fiue tot dicitur vbique a Gal. & praecipue lib. 4. de vfu 

part.cap.12. vbi pluribus vicibus rem hanc inculcat. Ex affumptis alimen¬ 
tis, in definitione ponitur, vt materialis caufa chymi denotetur. Per alendi 
corpous gratia, finalis caufa ftatuiturrcorpciis enim gratia chymus fiue fan¬ 
guis claboiatur. Nam hic eft viuificum ne&ar quo fiuitur animal, & quo 
varie recreatur atque reficitur. Vnde fuccorum optimus, 6 c maxime pro¬ 
prius ac domefticus, fanguis eft vt loquitur Galen. lib. 2. de temperam. c. 
Praeterquam autem quod fibi corpus in fuftantix deperdiue locum chymum 
apponat, cx eo fpuitus maiori ex parte efficiuntur; lae etiam ad alendum»,} 

femen 


Onid hu~ 
mor pro- 
pn e dictus 


ii8 LIBER SECVMDVS 

femen ad generandum. Proindeque rc&e Galen. poit Hippocr. aninftlia_r 
ex quatuor humoribus fieri,formari, augeri,# nurriri pronunciauit. Semen 
enim ipfura humor eft, &c ex humoribus quatuor tranfmutatum. Quare li¬ 
cet ex femine,& fanguinc, tanquam ex duobus principijs generationis, per- 
fe&a animalia fieri dicantur, tum ab Hipp. tum a Gal. ,* quia tamen ex qua- 
cuor humoribus femen generatur,rede ex quaruor humoribus abfolute ani¬ 
malia fieri, augeri, &; nutriri pronunciauit Hippo, feminis pneterea fubftan- 
tia exigua elt fanguinis compararionejob exiguam igitur eius molem, refpc- 
&u muflae fanguinarise, eius mentionem non fecit Hippocrat.‘L ib. de natu¬ 
ra hominis ,& Galen. alicubi pronunciauit, nos fere in vtcro ex fanguine 
materno fieri. 

Galenus comm.i.in 6. Epidetn. rex. 3 S.& comm.Iib.de natura homin.tex. 
16.de 27.fanguincm bifariam accipi docct.Primo in vniuerfum &c in laxiori 
Sanguis bi fignificatione , pro aggregato chymo ex quatuor humoribus dictis. Secun- 
farixm ac- do pro quarto humore folo nullum aliu inuoiuete humorem pister femetip- 
tifitur • fum purum atque fincerum ,& cuiufuis alienae mixtionis expertem . San¬ 

guinem in hae vlrima fignificatione in fequentibus exadius examinabi¬ 
mus*, in primo vero fenlu, quatenus quatuor humores complectitur, & fim- 
pliciter humor nuueupatur, vt paulo ante protulimus, hic inueitigandus ve¬ 
nit. De vtroque fanguinc ita loquitur Gal. lib.de Plenitud.c. 10. Si res hoc 
pado definitur, erit quippe venarum tumor, fanguinem plenitudinis fignu, 
vt tamen fanguis fecundum denominationem intelligatur. Nam neque fie¬ 
ri alioqui poteit, vtadeo fincerusin venis reperiatur fanguis, quin illi ali¬ 
quid aut bilis, aut pituitae, aut ferofi humoris permixtum fit. Vnde&ego 
fuperius cenfebam , hoc eodem modo femper audiendum , quotiefccunq; 
aut fanguinem, aut ceteros humores abundare dicerem. Sincerus fiquidcni 
ab alio humore fanguis 6t impermixtus nufquam in venis habetur. Nos 
etenim alibi monft tauimus, nihil omnino referre, liuc humores, vel fangui¬ 
nem appelles: qiiotiefcunquc tamen is cum alijs fuerit, non vtcunque per¬ 
mixtus, fed definita quadam proportione feruara, in Fjs nimirum animan- 
tibus»qu.x ira fe habeant, vt ipfa eorum natura poftulare videtur. Nam cu 
humores omnes intra fuam ex natura fibi debitam menfuram creuerint ide 
tunc fignificat fanguinis dominantis ac-huniorum nomen : Neq; enim quic- 
quam differt affirmare, humores augei i, ac ipfum foqguine n. De fangui - 
ne in hoc fecundo fenfu quatenus quatuor humores continet, ita idem Gal. 
comm.4 in 6. Ep1dem.tex.19. habet: Colorem alimento, id eit fanguini pro¬ 
portione refpondenrem, in peius & melius vergere inquit. Sanguinem au¬ 
tem nunc appellat Hippocr. omnem in vafculis inclufum fuccum ,in quo & 
pituita , & bilis vtraque , dc tenues, ferolique humores continentur. Hoc 
enim mixtum, &c melius, dc deterius redditur: in eo vero contentus humor 
qui proprie fanguis dicitur, dc a cuius dominatu tota congeries nominatur, 
prauus dici nequaquam potcd, perinde vt neque alium habete colorem, qua 
rubrum : Gal.viterius fequentia Hippocr. verba exponit: Et color in peius 
aut melius vergit.yEquum eit autem, vt fe habet alimentum, ita de quod ex¬ 
timum c(t, fequi. Vult enim Hippo.colorem extmn corporis fequi muta¬ 
tionem aut dmerfitatem fanguinis quem alimentum appell ai. Gal. comm. 
lib.de nat.hom.ait fanguinem in hac fignificatione non vero prout eit quar¬ 
tus humor elfe hominis naturam mxta Hipp.fententiam. 

Gal.fuo more optimo, exemplo lactis probat fanguinem plura continete, 
feti elfe ex pluribus compotitum, de non eife vnum quid > vt quibufdum an¬ 
tiquis 


DE H V M O R I B V S. u 9 

tiquis placuit, contra quos acerrime egit Hippoc.lib.de nat.hom.Gal. igitur 
lib.i.deelcmcnt. c.i. praefupponit tanquam certum fanguineorum animan-* 
tium partes ex materno fanguinc gigni , qui quidem folitarius eft, & ab al¬ 
terius humoris commercio immunis»iuxta quorumdam opinionem, quam 
non improbat eodem cap.nec c. f. ciufdem lib.Gal. Sed iuxta Hippocr.opi- 
nionem,quam fcquitur Gal.compofitus ex quatuor humoribus: quarauis 
enim purus fenfui appareat in venis, id ideo contingit quia maior ineft, fan- 
guinis quanti humoris copia, quam aliorum, vt lib. i. de Element. & lib.t. 
de placitis c.q.ac alibi paftim affirmat Gal. qur Hippocr. do&dnam hac me¬ 
thodo fic probat. Sanguis fe habet vtlac, vtrumque enim vnum &c idem-, 
efle ccnfetur indicio fenfus, cum tamen res fint compofitx. Lac enim om¬ 
nium confenfu ferum continet & cafeum jqua: duae fubftantix fibi oppo¬ 
nuntur. Nam ferum eft fubftantia tenuis & liquida, cafeus verd e contra-, 
craflus eft, & minime fluidus. Lac vero quod ex his conflat, rnedio modo 
fe habet; nam nec efl tenue nec craflum, fed mediocris confiftentiae. Lac 
ergo licet fenfui res vnica & eadem appareat, in rei tamen veritate efl ali¬ 
quid cx contrarijs concretum . Ergo pariter 8 c fanguis ob fui ruborem,vivi 
6 c fimplex ac homogeneu corpus fenfui apparens,heterogeneu etitjcontinec 
.n.in fe pituita & bile fero la&is correfpodetes, cotinet inYuper limosu quid» 
tanqua faece,melancholicum nimiru humore, cafeo in ladtc corrcfpondente. 
Sicuti vero lac quid contemperatum efl ex fero, Sc cafeo, ita fanguis ipfe-» 
med um quid in confiflentia efl inter ferum fuura Sc faecem flue limum.De- 
nique fmguis fibras quafdam habet-, quae fi a fanguinc detrahantur amplius 
non concrefcec. Ergo fanguis non efl fimplex humor fed aggregatum quid 
cx quatuor humoribus. Vini etiam recentis nue mufti exemplo quaterna¬ 
rium humorum numerum in maflfa fanguinaria contineri oftendit. Lib. z, 
de faculc.natur.c. 1 z.&c lib.4.de vfu par.ca, 3. Muftum enim in vafa repofi- 
cuminfignem patitur feruorem, poflmodum ex eo fua feccrnuntur excre- 
mentofa corpora, vnum praeterea in fuperficie fp umae inflar fupernatans,&: 
flos dicitur, qui bili comodc aflimilatur-, altcru excrementum craflurmquod 
faex vini appellatur in vafis tundo fubfidet, & melancholia: fimilis . Haec 
duo corpora poftquain hepate chylus efferbuit,& in quatuor humores con- 
uerfus efl , fecernuntur. His duobus fecretis aquea quaedam fubftantia vi¬ 
no ineft, quae fenfim in vinum conuertitur : hoc ritu pituita in mafla_» 
fanguinaria fe habet, nam tandem fanguinc deficiente in fanguincm con- 
uertitur. 

Sunt qui Gal. in propofito exemplo defecftuofitatis arguunt. Nam in fan- 
guine quatuor humores includi affirmat, adeoque laciis exemplo rem male 
demonftrat ; quia in iadle tria tantum infunt, cafeus, butyrum, Sc /erum^. 
Ergo cum quarta qujeda fubftantia in eo non repedatur, male eius exemplo 
quatuor humores corpori inefle probatur. 

Refponfio facilis eft legenti, Sc intelligenti textum Gal. qui praedidto exe- 
plo nullo modo probare contendit, fanguincm quatuor humores in fc con¬ 
tinere, fed folummodoait fanguinem non efle aliquid fimplex Sc homoge- 
neum, licet talis appareat. Sicuti lac quod homogeneum apparet, & tamen 
ex rebus diucrfae naturae conflat. Hic eft merus, ac genuinus fenfus con¬ 
textus Gal. 

Veriun polito quod fanguinem cum ladte in omnibus compararet,nequa¬ 
quam a veritate deficeret. Nam praeter butyrum, cafeum, Sc lerum, in fe¬ 
to quaedam nicrofitas, a qua purgatrix feri facultas manat, includitur. Vt 

R col- 


ObifSlit . 


Stlutit, 



fjo LIBER SECVHDVS 

colligere licet ex Gal.com. i.in lib.^.Epidem. loquendo de humorum icho- 
ribus tex. 3 8.1ib.2.dc Simplic.Med.facult.ca. 1 i.8c peculiariter lib. 3 .de alim. 
facultat.c.if. de la&e manifefte quadruplicem fubftantiaro,qua lac conftat, 
dcmonftrat: caleum, nimirum, butyrum, ferum , &c feri nitrofitarcm , veL 
falfuginem > vi cuius purgandi poteftate pollet: Facile tamen, inquit lac fic 
paratum (id eft ferro vel candentibus lapillis vftulatum, vel cotftum) in ve- 
triculo in cafeum cogitur: ob id mei illi & falem admifcemusj quin & aqua 
etiam affundere fecurius fuerit, vt plerique Medicorum fa&itant. Nequeo 
mirum tibi videatur, quod fero confumpto rurfus aquam infundant; noru 
enim feri humiditas eft quam fugiunt, fed acrimoniam: cuius occa(ione_j» 
lac omne alnum fubducit ex fubftanrijs contfarijs mixtum, fero fcilicet &; 

* cafeo. Ad haec tertium etiam pinguem fuccum habet, Sc ipfum quidem lac 
vaccarum , vt di&um eft, plurimum •, ideoque butyrum ( quod vocant) ex 
eo conficiunt. Lib.eriam xo.de fimpl.med.facult.titulo dc lacte, cafeofam» 
ferosa,& butyrofam fubftantias eiuidem lactis commemorat>& fequenti di- 
fcurfu de fero latftis , detergendi vim ei tribuit Gal. Detergentia vero hanc 
pofiident virtutem raloris alicuius potentia. Redte ideo monuit Gal.ferum 
pituitae Sc: bili corrcfpondcrc: pituire ratione aquofitatis,bili ratione nitro- 
fae & calidiufcula: fubftantia: qua ferum imbuitur.Sed h$c Gal.calumniato- 
res non intellexerunt. 

Quod autem aliqui dicunt praefatum Gal. exemplum non effead rem_', 
quia ferum in lacte pituita: non correfpondet, quoniam,inquiunt, ferum la- 
dhs non nutrit, vt facit pituita , ridiculum eft . Nam in hoc duo commit¬ 
tunt vitia . Primum aduerfus Philofophiam, qux monet in exemplis noru, 
requiri omnimodam veritatem, fed fufficere folum vt per ea res mefitis in- 
telliganttir.Si enim in omnibus concurrerent, efrent pene fimilia , vel iden- 
tica. Secundo fuam in lectione Galeni negligentiam produnt.Nam hic ali- 
qualem vim nutriendi fero rribuir. Quantum vero ferum ab alia ladtis na¬ 
tura fucci bonitate fuperatur,tanto alia omnia qua: ventrem deijciuntfe¬ 
rum fuperat. Er lib.2.de arte curati ad Glauconem, ferum copiofum pro ci¬ 
bo in cancris prarfcnbit. 

v . Ratio qua vfus eft Gal.tanquam lacftis exemplum commouerer, lib.i.de-» 

ynwHt ra- e lement.c.2.vt Hippocr. fententiam confirmaret, eft ha:c. Faetus produdtus 
tto qu< t_, ex fanguine materno 9 vanas habet partes, eafque omnes diuerfi tempera- 
(joil pronat ment i & nationis ; carnem etenim habet calidam 5 c humidam,atque mollem 
q uAtmr hu ^ rubicundam, neruos habet albidos, carne duriores ,* offa autem his mul- 
Wr e Uncor to duriora & ficciora.Alias pariter habet partes temperameto fecundis qua- 
po e conti- luatibus& conformatione diftinctas. Ergo indicium eft, quod fanguis ex 
quofotus formatus Sc effigiatus fuit, non vnicus,& homogeneus ac lim- 
plex humor (it, fed heterogeneus, tanquam ex humoribus diucrfis compoli- 
tusyvndc fecundum difpofirionem & ordinem a natura inftitutum,pars craf- 
fior & rerreftrior, qua: melancholia nunepatur, 3d oifium concretionem fe- 
cedit ,pars tenuior fad laxioris partis conftirutionem ,pars calidior ad cali¬ 
dioris , pars frigidior ad frigidioris, tk ita de reliquis: qua: rurfus partes om¬ 
nes ita a fe inuicem diftenta: Sc expanf^, fimile (ibi nutrimentum ex mater¬ 
no (anguine eliciunt, & in lucem demum editi fastus varium conficiunt ian- 
guinem, pro cuiufuis temperamento, pro diuerfitate naturarum partimn 
ex quibus compadtus cft.Cum ergo partes corporis temperamento fpeciedi- 
ftm&o, coloribus > craflitie tenuitate, duritie, & mollitie, ac tandem for¬ 
matione 


veri. 




DE H V M O R I B V S. i 3 i 

matiorrefiue delineatione inter fe differant,necedum eft, eas non ex vno eo- 
demque ac confimili humore efle concretas, formatas, 3 c au&as, ac nutritas: 
fi enim ex vna fierent humore effent fimiies, fi non conformatione faltem in 
temperamento, colore, duritie»mollitie,ctaflitie,&: tenuitate ac reliquis om- 
n bus qualitatibus fecundis. Deinde Gal.c.f.&: vltmio iib.i. de alimentis do¬ 
ctrinam Hippocratis lib. de nat. hotn. nutritioni optime adaptat.Nam quem¬ 
admodum ftupes & femina terne mandata, inde eorum vnuinquodqne id 
quod fux nat urar congruum, & affine in ipfa reperitur (terras autem ineff, &: 
acre,& dirce & amarum, &c amarulentum 5 c falfum ,& omnifarium) fed id 
plurimum ac primum traliunr, quod maiorem habet cum l ua natura affinita¬ 
tem ,• mox veto & aha quoque, nec fecus etiam in corpore agunt aiTumpta.» 
cathavdica medicamenta. Licet enim hoc ferrpone offenderit Hippoc. me¬ 
dicamentum quoduis raihardicum peculiarem habere vim purgandi vnum 
praxipue humorem; rite ramen hasc eius fenrenria partium &: animalium nu r 
tritioni accommodatur. Nam vis quasdam naturalis vnicuiquc ineft attrahen 
di ea qu x fibi couueniunr, ficuti in magnete vis eff, attrahendi ferrum . Ergo 
partes diuerfas corporis diuerfum neceiTaiio attrahent alimentum; & confe- 
quenter diuerfis nutriuntur fuccis; Sc d/uerfas iplje dicentur, tanquamex di- 
uerfis nata: humoribus. 

AliaGal. ratio ex Hippocr.-defumitur. In fanguine extracto varix appa¬ 
rent fubftantix ; nam pars eius rubra prorfus extat, altera fiauefcens 3 c fuper- 
natans bilem referens; alia ad vafis fundum proifus delapfaatra percipitur: 
Yndc melancholia appellatur; alia vero fub bile fangumi cohaeret albicans, 
qux dc pituita vocatur. Si autem homini dum profpera adhuc fruitur vale¬ 
tudine, vena fecetur, huic quidem fiauus effluet fanguis, abalijs vero rubi¬ 
cundior, ab alijs nigrior, ab alijs tandem albior. Imo in quolbet extrado fan¬ 
guine quid leue 8 c fpumofum in fuperficie apparebit, dc in fundo femper ni¬ 
grius aliquid luperionbus partibus; dc quauis adu aliquando alba non appa¬ 
reat pituita, ratione tamen inefle puriori fanguini concipitur: nam purioi ve¬ 
li iorque fanguisin medio refidens, vifeofitatem quandam dc coagulationem 
lreber ;q 19 viicofLas etfi leuis, ex parte a pituita,partim ex fibris quas chylus 
in ventriculo acquifiuit,& ipfe fanguis recinet, dc adhuc acquifiuic invenis, 
dc hepatis corpore. 

Diuerfitas denique colorum in pilis, tum in habitu coiporis, dc mollires 
ac durities partium eiufdem habitus corporis humorum diueifitatcm arguiit; 
fic pallidus vel flauus corporis color bilem prodic: liuidus aut niger melan¬ 
cholicam > ruber fanguinem, albicans pituitam. Siquidem coloi partiurru 
externarum corporis a fuccis fine humoribus prouenic» vt habet Gal.lib.^de 
fanitat.tuen. c.4. Quippe, inquit, fuperantibus m eo, id eff, in corporis habi¬ 
tu, calidis fuccis , infolito calorisfenfu .vigetur: frigoris vero cum frigidi, 
dominantur. Iarn albiores pituita fuperant;e pallidiores bile abundante cer¬ 
nuntur. Quod fi meracior bilis fir, etiam plane flauioies. Si quidem color 
k luccis prouenic, non ex folidis animalis partibus, vtique cum fe fucci in-, 
altum non receperunt. Videar qui volet, hunc locum in quo Hippoc. vefti- 
gijs infiftit Galenus. 

Hippocrates hb.de nat. hom. hanc dodrinam paucis hoc ordine exponit: 
Dico autem fanguinem,pituitam,bilem fiauam>&: nigram, & horum primum 
fecundum legem nomina diffingui pronuncio>& nulli ipforum idem nomen 
efle. Deinde fecundum naturam fpecie a fe fepararf; dc neque piruitam vl- 
lam iimilcm efle fanguini j nec fanguinem bili > neque bilem pituita:. Quo- 

R 2 modo 


Secunda 
ratio , 


T ertia rd* 
tio. 


Ex Hipp. 
quatuor hu 
mons in _» 
corpore ad» 
mittenda , 


frimunu 

Argumen¬ 

tum. 


jfi LIBER SECVNDVS 

modo enim fimilia eftent haec intricem, quae nec colore ad vifum, nef manui 
ad tadfcum fimilia efte videntur. Neque enim calida fimiliter Ciint,nequeo 
frigida, neq; ficca,neq; humida. Probat Hippoc. quatuor diftin&os humores 
in nomius reperiri: primo fecundum legem, id eft, fecundum hominum opi¬ 
nionem , quia diuerfis nominibus communi confenfu quatuor humores infi- 
gniti funt: ergo iuxta legem diuerfi funt. Secundo fecundum natmam,id eft, 
fecundum rei veritatem quatuor humores in homine diftinfti inutniuntur; 
quod ex ijs, quae fenfibus patent, probat ; quia primo colore inter fe diftcmt, 
nam fanguis ruber eft; bilis flaua aut pallida; pituitaalba; melancholia ni¬ 
gra. P «citrea,quoniam primis qualitatibus diuerfis praediti funt. Nam qui¬ 
dam humor tadlu caldus eft, vt bilis ; fanguis minus calidus; pituita multd 
minus; atra etiam bilis non adeo calida: Licet, enim omnes a<ftu calidi fint» 
poteftate tamen pituita» & melancholia frigida: cenfcnturjfic quidam horum 
humorum poteftate ficcus cft,vt melancholia & bilisyalter humidior, vt fan<* 
guis &: pituita. Nos ad imitationem Hippocr.ex faporum diuerfitate humo¬ 
tu n plurahtat ra ftatuerc poftumus. M dancholia aufte um parit faporem» 
bilis amarum, fanguis dolcem, pituita infipidum. Hi quidem omnes fape- 
resa multis diftinct s hominibus percipiuntur in ftatu fano asque ac morbo- 
fo jimo in vno homine in artarum mutationibus, & in diuerfis anni tempori¬ 
bus , haec eadem faporum varietas fuccefliue percipitur. Ergo a dirtindlis 
humoribus quibus lingua vicifiim imbuitur, huiufccmodi fapores procedut. 
Poftumus etiam rem vlterius ex variccate confiftentia: humorum diuerfitate 
venari. Nam quidam humor fpewlu aliorum, prastennuis vifitur, & bilis ap¬ 
pellatur : Sanguis mediocris eft confiftenti$ atra b lis craftiifima eft, vtpote 
terrea; pituita crafta etiam aliquando eft, aliquando tenuis. 

Vlterius Hippocr. fuam probat opinionem , ex eo, quod fi medicamentum 
Secundum purgans bilem quouis anni tempore propinetur, bilem primo euacuct,dem- 
Argumentu de humorem facilius fluentem; vc pituitam, turflis atram bilem demum fan- 
guinem naturae nedtar: fuppofito videlicet ciuod medicamentum violentum 
fuerit ,&c vim habeateuacuandi vniuerfam bilem. Si enim tota bilis cua* 
enaretur homo prorfus periret. Quod debile idem de reliquis iudiciunu 
di&umefto. Gal.lib. j.defimpl. medie, facult.c. ait: Humores, 

qui medicamento non funt familiares vacuari ,triplicem ob caufam, irrita¬ 
tionem ac mordacitatem, vaforum apertionem,& eorundem imbecillitatem, 
feuvtipfemet loquitur c. i§. ob imbecillitatem vafculorum, oiculorum la¬ 
xitate m,& purgantis mordicationem-,fi vero quifpiam iuguletur, inquit,Hip- 
pocr. fanguis primum fluit calidiftimus $c ruberrimus , deinde pituitofior, 
&biliofior. Alibi vero eodem libro ait, quod fi pars aliqua faucia euadat, 
purum exire fanguinem, 

T ertium ^ Poftmodum ait, vnum idemque medicamentum diuerfis anni temporibus 

srgumentH exhibitum etiam vatios humores euacuare, pro diuerfitate videlicet tempo¬ 
rum cognatorum, quibus humores prxdomiuamur. Hyeme ergo propina¬ 
tum medicamentum piruitofiftima euacuabit,verc liquidilfim 1,.-citate bilio- 
fiftima, in autumno nigerrima. Quolibet enim anni tempore vt eodem lib. 
probat Hippocr.quidam humor tali tempori ratione temperamenti cognatus, 
augetur. Sic hyeme pituita accumulatur ob pluuias fcilicet magnas & no- 
prolixitatem; acitate contrarium ob contrarias caufas accidu i ob fum- 
mos quidem ardores bilis augetur: Vere, vtpote tempcrato,fanguis; autumno 
tandem inaequali, & aeftati fuccedentc, melancholia, tum ob temporis fti- 
eidam 3 c ficcam conftitutionem,tum quia humor cincritius eftate ob «ftuni 
b 6. fei- 



DE HVMORIBVS. , 3J 

Sc fcruorem bilis ,reli&us in corpore iam frigefeit; & fic melancholia vber- 
rimus prouentus autumno aceruatur. 

Rcdie igitur eodem lib.de natur, homin. Hippocr.inquit: Corpus autenxS 
hominis fanguinem in fe continet, pituitam j bilem vtramque & fiauam, Sc 
nigram. Atque haec funt ipfius corporis natura, & propter haec dolet & fami 
eft. Quatuor igitur humores in malTa fanguinaria, tanquam fanguincorurn 
animalium elementa continentur; hoc ordine,vt bilis fit calida Sc ficca, igni» 
ac .-citati correfpondcns : fanguis humidus Sc calidus, aeri, ec veri: pituita-/ 
frigida Sc humida, aqux, Sc hyemi: Melancholia frigida Sc ficca elemento 
cerne, Sc autumno • 


C A P V T ir. 


Satisfit Fernelio, Auicennt. 

S Ed Ioannes Fernelius vir omnino difcrtns, propriae tamen authoritati ni¬ 
mium indulgens, vcluti regia authoritate, h<£c quatuor pcrfedlorum-/ 
animalium elementa e fchol s eliminat, Sc fuo more , aberrantes quof- 
dam antiquos, quos Hippoc. Sc Hippocradica fchola erroris damnauit,con- 
fcquutus, hianti Sc pleno ore pronunciat folum fanguinem in fano corpore 
continergeoquc foio corpus nutriri, quia,inquit, bilis non folum corpori ale- 
do, verumetiam, alende ipfi veficulae felle^ qu£ ipfam connata voluptate ad 
fe allicit, inepta eft . Sed in hoc Hippocr.prorlus aduerfatur lib.de nat.hom. 
qui haec habet: Caeterum mea quidem fententia, qui hominem fanguinenu 
folum efie, & nihil aliud affirmat, is ime demonftrarc deberet eum non mu¬ 
tare fpeciem fiue formam, neque omnimode variutn effici. Aut fi hoc mi¬ 
nus poffit, filtem tempus anni aliquod, aut vllam hominis aetatem oftende- 
re,quare homo vnum exiftens fanguis folus appareat. Verifimile enim eft 
tempus faltern aliquod efie quo,id vnum (fanguinem nimirum) appareat.E-- 
dem contra illos pronuncio, qui pituitam,qui bilem hominem (cfie afieuerar. 
Grallis fane fententia, Sc tanto viro digna. Si enim folofanguine conftaiet 
homo, nec fanguis, nec homo mutarent fpeciem fiue formam; fed mutant. 
Ergo non funt vnum. Patet minor. Nam fanguis vanus apparet, S' fpeciem 
mutat etiam in fanis, vt lmmfcfte apparet ex rubro, ftauo, Sc nigricante co¬ 
lore : fiauus quidem ex parte ,tum in eodem homine, tum in diuerfis appa¬ 
ret j ruber fecundum aliam partem, nigricans fecundum aliam; Ergo fanguis 
non eft fimplex humor, fed ex quatuor humoribus compofitus. Praeterea», 
fanguis omnifarius fit .i. in bilem, melancholiam, aliofque varios humores 
degenerat. Ergo non eft vnicus humor. Rurfus exGal.comment.tex. $51. 
lib. cie uat. hom. ad morum diuerfitatem humorum diuerfitas requifita eft. 
Animi quidem acumen Sc dexteritas a biliofo humore prodibit. Animi qui¬ 
dem acrimoniam i bile proficifci ait •, primo,quia b liofi cerebrum habent ca¬ 
lidum, Sc ficcum; calidiras autem Sc ficcitas fimul annexae, cunctis animae 
fundionibus agilitatem Sc promptitudinemtribuunt.Tum fecundo,quiace^ 
icbrum biliofo fanguiue nutritum , ipfius fubftantia fubnlior tenuiorque Sc 
minus humida ac excremcntitia euadit. Tenuitas vero ex Gab cap. 1 1. Arris 
med.non fecus ingenium acuit, ac hebetare folet cerebri craffiues. Quod in¬ 
nuit etiam Anftoulib.i. ue Paci, animal, dices tenuiorem fanguinem lennen- 
‘ do ac 


HipporJdF 
Cal, dothi 
na, Fer ne* 
1:0 aduti* 
fatur. 


Biliefi cur 
ingemofi . 

Cerebri 

crajjittes 

ingenium 

hebetat. 




Sanguis 
crajfus ro¬ 
bur, tenuis 
ingenii acu 
men conci- 
liat. 


Afelanch» 
lici corpo¬ 
re, & ani¬ 
mo conii an 

tes . 

Sanguinei 

ingenui. 


Tituitofi 

ftolidi . 


Quatuor 
humores Ja 
n itatis, O" 
morbi eam- 

'Jd. 


i 34 LIBER S E C V N D V.S 

di. Ac intelligendi, vim maiorem habere >crafliorern vero roboris ede cait- 
fam. Tauri igitur crafiiori fanguinc referti, membrorum foliditacc de robo¬ 
re gaudent. Tertio ex biliofo renuique fanguine fpjendidiores gignuntur 
Spiritus, de magis atherci. Vnde Heraclitus ait; Splendor decus» animus 
fapientiflimus. Stoici pariter morum caufas innuentes > aiunt. Natura: fpi- 
ritus frigidior & bumidior •, fpirituc vero anima:, calidior de ficcior eft •, Vn¬ 
de biltoforum oritur prudentia. Veium quia biliofi ingenio mobiles, de in- 
conftantes, loco prudentiae vafnties potius dicenda eft: txvmot enim calidum 
& afturum potius quam prudentem apud Gal fignificat. 

Ait denique Gal. ab humore melancholico, conftantiam & Habilitatem^ 
prodire. Loquirur enim de pardum (olidarum corporis tirmitatc. Melan¬ 
cholicos tamen ftabiks efle quoad animi moresidicere fas eft. Nam illi pro- 
pofitum femper feruant, de li ferinos moresaftu, & taciturnitate celaie co- 
nentur, ferina opera, vtpote crudelia de inhumana , arrepta occafione, mo¬ 
liuntur. r , ; . 

A fanguine, inquit ibidem Gal. (implicitas ac ftoliditas. Simplicitas dej 
qua loquitur, perfedba eft,& bonaj qua? ideo a pituitoforum fatuitate de infei- 
tia differt: hi enimftupidi ,fanguinei vero hilares. Verbum enim graemm. 
quod iuxta quorundam iranflationem (implicitarem fignificat, ingenuitatem 
potius fignincare videtur. Nam fangumti limplices funt de ingenui biliolo- 
rum de melancholicorum comparatione*, quorum refpedhi (anguineos voca- 
uit Gal. fimplices. Ob ingenuitatem ergo ik motum fimplicitatem, a bilio- 
fis de melancholicis facile decipiuntur ,* (icuti infantes, qui in serate verfantur 
fanguinea ab adultis. 

Vt pituita mquit Gal. ad formandos mores inutilis fit, fed neceflarium ex 
prima ciborum tranfmutatione ortum habee . Pituitofi enim vere dolidi 
funt-.de fatuitatis participes, ob c ralTos nimirum fpiritus de ob cxcrementitium 
humorem,eumque cralfum de lentum, quo eorum cerebrum copiose im¬ 
buitur . Vnde Hippocr. cerebrum pituitae receptaculum ilatuit, vt deinceps 
aperiemus. 

Non folum igitur ad diuerfas partes fingendas’, fed etiam ad diuerfas mo¬ 
rum propenfiones, (anguis reliquis humoribus indiguit. Si autem fanguis ef- 
fet vnicus (implexque humor, nulla in moribus daretur diuerfitas, ficuti nec 
inter partes corporis,* prout innuit Hippoc. dum in contextu ait: Non mu¬ 
tate fpeciem deberet. Si etiam fanguis non contineret pluies ipccies humo¬ 
ris , homo non mutaret fpeciem.i. non conftaret partibus diuerfa: fpeciei.Sed 
conftat tamendiuerfis partibusfpecic conftat humoribus diftindfis .Ergo &c 
fanguis ex quo ha: partes fiunt, diuerfis. 

Ad maiorem confirmationem noftne doctrina: Hippoc.contextum aduer- 
fus Fcrneliumpaulo altiusrepererelubet. Corpus autem hominis,inquit, 
fanguinem in fe continet, pituitam , bilem vttamque ,dc flauAm de nigram* 
atque hac lunt ipfius corporis natura, &. propter hac dolet de fanum eft. Sa¬ 
num igitur eft ponfiimum,cum hac virtute de copia inter fe mediocriter ha- 
ben r, de pialemm fi commixta fint. Dolet autem cum horum aliquod mi¬ 
nus aut amplius euaferit, aut feparatum in corpore fit, nec contemperatum 
omnibus. Necelfe enim cum aliquid horum recedent, de per fe conftiterit» 
non iolum locum ex quo recedent, morbidum euadere, fed eum etiam vbi 
coftitenc, de intinxerit, nimis qua replens,dolore laboreqj exihiberc. Etenim 
cum aliquid horum extra corpus erfiuxerie amplius,innatante cuacuatio do¬ 
lorem exhibet» Si rutius mero euacuetut, tiansfcratur^excernaturque ab 

aiijf» 


DE HVMORIBVS 'ijj 

alijs » necefle omnino eft vt duplicem ,ficut praediolum eft, dolorem conciter» 
& vnde excellit, & vbi exuperat. Et rurfus. 

Affirmo autem fanguinem ede» &c pituitam & bilem, tum flauam tum atra: 
horumque nomina primum ex lege fuifle diftindta adTeuero, nullique lpfo- 
ium ind tum ede nomen : mox vero $c fecundum naturam fpecies eile diuer- 
fas, vfque adeo,vt pituita minime fit fanguini fimdis , neque fanguis bili, ne- 
quejbilispitui x . Nam quomodo haec poterunt inter fc mutuo efle fimilia^, 
quae neque ex infpeOlis coloribus fimilia ede videantur, nec etiam fi manibus 
traOtentur •, vtpote quae nec fimiliter calida fint, nec fimiliter frigida»nec hu- 
midanecficca. Quum itaq*, tantum inter fe tum viribus dident, neccde ed 
vnum non efle, ni fi ignis Sc aqua vnum fint. 

Quod vero ea omnia haud vnum fint, fed fuam quodcunque eorum ha¬ 
beat tum facultatem, tum nararam, inde facile perdifcas: quia fi homini me¬ 
dicamentum dederis quod bilem creat,bilem euomet. Pari modo atram pur¬ 
gabit bilem, quum ei medicamentum, quod bilem atram vacuet, exhibue¬ 
ris . Sin autem aliqua corporis parte vulnus infligatur, fanguis inde illi ef- 
fiuee. Qua: omnia tibi tota die,atq* etia no< 5 fc,hyeme,ac xftate tandiu faciunt, 
quamdiu facultate attrahendi ac vicilfim reddendi fpiritu (:.i. quadiu vixerit) 
habuerit, & quoad aliquo horum qua: cognata funt priuerur. Ac cognata funt 
qua: diximus: quo enim pado cognata non fint; cum hec primum comper¬ 
tum fit, hominem donec vixerit ea omnia in fe ipfo continere ,* deinde ex ho¬ 
mine genitum efie cui infint hac omnia: infuper ab homine lua habuifle ali¬ 
menta (quamdiu fcilicet in vtero deguit) quia ea omnia habuerit, quot dixi¬ 
mus quaque monftrauimus. 

Omnia hac huc traducere volui, vt cuiuis pateat, in quem errorem fe pra- 
cipitauerir Fernelms •, qui fponte concedit bene ab Hippoc. dichirn quod ho¬ 
mo quamdiu viuit, quatuot prafatos hnmores contineat, & quod epoto me¬ 
dicamento idoneo ad bilem educendam bil s euacuctur, ficuti atra bilis quo¬ 
ties melanagogum exhibetur. Adhacumen refpondens ,aic, non e venis 
necelfano euacuan pradi£tos humores, eo bilem ex hepate & pioprio folli- 
cuio, pituitam ( fi pituita dici debet) e ventriculo & inteftinis. Meiancho- 
leum humorem e liene *, in quibus locis fole: eorum humorum aut potius ex¬ 
crementorum copia affluere. Aitque propterea difficiles fieri purgationes in 
corporibus fanis luxta Hippoc. decretum*, quod deficiant in corporibus fanis 
cognati humores, quos medicamenta attrahere pofient; cum ergo tales fin- 
ceti humores in corpore non cxcent cachartiicum, fanguinem &c carnes col- 
aliquc facit. 

Ferrea fane elocutio, fed plufquam mollis interpretatio. Primo,quia Hip¬ 
poc. ait, fanguinem ipfum mutare fpeciem, id etl, plures habete partes fpe- 
ae diliinctas,ex quibus partes fpecie diftin&x concreta: funt, & nutriuntur, 
lugenturque. Secundo, plane 6 c aperte Hippoc. aducifatur, qui ait: corpus 
autem hominis fanguinem in fe continet, pituitam, bilem vtramque, & fla¬ 
uam, & nigram*, atque hxc funt ipfius corporis natura & propter hxc doler, 
& fanum ell. Fernelms , pratter humores’ exciemenrmos, nullum alium., 
a fanguine diftinetum in corpore humorem admittit. Sed excrementa non_, 
poliunt efle hominis natura, cum potius eorum amolitionem quam retentio¬ 
nem fana natura moliatur •<, quod eorum retentio fummopere natura: noceat. 
Ergo prarter hos humores excrementitios, quatuor humores naturales homi¬ 
nis naturam conftituentes admifit Hipp. Tertio hxc Hippoc. verba, Ferne- 
Uo etiam adiieifantur: Sanum igitur elt > cum hsc Yirtute & copia inter fe^> 

medio- 


Ex varijs 
qualitati¬ 
bus tupri- 
mis-i tumfe 
eundis bu- 
moru plura 
litat em coi 
hpthipp, 

JWedica- 
mtnta va» 
rui 'varios 
eliciunt hu 
mores . 


Fernelius 
Hippocra¬ 
ti prorjus 
contrarius ? 







Sanguine 
femen in~, 
vtero nu¬ 
tritur , & 
ex f*f/gui- 
%e nufeitur 


n6 LIBER SE CVNDVJ 

mediocriter habenti & prxfcrtim fi commixta fint. His enim mamfeftc figni- 
ficauit Hippoc. quatnor humores e(fe fimtil in ftatu fano, cum dixerat in fta- 
tu fano eos efie commixtos. Ergo in ftatu fano quatuor humores vna repe- 
riuntur in venis \ in quibus, vt ipfe Fctnel. confitetur, fanguis continetur. Si 
autem feorfim in corpore exifterent humores, vt vult Fernel. femper homo 
cloleret ; quia ex Hippoc. contextu tunc dolet, quoties feparati in corpore 8 c 
non contemperati funt quatuor humores: dum autem commixti funt & con¬ 
temperati, fanus cft homo; & ne tunc humorum vnio diifoluatur, recte mo¬ 
net Hippoc. corpus purgandum non eflfe. Purgationem ergo in ftatu fano 
prohibet aphorifmo illo 5 6. libro i. fana habentes corpora pharmacis pur¬ 
gati cito exoluuntur. vt &c qui prauo vtuntur cibo, & recte quidem-,quia cum 
humores dicantur hominis natura, & elementa, fi fymmetria, & aequilibrio 
quibus in ftatu fano gaudent, vi foluentis medicamenti hunc aut illum hu¬ 
morem euacuantis, priuentur, neccfiario homo refoluerur, & imbellis fiet. 
Quod innuere vifuseftGal.comm. textus 17. libri de natura homin. vbi ait 
medicamentum cuacuans alterutram bilem propinatum hydropicis nocere-», 
cum tamen medicamentum hydroticum .i. aquas euacuans profit. Dictum 
fuum aphorifmum confirmat Hipp. fent. 59.didti libri, fic : fi aliquod eorum 
qua: cognata funt in homine deficiat, fieri nequit vt ille viuat. 

Quarto, lib. citato Hippoc. de quatuor humoribus difputans» ait: Ita etiam 
fi aliquod ex his cognatis in hom ne deficiet, non veiq; poterit hemo viucre. 
Vult Hippoc. hominem non amplius viuere, fi aliquis ex quatuor humoribus 
deficiat. Sed deficiente aliquo numore excrementiri©, pituita v.g. vifcida & 
lenta, qua: in ventriculo & inteftinis ftabulatur, vt fafius eft ipfe Fernel. ho¬ 
mo commodiftime viuere potcft.Ergo non de excrementiri js,fcd de veris hu¬ 
moribus ex quibus maflafanguinariacoalcfcit, locutus cft Hippoc. 

Demum Hippoc.fequentibus verbis rem rotam confirmat: Connata aurem 
funt hxc prxdida. Quomodo enim non connata fint ? Primum fi quidem 
homo harc omnia femper quoad vita fruitur, in fc manifefte continet. Dein¬ 
de procreatus eft ex homine haec omnia habente. Poli nutritus cft in homi¬ 
ne harc omnia habente. Notanda fcduld verba illa , connata autem funt h^c 
prxdi&a, Yocat enim connata quatuor humores ex quibus piocreati fumus, 
& conftamus per rotum vita: decurfum*, cx quibus pater a quo 'geniti fumus, 
conftabat, ex quibus etiam mater, in cuius vtero nutriti fumus, donec in lu¬ 
cem piodiuimus ,conftat pariter. Ex marerno enim fanguinc quatuor hu¬ 
mores continente, & non cx fanguinc, quarto humore folo fortafle , procrea¬ 
ti & nutriti fumus, tefte Gal. in comment. tcx.z7.citati hb. dc nat. hom. P or* 
rb, inquit, ex fanguine, prout fcilicet quatuor humores comprehendit,prio¬ 
re fignificatu, fartum formai i, fortalfe verum eft*, non ita tamen verum eft, 
quod ex eo iuxta alterum fignificatum (.i.ex fanguine puro quarto humore-» 
non fit) neque enim is (.i.fanguis) folus vnquam in praegnantibus gignitur. 
Cur autem, fortatlc, in fenmme adiecerim, nequaquam vos fugere puro. Iu 
commentarijs fiquideni de femine monftrauimus plures noftri corporis par¬ 
tes ex femine gigni', cum folx carnofas cx fanguine eftbrmenrur. Quoniamu 
vero exigua eft 'feminis in vrcrum iniedli moles nutrimeutum ac incrementfi 
illiex fanguinc accedit: obid ergo poteft aliquis dicere, parum abefte, quin 
partes cx fanguinc vniuerfx formentur. Quo autem & leuien fuuma fati- 
gumc ortum 1 habet, co 6 c qui affirmauerit ex fanguine fartum g>gni, non vi¬ 
debatur mentiri, vt tamen non ex (incero qu.dem fanguine, alijs humori¬ 
bus vacuo (quartum humorem intellegit) fcd ex eo potius, qui fanguis per 

cxcei- 





DE H V M O R I B V $.< lyj 

excellentiam dicittit (maflfara fanguinaiiam intelligir)Nos in fuperionbus 
particulam illam, fortafle, feu potius,fere, cum Gal. expofuimus. 

Libro dc atra bile c.f.manifefte docet Gal.quatuoi humores in venis con¬ 
tineri , fic: Quod igitur in venis 8 c arterijs humores omnes vna cum fangui- 
ne continentur, oftendit ipfius varietas ,tum in colore, tum in confiftentia. 
Et in fine lib. de plenitud. ait: nam neque fieri poteft, vt adeo fincerus in ve¬ 
nis repedatur fanguis, quin illi ^aliquid aut bilis, aut pituitae, aut ferofi hu¬ 
moris permixtum fit, Si quidem fincerus ab alio humore fanguis, & omnis 
admixtionis expers, inuemri nufquam habetur. Ecce fententia Galen. poft 
H ppoc quaternarium elementorum numerum in venis conftiruens. • 

Concludendum ergo quatuor humores in corpore feu mafia fanguinaria^ 
contjneri, vt velit, nolit, concludit ipfemet Fernel. aiens: Hinc iam cOnfti- 
tui poftunt& explanari fanguinis naturalis ditfercnt.a^quod alius fit fubftan- 
tia mediocri, 5 c colore ruber, qui pulcherrimus Se optimus appellatur : alius 
magis flauus,Se confiftentia tenuis; alius craflior atque nigrior;alius demum 
liquidior & albior. Nonne hoc eft nobifeum plane eosfentire.Se fibi ipfi dif- 
fentire. Nos quidem cum vniuerfaferme fchola medicabilem nutrimen- 
titiam nominamus tenuem fanguinem Se flauelcentem, non vero bilem il¬ 
lam .in veficula fellea conclufam: quae omnino amara eft, vtpore excremen- 
titia : quod autem in ftatu fano talis fincera bilis in venis non contineatur li¬ 
benter admittimus . Imo adftruimus bilem alimentitiam ,in venis ifinceram 
impermixtam reliquis humoribus non contineri fed permixtam tantum, vt 
fic eius nimius ardor contemperetur pituitae aduerfis qualitatibus, <5e pituitae 
frigiditas ,iUiuscalore,melancholiae ficcitasauftera,blanda vnitiquefan¬ 
guinis humi ditate,Se fanguinis ac pituita' lupeifhia humiditas, atrae bilis, Se 
Sau? ficcirate. Quo enim melius inter fe commifcentur Se minus finceri in-, 
venis feiundli fint,eo falubrius redditur animal. Veriim vix cum fumma per- 
feiftione mifcentur , ejuia animal perpetuo eget fomento fiue alimento; atque 
adeo non datur futficiens tempus, vt in venis humores quatuor contineantur 
ad hoc vt perfe&ifcfimam mixtionem Se elaborationem confequantur. 

Primanus verunramen humorum vfus eft , vt fe inuice temperent,tnutua 
nimirum illa contrariarum qualitatum adione, ficque^tcmperati mifceantur, 
in quantum fieri poteft tam breui tempore. Si enim humores integras ferua- 
rent vires fuorum elementorum , quibus correfpondent, neque ad maflam 
fanguinaiiam conftituendam, neque ad partes nutriendas conducerent. Lin 
,cet enim quilibet humor, quod ex clementis quatuor conftet, temperatus vi¬ 
deatur , egent tamen vlterius maiori contemperatione, vt hominem inter vi- 
uentia Se iubftantias compofitas temperatiflimum, conftituant, nutriant & 
augeant. Debent ergo ad fanguinem temperatum conftituendum quatuor 
humores concurrere, Se inter ac commifccri, Se non feorlim in venism- 
cludi. Sanguini ergo foliditatem Se craffitiem feu potius fubitantiam craf- 
fam melancholia impertitur,pituita frigiditatem, bilis calid tatem, Se tenui¬ 
tatem fubftantite. Haec quidem varietas in fanguine requiritur ad diuerfa- 
rum partium generationem, nutritionem, Se varios mores. 

Quod aute Fernelium decepit eft, quod cxiftimaucrit bilem alibilem efle 
cmmno amaram. Se debere efle feparatam in venis.In quo fane deceptus eft: 
quia licet bilis calid», Se ficca dicatur, non proinde vere amara eft. Nani 
excrementitia fola huius eft naturae *, quae ideo tanquam aliquid natura: ini¬ 
micum a natura euacuatur. Denique melatu holicum humorem ad lienem 
tranfiniftum excrementum ille vocat, vt reueia a Galeno iploj non tamen ita 

5 excie- 


C igitur 
Fernelius 
quatuor hu 
mores ad¬ 
mittere . 


Vtilitas 

comixtio - 
nis humo¬ 
rum , 


'* Quilibet 
humor qua 
tuor coflat 
elementis * 




Diuifio hu 
morum ex 
^iuicenna^ 


Quatitor 
humores fc 
€ undari]* 


138 L I 8 ER 5 ECVNDVS 

exciemcrmtius eft, quia cius puriori praeftantiorique parte lien nutriatur. Cuf 
ergo,inquit,/runc humorem c(fe pure excremenritium ? maxime cum eo fplca 
aiarur. Non ergo clulci puroque (anguinelien nutritur. 

Auicennalib.i.fen.i. Do6lrina4. c. 1. poftquam humorem definiuit cor¬ 
pus htirtiidum, iiquidumdn quod in primis nutriensf id eft alimentum) con- 
uertiturveum in bonum tk malum diuidit. Bonum nominans humorem il¬ 
lum* qui capax eft &: idoneus, vt fiat pars fubftantiae nutriti, fiue viuentis. 
Malum humorem vocat, St redtc fuperfluitatem . Malus humor quia raro 
in bonum conuertitur, e corpore expelli & proijci debet. Hinc humiditates 
corporis in primas, & fecundas diuidit. Primas vocat fanguinem, pituitam, 
& bilem vtramque. Secundarum humiditatum duo ftatuit membra . Nam 
vel ha? humiditates funt fuperfluicates quaxlam, vel non fuperfluitates, Su¬ 
perfluorum humorum expolitionem ad fequentia remittit . Non fuperfluos 
ergo humores fecundarios vocat illos, qui a principali difpofitione conuerfi 
membris delegati fuerunt ,fed nondum alicuius membrorum, (impliciu ope¬ 
ratione perfecta parsefte&i ftmt. Id eft humores fec undari j non fuperflui, 
Cunt illi qui iam (anguinis difpofitioaem amittunt, nouamque acquirunt, vt 
in partium ad quas demandantur, fubftanriam. conuertantur * Hi humores 
numero quatuor proponuntur. Primahumiditas dicitur humor, in foramini¬ 
bus extremitatum paruarutn venarum (capillares appellantur) partibus qui- 
bufuisinfertarum,contentus. Er haec humiditas apud Auicenniftas nomi¬ 
ne caret. Secunda humiditas eft humor per omnia fimplicia corpora tran- 
fiens, fient ros, qui in nutrimentum partium conuerti eft aptus, dum corpus 
nutrimento caret, 3 c vt membra humc&et, quoties a vehementi aliqua caufa 
aut motu exiccantur. Tertia humiditas eft humor , qui parum anrea conge¬ 
latus fuit, (.i.ros) quique in partium poros, cauitatcs ac rimas fparlus, amplio¬ 
ri codtione concrefcit, Sc veluti congelatur ,• Sc hac congelatione in craflto- 
rem fubftanriam ros idem conuertitur, Sc cambium ab Auicenntftis dicitur: 
•quia carnbitillud, quod per refolutioncm accipitur aut diftipatur de partibus 
corporis , i. fuccedit fubftantiae deperdita:* Ideo Auic. ait :Et eft nutrimenta, 
quod in fubftanriam membrorum* ex parte complexionis conuerfttm eft.Sed 
ex parte effentiae completae & fimilitudinis nondum conuerfum fuit. Vult 
.n.cambium fiue rorem congelatu eife eiufdem temperameti cum toto,ex quo 
colligitur cambium animari Sc informari eadem forma parris,cui aniiecftitur: 
licet naturamfuam no habeat omnino fimilem parti. Quarta humiditas Aui - 
cen. eft humor qui eft incus in membris fimpjicibus a principio-■ natiuitatis, 
per quem partium eorumdem membrorum continuitas exiftit: cuius prin¬ 
cipium eft ex fpermate. Spermatis vero principium eft ex humoribus.. His 
fignificat Auic. naturam quarti humoris qui eft humor pofitus in locum hu- 
midi radicalis, fiue calidi innati partium refoluti. Vnde ait, intra fubftanriam 
partium fimplicium a principio natiuitatis confiftereideil hanc huimditatem 
effe fimilem naturali, qua partes inter fecontinuae compa&aeque redduntur, 
§c conleruantur * Vnde Auicenniftis gluten appellatur. Et fane hoc ipfunau 
radicale humidumeft natiui caloris pabulum ,& verum ac legitimum par¬ 
tium nutrimentum. 

Hxc Auicenna, cuius mentemaliqui ita exponunt,vt voluerit praeter qua¬ 
tuor humores in maflfa fanguinaria complexos, praednftos quatuor humoies 
fecundarios tanquam fpecie diftin&os ftatuerc :Quanquam ne verbum qui¬ 
dem de hoc dixerit Auicenna. Re&e (ane ab Auic. fa&raeft mcntiopraedi- 
&arum quatuor bui^ditatumjquiaaGaien^nonrcGeditlib, 1. de facultas 

nati. 


DE HVMOH I B V S. i S9 

fiat. c. 11. & lib.7. meth.med.c.6. Galeni do&rinam mox proponemus,fi puus 
fuppofuerimus prxdictas ejuatuor humiditates non coqftituerc quacuor hu¬ 
mores fpecicdiftindlas. 

Piimus enim Auic. humor a fanguinc non diftinguitur, vt ipfemet Auic. 
reftatur c. 2. citati lib. quod parum attente legerunt illi»qui humores omnes 
fecundarios ex mente Auic. tanquam diftin&os a fanguine conftituunt. De¬ 
inde, inquit, in venis,quae funt ficuti villi papillaribus fimiles: poftea fanguis 
ab earum orificiis refudando labirur, in membra ex parte diuina. Ecce quam 
explicite loquitur Auic. dum ait: fanguinem exiftentem in capillaribus venis 
partium corporisjabi in ipfa membra» Licet enim mutationem quandam^ 
huiufmodi fanguis in venulis occlufus a partibus ambientibus fufeipiar, non 
ptoinde fanguinis naturam deferuit, ficuti nec multum a fanguine recedit ip- 
le ros fecundus huntor iuxta Auicen. quia ros eft ipfc fanguis partium caui- 
tatibus afperfus : dum autem ex rore fit cambium non ampliusapartis fub- 
ftantiadiferepare videtur, quia temperamento partis praeditum iam eft eam- 
bium,& multo magis quarta humiditas,qtiamglutem appellant. Ergo acci- 
detaliter tantum a faqguine*& partibus diftinguuntur quatuorifti humores. 

Auiccnna fuam hanc dequatuor fecundarijs humoribus doctrina ex Gal. 
haufit lib.7. meth. mcd.c.6.&: in fine ca.f. iuxta Iuntarum impreflionem, vbi 
quatuor formalitet humid itates in corpore, prxt er quatuor humores vulgo 
d-idtos,enumerat, enumerandoparitec quatuor ficcitates i.jfdem oppofitas. 
De ventriculi ergo intemperie agens, ita de rc propofita loquitur: Eli autem 
prorfus confummata (id e(t intemperies ficca ) vbi fohda iimilatium partium 
fubftantia reddita eft ficcior. Nam eft & altera ficcitas vtique cum ea, quo¬ 
rum fubftantia ex humore concreto conitar, ficut caro .& adeps iunr, liquata. 
Etiam rcctia ciim propria humiditas, v.nde partes nuniuntur omnino eft ab- 
fympta. Continetur ea in omnibus animalis panibus,ceu ros quidem per eas 
fpatfus ,de quo alibi fxpe di&uro eft . Hanc igitur infecere particulis, 
nutrimento non eft. Ideoque difficillima eft omnium eiufmodi affectuum 
curatio. Diuerfa ab ijs ficcitas eft qux in propnjs cuiulque porticui?exilibus 
arterijs, & venis confiftit: prouenit & hxc ex fanguinis penuria . Manifefte 
humorem innominatum in exilibus partium valculis coutentum, rorem, & 
cambium,& humidum radicale his paucis expofuit Gal. Notandum tamen-, 
carnem habere prxter humiditatem concretam ,& coagulatam, aliam humi- 
ditatem radicalem latione' fibrarum &, aliarum partium fpermaticaiu qusc 
verx folidxfunt. 

Modum quo hx omnes alimenti alcerationes fiunt clare proponit Gal. 1 ib. 
i. de facult. natural.c. 11. Itaque dentio, inquit, nobis reuocandus ad memo¬ 
riam is finis eft, cuius caufa tot, & tales particulas natura,inftituir. Et nomen 
quidem rei, ceu prius diximus , nutritio eft. Ratio vero eius nominis eft ad 
id quod nutritur, eius, quod nutrit, affimilatio. Porro hxc vt fiat aggluti- 
natio fine adhaerentia prxcedat oportet. Sicut etiam, vrilla fiat appofitio. 
Poftquam enim fuccus is,qui omnem animalis particulam nutriturus eft,a va- 
fis excidit, in totam eam primum difpergitur, mox adiungitur, fine apponi¬ 
tur, deinde agglutinatur, demum affimilacur. His Gal.quinque prcponit,hu- 
morem vafculorum fine venarum capillarium , rorem, roris appofitionem-,, 
agglutinationem, & affimilationem. Auic. enim fub cambio tertio humore 
appofitionem fimul & agglutinationem comprehenfus eft . Gal.veio ait iam 
dufta inter fe diferepare •, quia ex defedtu roris,aut afperfionis humoris extra_» 
venulas, qux vacux fune atrophia, 8 c tabes oritur. Nafcicur enim ex fangui- 

S 2 nis 


Quatuer 
humores fe 
citdarij ris 
diftwguu/t 
tur a [an - 
guine & 
partibus-. 


Calenus 
primus ad- 
mifit qua- 
tuor huma 
res fecun- 
danos. 


Nutritii 

quid. 

ylppofitio* 
agglutina- 
sto, affimi¬ 
latio ad nu 
tritionem. 
requiratur 

Defeftus 
roris parit 
mo) bes» 







Defcflus 
dppofit to¬ 
nis fimili- 
ter . 

Defectus 
agglut itut- 
tionis, 


Defettus 

affimilatio 

vis. 


AffimiU- 
tio , & nu¬ 
tritio futtt 
'fynonimtLs 
f n vivente* 


Triplex 

nutrimen¬ 

tum* 


140 LIBER SECVNBVS 

nis aut nutrienti penuiia. Aliquando vero irrorantur humore pafte?>fcd noli 
apponitur: Vndc putrefcit & corrumpitur; rurfus puftulas in cute, ac ab- 
fceilus non raro efficit: ficuti & alios affe&:us,fed prffertim cutaneos.Adiun- 
dtio rurfus fiue appofitio, fine aggliitinationc fiue adhaffione fieri contingit,- 
vt videre eft in illa hydropis fpecie anafarca cliifta, in qua affluentis nurrime- 
ti ad partes appofitio fiue adiun&io qua:dam fit,ad fucci tamen formam fuf- 
ficientcr alimentum non eft reda&um •, quare nec lentitiam, glutinifque con- 
fiftentiam,qu,-e naturalis caloris ope potiftimum prouenit,adeptus eft,& con- 
fequenter adharrentiamconfequi non valet, defiuente nimirum ac delaben- 
te, ob renuis & crudi humoris exuberantiam, a folidis corporis particulis nu¬ 
trimento. Demum in vitiligine qux leuce dicitur jadhasrentsa quidem nutri¬ 
menti fa&a manifefte cernitur, non tamen affimilatio. Vitiligine quidem., 
alba caro ideo tam mollis non redditur, ac in anafarca, in qua ob agglutina- 
tionis defctftum veftigia digitorum imprcftbrum corporis partibus diuturno 
tempore rcmanent.i.dumdigins medicus aut quiuis alter carnerti opprimit, 
cauicates pulpis digitorum imprefl? diu remanent in aegri corpore, antequam 
partes comprciTa: fubleucntur, & in altum reducantur, vrxque ac reliquae 
corporis partes promineant. In vitiligine vero fiue alba fiue nigra , quoniam 
alimentum glutinoficatem, quandam concretionem adeptum eft ,partes 
digitis compreffip fubito ad fui fedem reuocantur. Affimilatio autem dum_> 
fit, folita adeft partium externarum confiftentia, & renitenda; foliti denique 
corporis colores,ni prouebtior airas impedimento fit, clare relucent. Vt ergo 
proba fiat affimilatio fiue nutritio, ros partibus afpergi debet,& bene apponi, 
& rurfus adha:rere, & adhuc caioris natiui opera glutina n & concrefcero, 
quibus factis, non difficulter nurtimentum partibus affimilatur. 

Id vero quod parti aiftu affimilatur» proprie nutrimentum dicitur, quia_, 
a< 5 lu nutrit *, tefte Gal. c.i i.cit.lib. 1. de tacuit, natural. Quod vero veluti nu¬ 
triens eft, nondum tamen nutrit, cuiufmodi fciliceteft quod agglutinatur, 
vel quod apponitur,id proprie nutrimentum non eft fed tequiuoce, vt ait Gal. 
Quod autem in venis eft, atque hoc etiam magis , quod in ventriculo eft, id 
tanquam nutriturum aliquando fit > fi probe concodhum fuerit , nutrimen¬ 
tum appellatur. Ad hunc modum edulia quxque nutrimenta vocamus, 
non vtique, quod iam animal nutriant, neque quod talia fint, qualia fune, 
quie nutriunt: Sed qua: nutritura fint, fiprobelint conco&a. Citat Galen. 
locum Hippocrat. lib. dc alimento, vbi ait: Nutrimentum quod nutrit: 
nutrimentum quod veluti nutrimentum eft: nutrimentum quod nutritu¬ 
rum eft. Siquidem, quod iam affimilatur , nutrimentum appcllauit: quod 
vero tale eft quale illud , nempe appofitum agglutinatumue genus, veluti 
nutrimentum: reliquum omne» fiue id invenis continetur, feu ventre^», 
futurum nutrimentum . Vifus tamen eft Galen. quartum admififie, edu¬ 
lia nimirum, qua: quidem alimenta vulgo nuncupantur-, quoniam ex his 
omnis fuccus ad corporis nutritionem colligitur, conficicuique. 

ttarvarAt 


C A- 


D E 'H V M O R I B V S. 

C A P V T V. 

De Exattifsima humorum inquifittone . 


C Apit. z.humorem in alimentitium 8 c fuperfluum diftinximus. Alimen** 
citium humorem rurfus in chylum &: fanguinem-, quia his animal nu¬ 
tritur. Humorem tamen proprie alimentitium fanguinem , quatuor Generalis 
humores comprehendentem nominauimus. Superfluum humorem appel- humor 
lamus fupeum animali inutilem flue excrementitium. Dupliciter enim hu- partiti*. 
mor fuperfluus dicitur. Primo pro quduis humore inutili amplius parti ali¬ 
cui . In hoc fenfu chylus ; poftquam eo ventriculus faturatus ^ft,, fuperfluus 
humor dicirur :vnde tanquam quid flbi inutile a fe ipfum propellit ad inte- 
ftina. Sanguis et.am in hepate elaboratus, poftquam eo hepar faturarum cft» 
fuperfluum amplius hepati eft,&; quia eft oneri, ipfum hepar ad cauam ve¬ 
nam relegar i&c fle perpetuo proceditur in alijs corporis partibus, qua: om¬ 
nes cum ratione careant fibi viaaquaeo$ prouidet, &c reliquum tanquam one- 
rofum quid a fe propellit ,• imo pars quaeuis ad fe auide prolicit, quod necef- 
farium cft Semen paiiter licet optimus fuccus, lac & fanguis menftruus 
fuperflui humores in hoc fenlu nuncupantur, imo excrementa quia excerni, 
qu3m inutilia poftulanr,vti alimentum a parte fatura excernitur. Superfluum 
humorem vel excrementitium in hoc fenfu nos non accipimus , fed in (tri¬ 
stiori, quatenus nimirum alienum quid cft a noftia natura, ita diffitum, vt 
nec generationi ,nec augmentationi,nec nutritioni proprie conferat. Ex- Excremm 
«ementiti us ergo humor de quo loquimur, in naturale excrementum,& non titias hu- 
naturale diiiiditur, de quibus feriatim vna cum alimentitijs «n fequentibus mor da- 
agemus. Caput igitur hoc in diueifas fe&iones diftinguemus . jp/i ex* 

s e c r i o i. 

De Sanguine , (Seius excrementis . 


S Angunis, Grarce ali/xct, eft humor calidus & Htimidus, dulcis, &: rubicun¬ 
dus, ik. mediocris confiftenti.e, ex temperatiore alimenti parte, vi lan¬ 
guifica hepatis , eiufque temperato calore genitus, ad corpus nutrien¬ 
dum, qui extra venas politus, vi fibrarum avenis pracipue acceptarum faci- Quid [an- 
le concrefcit. Dicitur fanguis calidus &c humidus, non (impliciter» eo mo- &uis . 
do quo aer, fcd comparatiue ad alias qualitates primas quas continet, & ad 
alios humoies, frigiditatem nimirum ficcitatcmj eo pene modo quo vera Cur saguli 
Galeno lib. i . aie temperam. refpediu nimirum aliorum anni temporum , cali- calidus C?* 
dum dicitur & h umidum,- quod autem temperatum eft, calidum humidu humidus ni 

ab antiquis dicebatur. Sanguis igitur rem i flos dc veluti pares habens calo- eitttr. 
rem & humiditate ad vit.-r noftra: propagationem, dc fuftentationem prorfus 
congruos, calidus tk humidus recte dicirur, tum quia hae binae qualitates fri¬ 
giditatem, & ficcitatem in eodem fanguine cxcedunq tum quia propter has a 
reliquis humoiibus diferepat ,• in qufbiis illa: duae qualitates,calor moderatus 

& hu- 




Reliqui bu 
mores <t-> 
JitnguiutLA 
parum co¬ 
gnati funt . 


Sanguis 
quomodo te 
peratus di¬ 
citur. 


Cur medio 
eris confi - 
flentia. 


Cur ex te- 
peratiori 
alimento . 


Cur dulcis 


Cur rubi¬ 
cundus ]. 


Cur ab he¬ 
pate pro¬ 
creatus. 


i 4 t UBER SECVKDVJ 

Sc humiditas vine fuftentanda: idonei, excedunt plurimum alias qualitates, 
vel ab alijs fuperantm.Vndeplurin u anoftra cognatione recedunt, vtbilis 
ratione intenfioris caloris», pituita ratione intenfioris frigoris, melancholia ra¬ 
tione intenfioris ficcitatis . Sanguis etenim (inquit Gat comm. rex.3 p.lib.de 
nat. hom.) qui temperatifiimus videtur; talis propeerea dicitur, quia in co 
nullum ex contrarijs alterum fuperet plurimum, ita vt neque calidum, frigi¬ 
do fuperius fit, neque frigidum calido, neque ficcum humido, nec humidum 
ficco. Vbiergo&ipfe fanguisquamor qualitatum indigens cfl humiditate, 
ficcitate, calore, frigore: lam fatis conflat illum egere quoque vt cum alijs 
mifceattu humoribus. Et proinde temperati (fi mus fanguis, pituita:, &fbilis 
tam tiauje, quam atra, non erit expers. Gal. enim llatuit fanguinem tempe- 
ratifiimumefie > fcd refpe&iue, Sc non temperamento ad pondus. Quod 
indicauit verbis illis-, quia in eo nullum ex contrarijs alterum fuperet plu¬ 
rimum . Verum qui fuperant, funt caliditas, & humiditas, qua: reliquis dua¬ 
bus praecellunt. 

Dicitur fanguis habere mediocrem confidentiam ; quia fi effet pratenuis 
Sc humidus, crallitie careret, Sc lentore, quibus tamen eget, vt partibus nu¬ 
triendis Irareat Sc agglutinetur. Si vero nimia crafiitie polleret, nequaquam 
facile flueret, & ad partes nutriendas tranaretnec facile rutfus in ipfauum_» 
partium exiles catiitates Sc cuniculos fefe aequaliter infinuaret, vt per intuf* 
iufceptionem, vt Philofophi loquuntur, augeat, Sc nutriat-, quod auteirL. 
crafiitie quadam fimul, &c fibris egeat, id tellatur Gal. lib. 2. de facult. natur, 
cap. vlt. 

Dicitur ex temperatiore nutrimenti parte generari; quia huiufcemodi fub- 
ftantia,noftra natura quam alia vlla,magis conducit,tanquani quid affine. Se 
amicum. Ex pinguiori ergo Sc vnecuofion nutrimenti partefanguis verus 
generatur; culn reliquae partes ciufdem alimenti fint alienae magis natura’, 
quam id quod aereum ell. 

Dicitur dulcis,-quoniam ex pinguiori temperatiorique chyli portione a tem 
perato hepatis calore nafcitiu.Pinguis aute fapor fapoiis dulcis genus quod- 
dam eft: falfus autem & amarus 1 deradere funt, telle And. lib. de fenfu, Sc 
fenfili cap.4.Quaie quod pinguius & temperatius in chylo extat, facile in fan¬ 
guinem, eumque dulcem conuercitur. 

Dicitur rubicundus, quia hepar rubicundum parenchyma fibi nutrimen¬ 
tum, 111 quantum poted, aliimilat, ficuti faciunt Sc reliqua: omnes corporis 
partes. Vnde olla ipfa rubrum languinem in albam fubdantiam fibi fimilem 
conuertunt, vti reliqua: omnes partes (permaticae. Qualibet enim pars cum 
peculiari temperamento praedita fit, 111 fui naturam ,.Sc fimile temperamen - 
tum alimentum tranfmutat. Et tali cognato temperamento colores partis 
tranfmutantis in ipfo alimento tranfmutato tandem emergunt. Plato in Ti¬ 
maeo , quem citat Gal. lib.S. de dectet. Hippoc. Sc Piat. c. 7. aliam caufam ru¬ 
bedinis in fanguine his verbis euexit: Plurimus tamen his alimentis ruber co¬ 
lor diffunditur a natura incifionis, abderfionifque ignis, humido procreatus. 
Gal. Platonem interpretans, inquit: Rubrum colorem gigni ait in fanguine 
ex ignis abderfione, hoc ed,dcpofitione imprefiioneque cius qualitatis,ac fa¬ 
cultatis, vt ex igne elementi Sc hnmiditatis excipientis mixtione ipfe fanguis 
efficiatur &c. 

Dicitur fanguis ab hepate, eiufquc temperato calore procreavi,- quomanx. 
hepar temperatum efl eius caufa efficiens, vt Gal. lib.i.de facult. nat. autho- 
ritate Hippoc. P.raxagora Aridot.Philotimi probat: Demondtatum cnimijs 

(diclis 


Cur nutrit 


DE HVMORIB VS. 14$ 

( di&is fcilicct Authoribus) alimentum > dum in venis ab innato calore aber¬ 
ratur , fanguinem quidem ex mediocri calore fieri,reliquos vero fuccos ex 
tfodem immodico. Atq; huic fententia quae euidenter fenfibus apparent &c. 

Fit ergo fanguis a calore temperato hepatis, non quod hepar diuerfos conti- 
tineat calores >fed quia vtplurimunh refpedtu materia: temperata:, ex qua fan=- 
guis efficitur, temperatus dicitur. Non fecus ac fol refpedlu quarundam re¬ 
gionum temperatus eft, refpe&u aliarum intemperatus ; licet confimilem ca¬ 
lorem perpetuo producat. Ergo ratione materiae potiffimum apta: vt conuer • 
tatur in bilem, hepar dicitur calidum , ratione materiae qua: in pituitam con- 
uertitur,frigidum>ratione materi,*qua: in melancholiam, ficcum. Quod 
enim fuit in alimento immodice calidum, vt in fanguinem temperatum con- 
uerteretur non erat idoneum rergoin bilem conuerfum, Quod vero nimis 
terreum, in melancholiam : quod nimis crudum, 8 c aqueum in pituitam. Sunt 
enim corpora heterogenea, qua: inter fe &a fanguine diftinguuntur. He¬ 
par tamen naturaliter calidum plus bilis generat quam fi temperate calidum 
effiet; hepar frigidum Sc humidumplus pituita:: hepar frigidum &c ficcuuu* 
plus melancholiae, 

Dicitur ,effie procreatus ad nutriendum corpus; quia dulci nutrimur ex 
Ariftot.iib.de lenfu&fenfilic.4. Gal.verohb. 1. dc alimenc. facult.idenu 
profert,qui tamen non ita i ntelligendus ,vt tnero dulci omnes partes nutriri cor i^ s - 
voluerir. Dicit enim inibi tantum id, quod nullatenus eft dulcedinis parti¬ 
ceps, nutrire non poffie, vt quod omnino amaium eft ; fed id quod a dulcedi¬ 
ne non abeft longiffime, nutrire , vride reliqui humores nuniunt, etfinonu. 
finr dulciffimi. Sanguis vero dulciffiimus, &: familiare nectar, plurimum re¬ 
liquos huinoies in copia fuperat. Secundo loco pituitam maiori ineft co¬ 
pia , quam aliorum \ Ilus, deinde melancholia, hac ,in copia inferior, vbe- 
rior tamen quam bilis, quae in minori copia quam reliqui humores in ftatu fa¬ 
no luxiuiat v quia pauciores corporis partes hac,quam alijs humoribus nu¬ 
triuntur : tum praeterea, quia exiguum exiat receptaculum bilis excrementi- 
tiae folliculus tellis vulgo didus . Lib. tamen f. de vfu part. c. 6 . excremen¬ 
tum biliofum melancholico copiofius effie refert Gal. & rationem exiguitatis 
folliculi >fiuccyftis fcilisinibi exponit . Et re<fte quidem , quia tametfi fan¬ 
guis melancholicus biliofocopiofiorfit, biliofum tamen excrementum co¬ 
piofius eft . Sanguine ergo puriori carnofiores corporis paites nutriuntur*, re¬ 
liqua: vero partes humore cognato .i. fanguine pituitofo, biiiofo, & melan¬ 
cholico ,prout cuiufuis parris natura cxpofcit.Non .n.folo fanguine, nec folo 
dulci partes nutriurur ;fed dulci in lata fignificatione.i.perfe&o vel imperle- 

vt teftatur ipfe Arift.c.^.cit.lib. de fenfu & fenfili hac ferie: Omnia.n.nu- ^ on 
triuntur dulci vel fimpliciter, vel miftim ; quibus verbis indicat non puro, & cer -° - CP 
fincero dulci omnia nutriri ,fed cognato & familiari. Vnde abfynthium fuo vtuen ?J*-* 
dulci, licet amarulento, nutritur; quia id ei fuaue,vtpote familiarius quam re- mtrlutt4r 
liqua quauis» effie conftat. 


ex Arifl. 


Dicitur tandem fanguis exrratiafatus vi fibrarum concrcfcere,quia fanguis r 
fine his, & fine craffitie non concrefceret,nec partibus adbaicret,&: affimila- Curcon ~ 


retur. Plato in Timao poftHipp.vt refert Gal.lib. contra Iulian. c.4. hanc 
fibrarumneceffitatemexponit. Platonisveibatunc hac: Caterum quade_-> 
flauabilediffierat, pofthac attende. In coiporevero quacunque eo quod 
ardeant, vranturque, inflammata dicuntur, cun&a a bile fiunt: accepto ita¬ 
que hac rcfpiramine , omnimodos tumores foras feruens emittit: at inclufa_> 
intus morbos gignit perurentes plurimos, huneque maximum, quoties tan- 

guine 


crefeit» 






FibrarHV- 

fnsexPU- 

tm . 


FihraYunt 

meminit 

Jiippicr. 


Fibra na¬ 
tura ter¬ 
rea funt ex 
^inflet. 


Fibrofussa 
guis ad ira 
matis cen - 
(ttatlquam 
non fibro - 
fas. 


Quid fibra 


144 LIBER SECVNDVS 

guinc commixta puro , fibrarum genus ex proprio ordine deturbaiierit, quae 
ea gratfe diftributa: in fanguinem funt, vt nec tenuis nimis, nec craf- 
fus nimis efifet, neque iam ob caliditatem: quippe qui iiumidus forer, ex ra¬ 
ro'corpore defluat, neque rurfus nimia denfitate motioni ineptus,vix fe in ve¬ 
nis conuertat. Hanc vtique vtilitatem fibrae naturae generationi largiuntur* 
quas fi quis emortuo fanguine refrigeraroque inter fe colligat, quod reliquum 
eft languinis»vniuerfum diffluit.CVuod fi derelinquantur, qu mprimum vna 
cum ambiente frigore congelantur. Hac cum praedita: facultate fint in fan- 

f uine fibrae, bilis, quae natura vetus fabta eil fanguis, cum rurfus ex carne in 
une eliquata mittitur calida, humidaque fenfim primo inue&a ob fibrarum 
vim gelafcens coit, gelataque, ac rcftincfto illius violenter feruore tempefta- 
tes intus , tremoremque excitat: at fi maiore fe vi inferat, euiCtis a caliditate 
propria fibris, confufoque earum ordine efteruefcens, victrix euafit: &c. Fi¬ 
brarum etiam meminit Hippocr. lib.de principijs, vbi de hepatis concretione 
agens, inquit: Quando quis victimam uiadtar, donec cal dus fuerit, liquidus 
eft fanguis, poftquam autem perfrigeratus eil, congelatur. Si v. ro quis ip- 
fum conquaflet, & fibrae eximat, non congelatur, fibra: enim frigida: funt &c 
glutinofie. Splen aurem hoc modo conftitutus eft. 

Aritl. lib. i. de part. animal.jc. 4. hanc Hippocr. & Platonis dodhinam fe- 
quutus, fibrarum naturam & vfum exponit. Quas autem fibras vocant, non 
omnis continet fanguis: fed funt qui non habeant, vt ccruarum fanguis, 8 c 
Damarum. Quamobrem id fanguinis genus nunquam fpiflatur. Sanguis 
enim qui dilutior eft, frigidior eft: itaqne diirefceie nonpoteft. Qui autem 
terrenus eft , nimirum coit, cum humor euaporatur. Fibra: aurem illae terra: 
funt opificium, quoniam etiam euenit, vt nonnulla ex ljs animalibus ,qua: ta 
lem obtinent fanguinem, fapientiora finr: verum non fanguinis frigiditate^, 
fed potius tenuitate arque munditia, quorum neutrum in terreno eft . Ha¬ 
bent enim fenfum mobiliorem, quorum humor tenuior, & fincerior eft . Et 
paucis interpofitis, ait: Quorum autem fanguis fibris admodum multis, craf- 
iifque refertus eft, haec terrena amplius conftant natura, & animofa, iracun¬ 
da, proindeque furibunda funt: ira enim calorifica eft. Solida aurem,firmio- 
raque omnia concalefadta, vehementius quam humida , calefaciunt. Fibrae 
vero folida:, ferrenxque funt: itaque quafi fermenta in fanguine efficiuntur, 
feruoremque per iram accendu nt.Ex quo fit, vt tauri & apri animofi, iracun¬ 
di jfunbundique fint: fanguis enim eorum fibris refertior eft,&: quidem., 
taurorum fanguis celerrime coit & durefeit. At fi fibras detraxeris, fanguis 
non cogetur. Vt enim fi ex Luto terrenam portionem femoueris, aqua noru 
concrefcer, ita fanguis fibris detradlis, incongelabilis manet: fibratum enim 
natura terrena eft. Quod fi non eximantur ,cogitur, vt terra humida frigo¬ 
re. Cum enim calor exprimitur, humor vna trahitur atque euaporatur ,vt 
di&um iam eft : arque ita concrefcit, non a calore ficcefcens, fed a frigore, 
Ex Hippoc Plat.& Arift.fcntenna conftat fibras efip flamina quadam, fiuo 
filamenta cx materia crafia ,& lenta concreta, quorum vi & ipfe fanguis tan* 
dem concrefcit, quibus a fanguine decia&is, dum idem fanguis tr an (colatur, 
nunqnam concrefcit. 

Dixi fibras illas m venis maxime procreatas effe, quod eft contra Fernel. 
qui lib.x.fus Phyfiolog. c.7. a ventriculo, vtpote nerueo, in prima codtione 
fibras nafei autumer. Suam enim fubftantiam quadamtenus chylo impertit 
ventriculus ; atque adeo ex chylo formantur fibrae ventriculi ope, quemad¬ 
modum excrementa pituitofa, crafia, dc lenta qus talia nobis mamfefte vi- 

fumur. 


D E H V M O R I B V S i 4 j 

(untur,quoties vomitu excernuntur, vel per fecefflum. 

Verifimilius tamen eft, fibras a venis a:qu6 ac a ventriculo nafei j quia in 
his, licet virtute hepatis> (vt colligitur ex Gal.hb.tf. de Placitis c.8.)vniuer- 
fus fanguis fuam fufeipit formam: Sed fibrae funt fanguinis partes, vt ipfe 
Femelius fatetur,aiens,eas fanguinis formam in venis accepiffle: quod etiam 
colligitur ex Platonis his verbis:Quas fiquis emortuo fangume refrigeratoq; 
inter fc colligat, quod reliquum elt fanguinis > vniuerfum diffluit. Pam - 
cula enim, reliquum, indicat fibras iuxta Platonem effle fanguinis partem . 
Liquet ergo fibras in venis arque ac in ventriculo generari. Fibrofae autem, 
& albae funt venae. Ergo habent vim conuertcndi crafiiorem glutinoiio- 
remque chyli partem in glutinofam, fibrofamque fubftantiam, eamque itu 
fe magis albicantem, quam fit reliqua pars fanguinis ..Videmus ideo in fun¬ 
do peluis, aut labri aqua pleni, fibras fanguinis albicantes, commixta ten¬ 
uiori eiufdcm fanguinis portione toti aqua:. Verum,vt dixi, fibra: fanguinis 
partem conftituunt ,harumq*, vi vniuetfus fanguis concrefcit, dumque ten¬ 
uior fanguinis portio a fibris per tranfcolationem aut transfufionem fegre- 
gatur, non amplius concrefcit, atque adeo vt nutriat ineptus eft. Nam ex 
Ariftotcle lib.4. mereor. c.S. partium fimilarium corpora aqua & terra con¬ 
flant . Ergo non aqueo fangume, fcd aqueo fimul & terreo nutrientur. Si¬ 
mile enim fimili nutritur. Ergo vt fanguis nutriatjfibrofus effle debet,quid- 
quid fentiat Ariftoc. de (anguine ccruorum 5 c damarum , quem concrcfcc- 
re negat. 

Nunc fanguinis differentias tradere par eft. Dua: ergo funt naturalis fan- 
gainis fpecics . Vna, qua: dicitur maffla fanguinaiia, qux communiter fan¬ 
guinis nomine intclligitur. Altera eft fanguis quartus humor , cogitatione 
magis quam adu a reliquis fegregatus. Forte tamen fanguis depuratus , 8 c 
ad partes pure fanguineas nutriendas idoneus, parum aut nihil aliorum hu¬ 
morum continebit. Caio cuim gingiuarum, $c aliqua mufculofa, Sc hepa¬ 
tis corpus, huinfmodi puriori fanguine nutriuntur. Verum Gal.fanguinem 
parriumcarnoiarum corapofitum ex quatuor humoribus velle videtur, vc 
ex didis patet. Nam dum Hippocr. ex vulnere parti alicui inflicto fangui- 
nem emanare protulit, Gal. mafflam fanguinariam , & non purum quartum 
humorem interpretatur. Et, vt ex didis etiam conftac, fanguinem fine alijs 
humoribus, aut fero in venis vixreperiri putauir. Quod etiam confirmat 
lib. dePlemtud. c, 10. imo Gal. comment. tex. i.lib. de humoribus ait, Hip¬ 
pocratem velle lib. dc nat. hom. fanguinem nunquam fine vtraque bile, 8 c 
pituita poffle reperiri, quando inquit, nullum anni tempus, nullamque seca¬ 
rem effle, in quibus alijs tribus humoribus fanguis eft defticutus. 

Sed Gal.id contingere, vtplurimum voluit. Patet enim ipfum non ne- 
gaffe purum fanguinem quartum humorem , quando dixit, ipfum fine alijs 
humoribus, aut fero in venis non contineri: Nam eum cum folo fero fine 
alijs effle poffle llatuic. Quamuis autem cum iero iit, non proinde definit ef- 
fe purus > quoniam ferum vehiculum folummodo eft , & non humor pro¬ 
prie. Protere a, cum hepar fit expuro fanguine congeftum , puriori lan- 
guine , imo puriflimo nutriri debet,iuxta Gal.fententiam: non fccus ac ven¬ 
triculus puriflimachyli portione. Pars enim quseuis ex perlabente alimen¬ 
to , quod fibi familiarifiimum dc fuauius ineft, connato defiderio ligurit. 
Sanguis naturalis adhuc diuiditur in fanguinem magis humidum,& in fan¬ 
guinem magis ficcum, dc in fanguinem calidum, ac minus calidum : Nam 
frigidus fanguis nullus eft, referente Gal. lib.ro. de fimpl. ntcdic. facu. c.Ve- 

'I rum 


Fibra .« 
"Venis aq; 
nc ventri¬ 
culo fiunt. 


SdHguifiij 

differetis 


guis qu*r~ 
tut humor 
[olus repe* 
ritus " 


u 4 lis. [an¬ 
guinis Jif- 
fereaUA, 


humor 


rem 


14 6 LIBER SECVNDVS 

rum fanguinem humidum non naturalem eflfe oftenditIib.de plenitud.c.i i.' 
dum hoc redundante pulfum mutari autumat. Videas hoc cap. vbi didas 
iam differentias exponit. 

Sanguis jnaturalisduo depofuic excrementa incauitate hepatis efferue- 
fcens, bilem ad veficulam fcllis , & melancholiam ad lienem , vt lib. 2. de-» 
facultat. natural. cap. vltimo>&: alijs in locis demonftrat Gal. In venam ea- 
uam rurfus transfufus, fubftantiam illam liquidam> $c pene aquofam,quam 
pro vehiculo habuit,in emulgentes venas, & rurfus ad renes effundit. Haec 
fubftantia ferum appellatur, quod licet non inutile fuit, excrementum ta¬ 
men fanguinis appellatur,quia fi amplius fanguini comixtum feruaretur, 
eu nimis fluidfi redderet,& inidoneu , vt partibus ha:reret,agglutinareturq; 
ad nutriendum. Sua tamen copia grauamen infert, & naturam, fiuecx- 
OuTbct P u ^ cem facultatem proinde ad fui excretionem fufeitat. Nam quod atti- 
^ * net ad qualitates , nullam habet prauam, qua: naturam ftimularet: donec 
cttlUr m-> acc iP* at a quolibet humore ferum humoris naturam referens \ quod ferum 
habet*'ch * c b° r appellatur. Bilis ergo flaux acerrimus ichor fanguinis ferocommi- 
1 9 fcetur, huic tribuens tfndurara flauefcentem , vel pallidam, vna [cum acri¬ 
monia , qua: mordacitatem parit. Melancholia acidum, vel aufterum con¬ 
tribuit ichorem,& confequenter pungendi ac ftimulandi vim. Pituita-» 
ichorcm,fed aqueum magis \ quam alterius natura: confert ,* imo cruda pi¬ 
tuita fiue pars chyli, perfedam codionem in hepate & venis effugiens, vna 
cum vrina ad renes amandatur, in quibus, licet crafla magis quam vilcida 
fit, aliquando commoratur, affatur, & in calculos, aut arenas transforma- 
tur. Cum vrina ergo ex maffa fanguinaria traijciuntur humorum omnium 
quifquilue. Vnde quamuis vrina fanguinis vehiculum & ferum appelletur, 
mutuor hu au S etui: af lhuc , & vitiatur reliquorum humorum fuperfluitatibus,- & fe ha- 
moru exur bettanquam aggregatum qiyd, proportione correfpondens quatuor hu- 
t moribus. 

* * Gal. Platonem citans comm.1. in iib,6. Epid. tex.36. de his ichoribus, fi- 

ue/eris, fuse loquitur. Differunt autem inter fe, inquit, fecundum fcilicet 
eorum humorum naturas, quorum ferum effe diceretur: Et erit infeftifti- 
mum atra: bilis ferum: minus infeftum flaua: minus autem , quam hoc,pi¬ 
tuine : fed omnium mitiflimum cft fanguinis ferum, & ichor: nihil enim in 
praefentia refert hoc, aut illo modo dicere. Lib. 4. de vfu part. c. 6 . de fero 
vehiculo maffa: fanguinaria: hac habet: Hos igitur tenues humores ,poft- 
quam fuo officio perfundi fuerint, non oportet amplius manere in corpo¬ 
re, onus alienum venis futuros. Huius fane vtiliratis gratia renes extite- 
runt inftrumenta concaua ftomachis, alijs quidem attrahentia, alijs autem 
emittentia,tenue hoc Sc aquofum excrementum . Vnde Gal.lib.2.de facult. 
nat.inquit: Vcriim feri genera omnia,qua: in fuccis habentur, funt excre- 
menta,purumque ab ijs efte poftulat animalis corpus . 

De tribus his, qua: a fanguine fecernuntur, excrementis, bile nimirum», 
tenui, melancholia vero crafla, & fero , Gal. lib. 3. de faculr. natur, cap. 51. 
ita loquitur; Tanquam enim ftercus hominum eft canibus fuauiffimum,ita 
iecinoris excrementorum aliud lieni , aliud bilis vcfica ,ahud renibus cft 
jucundum . Inter pradi&a naturalia excrementa, bilis eft in minori quan¬ 
titate , qusmmclanc holia, 5 c ferum, vt apparet cxvafis exio U jtate,in c.uo 
Bilis excre teconditur.Bilis naturalis vfum aliquem in corpore habet. Nam per porum 
Cholidocumad duodenum inteftmum profunditur, vt inftar ciiftens natu¬ 
ralis inteftina a muco abluat,& huiufmodi mucos in fuo tranfitu abltergac, 
- & cx- 


IfrinAex 

quatitor 

ichoribus 


Quatuor 
ichoru\ na¬ 
tura. 


Tulchra^ 
compara¬ 
tio . 


mentitia v 
Jus. 


DE HVMORIBVS. i 47 

& extforfum tandem per podicem vna fecum rapiat. Lien auren* melan¬ 
choliae receptaculum, vas eft faris amplum, quod fanguine ipfo melancho¬ 
lico nutritur. Excrementitiam rurfiis melancholiam pirtim per haemorrhoi¬ 
des , parrim per vas bieue ad ventriculi orificium , vt in eo appetitum exci- Melanth* 
tet animalem, diffunditur. Aufterus enim vel acidulus fapor, quo hu- iiavfus. 
mor ille frigidus & ficcus pollet, ventriculum veluti corrugat conftrin- 
git,& hac comprefiione contrahitur orificium ventriculi , & inde ani¬ 
malis fames oritur. 

Pituitx nullum natura tribuitconccptaculum, quoniam fanguini vera 
naturalis pituita commifcetur , quia idonea eft , vt in fanguinem, hoc de¬ 
ficiente , conucrtatur. Vnde Gal. lib.i. de facult. nat. c.vltimo inquit: Sane Pituita 
quod pituitam expurger, natura nullum inftrumcntiun condidit; propterca I MS • 
quod frigida humidaque eft, ac veluti ex dimidio coCtum nutrimentum-.. 

Defiderat igitur talis fuccus non vtique vacuari,fed in corpore manens alte¬ 
rari . Et paucis mterpofids: Quod igitur in venis pituitx fertur, cum fit ani¬ 
malibus ex vfu, nulla vacuatione eget. Pituita vero, fiue mucus, in ventri¬ 
culo cu chylo genitus , vna cum craffis fupcrfluitatibus ex quibus fxces for¬ 
mantur , tanquam duo pnmx cocionis excrementa , ad inteftina, veluti ad 
propria receptacula, relegantur. Ptimx ergo coitionis duo funt excremen¬ 
ta . Secundx item coitionis duo, quibus ferum, tanquam tertium, additur. C0 ~ 

In tertia demum coitione, qux in partibus celebratur, duo etiam excremen- c °ft l ° 
ta generantur: Vnum pariter tenue, &c alterum craffum: illud infenfibilitet P^ ex ^bet. 
euacuatur, fk eft humidum quid ,ac prxtenue feri refiduum , quo partes ir- excrcmin* 
rotabantur, & quod erat tanquam vehiculum adhuc nutrimenti earundem tHm • 
partium •, Aliud fecundum excrementum craffum eft, & cuti ac camifix, #c 
reliquis indumentis , que noftri coijforis partes immediate contingunt, ad- 
hxret, qux omnia confpiircat. Vnde necefiitas mutandi camifias ,& reli¬ 
qua indumenta prouenit. Nonnulla tertix coctionis excrementa expurgan¬ 
tur per nares, vt mucus •, per aures , vt amara quxdam fubftantia; per os, vt 
fputa , & alia confimilia. 

Hx funt naturalis fanguinis & excremcntoiurrt naturalium differentix. 

Nunc de fanguinis non naturalis fpeciebus agendum ; qux a duplici fonte 
defumuntiu* \ & qualitate videlicet fangumis vitiati, & a fuperflua quantita¬ 
te. Sanguinis ergo excedente qualitate peccantis differentix varix iunt, 
quarum quafdam proponit Gal.lib. io.de iimpl.med. fiicult. cuiufnodi funt 
fanguis melancholicus, fanguis picrocholus, pituitofus, 6c ferofus, 5c pu- 


lis differen- 


Sanguini i 

tridus, quibus addamus fiatuofum fanguinem, luxea Gal.lib.de plenit.c, ro. non nAtHra ‘ 
vbi horum fanguinum copiam , plenitudinem ad vafa vocat. Nulla ex his 
fpeciebus, fanguis purus eft, fed miftus, ex fanguine fcilicet vero, de icho- tu 
re , Tunicae illi permixta. Huiufmodi ergo fangumes cacochymi, 8c quali¬ 
tate peccantes dicuntur. Sanguis ideo nimis melancholicus, melancholix 
morbi fpecies, quartanam, vitiliginem nigram, vel icterum nigrum, fcir- 
ros, cancrum, caninum appetitum , aliofque melanchoiicos morbos pro¬ 
creat . Sanguis picrocholus fiue biliofus, biliofos morbos *, fanguis ferofus 
hydropem, & confimiles aquofas xgritudines: Sanguis putridus fynocham 
febrem ,fiue continentem»& alios innumeros morbos. Hx fiquidem fan¬ 
guinis fpecies fiunt ex chylb male in ventriculo elaborato, propter ciborum 
qualitatem, vel excedentem quantitatem, vel prxpofterum in fumendo or- g l{tnts P r *“_ 
dinem,velob exercitium immodicum , vigilias dec. Vel fane fiunt dictx tir nat ’<ra 
fanguinis fpecies ob venarum, <3 c hepatis prauarn aliquam affectionem, vt 

T a obftru- 


Caufa fan - 




Duplex e fi 
? lenitudo. 


Color in cu 
te dekte- 
fcentem-> 
fodit hu¬ 
morem . 


Far' d 
Phltgma- 
riffignifi* 
extiones . 


14$ LIBER SECVNDVS 

obftru&iones, intemperiem &c.aut ob imbecillitatem earundem venarura* 
aut hepatis: Atque adeo , licet fanguis in ijs conficiatur, quoniam fibrofus 
non eft, non probe nutrit. 

Qiixdam fanguinis non naturalis differentis a quantitate fumuntur.Nam 
Jicet fanguis aliquando in qualitate non peccet,- quia tamen morborum pro- 
dudtionem minatur, & vt eos producat in pfocin&u videtur , non natura¬ 
lis, ratione excedentis quantitatis,dicitur. Vnde athleticum ftatum , quia., 
nimio fanguinc refertum,damnat Hippocdib.i. Aphorifm.aph.z.Vitium_» 
hoc fanguinis in quantitate plethora, fiue plenitudo a Galen. nuncupatur. 
Plenitudo enim eft copia humorum in vniuerfo corpore ex Galen. lib. de_> 
Plenitud. cap. 3-& 11. Duas habet differentias, vna eft ad vafa, tk altera ad 
vires. 

Plenitudo ad vafa dicitur illa , qua corpus & venx ita replentur, &: di- 
ftenduntur ,'vt venae faltem ruptura: periculum incurrant. Verum, quoniam 
vena: etiam flatibus aut alijs humoribus feruendbus diftendi pofiunt, aliud 
indicium plethora: ad vafa,venarum diftenfioni anne&it c. 1 i.citatorubo¬ 
rem nimirum, qui foli fanguini congruit > cumque naturaliter prodit. Co¬ 
lor humorum, vbi non eft humorum reciprocatio, veluti efflorefeit, vt ait 
Hippdib.de humoribus in principio. Color enim, inquit in cotnmen. Gal. 
non partibus, fed humoribus tribuendus. Color ergo prxdominantis hu¬ 
moris in toto corpore, vel faltem in facie apparebit, ni humores reciprocen¬ 
tur , id eft, ni propter animi paffiones, auralia accidenda, humores intro 
vel extra recurrant. A metu enim 5 c triftitia humores inrrorfum reuocan- 
t.ir, fic uti a frigore, fimiiibus. Extrorfum vero reuocantur a calore, motu 
immodico, ira, &z fimiiibus. Coloribus autem ex his mutationibus proue- 
nienribus non crcdendum,fed coloribus,qui percipiuntur a nobis in homi¬ 
ne, animo & corpore quieto, & pacato. Plethora ergo ad vafa, febrium.., 
aliarumque xgritudimim caufa cfle poteft . 

Plenitudo ad vires, dicitur redundantia fanguinis in ordine ad viresy 
quando nimirum fanguis mediocris quantitatis, copiofus lefpedhi imbel¬ 
lium virium non potentium eum concoquere, nec in aliti fubftantiam con- 
uertere, dicitur . Talis plenitudo vafa non impl et, nec diftendit, fed mo¬ 
derata cit: ob viies tamen nimia cenfeturjcuiulmodi eftilla,quaftcpe con- 
ualefcentes laborant, Sc lenes. Sed ha:c de fanguinc. 

SECTIO II. 

De Pituita. 


H ippocratis & Gal. IeSorem varia Phlegmatis expofitio plmiruumd 
iuuabic. Pituita igiturGixcis Phlegma typ* dicitur. Verum 
hoc vocabulum non folum humorem album, fiue pituicofum, fri¬ 
gidum &: humidum fignificat,fed prxterea inflammationem »&: bilem ip- 
fam . Inflammationem fignificat tefte GaJ. in explanatione linguarum, 5 c 
comm. 1. Prognoft.tex.66. quo vltimo in loco ait, Phlegma pro flammido 
calore prarter naturam ab igne facro,aut phlegmone, fiue inflammatione 

{ •roptie dicta, procedente & caufato ,ab Hippoc. inibi accipi. Idem Gal. 
ib.S.de placit. Hipp. &; Piat. c.6. ait, flauam bilem a Prodico Phlegma ap¬ 
pellans 


DEHVMORIBVS. ' i 49 

pellari ,* quia p\typ<t eius jiudicio a verbo graco <?A«>i<r 9 <e/,quod eft inflam¬ 
mari, eam denominationem, jfeu appellationem habere iudicauit. Libro 
denique z. de facult. nat. c.9. ait: Sane Prodicus (is fuit [Hippocratis magi- 
fter) in opere de hominis natura, id quod vftum i & veluti fupra modumu 
in fuccisco&um c gr?ce nominat, a verbo *»p$xefa quod vftum-. 

efle flgnificat. Et paulo poft: Caterum hoc albi coloris, quod omnes ho¬ 
mines grace phzyp*. vocant, Prodicus PKtvvae id cft, mucum appellat: fri¬ 
gidus ille > &. humidus friccus cft: qui tum in fcnibus, tum in ijs,qui ratione 
quauisfuntperfrigerati , plurimus accruatur.-jquem nemo mentis compot 
aliud efle quidpiam quam frigidum & humidum dicet. Arift. etiam noluit 
propter diXam etymologiam, pituitam , feu maffae fanguinaria frigidam-, 
humidamque portionem, p\iypjt nominare, fed potius tyop* .Quod autem 
ita frigidum eft, vt fit craftum, & vifeidum ad imitationem Prodici /SKivrar» 
w vocat lib. 3. de hift. animal. 

Hippocrates etiam hoc fui magiftri Prodici loquendi vfu dudhis,id quod 
biliofum eft,aliquando Phlegmatis nomine indigitat;vt in Coacis Pranotio- 
nib. pteyptiraliif H ptTAMphvyp^lutnmpiift 7 u%a le xai orpvct>iyi*v> 
id eft,pituirofa (fupple egeftio) vero acute, cum oris ventriculi dolore,dy- 
fenteriam, fortaflis autem & lumborum dolorem. Hoc in loco , pituitofa, 
ex graco transfertur 3 cum tamen ipfum nomen gracum ,biliofa potius, qua 
pituitofa fignificet: quia biliofa materia eft , qua eardialgiam, fiuc dolo¬ 
rem orificij ventriculi communiter di&um,infert, ficuti etiam dyfenteriam 
vtplurimum. Vnde PlatoinTimao de bile loquens,ait: At cumminor 
huius copia eft, cofpufque ei lrquefcens reluXatur, deuicfta, aur per vniuer- 
fum corpus excidit, aut in inferiorem, fuperioremque ventrem per venas 
expulfa, deque corpore, veluti, ex difeordi ciuitate eietfta inteftinorum la> 
uitatem, difficultatemque, cateraque huiufmodi mala affert. 

Idem Hippocrat. lib. de paffionibus, fiue affe&iiombus, ait: rvpoa r«- 
ceLuet , kai kouicimi mi pMyy.A 7 altA: cafeus, fefamus ,' (Sc vua paffa_>, 
& pituitofa funt. Hac autem inter calida annumerantur , hb. 2. de diata_: 
Quare loco pituitofa, biliofa, vel calida vfurpanda funt. Lib. etiam z.de 
diaeta ait: 7 a ptv i<p 6 a fKptniM, mi liAxvpm/M 7 A opali Mv^altA 

kai pKrytwo ha id eft, Porrum cocftum quidem vrinam ciet, & lccedit 
(id eft, allium mouct) crudum vero aftuofum eft, & pituitofum. Nemo 
vel Ieuiter in Medicina verfatus f*.typa 7 alta ,pituitofum interpretabitur,fed 
biliofum , aut calidum, & acrc Nam qua calida funt, bilem per fc & non 
pituitam generant. Porrum vero eodem hb. 2. dc diata, calidum eft , licet 
minus, quam capa, vt ibidem loquitur. Eodem etiam lib.de cafeo loques, 
veterem potius, Sc calidum , quam recentem intelligit, ficuti intellexit lib. 
de internis a flexionibus : Cafeus, inquit, robuftus eft &c aftuofus, ik alit. 
Robuftus quidem, quia proximus eft generationi: alit autem, quia carnofx 
reliquia funt ladris: aftuefus eft , quia pinguis : aluum autem fiftit, quia-, 
iucco & coagulo.Vua etiam calida eft. Scfamus fimiliter. Vox ergo phZyyut 
aliquando a verbo pdiyo vro, aut inflammo, deriuatur : alias a verbo 
f\typattv.i, tumeo: In prima fignificatione nomen <p\typA fape vfurpauit 
Prodicus ,Hippoc.vti Plato in Timao :in vltima communiter accipitur a 
Medicis .i. pro tumeo, & pituita .Nam pituita intumefccre facit. 

Pituita enim eft humor frigidus ik humidus, infipidus , vel quodammo¬ 
do ad dulcedinem inclinans , albicanfque, ex parum codla chyli portione, 
ea que craffa,ab imbecilli iecoris calore genitus ad nutriendas quaidam ani¬ 
malis 


Prodicus 
Hippocra¬ 
tis magi- 
fler. 


Biliofloru 
Phlegmati 
cum dici* 
tur Hipp, 


Platonis de 
bile ftntitt 
tia • 


PituitA dc- 
Jcriptio . 




Remedium 
calidum & 
fecum ad- 
uerfatur pi 
tuita. 
Humorum 
tempera¬ 
menta. 


Ijo LIBER SECVNDVS 

malis partes. In particula, humor, cum reliquis humoribus conuenit. Di¬ 
citur frigidus & humidus; quia elemento aquae, & hyemi ex Gal. decreto 
lib.de humorib. correfpondet. Denique omnes medici in hac furit fenten- 
tia cum Galen.lib i.de different, febrium: Quicunque humor in corpore 
frigidus,atque humidus fuerit, hunc nos pituitam appellamus ,inquit. 
Hmc eft, vt Medici communi confenfu pituitofis morbis,mediantibus cali¬ 
dis Sc ficcis remedijs, faeliciflimo cum fucceffu, indies medeantur. Imo a< 5 tu 
frigidiora pituitoforum membra percipiuntur, fadta nimirum collatione ad 
alios humores, prifertim calidiores. Gal. adhuc lib.de caufis motb.c.4.ait: 
Flaua bilis calida eft,& ficca •, atra vero ficca, Sc frigida: Sanguis calidus & 
humidus: pituita frigida Sc humida. Sexcentis alijs in locis poftHippoc. 
lib. de natura^ominis, qui pituitam hveme augeri ait, idem confirmat: Sc 
lib.i.de facult. natur.c.vlt. frigiclam& hjumidam, authoritate Hipp.lib. de_^ 
nat. hom. effe (latuit. 

Verum, pituita (Impliciter Sc abfolute non eft frigida Sc humida, fed re- 
fpeiftiue tantum: mixta enim ex quatuor elementis eft pituita, vt reliqui hu¬ 
mores . Hanc dodtrinam aperte exponit Gal.comm.tex.39.lib. de nat. hom. 
Pituitam fiquidem frigidam & humidam effe dicimus, non quod contrario¬ 
rum particeps non fit, fed quod hic in ea priualeant. Porro fi ea frigida^ 
tantummodo, Sc exa&e effet, quafi glacies effer coadta. Quemadmodum 
fi exa&e effet humida, omni careret crafliric, pleniore. Idipfum etiam. 
Quo fenfu vtraque bile dicas: Flaua enim ficca eft •, atra ficca, Sc terrea efie dicitur, 
pituita m- vt tamen non omnino humiditatis fit expers: nam alioquin neque humor 
gida & bu e ff et} fed cl urum, vt adamas, corpus: Sc frigida quoque eadem ratione di¬ 
citur , quod pius in ea frigoris fit, quam caloris;quia fi omnino frigida effer, 
quafi glacies concrefceret. Pituita ergo calida eft calore valde remiffo, fi J 
cuti ficcirate correfpondente eidem calori} quia tamen in ea his priualenc 
frigiditas Sc humiditas, per has, Sc non per illas femper defcnbitur. 

Additur in definitione, infipidus, feu qualitatis aut faporis expers, vt lo¬ 
quitur Gal. hb. de humoribus refe pteypLAoimiov (AttirpaTut id eft, pituita 
autem primum eft qualitatis expers ^ qualitas autem qua caret, eft fapor: 
infipida autem eft, imo Sc odoris expers. Nam ea, qui 1'apore vacua funr, 
odoreconfequuriuc carent jvt auri exemplo affirmat Arift lib.de fenlu Sc 
fenfili. Alijs qualitatibtN^policr pituita, vt frigiditate, humiditare, albedi- 
ne, craftirie Scc. Ergo per dvuot dicitur effe faporis expers, ideft , mfipi- 
da. Quod autem infipida fit naturalis pituita, de qua loquimur, id teftatur 
Gal. lib de atra bile fic : Apparet autem pituita omnis qualitatis expers, ve¬ 
lati aqua; verum naturali qualitate mutata,fit modo falfa, modo acida,mo¬ 
do dulcis. 

Quamuis dixerat citatis in locis.pituitam inftar aquae infipidam effe; lib. 
tamen de faeuh. nat. c.p.dulccm eam refert: Sane, inquit, aduertere hoc io- 


mida dici¬ 
tur. 


Infipida 

inodora 

funt. 


Dulcis pi~ 


tuita quam co ac f c j re 0 p 01tet} tanquam ex bilis generibus, aliud vtile, fiaturalcque in 
ttijipiatLj animalibus*ineft, aliud inutile, ac praeter naturam : fic pituiti ,qupd dulce 
magis natu ? f a l uta i- c c flf e animanti,& naturale; iicet enim in fua natura pituita in- 
yaLts ' fipiditatem referat; dum tamen viceritis a calore natiuo coquitur >dulcedi¬ 
nem concipit, vt fic commodius quidam animalis partes ea nutriantur, Sc 
* vt facilius in fanguinem conucrtatur. kieo addidi in definitione , quoquo 
modo ad dulcedinem inclinans. 

Dicitur albicans, quia albedinem ,‘quam a ventriculo Sc uenis contraxit, 
non multum depofuirj imo cum in fanguinem (incerum non conuertatur 

uem 



DE HVMORIBVS. iji 

venae fiu vi dealbandi, ei fuam conternant albedinem, vt minori laborem 
a partibus albis, quae ea nutriuntur, conficiatur. Chylus enim in ven¬ 
triculo albus efficitur ; licet vnus altero, pro diuerfitate alimenti , albior 
euadat. 

Dicitur ex portione chyli craffa, ab imbelli hepatis calore fierijquia qua- 
uis videatur effe chyli particula nondum in fanguinem tranfmutata, non a 
ventriculo proprie fuam recipit formam, fed a vems-.& hepate: Hepar enim 
in rubram fubftantiam totum chylum conuertere tot s viribus contendit j 
fed eius calor imbellis adeo eft, vt frigiditatem, & humiditatem portionis 
cuiufdam eiufdem chyli prorfus adoriri nequeat*, ei tamen quandam perfe- 
diionem , caloris fui virture, conciliat; & liqet'eidem portioni ruborem-, 
perfe&um, ob fui renitendam non conferat, eam tamen commjnuit, miti¬ 
gat , & in faporem naturae gratiorem reducit; cum in venis Vertetur, 8 c 
fanguificationis vim , in ipio hepatis corpore, feti in ladicibus vena: porta: 
hepatis carni diffuffis & immerfis, effugiat, priftinam albedinem , quam in 
ventriculo ex parte afeiuit, non folum ad tempus obfertiat, fed vi venarum 
perfedtiorem na< 5 ta eft, albicanfque femper, nifi bilis ,auc melancholia ei 
commifceatur, aut in fanguinem tranfmutctur , permanet . Sic igitur ab 
hepatis venarum virtute, & ex commercio fanguinis, & biliofi praxipue 
humoris, temperatior euadit picuira, fiue pars chyli in fanguinem comple¬ 
tum non tranfmutata ; fct fuam fic fufcipit formam . In hepate ergo &: venis 
pituita fuura accipit complementum, licet in ventriculo fuam formam fu- 
fcipere nchoauer t; quia primum rudimenta codlionis in ventriculo pituita 
fufcepir ; ideo .i Gal. commcnt. rex. 39. lib. de nat, noni, ait: Vt pituita ad 
formandos mores inutilis fit, fed neceffarium ex prima ciborum tranfmuta- 
rioneoi umhabet. 

Dixi pituitam ex craffa chyli parte, non autem ex omnino craffiori fieri; 
tefte enim Gal.libello de humorib. fanguis, & pituita, fk. nigra bilis craf- 
fam habent confiftentiam : bilis autem flaua eft Sc tenuis, & leuis, & fubii- 
mipetaj quemadmodum duo reliqui humores graues;fanguis autem medius 
eft participatione caloris. Craffum enipi,fi cum denfo confundatur; vt fic- n ^ li 
ri forte debet,eft id, quod multum materiei, fub parua tamen ^quantitate, 1 ’ 
continet, vt plumbum, aurum &c. tenue vero corpus e contra eft id, quod 
paruam habet materiam, fub magna tamen quantitate cxtenfam.Igitur cum 
a frigore condenfatio, & craffa confequenter confiftentia non raro acqui¬ 
ratur , licet etiam a calore non raro, non mirum, fi pituita,&: melancholia., 
craffa: fint,grauefq;per confcquens;& fanguis mediocriter,craffus ob caldre 
temperatum : bilis vero propter vehementem c alorem renuis eft & rara, at¬ 
que leuis, Sc fublimipeta. Quod autem tenue eft & rarum, leuitatem ha¬ 
bet , & in fublimia vergit. Nam quod leue eft, furfum fuopte ingenio ten¬ 
dit. Bilis, quia ita continuo furfum capefsit, cerebri humores craffiores 
non raro attenuan&jipfa excrementitia ad aures, tanquajquid inutile,expur¬ 
gatur: quod eodem libello de humoribus expreffir, dum inquit: Flaua aute 
bilis parua vefica eft propria, & quod circum hepar, & per aures mouetur, 
id quod cuique apparet. Afclancho 

Notandum igitur eft, melancholicum humorem,etfi nonaque frigidum lia omni~ 
ac pituitam ,craffiorem effe *, quia quod terreutn eft, craffius eft primo loco*, bu$ humo- 
pituita vero, vtpote aquea, fecundo loco; qua' tamen propter fiuiditatem, ribns crsj- 
,quam ab aqua concepit, & propter tenuiratem , quam a bile , & ex partem fior. 
ab acida.melancholia, fanguini extia&o fupernatat, bili tamen fubeft . £ur nitui* 

Iterum 


Sola bilis 
t ni er qua- 
tuor humo 
res eft te¬ 
nuis confi - 







ta [angui¬ 
ni fuperna 
tat . 


Vartes que 
pituita nu¬ 
triuntur. 


Dua fpeei- 
es natura¬ 
lis pituita • 

fituita ex 
er em en ti¬ 
tia , &q\ ac 
naturalis , 
duplex eft. 

Quomodt 
caput pitui 
ta fons, ab 
Hipp.dici¬ 
tur . 

Quomod0 

vetrieulus 
a tial. 

[aliuet nu 
trit . 


ij» LIBER SECVNDVS 

Iterum notandum eft, longe a veritate recedere hos»qui pituitam adea' 
tenuem efTe credunt,vt aqu* alfimiletur. Eft enim ferum ,& non pituita-/» 
quod tanta pollet tcnuitate.Nam pituita craflefcit vi codtionis, eftque craf- 
fa , quia ex crafliori vifcidiorique chyli parte generatur 3 debetquc omni ra¬ 
tione crafla die> quandoquidem in partes folidas > ad quarum jnutridonem 
faceflit, fine crafla confiftcntia non conuerteretur, fi aquea & adeo liquida 
extaret. Quod enim liquidum eft, partibus, vt in eas .conuertatur»nequa¬ 
quam haeretvt in hydropicis in dies videre licet. 

In deferiptionis fine addidi» ad nutriendas quafdam animalis partcs:<quia 
pituita > fiue fanguine pituitofo nutriuntur cerebrum,fpinalis medulla, ner- 
ui, ligamenta, tendines. Caufa enim finalis pituitae eft huiufmodi* cui ad¬ 
de , quod fanguinem contemperet, ne in bilem vertatur: Sc quod tempo¬ 
re indigenti^ in fanguinem conuercatur. 

Didium a nobis in fuperioribus eft, nullum priuarum conceptaculum pi¬ 
tuitae a natura conceflum . Ratio in promptu eft quia, praeterquam quod 
frigida eft Sc humida, & hac ratione parti, cui diutius haereret, plurimum 
noceret, eft alimentum femicrudum, quod in communi officina, hepate Sc 
venis, pro vrgente ncceflitatc conferaari debet. Sic enim ineunre tempere 
maflie fanguinari* commixta, fanguinis, biiifque commercio, calorifque_» 
natiui ope melius elaboratur. Haec dodlrina eft Gale. lib. i. de fkcult. nat. 
cap.vlt. Sane,inquit,quod pituitam expurget, natura nullum inftrumcncum 
condidit: propterea, quod frigida humidaque eft, ac vcluti ex dimidio co- 
&um nutrimentum. Defiderat igitur talis fuccus non vtique cuacuari, fed 
in corpore manens alterari: Et paulo poft: Quod igitur in venis pituita fer¬ 
tur, cura fit animalibus ex vfu, nulla vacuatione eget. Commtnr.2. in lib. 
de vidi, rat.in morb. acut. tcx. 30. ait: Caufa autem cur 'pituitofi facilius ci¬ 
bi vfum femel in die ferant, ex ljs, qua: antea de biliofis dicla funt, euadit 
confpicua: Nam bilis humor in iplis inedijs amarior redditur: pituita vero 
temporis proceflu coquitur, fanguifque efficitur, neutra bile in fanguinis 
fubftantiam redire valente &c. . 

Huius naturalis Sc alimcntiti* pituita: du* funt differenti*: Vna infipida, 
qua: vere pituita dicitur-, altera dulcis, qux ab hac ad fanguinis naturam»., 
propter dulcedinem recedere ridctur.Eil & altera eius in tenuiorem, Sc craf 
liorem dmifio. 

Pituita excrementitia duplex eft^vna naturalis, altera pr$ter naturam.Na- 
turalis varia eft : nam mucus a ventriculo Sc inteftinis, vepote partibus ner- 
uofis & frigidis genitus,pituitosi! quid eft,quod naturaliter in quauis codlio- 
ne, in ventriculo prarcipue fadla gignitur.Ell Sc altera lpecies, au* Blenna, 
vel /ut £*, id eft mucus , per nares e cerebro, tanquam ipfius excrementum 
fccretus dicitur: Eft enim tertiae codlionis inj cerebro facta: recrementum , 
cuius portio in os decidit, Sc periplum excernitur, quoties nimim caput,tali 
pituita excrcmcntitia refcttii eft.Idco Hipp. I1b-4.de morb.capuc pituita fon¬ 
tem appellat : ficuti Gal.fragmenro dc humor, ventriculum pituitae fontem, 
propter copiofum mucum in eo genitum. Lib. enim 2. de facult. nat. c. vlt. 
mucum c capite deftillante non pituitam,fed excrementu nominandum cen- 
fet idem Galenus. Non dico propterea omnem pituitam ad os delaplam»inu 
tilc excrementum nominari: Nam faliua cibis mafticatis commixta, ali» 
menutia pituita eft vt ex ipfius fapore ad dulcedinem declinante inferri po- 
tdt . Vt enim aqua infipida eft liue fapore carens, capax tamen Sc idonea, 
tanquam pnm.t 1.4; orum majcfia ,cuiu-fuis fpeciei faporis, fic pituita aqu* 

m no- 


Enumera- 
t : o fpccte- 
non pitui¬ 
ta apudtia 
/en. 


Modus ge 
ner at tonis 


DE HVMORIBVS. ijj 

in nobis cofrcfpondens, licet infipida fit,& veluti fapore vacua, vlteriori co- 
dfcione nuttimcntum fit,&: fangu.s, & per confequens dulcis. Alias ob cau- 
fas, de quibus mox,acida, lalfaque redditur. 

Pituita: nonnaturalis fpecies vna cum naturali varijs in locis proponit Gal 
lib. iam citato de humoribus,poftquam pituitam qualitatis expertem propo- 
fuit,dc,inde acidam, dulcem, & falfam recenfet. Lib.de atra bilec.a.codem 
ordine pituitas fpecies enumerat: Apparet, inquit, pituita omnis qualitatis 
expers,veluti aqua. Verum naturali qualitate mutata , non modo Lilia, fed 
acida etiam fit. Quin & non raro dulcem qualitatem acquirit. Lib. i. de_> 
focult.nac. c. 9. & vlt.aduerfoordine, coque imagis naturali pituita: ditftas 
omnes fpecies hoc ritu enumerat: Quod igitur in venis pituita: fertur, cum 
fit animalibus ex vfu, nulla vacuatione eget. Sane aduertere hoc loco, atq,- 
feire oportet, tanquam ex bilis generibus aliud vtile , naturaleque in anima¬ 
libus cft, aliud inutile ac pra:ternaturam: fic pituita:, quod,dulcc cft , id fa- 
lutarc elfeanimanti Sc naturale: quod acidum, falfumque eft ,acidum qui¬ 
dem omnino crudum efle,falfum computruiflc. Porro omnimoda cruditas 
pituiteinteliigendaeft,qua: in ea conco&ione incidit,]qute in venis agitur* 
non autem in ea, qua: prima eft, quaque in ventriculo perficitur, cum,fi hac 
deficeretur, ne fuccus quidem omnino efict. Hic enim naturalem ordinem 
generationis fpecicrum pituita:,contra quam citatis locis fecit,lucuicnter 
proponit. Nam a calore exiguo pituita naturalis infipida generatur: a nia- 
ion quidem calore, & ad temperatum accedente, fit duicis. Acidus vero 
-fapor a frigiditate aquea procedit, &: per confequens ab imbelli calore pitui- omniu fpe>- 
ta acida fic: calor enim ille non potuit humidum aqueum cum terreftri fic- cierum pi¬ 
co probe commilcere, nec tale compofitum concoquere & contemperare^, *#***• 
vt deceret, vel certe aeream portionem cohibere, & intus cum alijs cogere. 

Sapor huiufmodi acidus dulci fapon vicinus eft, &; dulcem fjrpifiime pra:- 
ccdit ,ex eoque dulcis fir.Salfus fapor fit a calido ficco,& non mulriim fub- 
tili, fed terreftri. Ex pituita ergo dulci, faifa vi maioris affadomsfit, vel 
quando falfum ferum eidem pituita: nondum faifa: comrrtrfcetur. 

Prjetefr nominatas quatuor pituitae fpecies , aliam, citatis in locis omifiam, 
proponit Gal. lib.z. de diffcr.feb. cap.6. rbi harc habet: Quicunque humor 
natura frigidus atque humidus fuerit, hunc nos pituitam appellamus > tu ve¬ 
ro , fi libeat, fcindapfoh nomines: adeo eft mihi paru i nominum cura . At 
non te lateat, plurcs die huiufecmodi humoris differentias: Vna fiquidem-, 
cius eft fpecies, frigida adeo, vc cum loco calido obftruitur, dolores maxi¬ 
mos excitet: frcpiulque multa laxioris inteftini (id eft, coli ) incommoda-», 
hoc humore acuti clifteris vi euacuaco, ftacim fedan contingit. Hic vero 
humor vitri liquefadti fimilitudinem gerit. Eft alia pituita: fpecies,quam 
plenque cum fcreatu expuunt, fenfibilem habens dulcedinem. Liquet au¬ 
tem , quod hanc exquifite frigidam non contingit efie, fiquidem eorum me¬ 
minimus,qua: in lib.de fimpLmed- facul, diximus (ibi enim lib. 4. faporimi 
generationem exa&e inudhgatirtj. Eft & tertia alia pituita: fpecies,qux 
eXpue-ntibus videtur acida: Eft aurem miritis frigida, quam vitrea-,tiiagiS ve¬ 
ro, quam dulcis. Sicuti & altera fpecies eft faffd, aut propter putredinem-»., 
aut propter faifa: ferofa: humiditacis mixtionem: : x qua , li quos febricitare 
contingit jfupcruenicnte accdfione non rigent, fed tantummodo horrent. 

Acida vero, ac vitrea, fi per fentientes torporis partes deferatur, fine febre 
rigores generat.Quod fi modica aliqui in ipfis fiat putrefatho,febrcm,Epia- 
]am appdlataivbinduci:. Quod ti vehementius puerefeat, rigor quidem an- 

V recedit 





Vitttitd >i 
(rea. 


fituitt t-» 
dulcis aq; 
[altem na¬ 
turalis ,ac 
in fi [da , 


Quinque^ 
[pectes p/— 
tuiu* 


jilia dua 
[pectes pi¬ 
tuita. 


ij4 LIBER SECVKDVS 

tececiit jf*cbi’ ; s vero fequitur fuperata frigiditate a multitudine caliditatis; 
adeovt, dum febris inualefeit» atque confiftit, minime fentiatur. Fortd 
autem «S' vitrea pituita acidx qualitatis eft particeps: adeo vt eius differen¬ 
tia: tres fint numero vniuerfx, acida, dulcis, &c falfa. 

Galenus in hoc cotextu infipidam prxtermifit / & vitream pituitam com- 
memorauit,qux vitrex nomen a Praxagora accepit:eam vero Philippus cutn 
alijs iunioribus medicis crudum fuccum abfolute nominabat ,fed male, vt 
incit.cap. comm. nosdocuimusjvbi Gal. vitrea pituita ad acida reduxit ;& 
forte ad dulcem infipidam. Vtraquc enim harum naturalis eft j nam ex in- 
iipida paululum codta, dulcis nafeitur. Galen. autem loco citat, de atra*» 
bile, infipidam fimpliciter naturalem vocauit •, quia reuera hic cft primus & 
genuinus pituitx ftatus, fiinfe confideretur, & proiK refpe<ftum ad alios 
tres bumoics ,fanguinem, bilem, & melancholiam, inuoluit. Loco tamen 
cit. de facult.nat. Gal. dulcem pituitam , naturalem nominauit; quia magis 
familiaris cft animali, quam infipida: eft enim fanguini propinquior dulcis, 
quam infipida 3 quia magis elaborata Sc cocta. Ratione ergo huius dulce-r. 
dinis ex completiori cobhone orta a calore natiuo, animali nutriendo dul¬ 
cis magis naturalis ccnfenda cft: licet pituita in fe confiderata ,& in ordine 
ad alios humores‘naturaliter infipida effe debeat. Sic enim aqux elemento, 
hvemique recfte correfpondet, vt reliqui humores reliquis elementis & an- 

temporibus. 

Lib. 3.de locis affe&is c. 7. mixtim pier fatas pituita: fpecies recenfet Gal. 
hac ferie: Pituitae quidem ynum genus cft,quod quotidie vel fcrcando >vel 
vomendo,velemungendo educitur. vaporofo feilicet fpiritu plenum,vt ne 
fenfum quidem lateat, lpfum effe diffimilarem. Alia vero pituita fimilaris 
quidem videtur, licet fortaffe non fit fimilaris: qualis eft crudus humor, 
qui in vrinis fubftat,tum is,qui k Praxagora vitreus appellatur.Atque ex hoc 
genere effe videtur faliua, qux neque nuida admodum cft , neque aquofiu-. 
Verum nec faliua vnica duntaxat qualitate guftum efficit, neduna vniuerfa 
pituita. Sxpcnumero enim acrem, Ik acidam,& falfam in ore faliuam mani- 
fefte deprehendimus: veluti cum fani maxime degimus,nulla qualitate m- 
fecfta,.fcd perinde quafi aquofa,faliua guftui offertur. 

Maioris ergo claritatis gratia ratione faporis, quinque in'totum pituitae 
ipecies enumerare poffumus. Prima eft infipida, fiue fapore vacua: Secun¬ 
da acida : Tertia vitrea: Quarta dulcis: Quinta falfa. Licet autem vitrea*» 
quodammodo acida fit > a vera tamen acida in confift entia, & frigiditate di- 
ferepat. Nam vitrea craffa eft, vifeida & frigida nimis, atque omnino in¬ 
epta, vt in bonum fuccum conuertatur; cum tamen acida (impliciter idonea 
fit, vt qux in dulcem conuertatur. 

Di&is quinque fpcciebus duas alias, a confiftentia, & minori alteratione 
defumptas addere libet. Hae funt crudus humor di<ftus,& ichor,fiue-# 
aquofum ferofumue excrementum. Crudus quidem humor, licet pituita-» 
crafiior fit, fitque potius cibi non plane coifti portio, quam pituita, qux fla- 
tulenta eft3 quia tamen albedinem quandam in ventriculo, vt totus Chylus» 
concepit, ad pituitam reuocatur, & a vitrea pituita differt j vt seftatur ipfo 
Gal.lib.3.de Ioc.affb(ft.c.f.vbi ait: Alia quidem pituita fimilaris quidem vi¬ 
detur , licet fortaffe fimilaris non fit; qualis eft crudus humor 3tum is>qui 
a Praxagora vitreus humor appellatur. Clare quidem ex his con ft at > cru¬ 
dum humorem a vitrea pituita diftmgui . Praeterea ex loco cit. de different. 
leb.^GaL vitream acidam effe refecc: Et eum acidicas idonea fit ad appeti¬ 
tum 


DE HVMORIBVS. ifj 

tlim excitandum > vitrea appetitunPprouocabit* cum ex aduerfo crudus fuc- Humor 
cus inappetentiam pariat, & fomnolentos, mere pituitae, efficiat. L b.4. de crudui a 
fanit.tuen.eundem crudum fuccum a vitrea diftinguit, aiens, crudum clfe pituita vi- 
vitreo humore humidiorem jvitreum praeterea effc lentum,crudum vero treadifere 
nequaquam. Lib.etiam i.dealimcnt.facult.c.dctritico,quemuis frigidum /**. 
craffumque humorem crudum nominat. Sed audiamus Galenum de crudo 
dicentem iib.de plenitudine cap. vltimo: At liquet etiam crudam, quae hu¬ 
mor crudus nominaturiinterpituitxfpecies inpraefcnti fermone ponendam 
effc. Etenim fi diuerfam ab illo ftatuamus, praeter plenitudinis differen¬ 
tias , quas nuper retulimus, neccfle cft ciufdem quoque humoris diferime» 
apponere . Eft autem humor hic pituita craffior, minufque flatulcntus, qua¬ 
lis in vrinis fubfidet, maxime ijs, qui copiofum ex voracitate fedimentum, 
elixis fabis finiile,continent. Atqui talis humor farpe illis vniuerfim per Specicrim 
aluum ductus eft, qui ab exercitijs quidem abftinuerunc, cibis autem libe- pituita, va- 
raliflime vfi funt, balncifque apaftu. Imd.& huic humori, ficut pituitae, ry effectus, 
albedo quaedam decolor in toto corpore fubfiftit. Inter reliquas pituita: fpe- 
cies, alia dulcis eff , alia acida, alia falfa. Prior fomnolentos facit, altera*, 
cum abundat, famelicos, tertia fitibundos. Cruda vero cibi faftidium pa- 
rit. Aliae pituitae prardidhe paulo maiorem naturali fomnum conciliant: at 
crudus humor, quemadmodu dulcis pituita, manifefte fomnolentos efficit. 

Plene per haec crudi humoris naturam, &: locum generationis eius, ac 
caufas exponit Gal. Nafcitur enim in ventriculo, ob alimenta ct piofa > & Humoris 
vitam defidem; ex ventriculo ad inteftina relegatur, fk rurfus per podicem crudi gene 
eius aliqua portio: magna eius copia in rnafii fanguinaria inconfrtfta fta- ratio : £r lo 
gnat, cuius etiam pars per vias vrina? amandatur.; fcd alia vna cum fangui- cus . 
ne ad partes corpoiis. Vnde cum hoc fanguine, ik humore crudo nutrian¬ 
tur > albicantem colorem in cute, more pituita.*, efficit talis humor. Calor 
imbellis ventriculi tantam copiam afimetorum plane ecnficcre nequit*,craf- 
firiem ergo alimetorum affiimptbrum ideo obferuat. Non enim probe com¬ 
minuitur, aut depuratur*, quia > vt dixi,calor natiuus ventriculi imbellis 
eftrefpedhi alimentitia:copia:. Licet enim ex fe fufficiens lit ad modera¬ 
tum alimentum conficiendum, eft tamen inftar naturalis i impotentia*,refne- 
<ftu copiofi alimenti, quod peruadere-, Sc conficere nequit. I lumor ciudus 
omnibus pituita: fpeciebus craffior eft : humidus cft, ik frigidus 5 fcd non_. 
adeo, ac frigida: pituitae fpccics. 

Pituita vitrea, fine albuminca (nam albumini oui crucio aftimilatur) in Pituita vi- 
eodem quidem ventriculo ab imbelli calore nafcitur, & ex multis cibis, aut ire a [edes 
faltem pituitofis , aut vtramque conditionem fimul habentibus. Sed vifci- & procreet 
da, lenta, crafia, cruda, (k admodum frigida cft talis pituita . Acida fim- tio. 
pliciter pituita ab ijfdem caufis, codcmquc in ventriculo generatur* tenuior -Acida fe- 
tamen cft, quam vitrea * ik licet ab exiguo calore procedat, non eft ita fri- des. 
gida, ficuti vitrea. Infipida pituita, qua: in venis ianguini commixta eft, Locus gene 
ibidem vna cum reliquis humoribus abfoluitiir, non ita frigida cft, ac acida* rationis a- 
d ulcis vero a calore fortiori, dc a temperato non longe recedente ibidem fit*, hfsrum fye 
fed omnes cruda: fune. Pituita falfa in venis non rai6 generatur ex infipida cierim pi~ 
vel dulci: inde febres connaua:, dc lemiardentes omiai ducunt. In cere- t itita, 
bro etiam generatur, ficiiri & alijs varijs in locis, dummodo calor fuperaf- 
fans adfiqvel ferum falfum, quod pituita: commifcetunvifcida non raro eft, 
di lenta, ac crafla. Pituita, aquofa dibta, feu ferum humorum in venis vna 
cum humoribus contentum-, ad pituitam reducitur, quia aquea eft, fal(e- 

V z dinis 




15 6 liber shcvndvs 

elinis tamen aliquid continens: Ichor enim a Galeno, &; Ariftot. nuncupa- 
tut: Sieuti pituita aquofa. 

Nonnulli putabant apud Galen.lib.de plenit. flatum efle pituitae fpeciem, 
in quo falluntur. Nam licet ex pituita aliquantifper attenuata, vsplurimum 
flatus generentur, non inde fequitur, flatus eflepituitam; sdioquin melan- 
Nec fatus c hoiia, qua: ex pituita fit, eflfet pituita, quod eft abfutdum. Flatus denique 
nec gypfe* leues funt, & furfum, ac quoquouerfum erumpunt, pituita vero ex fua na- 
pituita pi- tura deorfum fertur . Gyplea pariter pituita vix pituitx fpeciem conflituit; 
tuita ratio jq am n ihil eft aliud ,quam pituita vifeida ,crafsa ,& lenta, indurata,& 
nem habet, exiccata in modum gypfi ; vt in dies in articulis.aithnticotum videre eft; in 
quibus ex crafsa, lentaque pituita tophi generantur; qui nihil aliud funt, 
quam pituita inibi concreta, indurata, tenuioribus cius partibus vi calo¬ 
ris refolutis; ex eadem pituita grando in oculo, calculi in renibus, «Se vefica, 
& calli alibi nafcuntur. ^ . . ... v.. 

Ex didis hadenus facile intelligitur Gal.didum lib. de humoribus, vbi 
inquit, pituitx locum efse lumbos, & ftoipaclaum , & per os euacuari. 
Tituita (e- vdait enim naturalem pituitam in cerebro, & fpinali medulla redundare, 
des. c fi m ea nutriantur; &z in lumbis copiofam efse, quia inter omnes fpinx par¬ 

tes hxc eft motibus magis obnoxia. Ergo ne nimia ficcitate lumborum., 
yertebric , vna cum ligamentis indurefeant, < 3 c ad motum ineptx reddantur, 
copiofa pituita inibi ad lubricandum refidere debet . In ventriculo dicitur 
pituita refidere ,* quia inibi chylus, pituitx , aut falcem crudi humoris jna- 
turam referens, procreatur. In ventriculo etiam prxdi&x pituitx fpecies, 
vtpiurimiim,, generantur. Per; os vero pituita prxtenuis a ventriculo afeen- 
dens, velut altera a cerebro defcendens,euacuatur. Reliqui tamen per po¬ 
dicem , vr ihari os dudus, & cutem ipfam. 

Cau{& Pituita. 


G Alenus varijs in locis, fcd prx alijs libro de humoribus (qui liber eft 
Galeni,nam eum ipfe citat in fine lib.2.de fiicult.nat.et Galeno prx- 
terea dignus eftjcaufas generationis pituitx enumerat,aiens:Qucm- 
admodum &z fomnus, & aqux potiones, & marinarum, Sc humidarum re¬ 
rum omnium,& craflarum, rifeofarum efus,pituitofum. Somnunu 
primam pituitx caufam cflTe dicit: non quidem naturalem, fed immodicum: 
Somnus autem referente Arift. lib.de fomno, &: vigilia c, i.fit circa fenfum 
primi fenfitiui. Somnus.n. inquit, paftio fenfitiux particulx eft , vinculum 
cS: immobilitas quxdam: Somnus ergo vinculum quoddam eft fenfuurru. > 
veluti vigiliafolurio remiilio, vt inibi paulo poft innuit. Sed fomnus 
(vt loquiturc.j.cir.lib.) non eft impotentia quaelibet ipfius fenfitiui, fed cx 
euaporatione circa alimentum pallio fit haec:. Neceftc enim, quod euaporat» 
aliqua vfque impelli, deinde conuerti, &: permutari, ficut Euripum. Cali¬ 
dum enim cuiufque animalium ad fuperiora natum eft ferri r Cum autenu, 
in fuperioribus locis fuerit, multum limnl iterum reuertitur, ferturque de- 
orfum . Et ideo maxime fiunt {omni a cibo: Nam repente tunc multa hu- 
miditasdc corpulenta furfum fertur :Conftans igitur grauat , & facit dor¬ 
mitare . Cum vero deorfum fluxerit, &c. renertendo repulerit calorem, tunc 
SoTvmfcra fit fomnus >& animal dormit. Signum autem horum , & fomnifera: Om- 
nuenim grauedineiacapitis faciunt, & potabiliaefculenta* vtpapaueiv 

ta.ui- 


Caufa pi 
tuita. 


Quid fons — 
nus . 

Quid 'Vigi¬ 
lia. 

Somni cau 



DE HVRMOIBVS. , 57 

mandiRgQi: vinum , lolium; Et qui deorfum feruntur, Sc dormitant, hoc 
yidentur pati, & non poifunt leuare caput & palpebras. Et pgft cibos ma¬ 
xime talis fomnus > multa enim, quae & cibis euaporatio. 

Philofopbus .fecundum fua principia 'fomnum fieri vult cx vaporibus 
craftis, furfum ad cerebrum capeftentibus; qui dum per vafa, venas vi¬ 
delicet » & arterias fecundum craftiores partes recadunt, eadem vafa^, 
ita occludunt , vt caloris vitalis a corde, ad cerebrum afcenfum impe¬ 
diant ; Sc confequenter fenfatiooem omnem, qux a corde, tanquam a pri¬ 
mo fenforio, vt ille ftabiliuit > emanat. At vero dum tandem fubrilior,& Cure fm- 
purifiimus fanguis a craflis humoribus in cerebro difcernitur,&: crafliran- no excita* 
dem vi calorisVincuntur , & in venas, vtluvi circulatione quadam, aut re- ntur, 
fluxu delabantur craifi turbulentiores, humores * calor natiuus fu£- 
fusn capeflit, vigiliamque inducit; maxime vero, quoties vena: lata; funt: 
nam per has facile id , quod deorfum labkqr,permeat ,• e contra venis .exi- 
ftentibus exilibus >ni homines fint naturaliter Melancholici. Nonfolurru Cur defini 
ex cibo aflumpto, fed ex colliquatis, & fufis in laifitudine humoribus , fi- £<*n> febri* 
cuti & in febriciKincibus,tuibulentus vapor etiam ad cerebrum,tranffertur,* cttantes y & 
vti in prima aetate, puerili fcilicct, in qua infantuli vehementer dormiunt* pnerjad 
ob perpetuam cuaporationem, nutrimenti tranftationem furfum. Vn- fintnu pro* 
de fuperiores partes magnitudine inferiores in pueris excedunt; &;Epilep- chucu ?* 
tici frequenter euadunc. Et eorum profundus fomnus adaugetur,fi.vi- Cur partes 
num ipil , aut eorum murices haufeiint. Differt autem nihil forfitan ipfos fuperiores 
pueras, vel nutrices vinum bibere, vt ibidem refert Arift. Galenus in fomni puerorum-» 
defcriptione.non dilcedit ab Arift.lib.i-.de fympt.cauf.c.8. vbi inquit,fom- inferiori* 
nnmelle quietem facultatis animalis: Nomine facultatis ani malis, motri- busgradio* 
ceni intelligit, & fenfitiuam praecipue, vt idem Galenus refert coinment. re h& V*r 
i <* .li-b.4. Apborifmoik 5 Epilepfi& 

Nostamem Hippoc.& Gal. vijs infiftentes putamus,hominem in fomniim obnoxif. 
prolabi, non quod vena: tantfim oppleantur, fed potius, quod omnes mea-r Somnus 
tus,& ndruumqx-r quem fpirirus animalis ad inftrumenta fenfuum transfun- Cale* 

deretu^pcnitiis obftiuxerit vapor ille craflus furfum ad cerebrum cleuatus: 

In quo quidem vapores eiufmodi maiorem frigiditatem,& craflitiem acqui- 
runt»quam antea obtinuere. Nec mirum,cum ipfiufmet Atift.iudicio cere¬ 
brum fit frigidiftima corporis pars, in quo, tanquam in frigida regione aeris, 
omnia cx inferioribus ad id fublata frigefeunt, incraflantutque .‘Tdeoq,- va¬ 
pores a calore fiirfum ad cerebrum tranfmifti,ibiqne refrigerati,rurlus deor¬ 
fum reciproco motu relabuntur, & deftillationcs non raro pariunt. Quod 
his verbis, c.^cit.lib.de fomno & vigil, exprefiit Arift. & iuxta Hippoc. do¬ 
ctrinam lib.de intern. affedt. Quemadmodum igitur humidum, quod eiu- 
porat,a Solis caliditate, cum venerit ad fupremuro locum, propter frigidi¬ 
tatem ipfius refrigeraturciunconftiterit, deorfum fertur, faChnnrur- 
fus aqua: Sic in euacuatione calidi ad cerebrum excrementitia quidem eua¬ 
poratio in pituitam confiftu(id eft degenerat,& pituita; confiftcntiam acqui¬ 
rit); ideo & deftillationcs videntur ex capite fieri. Nutritiua vero, 8c noiu 
morbofa deorfum fertur confiftens, & refrigerat calidum. Hxc i Ite, qui qui¬ 
dem putabat, ad cor, vt temperaretur,retromitti a cerebro aliquid iefn»era- 
ti , & fuperflui alimenti ad cerebrum fublati. 0 Prima eatt 

Vtut Iit, fi fomnus eft profundus atq; diuturnus, fuperiores partes,& exte- fa genera* 
riores refrigerantur, vt ipfe Ariftot. in naturali etiam fomno concedit. Tunc tionis pina 
ergo magna.pituicse copia in cerebro, & in exterioribus partibus corporum tA. 


I 5 S LIBER JECVNDVS 

generabitur , efto calidiores fint internae partes.Qud ergo prolixior erit foti 
nus,co maiore procreabit pituit? copia;qua:,ni faifa fuerit,reaproce fomnu 
caufabit. Qui ergo fponte fomno indulgcnt nimio, vbcrcm pituita: copiam 
accumulabunt; quoniam ctiatnfi copiofo nimis non vtantur alimento,ctmu 
venter Sc vifcera in fomno calidiora reddantur, maiorem efficiunt ad cere¬ 
brum euaporationem >quam in vigilia, quando calor per vniuerfum carpus 
difperfuseft -, Sc cerebrum ipfum cxiccatur,& calidius redditur. Invigi- 
lijs ideo vapores plurimi abfumuntur & difeutiuntur. 

ScQHtjd*, Secundam generationis pituitae caufam ponit Gal. aquam-,quae cum frigi¬ 

da fit Sc hiunida, non mirum,fi male commixta cibis,quorum qualitates fa- 
lnbrioics conuiricit Sc eneriiat, pituitae Sc humoris crudi copiam generet. 
Aqux enim pituita correfpondet. Quare ciim calorem reddat imbellem^, 
pituitam liac faltem ratione procreabit. Vinum etiam immodice fumptum 
apoplexiam, Sc frigidos morbos generat,ex Gal. lih. z. de caufis morb. Ali¬ 
mentorum vel abundantia, vel inopia, aut aliena qualitas ad hunc igni mo¬ 
dum officit; magna quidem lignorum ftrues, fi con ferti m exigux Banimx 
inijeiatur, ob immodicx quantijatis exceffinn, eam fuffocabit. Eodemque 
modo immoderata vini quantitas extinguet ventriculi calorem, cum tantus 
non fit, qui illud fuperare poffit, fcd quadam ex parte folum altcratum in pi- 
ertia. tuitam totum mutatur .Hxcille. 

Tertia caufa pituita coaceruans,eft efus rerum nmrinarii,id eft,pifcium,Sc 
aliarum rerum herbis refrigerantibus Sc hume&antibus correfpondentium. 
Quarta» Quarta caufa fune res aliae humidar, vt Ia<ftuca,endiu ia,'viola,borragojcu- 

' r '" cumeies, cucurbitae, citruli, melopepones , pruna, poma, pyra, mora, lac, 
cafcus recens,aliaque infinita,qux frigidafunt, & humida : atque adeo 
QuintA* pituitofa. 

Quinta caufa,funt res vifcidx Sc craffx,qux ideo a naduo calore vix con¬ 
fici poflunt; cuiufmodi fant animalium extrema,inteffinn, ventriculus, 
membranx, tendines, cerebrum, S: neruex partes: qua* omnia, cum probe 
confici nequeant, a natiuo calore leuem fufeipiunt altcratioueni: Et ex ijs 
- ideo non probus chylus, fcd vifeida quaedam Sc pituitofa procreatur fub- 
ftantia. Illa enim omnia frigida funt Sc lenta, Sc in ftatu fano ipfa pituita,, 
nutriuntur. Pituitam etiam procreat lac,cafeus recens ? caro fuilla prxpin- 
guis, panis male fermentatus, aut fub cineribus coebus, legumina, Scc . 

Sexta pituitx caufa, eft fencdla, fiue fenilis xtas; quxquidem a quinqua- 
gefimo ad vicx exitum protenditur. Hxc quidem aetas , cum refpediu alia¬ 
rum frigida fit, pituitofi humoris prouentum necclfari o generat, maxime 
vero vltima fenectus, de qua potimmum Gal.lib. de humor, inquiens: Vi¬ 
get autem in fene pituita. Ipfa vero xtas pigra,obliuiofa, ac fomnolcta.Hu- 
rnida enim eft ,& frigida; quemadmodum xtas declinans licca & frigida-.: 
& adolcfcentia calida Sc liumida: Iuuentus pro humore propomoiw; cor- 
refpondente, Sc fuperante, id eft, calida Sc licca vrpiurimum, vel calida S< 
humida dicenda. Didbum eft fene&utem, maxime vltimam, fomnolcntam 
Somnus na effe,pigram,atque obIiuiofam-,& reifte quidem-,nam fomnus prof undus cau- 
tt*ra lis & fam habet frigiditatem, Sc hunuditatem cerebri: naturalis vero fomnus hu- 
nm natur* miditatem ;vt colligitur ex Gal.lib. i.de caufis fympt. cap. 8. Verum duabus 
lis diuerfas primis fenecbutis fpcciebus, vigilia potiiis, quam profunda, importuna que 
habent cau fomnolentia,magis congruit ex Aph. j i. lib.3, Vide Galen. de tribus 1'pccic- 

, Sc humidum, quod 
alimen- 


fas. bus fenecbutis lib.f.de lamc.cuen.c.vlt. 

Septima . Septima pituita- caufa eft temperamentum frigidum 


DE HVMORIBVS, 159 

aliftienta in fimilem naturam conuertit, fimiicmque corporis habitum pro¬ 
creat, referente Gal. cap.43.auis med. ^ 

O&aua caufa cft anni tempus congruum, hyems nimirum referente Hip- Octau/t, 
poc.lib.de nat.hom. in qua,inquit, pituitam maxime accumulari. Hycme_> 
auteminuadente, inquit,bilis refrigefeeus imminuitur; Pituita vero rurfunt 
Sc cx multis pluuijs, atque etiam ex longis augetur noctibus, longifque fom- 
nis ,■ vc paulo ante retuli: & pituita quidem in homine augetur per hyemem» 
vtpote quae natura maxime cum hyeme confentiat: eft enim humorum om¬ 
nium, quibus corpus praeditum cft, frigidilfima. Ad hyemem reducere pof- 
fumus caeli peculiarem ftatum j cuiufmodi funt aftidui imbres-, frequens na¬ 
tatio in aquis dulcibus: per loca niuofa,frigidaquc peregrinatio: regio frigi¬ 
da Sc humida: locus frigidus &c humidus. 

Nona tandem caufa eft quies nimia, fcu vira ignau.a Sc oiiofa,ex ca.f. lib. 
de cauf.moib. Calor enim natiuus, ne extingtiatur, ventilatione eget: Ven- 
tilatio[cnim vninerfi corporis ab exercitio, Sc modico motu dcpendetxuius 
I defe< 5 lu corpus immobile refrigeratur, Sc excrementa, quse motu expurgari 
poffent, in corpore retenta,natiuum adhuc calorem obruunt. Adeoquc cru¬ 
di Sc pituitofi .humores generantur, 

Di&asjomncs caufas in intarnas Sc externas difccrnere licet. Interna pra:- 
cipuadt temperamentumhumidum Sc frigidum*, minus praecipua eft de¬ 
crepita .xtas,& infantia. Senes enim folidas corporis (partes jficcas habent 
: Sc frigidas*,(ratione tamen frigiditatis pituitofum humorem accumulant:nec 
i mirum, cum ipfi melancholici,ratione fui temperamenti frigidi Sc ficci, fri¬ 
gidam humidamque fubftantiam in dies coaceruent: Vndc Hippoc .melan¬ 
cholici hydrotici Ime aquofi appellantur. Infantia etiam, Sc pueritia,tametfi 
non loge a principijs noftrae generationis deccflerint, Sc humidam calidam¬ 
que temperiem ideo obtineant, pituitam fatis copiofam colligunt,ob humi- 
ditatis exuperantiam, Sc familiarem voracitatem, peruerfumque in alimen¬ 
tis aflumendis ordinem. Reliquae vero praefata: omnes caufae externa: funt, 
vt cuiuis manifeftum dfe puto. 

*Tituitoforum Signa. 

R Elattc iam antea caufa: inftar fignorum iunt; manifeftiora ramen,qux 
pituitofam naturam confequunrur, candcmqjnobis tutius certiufq; 
produnt, examinanda. Pituitofi ergo, qui tales naturaliter ob jnfipi- 
d* pituitae, dulcifuc, aut vtriufque praedomimum appellantur,quique con- 
fequenter crudis humoribus>nifi exa&o vitae regimine gubernentur,fcatent, 
obefi funt, molles, albi, glabri: venas habent exiles, quia calor natiuus 
cft adeo imbellis in lemine, vt a vi formatrice vafa dilatari non potuerim: 

Saiiuofi funt, Sc lingua eis albicat j faporem in ore infipidum,aut dulce- 
fcentempercipiunt: Mediocris (laturae funt; nam calor in illis non fuit ita-# 
veget us Sc adliuus, vt eos in nimis proceram (laturam dilataret licet nonl 
negaucrim, quofdam praelongos homines pituitofos efie: vtplnrimum ta¬ 
men obefi funt. In longum quidem Sc latum ratione fubie&i mollis facili 
diftenduntur > fi calor aliquo modo vegetus (it. Vnde propter pituit* albi¬ 
cantis frigidae Sc humidae copiam , molles, obefi, & albi euadun t *, glabri 
vero, quia a calore imbelli fuligines non generantur, ex quibus capilli ena- 
fcuntur. Pituitae defluxum, fiuecacarrhum frequentius,quam cacten ho¬ 
mines 





x*o LjBER SECVNDVS 

mines patiuntur; vt colligitur ex cap. i lo.arcis med.Humidis frigidifq; 
affe&ibus etiam obnoxij funfr vt tumoribus aedcmatofis * apoplexia , para- 
lyfi, lethargo, Sc fimilibus *, febribus etiam quotidianis, Sc cpialis ex pitui¬ 
ta ortum trahentibus ; vt colligere pofsumus ex comment. io. lib.4. Apho- 
rtfrtiomm,alijfqut locis. A frigore facile laeduntur;ex aduerfo aeftuans 
tempus illis periucundura, ex coram. 8-iib. j.Aphor.Facile ferunt copiofam 
pituitar euacuationem ex comm. i.lib.^Aphor. Imo talis, cuacuatio rt- 
plurimum illis confert. 

Quod ad adiiones attinet, Sc primo naturales, cibum faftidium (qui ni¬ 
mirum ihfipida, fiue feraidulci, fiue cruda pituita referti funt# nam ab aci¬ 
da pituita r Sc magno frigore appetitus excitatur non exiguus) :N6 aeque ac 
cartcri homines , biliofi fcilicet St fanguinei, fiti infefrantur. Naufeabun- 
di, fi non seper,la?pitfirne falte vifuntur: Ingefta alimenta tarde cocoquunt; 
Flatuofi admodum funt, Sc borborigmum ac murmur in ventre,prjefertim 
cx efu rei crudae, a ut aqua? potione fere femper perlentiunt: Aluina excre¬ 
menta, veluti vrina:, cruda funt. 

Vitalis facultas ob ineptam materiam, Sc calorem remiflum, fpirituuiiu 
vitalium magnam copiam non generat: Sc qui generantur, crafli funt,ob 
pituita? frigiditatem, ob quam non adeo mobiles funt, & fubtiles, ac in re¬ 
liquis hominibus . Pultificam pariter non habent adeo vehementem : nam 
Cur fyftole m ijs fuliginum eopia non ira vrgee, ficuti nec caloris vehementia : propter 
< 3 r diaflcle quae duo contradho , Sc dilatatio pulfus adaugeatur, cum in magnitudine, 
tugentur. tum in celeritate ,tum in frequentia. 

Quod attinet ad facultates animales, Sc principes, eas habent pituitoii 
propter cerebri prauam dilpofitione valde impeditas: Ad motu ergo fegnes 
tardique funt, tc pigri cx propria inclinatione-.Senfus illis hebes •, ingenium 
infuperobtufum ,-obliuiofi funt& fomnolenti. QUoad fingendos «nores 
ftolidi funt, & quod peius eft , vix bonis moribus fe adaptant : Adeo lunc 
ceruicofi , & in fola protetuia fixi, vt in fola pigritia omnem virtutem repo¬ 
nant : Corporis ornatum Sc nutrimentum , muliebri ritu, virtutum ftudio 
praeponunt: Tanta illis tum animi, tum corporis mollities: Senilem in viri- 1 
bus, quas ocio frangunt, fragilitatem , vt labores fubterfugiaut ■> mentiun¬ 
tur , Sc muliebrem mollitiem pro virili inlitantUr. In Phyfiognomia igna- ; 
ris modefti, Sc in adtionibus temperati itidicantur: fed vice manfuetudi- ^ 
nis ftupidicatem recolunt j cixm vix prae fumma inertia rirtutum praxi fe de¬ 
derint, incubucrintuc. Triftes vtplurimiim, nifi cibis refecfri, fefe exhi¬ 
bent. Nam m hoc a melancholicis non longe recedunt. Vt enim pituita*, 
Sc melancholia cognati humores funt, ita pituitofi , Sc melancholici. Pi- 
tuitofi enim temporis dccurfu melancholici fiunt: nec mirandum , cum pi- i 
tuita incraffata, Sc cxiccuta facile in melancholiam cedatj vt quotidiana do- * 
cet experientia in hypochondriaca paflione , qux melancholia: fpecies cft, , 
ex pituitae in mefenterio induratione Sc exiccatione orta. Scirrhus enarru - 
tumor melancholicus ex pituita, cuius fubtiliores parces euanefeunt, na- [ 
fcitur,tcfte Galeno lib.f.de fimpl.med facui.capjy. Propofitum ideo pictu- , 
tofi aeque ac melanchoiici 4 obferuant: immobiles enim , 8 c cbnftantes in'fua 
opinione, etiam prauaj, manen t; quia indociles, Sc nullatenus ingenuMiec 
vllo candore imbuti funt. Frigiditas enim excefiiua hanc parit in vitijs con¬ 
flandam jeiufi fpiritus inhis incraflcnrur, Sc minus mobile*, quam m fafr- 
guineis,& biliofis,extern:. Redtecrgo Gal.comm.in lib.de nat.hom.ait, £ 
pituitam ad bonos mores formandos mutilem ede. Vnde Collegium Sa- 




DE HVMORIBVS. i«i 

Icmitanumi Ocia non ftudio tradunt, fed corpora fomne. Hisidedduo 
▼ltimivcrfusHefiodiapud Ariftdib. i.Ethic.cap.i. congruunt. 

Optimus ille poteft qui cx fe cognofcere cun&a. 

Ille bonus, monitis qui aliorum obtemperat: at qui 
Ex fe nec nouit, nec quae bene confulit alter 
Percipit, admitti tque animo, eft ignauus,incrfque • 

Mendacijs indulgent, quia, mulierum more i varij funt, mobiles , & incon- 
ftantes, mfi in pigritia, & prauis moribus: molles enim funt, vt plenius lib. 
de Temperamentis dicemus. Interloquendum funt ira confufi,vt vix nomi¬ 
num rerum recordentur.-lnchoato enim fermoni ita impliciti funt,vt nunqtia 
fe inde expediant, aut fermonis finem perficiant, fed intricati orationem lcr- 
monemue exorditum vix abfoluant, & auditoris animum femper fufpcn- 
f um reliquant. Sunt auari, mulierum more. 

SECTIO III. 

De ‘Bile. 

B Tl s yo\* Gr^cis duplex eft, vna excrementitia, altera aliraentitia. Bilis 
alimenritiaeft humor poteftare calidus &ficcus, tenuis, .flauefc ens, 
vel fubpallidus, vel fubruffus,ex fubtiliori calidiorique chyli parte in_» 
hepate genitus, vt vna cum fanguinc partes calidiores nutriat, praecipue au¬ 
tem pulmones,cor, Se mufculofam forte carnem;tum vt fua tenuitate fan- 
guis adiutus facilius quoquouerfum^ad partes nutriendas tranet,permeetq, ; 
tum etiam vt pituitofi, melanchoiicique humoris frigiditati reliltat, hofquc 
ambos humores contemperet, attenuerque. Caufa efficiens eft hepar,quod 
fuo calore & vi fanguifica quatuor humores generat,& confcquencer bilem; 
maxime vero,fi calidum fit. Caufa materialis eft, calidior, acrior, amariorq; 
alimenti pars, ficuti & pinguior, fi pius sequo incalefcat, celte Gal. lib. r.de_> 
facult. nat.c.8. Se iib.$.dc aliment. fitculr.cap.35- Sc lib-6.Epid.com nent. f. 
tex. 14. quibus in locis innuit, pinguia alimenta ab intenfo calore in bilem-, 
conuerti. Caufa formalis expoficaeft per calorem Sc ficcitatem, tenuitatem, 
flauedinem Scc. Galen.lib.de inaequali intemperie,bilem calidiflimam hu¬ 
morum appellar. Lib.2. de remperamcn.c.i.& lib. de fimpl.med. fiiculr, 
bilem fanguinc calidiorem effe teffatur: quod ex eius effe&ibus colligere li¬ 
cet: calefacit enim, cxiccat,Sc attenuat corpus, vt refert Gal. lib. 2. dc tacuit, 
nat. Ergo poteftate calida eft. Cicca. & tenuis. 

Hippocrates lib. 1. de morbis, bilem fanguine frigidiorem effepronun- 
ciat. Sed refpondendum , mendum irrepfilTe in contexcum,vel Hippocrar. 
intellexiffe fanguinemeffe bile calidiorem calore naturali, vt bene monet 
Rorari us . 

Finalem caufam triplicem iuxta Gal. do&rinam, Sc Auicenna: expofitio- 
nem propofui. Praecipuus finis fpedtac partium calidarum nutntionem.Se¬ 
cundus fanguinis tranationem. Tertius oppugnationem frigoris, & craili- 
tiei humoris pituitofi Sc melancholici. Dcftinatus eigo a natura eft humor 
fcu fanguis biliofus ad nutriendum partes calid o es; aci hoc praetereant eius 
tenuitate fanguis facilius a parte,in partem tranfiliat,Sc vt aliorum humorum 
melancholia:, Sc pituitae frigus Sc craifitiem compefcac. Bilis alimentuuu 

X ues 


Quotupie x 
bdis. 

Quid bilis 
alimc titia» 


Bilis alime 
titia caufa. 


Obiccli*. 
Solutio. 


T riplex 
vftts bilis. 


Bilis ali» 
wennria ._/ 
tr/flex. 


Bilis cxere 
men titift-j 
duplex* 
Natura iis 
ex cremati- 
tia triplex. 

Bilis excre 
mentitior 
naturalis 
inflar cli - 
fleris fi ha¬ 
bet* 

Picrocbs- 

li. 

Ventriculi 
axitefi co 

co.ru. 


\ 6 i LIBER SECVNDVS 

tLes habet differentias: Prima dicitur flaua *, Secunda pallida: Tertia fuffa^ 
Bilis flaua ideo dicitur» quia grxce £dvBit id cft, flaua nominatur,quod nimi¬ 
rum tali colore, talis humor tindlus lit. Vnde fluuius quidam apud Troiam 
ZctvNg Latinis Xanthus,& Scamadertali nomine donatus eft, quod oues ex 
eo oioentes, flaua? fierent, tefte Ariftot.lib.3. de hili, animal, c. 1 1. Sc Plinio 
lib.z.nat.hift.c. io yox», id eft, bihs, (impliciter dida pro flaua accipitur, vt 
mille in locis Gal. nuncupat: Licet hoc nomine omnes fpecies comprehen¬ 
dantur, &■ pallida puxcipue . Vnde comm.^.de vicius ratione in morbis acu¬ 
tis tex.z. ait Galenus: Nempe medici ^ax»>,id eft, bilem (impliciter, & palli¬ 
dam & fiauam dicere confueuerunt. flaua ergo bilis alimentitia, ell languis 
calidus & ficcusad flaucdmem quandam declinans, fiiluumque ac igneu 
colorem acquirens, dum maiorem exiccandi virtutem natla ell. 

Secunda bilis fpecies pallida nuncupatur . Qua? talis fit, quoties portio¬ 
ni flaua' bilis ferum commifcetur.Vnde Gal.comm.2.1ib.dc vi6l.rat.1n morb. 
acutis, ait; Pallida bilis non efl (incera, fed aquolis permixta humoribus. 
}iac pallida bilis nimio fero delibuta in multis chokricfs mulieribus pr$do- 
minium habet. Bilis pallida? mentionem facitGal.comm. tex.24.lib.de na;, 
hom. his verbis: Omnium primum id monuilfe par erit.in vfu non apud me¬ 
dicos foliim ,fed omnes etiam Gracos,vt bilem abfque adieclione dicant, 
quoties fiauam,aut pallidam indicare volunt. Sed paulo antea diximus,am¬ 
bo harc nomina eandem humoris fpeciem fignificare, fola intercedente hti¬ 
miditatis , ac ficcbatis differentia. 

Tertia biliofi fanguinis fpecies rufia efl; qua? quidem & ratione coloris,& 
ratione temperamenti, media cft inter fiauam, & pallidam bilem , tefte Gal. 
lib.i. de erilib. c. 1 2. R uifa enim cx flaua bile, 60 modica fubftantia aquea_, 
conftat. Capite iarn cit. docet Gnl.flauam bilem (impliciter ad fanguinis co 
loretn accedere; ruffam vero bilem flaua albiorem elle; pallidam vero ruf- 
fa multo albidiorem. Vide lis p ne fatum caput. 

Excrcmenritia bilis duplex eft: Vna naturalis, altera praeter naturam . Bi¬ 
lis excrememitia naturalis tot habet differentias quod alimentitia. Excre- 
mentitia nae a fanguine fegregataad cyftim fellis propellitur,ab eademq; 
evfti, ob quandam fympathiam, auide, tanquam a naturali loco, prolici- 
tur; tametfi bile eadem cyftis non nutriatur. Ex eadem vefica fellea, in qua 
forte completiorem formam bilis luxe fufcipit,per meatum quendam, por¬ 
rum cholidocum dictum , ad inteftinum duodenum protruditur: & fum- 
ma quidem cum vtilitate , nam clifteris naturalis munere fundia, mucofam 
pituitam vifcidam 60 lentam inteftinorum parietibus, vna cum aLjs qmbuf- 
uis excrementis , fua acrimonia, 6c detergendi poteftate abftergit, Sc tan¬ 
dem deturbat. Late quidem Gal. hac de re iib.?. de vfu part.c. 4. vbi bilem 
fiauam acrem, mordentem , & abradentem efie affirmat; ob quas facultates 
quoties in ventriculi orificium exquifitillivno fenfu proditii traijcftui, vomi¬ 
turo concitat; quoties vero ad ventriculi fundum, alui fluxum , & dyfente- 
viam. Si ergo in ventriculum bilis flaua ex veficula fellis quotidie effunde¬ 
ntur (vt fit in quibufdannpicrocholis didlis, quibus ramus quidam a poro 
cholidoco iu ventriculum porrigitur, per quem bilis in ipfiim ventriculum 
dfunditur,vnde vomitus, 6 c ventris perturbationes) conflueretur - m prom¬ 
ptu eft, ipfanr omne ventriculi officium ener fure n fore. Ventriculi quidem 
pronria acuo eft concodlic, ex Gal. cap.4. iam citato. Poftulanr autem ca_. 
omnia, qux concoquuntur, temporis diuturnitatem,vt hac mora eadem co- 
ccquantur.Huiuor autem briiofus non fineret cibos ingeftos in eodem ven¬ 
triculo 


DE HV MDR IBVS • 1 63 

tftculo morari:Nambiliofa recrementa, veluci acria qtisuis mordent, 
abftergunt, & tandem abradunt. Rebte ergo piouida natura in primum m- 
teftinum humorem biliofum veluti manuducir,vtpituita mucofa rifcidaquc 
ab inteitinis abftergatur, & vt confopita virtus expultrix inteftmorum fufei- 
tetur. Quod autem neceffe (it,tum m ventriculo, tum in inteftinis huiufce- - 

modi pituitam craffam & vifcidam generari, id demonftrauit Gal.lib.de fa- A ^ - 
culr.nat. Talis humoris curatio eft diuidere, incidere tk abftergere; curru te ffff- one 
idem humor craffus (it, viicidus & lentus. Ob eam igitur caufam ('inquit 
Gal.) mox a principio (id eft> a primo hominis ortu) natura prxfidium ipfrs a . ~ 
fid eft,inteftinis) compavauit acrem, atque abfterforium hunc fuccum (;id i 

eft, bilem) quem omnino oportebat e corpore euacuari: non in inteftinunu MCa • 
aliquod ano propinquum, fed in primam Ecphyfin, id eft,duodenum inte- 
ftinum ducens ( twua-wi qua(i e ventre enatum dixeris , vt interpretatur Gal. 
commenc. idib.de victus ratione in morb.acut.tex* $ i.) ne quod inferiorum Mucofi hu 
inteftmorum externo aliquando indigeret auxilio.Porr 6 quamdiu re£te ani - moris in in 
malis corpus gubernatur* pituitofum excrementum quotidie ipfi detergetur: teftinis re- 
at, cum ex prauo quopiam corporis affectu copiofius eft colieCtum,mhil ad- ternio va-. 
dubitant Medicorum pni;ftantiffimi,qum ilei,dyfenteria?,lienteria?, ac tenef- rios parit 
mi, omnium, qui ventri (aut interlinis, vt habet antiquus cociex) contingut, morbos . 
morborum grauiftimi funt fequuturi. Non contemnendum itaque, neque 
translaticium quiddam natura ad fanitatem animalibus ex oportuna meatus 
biliofi immiffione profpexit. 

Ratio, propter quam natura in ventriculum non effundit humorem bilio- In ventn- 
fum,fed potilis in inteftina, a nobis iam antea tacta eft,itixra Gai. fenrentiam culum bilis 
loco citato . Licet enim in ventriculo copiofa pituita, eaque craffa genere- quotidie no 
tur, qux adhuc in eodem, vt in loco calido, coCta vifeidior euadir, ad huius effinditur , 
abfterhonem lien per vas breue humorem melancholicum acidum & accr- ne natura 
bum effundit. Adde , quod ab antiquis Medicis ad huius humoris euacua- ad ciborii 
tionem, vomitus femel aut bis m menfe praeferibebatur, & praecipiebatur* expulfione 
& quidem a cibo,qui talem humorem emollit & praeparat. Vnde cum hu- ante boru 
iulmodi humoris prouentus in ventriculo accumulatus appetitum non raro coti tonent 
auferat, A: naufeabundos ira homines reddat, vt bonos quofuis cibos auer- (Hmulet . 
fenrur, 6 c fola acria, fine fructu tamen, appetant (quod flatus folummodo 
fuperne <$c inferne excitent) remedia pituitam a ventriculo abftergentia lau- 
dat Gal. dicto cap. his verbis. Qu.x omnia remedia huc pertinent, vt pitufta 
a venrncuio abitergatur * quae, cum natura lir vifcofa, multo adhuc, vifco- Radix ne¬ 
bor in huiufmodi affedtibus a mora in loco adeo calente efficitur.Equide no phetni cum 
ui aliquando quenda eorum, qui ita laborarunt, qui affumptis ex oxymellttC oxyrnelle 
radiculis, cum incredibilem quandam cradillims pituitas copiam vomui det vomitum 
conreltim fanitatem plene recuperauerir,- quamuis tribus ante menfibus ne- ciet . 
que ventne uius, neque coctiones ipfte belle fe habuerint. Quod igitur ne¬ 
ceffe fit, tum in ventriculo, tum in inteftinis eiufmodj excrementum proue- 
mre, alibi, vc dixi, deinonitrauimus. Hactenus Gal.qui luculenter bilis na¬ 
turalis excrementitix vfum oftendit, & quid agendum, vt pituita excremen- 
ticia in ventucuio colieCta abftergatur . vniuer - 

Nunc bilis excrementitio.- praiter naturam fpecies recenfcndx funr. Ei lis furnfuntfc 
enim pister naturam eit quid penitus alienum a naturali, quas quali femper hilis 
ex :pia naturali lupeiadata procreatur. Huius fpecies vna cum bilis natura- fpecies. 
lis ipeciebus liocuo cie humor, hoc ordine recenlct Galenus;Biiis autem fia¬ 
tis ieptem luirt fpecies. Quadam enim eft ilaua, que quidem elementi ra- 
, • X z tionem 









Bilis n(M-> 
concrefcit . 


Simplici¬ 
ter nomine 
bilis flaua 
in t elici¬ 
tur* 


Carnlea bi 
lis ab JJati 
olea differt- 


LIBER SECVNDVS 

tionem habet: Altera pallioa: Tertia rubra: Quarta porracea: Quinta vitei- 
lina: Sexta aeruginofa: Septima ifatidea, fiue glaftea. Lib.rde atra bile c. i. 
tafdem bilis feptem fpecies hoc ordine exponit: Eft vero & alius quidatiu 
humor,qui quidem nunquam non ipfurn vomentibus amarus fentitur: ex¬ 
terum flaiius non perpetuo , fed interim pallidus,femperque flauus pallido 
craflior videtur: Qudfit,vtexhishaudquaquam abfurdd,qui|dc humo¬ 
ribus optime fentiunt, tenuis humiditam admixtione , & confidentia aquo- 
fx , bilem pallidam flauam videri certo indicio colligant. Hanc porrd hu- 
miditatem quidam aquofam,nonnulli vero ferofam nominant ,cius fane ge¬ 
neris , ex quo vrina, fudorque proueniunt. Bilis autem flaua, vt tenui mix¬ 
ta humiditate, & colore pallidior, & confiftentia humidior redditur ; ita_» 
cum difflata lpla admodum fuerit, crudorum duorum vitello fimilis appa¬ 
ret, atque ob id vitellina vocatur . Ipfa ergo bilis, feu pallida , fcu viteliina 
vifatur, generationem in vafis obtinet. In ventriculo autem alia quxdam_* 
porracea gignitur; fic enim eam a porrorum colore denominantes vocant: 
iicut xruginofam quoque, quod xrugini fimilis conferatur. Eft: & quxdam 
ifatodes bilis di&a, ab ifatide exfiutu colorem .referente. Hae omnes com¬ 
mune id habent,quod inconcretge permaneant. Sic igitur &rubramnon- 
nulli bilem nominarunt, quxad tenuem fmguincm confidentia proxime 
accedit: Sed quoniam non concrefcit> idcirco bilem eam appellant. Hxc 
Gal. qui diferte vttobique locorum enatorum feptem bilis fpecies admittit: 
Flauam nimirum; pallidam,vitellinam, porraceam,xruginofam, ifatidea, &; 
tandem rubram. 

Praeter praefatas feptem bilis fpecies ,ovftauam addit Gal. lib.io. de fimpl. 
med.facult, quam caeruleam vocat, quamque male nonnulli ifatideam vo¬ 
cant, cum eam ab ifatidea diftinguat idem Gal. vt ex eius his verbis conftat 
titulo Cholc , id eft, Fel: Didicifti porro ex more, non tantum Medicis, fed 
& Latinis omnibus, bilem flauam abfolute efferri bilem, tanquam fubaudi- 
tuns,qui audiunt,coloris cognominationem;atram vero non fimplicitcr 
nuncupari bilem fed cum addito,nempe hoc toto,atram bilem: Sed & quod 
flauam bilem nonnunquam pallidam cognominant, nofti;&: quod in vefica 
iecoris interdum pallidam, interdum flauam in confectionibus animalium 
ipfam confpicimus: Audifti porro flauam tanto effc pallida calidiorem,qua- 
to & craffiorem: Nam ferofo recremento flaux bili commixto pallidam», 
conditui contingit: ficut & flauam plufculiim excalefactam confiftentia-- 
reddi craftam, colore autem flauam. Quin 8 c in animalibus apparet flaua 
quidem ljs, qux magisfunt calida; qux vero minus, pallida. Et vbi cali¬ 
da animalia aut fame,aut fiti torquentur, ad atrum colorem vergit, interim 
illum habent xruginofum, interim caeruleum, interim lfatidis , qui quidem 
magis eft colore braflicx fufeus. Et poft hxc habetrEt quotundam ego tau¬ 
rorum bilem vidi caeruleam, flaua nimirum ftiperaflata. Ex his conftat,da- 
ri caeruleam; atque adeo octo bilis fpecies admittendas efle. Caerulea enim 
a caeruieo dicitur; &: hic color cyaneus nuncupatur; quia cyanon aqua ma¬ 
ris dicitur, a qua carruleus color aeque dici, ac deriuari poteft, ac cyanon 
mare^ caeruleo, tefte Gal.comra.i. prognoft.tex. 59. Color autem maris 
caeruleus, feu cyaneus a colore nigricantis glafti diftinguitur; cum huius 
plantae color ad nigredinem vergat. Vndeveftes huius ope nigrore infi¬ 
ciuntur , & ab atra bile , colore,nec viribus, aut confiftentia recedit. 

Praeterea ex eadem Gal.do<trina conftat ,• bilem pallidam efle naturalem, 
quidquid nonnulli garriant, afferentes, omnem pallidam efle praeter natu¬ 
ram. 



D E HVMORIBVS. 165 

ram. Non diffiteor fane, ita pallidam reddi bilem, vt nature modum ex¬ 
cedat, ficuti flaua-, hoc tamen non prohibet, quin ipfa alimenritia,vt di&um 
eft, aliquando flaua, aliquando pallida , aliquando r uffa dicatur j ficuti bi¬ 
lis excrementitia naturalis. Non diffiteor tamen, vt dixi, bilem aliquam., 
pallidam jpractcr naturam dari, vt colligitur ex Gal.i.Prognoftic. tex.32. At 
vero, inquit, gigniur in corpore, quemadmodum crocea bilis praeter natu¬ 
ram habentibus ,jita porracea altera praeter naturam. Paulo enim ante vifus 
cft croceum colorem cum pallido confundere,licet reuera maximum videa¬ 
tur diferimen, & u%f«, colorem pallidum fignificet, non croceum. Proin¬ 
de in yerfionc error eft, croceum St pallidum/olorem confundente . 


De cau/ts,loci/cj[ue ‘Bilis, 


AcfietS, 


N On efb difficile ex iam di&is, bilis caufas colligere. Nam efficientem 
caufarn agnofeit calorem excedentem, fi forte pallidam excipias, Sc 
rubram, quas potius, cum dilutas fint, calorem amittunt, quam ac¬ 
quirunt ,• vel remiffiorem occupant calorem, quam reliquae, quod in ijs bi¬ 
lis flaua diluatur. Omnes effedhiccs bilis caufae, ficuti materialis hoc or¬ 
dine a Gal.recenfentur lib.de humoribus. vEftate enim augetur amara bi¬ 
lis, St maxime aetate, St temperamento, &vi6tus ratione fimilibus. Prae¬ 
terea St ijs, quas extrinfccus accidunt. Curas enim, St irae, Sc dolores, &la- j 

bores,&: exercitationes, St vigilias,& inedias, St indigentias plurimunu r 1 iS eciii “ 
flauae bilis humorem accumulant. Paulo ante bilem flauam non mixtam., -' l£ * 
alijs humoribus in calidioribus, St ficcioribus hominibus generari dixit. 

Ait igitur in primis, asftate bilem generarlin hoc fequutus Hippocf. lib. 
de natura hominis, vbi bilem asftate augeri, St pituitam remitti aflerit: St 
merito-, nam aer circumfufus asftate calidus St ficcus effectus, non Colum a 
nobis infpirarur, fed pet cutis poros tranfpiratur: St praeterea fuo contacftu 
& vicinitate externas corporis partes prius calefacit, rurfus continuatione 
quadam alias omnes ad internas vfque. Hinc fanguinis Sc fpiritus inflam- 
matio, St. confequenter in bilem conuerfio. Dulcia enim nimio feruoro i.r. , • " 
calefcunt, St in bilem affumpta vertuntur. calidis * o 

Subiungit artatem, fecundam bilis caufarn asftati confentientem,* qua: iu- \ ft C ° r 
ucnilis*dicrtur, vt ille eodem lib. de humoribus hac ferie teftatur; Bilis au- K us ' 
tem augetur, in iuuene, quem iracundum , 'St ammofum, St acerbum effi¬ 
cit. Lib.3.Aph.comm.i5).haoc aetatem bilis caufarn pronunciat. Caufa au¬ 
tem propter quam hac astate bilis accumulatur, cft ; quia astas haec calida^, 

& ficcaeft. Proinde biliofaaetas dicitur, vtpote ignea. Hoc teftatur Gal. 
lib.2. de different, febr.cap.i.fic : Febris tertiana parte plurima confiftit in_» 
corporejnatura biliofo, St in aetate vigoris, quas eft omnium astatum maxime 
biliofa, Sc tempore aeftiuo , quo talis humor exuperat: Itidem in regione-» 
calida St ficca, temperamento St conditione ambientis aeris tali \ St vita-» 
nonociofaacdefideplurimum, fed in labore,cura, vigilijs ,asftu ,St vi- 
£tu parco, coque calido St ficco. Ex his Galeni verbis conftat, vigorem-,» 
fiue iuucnilem astatem, ratione ficcitatis St caliditatis tali astare vigentium-,, 
efle idoneam caufarn coaceruandi bilem, Adolefcentias, St iuuentutis ter¬ 
minos fic limitat Gal.lib.5. Aphor.comm. 57. Tepus illud, quod eft a decimo 
odauo vfque ad trigefimum quintum annum, non cft vna astas, fi diligen¬ 
tius confidere mus, Venun ea? quae eft a deciuaq ottauo vfque ad vigefi- 

mum 



1 66 L i B E R S E C V M £» V S 

mura quintam annum,adolefccntium eft: Qua: aurem ab hinc aci trigefr* 
7* nn[)cra- mura quintum, iuuenum. 

mentum ca Tertia incrementi bilis caufa, eft temperamentum, calidum nimirum, Sc 
lidum y & iiccum, igni, aeftati, iuuentuti, & bili analogum , fiue proportionatum-.. 
ficcum. Quoties fane partes principes dua:, hepar, Sc cor propetnodum calida funt, 
fi ventriculus adhuc calet, neceffarib magna alimenti copia in tenuem > ca¬ 
lidam ficcamquefnbftantiam conuertctur. Ex cap.37.Art.parute, lignum-*, 
Sc caufa biliofi humoris eft hepar calidum. 

Vittus cali Quarta bilis caufa, quae materialis eft, vicius ratio calida Sc ficca dicitur. 
dus & fic* Vidtus enim hic ftricte pro cibo Sc potu accipitur. S1 ergo falfu, aromatiza- 
aus. ta, dulcia, acria, amata, Sc acuta fine efculenta, Sc potulenta, materiam prae¬ 
bebunt generationi bilis idoneam. 

Curae- Quinta caufa, furit cut£ > in quibus homo fempcr,vel crebro cogitat. In 
cogitationibus vero anima noftra animalium (pirituum minifterio vtirur, 
non fecus ac irafeibilis fpirituum vitalium, concupifcibiiis naturalium^. 
Quare cum fpiritus animales in afliduis cogitationibus moueantur,non mi¬ 
randum , fi oxcandefcantj quibus tclluantibus neceflfado vitalis, naturalis 
Sc ipfe fanguis, ac vniuerfum excandefcet arefcetque corpus: Proindeque 
curae, Sc cogitationes bilem accumulare valent. 

Quid ira. Sexta caufa incrementi bilis , eft ira, qua: eft ebullitio, flue efferuefccn- 
ria fanguinis in corde, ex Arirt .lib.i.Polter.&lib.i.de Anima. In ira enim 
fpiritus Sc fanguis in principio ad cor confluunt, in quo corde effer uefcunt, 
Sc feruidi rurfus turgent, & in vniuerfum corpus diffunduntur; Imo Sc bi¬ 
lis , tefte Nemefi o Phflofopho. Tune ergo inflammatis bile, fanguine , Sc 
fpiritu, non eft mirum, ft bilis augeatur. 

Qnddolor Septima bilis caufa, funt dolores. Dolor enim eft rriftis acerbufque fen- 
fus, ex Galeno lib.z.de loc.affeclis c.z. In dolore autem fpiritus, Sc fanguis 
interius ad cor confugiunt, Sc hac ex patre inflammantur. Deinde quoties 
homo dolet, cutis & cogitationibus implicitus eft. Demum in doloribus 
vigilia: vrgenr, Sc corpus exiccatur. Redle ergo dixit, dolores habere vim 
generandi copiofam bilem. Quamuis enim in animi dolore (triftitia dici¬ 
tur ) gaudio oppolito,partes corporis externa: algeant, interna: tamen vrun- 
tur. Ideoq,- ex langu ne inflammato biiis nafeitur. 

Oclaua briis caufa, funt labores» Sc exercitationes, in quibus articuli par¬ 
tium coiporis, ptaxipue earum , qua: fortitei mouencut, vt extremitatum., 
corporis > ma.uuum nimirum Sc pedum, incalcfcunt. Articulis ita commo¬ 
tis & veluti collitis, more corporum durorum , neceflarib 111 ijs calor accen¬ 
ditur , qui rurfus tendinibus, neruis , membranis, & mufculis, venis , Sc 
arteiijs ,ac nn^m vniuerfo corpo 1 communicatur ,• Sc prxeipue cordi, ac 
hepati, in quibus fanguis inflam .natur, Sc ideo bilefcic. 

Vigilia bi- Non 1 uuuement biiis caufa, funt vig lue, in quibus corpus exiccatur,ob 
lemgenC'- cogitaacneique vehementes Sc alii J tus , fpiritus etiam animales, Sc vita- 
rat. les, ac ipfe fanguis, Sc tandem coipus confequudue inflammantucg: Vncls 
bilis tandem generatur. Hippocrates iib.7.Aphor.i8.ait, m vigilijs rien co- 
uulftonem. Er cum conuuiiio duplicem agnoicac caufam, repletionem» 
Sc inanitionem > ex eodem Hippocr,Galenus in comm.ait, coniuillionem a 
Vigilijs eaufatam neri ob riccitatcm immodicam corporis: Ex ijs , inquit, 
qua: maxime euaquant Sc exiccant»vigd x funt: atque ideo conuullione m 
cx ftcatate faciunt, immodica: uccaatis ratione •, ac proptetea, quia 111 ion- 
gis vigilijs bilioiior redditui languis. Hxc die. bane in vigilijs fpiritus ec 

calui 


D E H V M O R I B V S. i 6 y 

Calor femper ad extra , 8 c intra viciffitudine quadam reciproca efferuntur, 
Diffipantur ergo, &c calefiunt qui fuperflites funt j 6 c qui diffipantur, fecum 
reliquam corporis fubilatiam humidiorem rapiunt & diflipant: qui vero fu- 
perfunt, calidiores facti reliquum corpus calefaciunt •, imo acriores fadti & 
fuliginibus, ac bili commixti ncaios pungunt, eo modo, quo in ardentbus 
febribus, quibus ideo aliquoties vel tremor, vel conuulfio fuperuenit .Non 
folum enim ob inanitionem conuulfio in his fit, arefactis nimirum neruis, 
ck alijs partibus, fed praeterea ob fuligine’s, acrefue vapores & fpiruus ner- 
uos pungenues. Propter inanitionem in vigilijs fieri folitam, ait Hipp.iib.6. 

Hpidem. Vigilia edax. 

Decima generationis bilis caufam funt inedia, £k inopia, fiue alimento- j rie Ji a bils 
rum penuria. In inedia bilis generatur, quia calor nariuus fufficienti humi- p r 0 r rea p m 
do , circa quod occuparetur ,& quo nutriretur, priuatus, exiccatur, rnflam- ^ 
matur, & acrior fadtus in corporis fubllantiamagcns, omnem humorem., 
adaffat aduritque,-atque adeo bilem generat. Hoc vitium fponte patiuntur 
multi fua corpora macerantes •, in quo ab indigentia, fiue alimenti penuria 
diftinguicur. Nam deficiente alimento, velimus nolimus,inediam patimur. 

Er hac ratione indigentia bilem generat. 

His caufis regionem ex lib.i.Aph.i.& cadi (latum addere pofifumus.Ve¬ 
rum caeli (latum, fiue aeris conliitunonem calidam dk ficcam, ad aellateiiu 
reuocarelicet, veluti regionem calidam . Nam regio calida, &: cadi flatus 
calidus, feu tempus anni quoduis a:(latis naturam tedolens,calorem corpori 
conciliat,eodem modo,quo «iras circumfufum aerem calefaciendo, 8 c 
exiccando ,• qui nos iterum triplici fuperius praefato modo calefacit •, quod 
fcilice; eum infpireraus, tranfpiremus, & paulatim ac continu 6 partes cor¬ 
poris, fuo conta&u , alteratus alterer. 

Caufam materialem fimul 6 c efficientem cuiufuis fpeciei bilis affignaro, ftiUs caitfz 
iuxta Galeni loca fuperius citata, non erit difficile : ait enim,bilem fiauairu 
ab excedente calore, vel falcem ex parte tenuiori & calidiore alimenti ge¬ 
nerari . Poflqtiam autem lib.i.de facult.nat.c.p.ait, id quod craffum e(i 
terreum in alimento, a naturali calore commode alterari non pofie, vr in_, 
fanguinem couertatur,dum fanguis fit, ad lienem relegari:Rurfus aitiQuod 
vero affum, vftumque nutrimenti efl (fuerie fane hoc caliciifiimum in eo, ac Omnes bi- 
dulci (fimum, qualia fune tum mei,tum adeps) id fiaua bilis dicitur. Vult fo sn % ?1 atu 
ergo ex parte chyli caldiffima, aut dulciffima bilem gigni flauam . Aitque ra n s jp e — 
rumisjoco cit.lib. de humoribus, bilem flauam effe veluti elementum , re- CICS ex na - 
fpcdlu videlicet aliarum fpecierum-, quoniam ex hac omnes fere aliae na- tarait fiunt 
Icuntur. Pallida quidem ex portione fi au ac,& fero commixtis efficitur: Rui- fi porracea 
fa ex minori copia feri, £k maiori fiauar. Vitellina maiori aflationc acceden- excipias. 
te , vi caloris tenuiorem fiaua: partem diffipantis, nafeitur: quod fignificare 
volmr Gal. dum lib.de atra bile c.z.ait: Ita, cum difflata ipfa admodum fue¬ 
rit , crudorum ouonim vitelio fimilis appaieat; atque ob id vitellina voca¬ 
tur . L.oco autem particula:, difflata,melius ali) in verfione textus Galeni 
ponunt, quum irapenfiiis ipfa digefla ,difcuffaque fuerit. Facit enim com¬ 
parationem in contextu inter modos generationis vitellina:, & pallida:. Et 
quemadmodum ex fiaua nimio fero diluta pallidam fieri afienrfflc ex eadem 
fiaua nimis exiccata &. codla, feu fupciaffata, vitellinam: Ex vitellina fu- 
peraffata caeruleam fieri ait: Ex eadem fuperafiata aliquando aeruginofam.:, 
alias ifatideam fiue glafleam,quod herba: glafli colorem referat, nafei et¬ 
iam protulit Ub. io.de fimpl, med.taculc. Ifatidea Amccn.Ziuara appellatur. 




Porracea 
bilis ex 
prauis cibis 
in ventricH 
lo fieri po» 
tejl, • 


Bilis fixu A 
generatio. 


Rubra bi • 
lis. 


Bocttsgcne 
rationis bi 
lis. 


fer varias 
vias bilis 
cuacuatur. 


i 58 LIBER SECV^DVS 

Re&e ergo b ilis flaua , tanquam aliam fpecierum clcmentu a Gal. dici¬ 
tur cum ex hac diluta, aut fuperaftata omnes ^ant, fi aliquando excipia® 
praftinam feu porracea,qu? porri colo.em induerex prauis alimentis Sc ole¬ 
ribus non raro oritur, vt tcftatur Gal. comm, z. Ptagnoft. tex.59. hac feric: 
At vero gignitur in corpore,quemadmodum crocea bilis praeter naturam.» 
habentibus; ita porracea altera praeter naturam. Conftatque, quod haec f£- 
penumerd in ventriculo gignatur, propter quorundam cruditatem cfculen- 
torum, aut olerum , qualia beta, caepa, braffica funt. Atque etiam talibus 
nequaquam ingeftis, ratione aegrotantis in venis gignitur, ac decumbit, aut 
in ventrem fuperiorem, aut inferiorem, calorem in corpore indicans prae¬ 
ter naturam .Tunc enim non eft: necefic, iuxta Gal. fententiam ,porraceam 
ex flaua femper gigni: aliqui tamen omnes,praeter rubram,ex flaua fieri hoc 
otdinc contendunt. Lib.autem. 1. de facult, nat. c. 9. ait Gal. bilem flauam 
ex calidifiima chyli parte gigni, eamque efte tenuem,humidam,&: fluidam: 
quoties autem praeter modum excoda eft,definit in flauum,igneum & craf- 
fum quid , vitellis ouorum perfimile. Volunt nonnulli porraceam ex vitel- 
lina fieri pofte, ficuti Sc ^ruginofam arris viridi fimilem, quoties propemodii 
fuperaftatur vitellina . Ex $ruginofa adhuc magis aftata, ifatideam fiue gla- 
ftcam, fiue nigricantem bilem nafci volunt. Ex Gal. autem diximus,caeru¬ 
leam ex vitellina etiam fuperaftata nafei. 

Rubra vero bilis ex faoguinis fero Sc bile quadam rubra nafeitur. Pro¬ 
inde videtur ponenda tanquam diftinda fpecies a prarfatis: nam dilutior eft 
quam ruffa, Sc fanguinis colorem praefeferre videtur,in quo a pallida difere- 
pat; praeterquam quod pallida non eft adeo diluta. 

Ex Gal. dodrina fuperiiis citata fatis conftat de locis, in quibus bilis fpe¬ 
cies generantur. Flauaenim naturalis excrementitia in hepate vna cum_* 
melancholia generatur, Sc in cyftim fiue veficam fellis, tanquam ad propriu 
domicilium, amandatur: eius quaedam portiuncula cum vrina excernitur; 
altera furfum ad caput delata per aures expurgatur. VndeGal. libello de 
humor, ait. Flauaeautem bilis parua vefica eft propria, Sc quod circa hepar 
Sc per aures mouetur, id quod cuique apparet. In hepate enim generatur, 
vt ex Gal. lib.4. de vfu part. fuperius diximus.Verum vtplurimum in vefica-, 
fellea, tanquam in proprio receptaculo, altquandiu referuatur eiusprarci- 
pua pars, qux ad inteftina relegatur. Cum autem vix tota in hunc locum-» 
fatis anguftum.cogi poffiuqux cum fanguine tranat fupcrflua per viinas,fu- 
dorcfque euacuatur;-& pars furfum vergens ad caput per aures, pei quas 
fane quotidie euacuarur; videnturque aures receptacula Sc vie prarcipuse, 
per quas protruditur. Quare cum natura per illa loca eam continuo eua- 
cuet, eius raptus ob fui lenitatem non raro in morbis fit. Propter quod ait 
Hippoc.!ib.4.Aphor. z$. Quibusbiliofae fuperueniuntdciediones, fuper- 
ueniente furdirate cedant: Sc quibus fit furditas, harc fupcrucnientibus de- 
iediombus biliofis cedat. Licet enim naturaliter deorfum bilis amara pro¬ 
pellatur , ex fua tamen natura, quatenus lems eft, furfum ruit Sc cum ma¬ 
gno eftet incommodo, fi per os, aut per oculos, aut nares euacuarctur, per 
aures miniis teneras partes commodiffime euacuatur. 

Cum ex bile flaua reliqua: omnes, excepta rubra , Sc porracea non raio, 
generentur, in venis Sc vcficula fellea generari debent. Rubra etiam in ve¬ 
nis nafeitur-, cum harc vtplurimum fanguinis ferum fit, Sc forte ichore bilio- 
fo adhuc unda. Cum ergo fit fanguinis ferum rubicundum, non ita vehe¬ 
mens eft ac iiiae fpecies, quae ex bile flaua fuperaftata fiunt. Vcriim porra¬ 
ceam 




DE H V M O R I B V S. x6g 

c6am, Sc vitellinam, Sc reruginofimfin venrnculo etiam generati Voluit Gal. Bilis prx- 
maxime vero quoties ventriculus vna cum hepate praecalido funt tempera- ter natura 
mento. . Qui graeca defiderat , haec funt: f iaua bilis ippellat r. Palli- etiam 

da utyftt ViteiJina^Atx/r^a)^^- Porracea «pttcrajuf itrugmofa tiHt Ifatidea ventriculo 
iretT&his Cseru lea uva. . Rubra ipvbf* generatur . 

SDe Signis ‘Bilis Dominantis l 


C Orporis color citrinused,autfliuefcens,aut pallidus > vel uti oculo¬ 
rum & lingu? , fi plurimum redundat, ex lib. 4. de fanit.tuen. c. 4. In 
quo etiam cafu lingu.x Sc oris fapor amarus eft, tefte Gal. coram, f. 
inno. 6 . Epidem.tex. 17. Vbi etiam redundat, caloris adeft acrimonia, ex 
lib. 1. ad Glauconcm. Corpus bilioforum gracile eft atque macilentum,ex 
lib.4. Aphor.comm.^. Sc Hb.de plenit.c. 11. Biliofi denique venas arteriafq* 
habent amplas, & reliquis forte omnibus ampliores'.ex lib.z. de temperam. 
cap.4. Hirfuti funt non foluni in capite , fed vniuerfo corpore } Capillitium 
illis nigrum, aut falcem c a (laneum colorem referens, fi mere biliofi funt 
( quia fuligines in his ob intenfum calorem fnperafiantur,& nigrefcut,hinc 
capillorum nigror): Nam aliquando rufii, aliquando rubri apparentjfed tuc 
bilis fero diluitur. Procero funt corpore . 

Quod attinet ad abliones principes &£ animales, animi acie & acrimonia 
pollent: Vnde ingeniofi,ex Gal. comm.in lib. de nat. hom. tcx. 39. vbi ait: 
Animi quidem acumen ac dexteritas a biliofo humore prodibit. Ad motum 
a&iones prompti funt, agiles, impetuofi, ob turgentem quafi femper ca¬ 
lidum fpuitum, & humorem. Vnde vigiles funt, Se non adeo fomnolen- 
ti, magnanimi, temerari), &: pericula non adeo, ac reliqui homines, timen¬ 
tes : ignis & incendioruminfomnia, ex hb.de mfomnijs: delirijs,biliofifque 
moibis obnoxij. 

Quod attinecad vitales adliones, vigorofie funt:fpiritum vitalem gene¬ 
rant copiofum , fubtilem 3 c fplcndidum, ac vc-luti igneum-, cumque caloris 
teruor in ijs vrgear, cclerq, bilis motus, ilacundi funt, & prompti ad actio¬ 
nes , ex cap.3 3. Arr.paruae .Pulfum habent vehementem. 

Quod ad naturales actiones attinet, inediae ferenda: difficultatem haben r, 
ex hb.io.meth. med. c.5.Appetitu incenfo funt praeditbob bilis acrimoniam 
tk abfterforiam vim,pituitolos humores, qui appetitum irapediunr, abftet- 
gentem. Vcriim fi ad ventriculum bilis confluxerit* anorexia, feu cibi fa- 
itidio, ik cardiogmo, feu morfit ftomachi laborant, ex iib. 1. de fymptom. 
caufis. Deiedtioncs habent biliolas, viinas reddunt flauas, vel flauefccn- 
tes, ik tenues vtplunmum. Sudor illis punbtilis ,fputum non rato flaue- 
fcens. Biliofis, vt dixi, morbis obnoxij fune, vt phrenitidi, & ardenti febri, 
quarum caufa eft bilis,ex lib.i.Epid.commenr. i.rex. 73. Similiter etiam-» 
in biliofis puftulae biliofc per vniuerfum corpus erumpentes vifuntur;ficu> 
ti eryfipelas, Sc tertiana febris, ex lib.4.Aphor.comm. z. 

Bilioforum notas non male Collegium Salernitanum his carminibus 


depinxit. 


Eft humor choleras, qui competit impetuofis . 

Hoc genus eft hominum cupiens prarcellere cun&is: 
Hi leuiter ftudent, multum comedunt, cito crefcunt; 
lude & magnanimi funt, largi, funnna petentes. 


Hir- 




Afelancho 
It chs (au - - 

*i 4 s quid. 


CalicU-t & 
hiirmda-j 
melancho¬ 
lia oppona¬ 
tur. 


£olor olea- 
~teus elhne 
lancholtA 
proprias. 


iyo LIBER SECVNDVS 

Hirfutusj fallax, irafcens,prodigus , audax, 

Aftutus» gracilis, ficcus,croceique colons. 

SECTIO IV. 

De Humore Melancholico ] 

M Elancholia, fiue fuccus ater Graecis ^iKetunt , vti de pituita, &: bile_» 
dixim us, duplex ed: Vna alimentina, altera excrementitia. Ali- 
mentitia cft humor frigidus &ficcus,craffus ,Sc nigricans, acer¬ 
bus , & parumper acidas , ex cra'fiore & terredriore chyli parre ab ipfo he¬ 
patis calore , ee vi fanguifica procreatus, vr fohditatem fanguini addat ,& 
partes quafdam corporis enutriat, praecipue offa , cartilagines , Sc membra¬ 
nas, ac lienem. Patet melancholiam ede frigidam & ficcam,cum terrar,au- 
tumno, & declinanti aetati feu virili correfpondeat & analoga (it, referente 
Gal.libfllo de humor.vbi de quatuor humoribus perinllimd (ic pronunciat: 
Sanguis enim, & aer, Sc verdu it calida Sc humida : quamquam alijs aliter 
de aere videatur. Bilium autem ea , qua: flaua ed, Sc ardas , Sc ignis , fune 
calida Sc ficca. Ea vero, quae nigra ed^ & terra , Sc autumnus funt, ficca Sc 
frigida. Pituita aurem, & aqua, Sc hyems frigida funt & humida . Lib. 3. 
de locis afFedt. c.7. & lib.2. de faculr. nat.c.9 alijfquc mille in Jocis,bilem 
atram frigidam Sc ficcam per exuperantiam ,& comparatione aliarum dua¬ 
rum qualitatum ede tedatur. Aridot. in Problem.eandcm habet fententiam. 
Quod etiam quotidiana commonfirar experientia, quoties melancholicis 
adedtibus mederi volumus: nam his lemper remedia opponimus calida <3 C 
humida. Galenus vero loco citato de facultatibus naturaltb. redde infert, 
humorem frigidum Sc ficcum admittendum, cum frigidum Sc ficcum detur 
temperamentum. 

Patet denique ex ipfo afpe&u,melancholiam efie craffam &jnigram: craf- 
iam quidem, quod ex terredriore Sc denfiore chyli parte fiat; nigram vero, 
quod ex parte crafla Sc terrea, e qua vi caloris aerea fubdantia vtplurimum 
cxtraida.eil , fcmicoquattir *, eo fere modo, quo carnes vi caloris Solis ni- 
grefeunt, parte aerea vtplurimum exrradla. Vnde ex fubdantia terrea, atq; 
aquea maxime fiipcrdicibus , Sc femiadatis, nigricans obfcuraq; caro emer¬ 
git . Confimihs color in liene, qui melancholico fanguine nutrituiVvifitur, 
ficethumor melancholicus naturalis, non ater omnino, fed oleaceus, fiue 
-coloris olex fit > vt habet Gal.lib.de humorib. fic : Nigrae autem bilis pro¬ 
prius color ed oleaceus. Atque hic ed , qui dicitur niger. Vult enim natu¬ 
ralem melancholiam efie humorem obfcurum ad nigrorem vergentem, j 
non quod omnino nigricet,nam hic color bili atrx preter naturam,quam na¬ 
turali magis congruit. 

Humor melancholicus acerbus & acidus ed, tede Gal.lib. f. de vfu parr. 
cap.4*quo in loco, licet de excrementitia naturali loqui videatur, hoc non-, 
impedit, quin intellexerit fuccum melancholicum, quo lien nutritur, his 
qualitatibus ede praeditum. Nam humor hic excrementitius naturalis, ali- 
mentiti) naturamlnobis prodit. Praeterea lienis fubdantia fragilis, eiufque-/ 
fapoi nobis fatis manifedant, humorem, quo nutritur , efie" terreum , mi¬ 
nime vifcidum, Sc aliquid acerbitatis Sc aciditatis mixcim comprehendere-, 


DE H V M O R I B V S. i 7 i 

licet hi fapores in excrementitia melancholia maxime ci uceant. Lienis ni¬ 
gricantem colorem ,eiul'que acerbum (aporem a melancholia prouenno» 
oftendit Gal.lib.de atra bile c.6. 

Ex d:Ciis liquet,hepar cile efficientem caufam humoris melancholici, ve* 
luti aliorum humorum *, & ciufdem humoris finem a natura inftitutum eb 
tendere, vt conliftentiam (anguini (olidiorem fpilfiorcmue > vna cum tem¬ 
perantia , tribuat, & vt terreftriores, fiblidiorefque parces, vna cum lieno 
enutriat. 

Praefatus humor (anguini vbique (*pi(fitudinem tribuit, vt melius haereat, 
& folidiorcs partes nutriat. Vnde a Gal.lib.de atra bile c.3.in principio, ater 
(anguis dicitur, & ab excreraentitijs diftinguitur, c,tiod (anguis concicfcat, 
atra bilis nequaquam. Ille humor, qui ad lienem demandatur, &: ab eodem 
liene auide prolicitur, fe habet tanquam in tritico fuiitir. Itaque lien calo¬ 
re arteriarum ei diffufarum auxilio hanc (ubftantiam cerream , qua: co&io- 
nem perfectam 111 lecore lubterf ugit, vlteriori elaboratione triturae, conco¬ 
quit , & quod in ea amicius eft, libi copulat, in Cuique Cubitandam conuer- 
tit} quod veto reliquum eft, tanquam luperfluum, nutritioni ineptum^ 
ad ventriculumvtplurimum effundit,vt fua acerbitate eun? corruger ,&c 
aciditate pituitam abftergat,& ambabus qualitatibus appetitu excitet. Cor- 
rugatio enim acerbitate conciliata, appetitum prcuocat jcum fic luitio, 
qua: animalem appetitum praecedit, neccflari© fiat i additas vim abftergen- 
di pituitam ventriculo haerentem habet > ac mfuper Culeitandi comopuanu 
(amem,partes ventriculi fenfibiies pungendo. PunClioVnimab acidita¬ 
te fatfta, quandam efficit partis conugationem . Nam pars omni conatu» 
quod acidum eft &c inutile, deturbat. Melancholicis ideo voracitas fami¬ 
liaris eft. Aliqua eiuioem melancholici humoris pomo in aduius Lcpc per 
haemorrhoides euacuatui. 

Nunc pai eft melancholia: Cpecies reccnfere. Diximus in principio, hu¬ 
morem melanc hoheum in vniuerfum diftnbui in alimendmim, excre- 
mentitium . De alimcntitio (anguine melancholico, nunc lufficienter di- 
fputatum elt. Nam hic in venis 6 c arterijs , vna cum reliquis humoiibus 
perpetuo continetur, ceftc Gal.lib.de atra bile c. y.fic: Quou lgttut in venis 
& aiterijs humores omnes vna cum (anguine contineantur , & coloris con- 
liftentiaeque lpforum varietas indicio cit 6cc. Excrementitia, mclan'choha_. 
duplex eft, vna naturalis, altera p necer naturam. De excrementitia natu¬ 
rali lam diximus, quam faeci vita , aut amurca: olei aftimilat Gal.lib. de atra 
bile c.(J.alijlque mille in locis. Vnde (anguinis necem eam appellat. Hanc 
velud atram bilem pneter naturam , acidam, &acetbauf elfc ceitatur variis 
in locis Galerius, vt hb.de aera bile c.i.ek: t.q.Lib.f.dc viu parc.ac alibi. Ve¬ 
rum cap.z.hb.de atra bile > ait ,aliquando atrum humorem vomitu cieuuni 
nullam Habere (enhbilem aciduatem, & acerbitacem, ailt alium vllunru, 
(aporem quod fequenti tertio capite confirmat, dum ab aiu bile pnecet na- 
turam quaedam nigra excrementa,vomitu <k cieicctiunibus cieCta fine acer¬ 
bitate aut acore diftinguic; hxc enim nigra humores nigros ,vel deletio¬ 
nes , vel edulia appellari permittit: &. hanc nigram materiam (anguinis fub- 
fidentiam, aeque adeo naturalem melancholiam excremencitiam clie , ait,- 
quam ab atra bile cum hoc difcrithiiie (eparat, quod atra bilis mordax fit, 
terram fermentet ,tk cius cieiedtione non melius ic nabeat aegri j cum tamen 
cx humoris nigri, icu rei nigra: cleietione melius fe habeant aegri-, quod a- 
peicus eft Galenus . E: ego non loium , dum talis humor per ieUem aut vo- 


Afelancbi 
Ua cau'x~' 
efficiens C?' 
futis * 


Melancho 
lia e\ cre¬ 
ment it: a~j 
duple.s eft. 


Difcrimen 
inter at,-a 
bile Cy na¬ 
turalem.* 
melancho¬ 
liam exsre 
metitiatfi. 



Bilis vitei 
lina cur 
ita dicitur 

Atr& bilis 
vebcmn- 
tia. 


Aterfuc — 

CHS. 


172 LIBER SECVNDVS 

nucum euacuaretur expertus fum, verum etiam per vrinas in Profeflore quo¬ 
dam Legum in Vniueifitate Valentina apud Hifpanos iam a vigintiquin- 
'que annis. At vero quoties atra bilis vera & pr?tcr naturam eft, 8 c aceti in¬ 
dar fe habet, fupra vel infra euacuatur, lethale fignum eft, ex Hippocrate^ 
in Aphorifm, 

Libro adhuc fecundo de facul.nat..c.vlt.natura!cm melancholiam non_, 
atram bilem, fed atr um fuccum , vt mox dicemus, erte refert . Illo autem 
cap.poftquam vini recentis feruentifque florem bili comparauit, faecem ve¬ 
ro fubfidentem melancholias, fiuc nigro fucco,in ha:c prorumpit verba^: 
Quando non eandem habent hi fucci fpeciem , cum animans naturae opera 
regitur, qualem , ciim praster naturam fe habet, fxpe exhibent. Quippe^ 
quas flaua eft»efficitur vitellina: ita enim nominant , quoniam otiorum vi¬ 
tellis , tum colore, tum craffitudine fit affimilis. Rurfus nigra longe mali¬ 
gnior ea quoque, quam qua: naturalis eft > redditur. Nomen tamen tali fuc- 
co nullum eft inditum,* nifi quod aliqui radentem eum , vel acidum appel¬ 
larunt,* quoniam fcilicet acris in morem aceti fit, fk corpus animalis radit, 

etiam terram, fi fupra eam fit effufus, quandamque cum bullis veluti fer- 
mentationem , ebullitionemq,-excitat i vbi fcilicet adfeititia putredo nigro 
illi fucco naturaliter fe habenti acceftit. Mihiq; videntur veterum medico¬ 
rum plerique id, quod e tali fucco naturaliter fe habet, quod 6 c infra dei j- 
citur, St faspe fupra fiuitat, atrum vocare fuccum, non atram bilem. Quod 
vero ex vftione quapiam, ac putrefeentia in acidam migiauit qualitatem, id 
atramlnuncupare bilem. Castenim de nominibus habenda controuerfia_> 
non eft, fed veritatem fic fe habere intelligendum . In fanguine generan¬ 
do , quidquid abundc^crartum ac terreum cx ciborum natura in nutrimen¬ 
to fertur, nec commode a naturali calore alteratur, id lien ad fe trahitiquod 
Vero artum (vqfic dicam) vftumque nutrimenti eft (fuerit fane hoc calidif- 
fimum in eo, ac dulciftimum, qualia funt tum mei, tum adeps) id dum fla¬ 
ua bilis fadtum eft, per fellis vocata vafa expurgatur. Eft hoc autem tenue? 
humidumque &: fluidum , non quale, cum ad vltimum eft cxcodfum , fla- 
uum, igneum, crafliim , vitellis ouorum fimiie : hoc namque iam prastet 
naturam eft : alterum vero ,quod prius memorauimus, eft fecundum natu¬ 
ram . Pari modo & id nigri fucci, quod nondum illam velut ebullitionem, 
fermentationemque terras efficit, eft naturale ,- quod autem in talem muta¬ 
tum eft vim ac fpeciem, id iam praster naturam eft, ceu quod cx vftione^ 
nonnaturaiiscaloris acrimoniam afeiuerit, ac veluti cinis quidam fit red¬ 
ditum . Sic quodammodo faex vfta a non vfta diffidet: Illa namque admo¬ 
dum calida eft, adeo, vt carnem vrat, liquet, ac corrumpat: altera, qu z 
nondum eft vfta , ad omnia medicos vti deprehendas, ad qua: terra figula¬ 
ri , alijsq;, quae fimul ficcandi, ac refrigerandi facultatem habent. Sane in 
atrae bilis fic vftas fpeciem , & vitellina illa fubinde vertitur, quoties igneo 
quoque calore ipfa percodta eft. 

Complete hoc fermone bilis vtriufquc naturalis generationem proponit 
Gal.Sc rurfus generationem vtruifque bilis praeter naturam, & bilium pras¬ 
ter naturam a naturalibus diferepantiam . Quod igitur in fanguine fiecu- 
lenttun eft >&fine nimia aftatione productum, melancholia naturalis eft, 
cui lien, tanquam prascipua fedes in corpore conftitutus eft . Cum^urenu 
excrementum melancholicum, & amplius in ut de animal, in liene elabo¬ 
rari , ac mutari non potuit, in ventriculum a natura per vas breue excretum 
eft. Si hic naturalis fuccus a calore prstcr naturam fupcraftetur ianu 

muta-. 


DE HVMORIBVS. 175 

mutabit fpeciem, quia in acrem,nimifq; acidum fuccum aceto correfpon- 
d entem migrabit. Et hic humor, licet nomine apud Antiquos canuerit, atra 
bilis magis proprie, propter acquifitum nigrorem dicitur, quam fuccus ater 
naturalis > qui non adeo nigrcfcit,ncc ferocit. Non folum ex fucco melan¬ 
cholico naturali admodum adufto, vtpote fuperaffato , atram bilem gene¬ 
rari vult Gal.fed praeterea ex bile viteliina fuperaffata j ita vt duas hic con- 
ftituat atrae bilis, fiue bilis nigra: praeter naturam fpecies. Vnam, quae fit ex 
excremento melancholico naturali, alteram ex bile non naturali, fiue vitel¬ 
iina fuperaffata. 

Succi melancholici naturalis excrementitij vtilitatem Gal.expofuit lib. f. 
de vfu patt.c.4.his verbis: Quod veto nullam ventriculo afferat noxam, in¬ 
dicat ipfa qualitas: acerba enim eft, atque acida bilis atra, & contrahere 
ipfum ac conftringere, non, vt fiaua, fubuertere nara 'eft. Conflat ergo, 
quod, fi quidem hxc (id eft fiaua) noxia effe memorabatur, propterea quod 
vetaret cibos diutius in ventriculo concoqui, atram certe bilem non mo¬ 
do non 1 arde re comperiemus, fed & a&ionem infuper ipfius, aJiuua- 
re; Nam ventriculum intendit, ac contrahit in feipfum , cogitque cibos ad 
vnguem circumplecti, atque retinere, quoufque fuerint perco&i. Ha&enus 
ille, qui vfum excrementi melancholici in ventriculum effufi,vt ei primo 
profit, antequam per inteftin.a deturbetur,dilucide expofuit j & nos in fu- 
perioribus tetigimus. 

Melancholiae fpecies, naturalem nimirum , &; prteter naturam clare fatis 
exponit Gal. lib.j.de locis affecft.c.7-fic: Sic &■ melancholicus humor fecun¬ 
dum fubftantite varietatem non obfcuras habet differentias: Nam alius eft 
velati faex fanguinis, qui admodum fpiffus eft,fecibus vini haud abfimilis. 
Alius vero quam fuperior, effentiar eft multo tenuioris; atque vomentibus 
eum, & olfacientibus acidus Videtur: qui etiam terram radit, attollit, Sc 
fermentat,atque ampullas, quales feruentibus iufculis fupernatare videmus, 
excitat. Sed is, quem ciaffe faeci fimilcm effe dixi, in terram effufus norL, 
inducit fermentatione, nifi forte in ardenti febre ipfum maximopere pi^af- 
fari contingat,-neque vlla etiam acida qualitate participat: Quamobrem-, 
& ipfum;nominare confueui melancholicum fuccum,aut melancholi- 
cum.fanguinem j hic enim meo iudicio non recte adhuc atra bilis appella- 
li poteft. 

Sane haec Gal.verba ambigua fatis videtur ad alia eiufdem Gal.verba lib. 
f .de vfu part.c.4.collata:Nam loco iam cit. de locis affevft.naturalem melan¬ 
choliam nulla aciditate praedita effe affirmat ,-loco vero de vfu part.cit.acer- 
bam, acidam effe contendit. 

Hanc apparentem contradictionem fic contemperandam cenfeo. Loco 
illo de vfu par.vifus eft Gal.de mera exetementitia loqui: qua: fine acerbi¬ 
tatem quadam tk afeiditatem, leues tamen refpeCtu atrae bilis, habere poteft: 
Vnde per vomitum aut feceffum excreta talem faporem acidu, aut acerbum 
faepenumero non prodit, & forte aciditatem raro in naturali ftatu perfidens. 
Loco vero cit.de locis affeCtis, non de puro tantum excremento melancho¬ 
lico loquutus eft, fed de fanguine melancholico, qui fane puro excremen¬ 
to dulcior eft. Quod autem de melancholico fanguine loquutus fuerit, pa¬ 
tet,dum ait:)Et ipfum nominare confueui melancholicum fuccum, aut me¬ 
lancholicum fanguinem. 

Ex diCtis conftatjduas admittendas effe fpecies atrae bilis, fiue melancho¬ 
liae procer naturam •, vnam, quae ex fuperaffato humore melancholico natu¬ 
rali 


Atra bilis 
dua/pectes 
dueq;mate 
r i ales cau- 

f*. 


Naturalis 
melancho¬ 
lia excre¬ 
ti t i a VjHS. 


N ai uratis 
melancho¬ 
lia in arde 
tibus febri¬ 
bus in atra 
bilem mi-~ 
grat. 
Dubium. 

Solutio . 


Atra bilis 
dii a fpecies 



Ex pituita 
falfa fit a- 
tra bilis, 


Bilis tfati- 
dta eft fere 
hilis atra. 


j4rnarum 
falfo ficcius 

Sapornw 

[pectes. 


174 LIBER SECVND V S 

rah generatur,-alteram qua: ex bile vitellina fper medias fpecies ad ifatideam 
tranfeundo (id eft per porraceam fort£ &: «ruginofam) fit. H.rc vltima,vt 
ex didis liquet, maligniffima eft, & ipfa bile multb acrior & vehetnentior . v 
Vnde Hippocr.lib.4. Aphorifm.14. ait, dyfcnteriani mortiferam effe, quar a 
nigra bile, acida lcilicct& rodente fit. Hxcenim, qua: ex bile nafeitur, eo 
vehemedtior eft atra, qua: ex melancholia naturali oritur, quo bilis natura¬ 
lis acrior eft, &c vehementior melancholia naturali. 

Anxios inuenio aliquos in conftitutione differentiarum atrae bilis, fiue^> 
humoris melancholici excremcntitij prarter naturam. Nam lib.definition. 
Medie, quatuor humoris melancholici in vniucrfum fpecies ftatuuntur,his 
verbis: Primus eft elementarius. Deinde qui ex fuperaflata fiaua bile gi¬ 
gnitur,quem bituminofurn quoque nominamus,quod bituminis inftar fple- 
deat: Et qui ex terrificata, leu putrefada pituita: Et qui ex teculento (an¬ 
guine confiftit. Libello denique de humoribus fequentia repcnuntur:Sunt 
autem mgrx bilis differentis quatuor. Vna enim eft ex fangui nis farce. Al¬ 
tera ex aftatione bilis. Tertia bituminofa dicitur, eo quod luceat bituminis 
inftar. Quarta autem. 

Verum, quod attinet ad quartam illam fuperadditarri fpeciem lib. defini- 
tion. med. ex pituita procreatam, eam ego abnuere non auderem,cum mxta 
Gal. dodrinam lib. f.do fimpl. med. facult. c. 7. fcirrhofus tumor, a melan¬ 
cholia ex pituita crafta procreata, fiat. Alibi etiam pituitam reddi falfam_» 
& acrem monet. Ergo in arram bilem conuerti poterit ■, adeoque optime in¬ 
ter lpecies humoris melancholici enumeratur lib.cit.definit.med. Quod au¬ 
tem lalfa pituita in atram bilem conuerti poftic, patet ex dodrina Gal. lib.de 
humonb. vbi inquit, neceflTum e(fe mutari humores in fe inuicemdkuti ele¬ 
menta in fe viciftim. Et paulo poft in hic prorumpit verba : Tcfumonia_» 
aurem huius opinionis funt terreus fanguis & melancholicus, pituita falfa_>, 
quae proxime ad bilem ifatideam ac cedit, ficque in ipfam facile mutatur.Ec- 
ce quomodo ex pituita falfa bilem ifatideam generari inquit. Ex didis vero 
liquer, ex lfatidea bilem atram nafei,- immo vero parum abeft, quin lpfa ifa- 
tidea (itatra bilis. 

Denique,fme pituita falfa propter putrefadionem fiat, fiue propter com¬ 
mixtione fai.fx fcrolitatis, vti fert Gal. dodrina,fiue mfuper ob commixtio¬ 
nem humoris b-iliofi cum pituita, vt addic Amcenru , certum eft, falfuin ad 
amarum referri •, ita vt modicum fit di feri minis; nam quod amarum eft,ma¬ 
gis affatum & vftum cenfctur: ira vt falfum plus humoris concinere videa- 
jurtametfi fal terra quaedam fic, aut videatur, vt refert Arift. qui hanc do- 
drinam amplexus videtur lib. i.de Animae. 10. his verbis: Saporum gene¬ 
ra colores ita imitantur, vt fiinplices contranj fint dulcis & amarus. Quos 
fequantur, illum quidem pinguis, hunc lalfus: Quibus intciicdi funt,acer, 
aufterus , acerbus,& acidus. Etlib.de fenfu&fenfili c.4.inquit: Pinguis 
quidem 1'apor * fapons dulcis genus quocldam eft, faifus autem & amarus 
fere idem funt. Hinc condat,pituitam fallam, quod in fapore ad amarum 
accedat, <5c quod corrodat, facile in ifatideam bilem , atque adeo atram bi¬ 
lem conuerti. 

Sed locus citatus libri de h unioribus» vbi quatuor humoris melancholici 
fpecies vilus eft admittere Gal.examinandus eft . Lrimo atram bilem cx bi¬ 
le fiaua genitam bituminofam non vocat,vti fecit lib.illodc definition, me¬ 
dicis . Nonnulli, vt hanc dirimant controuerfiam, dicunt', definitiones me¬ 
dicas non efie Gal. :& biiem atram bituminofam, elle biiem atram ex me¬ 
lancholia naturali genitam. Sed 


DE H V M O R I B V S. i 75 

Sed meo iudicio nihil connouerfi;c,aut difficultatis continent loca i(ra_,: . 
Quoniam Bituminis tria funtgenera. Vnum Iudaicum, quod purpura? mo¬ 
do fplcndet , ponderofumque ert, ac validum vibrat odorem : Si ergo fan- 
guis melancholicus fuperaffetur, hunc colorem fplendcntem acquirere po¬ 
terit , terte Gal. lib.3. de fymptom.cauf.c.i.vbi exprefse bituminofam atram 
bilem Iudaico bitumini nmilem efle aflerit: Si vero nigra bilis excr*men- 
titia tantum fuperafletur, cumcrafla fit, fplendebit eo modo , quo nigrunu 
bitumen pingue quid referens, & fplcndidum . Pariter etiam bilis flaua fu- 
peraflata, & in .xruginof»m aut lfatideam degenerans, eundem acquiret 
colorem. 

Datur denique tertium bituminis genus liquidum, in Siciliar quibufdam 
fontibus innatans, quo olei vice in Agragantino ad lucernas accenfas foue- 
das vtuntur. Si aurem humor biliofus in corpore ad incendium paratus fu- 
per artetur, huius bituminis colorem forte referet: vel cum huius bituminis 
colorem non fatis peripedbum habeamus, dicere fas ent, bilem ad urtam,ni¬ 
gri bituminis fnpradich fpeciem refcne. 

Secundo inttertiganda eft particula,quarta, in contextu cit. libelli de hu- 
morib. Nam textus ille truncatus ert ,• ideoque diuinandum, quaenam fit 
quarta illa humoris melancholici fpecies . Quidam aiunt,quartam fpeciem 
elfe atram bilem ex fanguine ortam ,• quia Gal. idipfum fignificare vifus eft - 
co.inn i.in lib.Hipp.de vi< 5 h rat. in inorb.acut. tex.30. vbi ait:Ex fanguine 
quidem plus calefa&o flaua bilis generatur; cx eode vero artato & adufto, ajjatojla 
atque etiam craflo, nigra. Verum fi hanc Gal.doelr/nam paulo attente ani- ni & ra l> 
maduertamus ,folummodo inde venabimur craffiorem fanguinis partem, bl ls & ene ~ 
qua? potirtimum naturalis melancholia, & pituita cenferi debet, in bilerru r * tur * 
arram conuerti, Sc lubriliorem tenuioremque eius partem, qua: biliofart- 
mul & fanguinea eft , in bilem conuerti . Sed ex hac dodhina quarta atra: 
bilis fpecies neutiquam colligi poteft, diftin&a a duabus nuper nominatisj 
quarum frequentem mentionem partimfacit Galen. & praecipue lib. 3.de_> 
fymptom. cauf. cap. 2. vbi ait, ex fanguineferuente, & immodice calefa- 
do nigram bilem procreari. Quia enim fupra modum fanguis'ccdliu eft, * .... 

vel potiusaduftus,parscraflior,&veluti cineritia, fplendorem quendam r V* 
obtinet. Frigida quidem dicitur illa cineritia pars, fiue melancholia, quia f / 1 ~ 
terrea eft:caloris autem particeps,quia fe habet inftar cineris Si aceti. Qua- ^ l \ 
re, inquit GaUbidem, nigra bilis non fit propter refrigeratum aut concie- 1 a ' 
tum fanguinem , eo modo, quo thrombus. Textu etiam citat, de vidhrat. in 
morb. acut. nihil aliud vult Gal. quam ex fanguine fupra modum artato fie¬ 
ri atram bilem, bilemque flauam . Lib.i.Prorrhetic. atra? bilis generationem 
luculenter his verbis proponit: Si generationem humorum, tum aliorum-., 
tum atra: bilis in ( memoria tenueris, qi od aeruginofi vomitus progieflu ad 
nigrum humorem fiant, menrc concipere difficile non ert : nempe atram bi- ^ ^ y. 

lcm ex flaua fupra modum artata, &c craflo fanguine fieri nouifti. Flaua ve- ^ 

ro bilis ciim fupra modum affatui: primum quidem in ,a:ruginofum migrat /7 - 5 

fuccum, deinde in nigtinn. Supra modum autem artatur propter febris ma- t n '~ 

gnitudinem &c. Denique lib. 3. Aphor. comm.n.eodem in fenfu hoc or- & uine i 
dine loquitur: Nam & quartanas febres in hoc lpfo tempore fleri inquit, 
quia fcilicet ex atra bile ortum habent, qua: duplicem habet generationem *, 
alteram quidem ex flaua bile fuperaflata, alteram vero ex fanguine craflo. 

Fiunt autem & erraticae febres in autumno, propter temperatura: inaequa¬ 
litatem 3 Si lienes magni ob atrae bilis fuperflimatem [aqua inter cute itu 

ex Lie- 





Atra bilit 
ex [angui¬ 
ne crajfoge 
nita mitior 
eft illa qua 
ex bile jit. 

Dubijfolu- 
tio . 


Caufa ma> 
t erialis & 
efficiens na 
t u ralis me 
fancholia . 
Locus . 


Caufa for¬ 
malis. 


Caufafina 
lis « 


Atri c biiis 
caufa. 


176 LIBER SECVNDVS 

ex liene contingit &c. Alibi etiam fcquenria habet: Ht item eft proditum 
de generatione huius humoris , quas duplex eft, tum exfanguine craffiori» 
qui refpondet proportione in venis fub fi denti in dolio vini fiecularrtum etia 
flaua bile vehementer affata . Haec igitur atra bilis aiioqui malefica eft, ac 
derodit partes , in quibus abunde colledta eft: altera vero atra mitior quam 
h$c eftffcd potiftimum»quoties nondum traxerit in animali inoram,aut cum 
aliquo calore abundanti, aut praeter naturam commercium habuerit. Vide¬ 
tur Gal. lib.de arte med. voluiffe atram bilem intra fanitatis clauftra conti¬ 
neri . Verum ibi de fanguine aliquantum adufto in aetate confidentia: loqui¬ 
tur ',quo tempore veluti collimatores rerum , acerrimo pollent ingenio fan- 
gtiinei. 5 

Ex his) omnibus patet > iuxta Galeni decreta, duas ! eflb ordinarias biiis 
atra: praeter naturam fpecics , quibus addere poffumus illam', qua: ex pituita 
falfa fit. 

Melancholia Caufpgna . 

L iquet ex di£h‘s,quenam fint caufa: efficientes Sc materiales,tam humo¬ 
ris melancholici natiiralis,qua illius,qui protinus praeter naturam eft. 
Caufa materialis humoris melacholici naturalis eft, pars chyli craf- 
fior.Caufa efficies,calor hepatis, qui chylu coquendo,talem humorem pro¬ 
ducit. Locus alibilis funt venas; lien ver 6 locus alibilis fimul &excremen- 
titij. Via:, per quas excrcmentitius expurgatur, funt ventriculus, &: ha:- 
morrhoides. Dixi locum alibilis ex parte efie venas, quia nece dario fan- 
guini commixta femper eft melancholia, vt eius ope foliditatem capiat, & 
vt per venas eadem commode ad ofia, qua: ca nutriuntur, transferatur. 
Tam alibilis quam cxcrementitia, formam habet frigiditatem Sz ficcitatem, 
craffiticm , nigricantem colorem , acerbitatem quandam , & aciditatem fi 
non magnam Sz fenfibilem valde, faltem aliqualem. Finalis caufa fatis fu- 
periiis expofira eft . ALbilis autem fanguini foliditatem tribuit , & folidic- 
res paites vtplurimiim nutrit. Dico, vtpluiiinum , quia odium medulla-, 
nobis oftendit non totam fanguinis ma/fam, fed craffiorem ad odium nutri- 
tionem concurrere. Excrementltiae melancholiae naturalis finis expofitus 
eft , iuuamen nimirum appetitus, & coitionis in ventriculo, dum ad eurru 
a liene effunditur. Sic ergo-melancholia naturalis , tam alibilis, quam ex- 
crcmcntitia, facultate, loco, colore, fapore, & confiftcntia a reliquis hu¬ 
moribus diftinguitur. 

Caufa: tam materiales, quam efficientes atra: biiis praeter naturam, 8 z na¬ 
turalis forte, a Galeno varijs in locis enumerantur. Lib.de atra bile Coca¬ 
lidum, Sz ficcum temperamentum bilis atra: prouetum accumulare dicir, vt 
m fanguine nigro craffoque, ex ijs , qui tali temperamento praedici funt, ex¬ 
tracto luculenter apparet. Temporibus’ s dcnique calidis Sz ficcis , vt afflate, 
Sz coeli ftatuaeftati corrcfpondenre, in regione calida pariter & ftcca,in lo¬ 
co calido 8 c ficco , in ftudio nimio , id eft, in curis Sz foilicitudinibus, iru 
inoibis denique calidis Sz ficcis, vt caufonibus, alijfque quibufuis aridis ar¬ 
doribus , vt in longa peftilentia aeftate orta, magna atri humoris copia ac¬ 
cumulatur . Patet enim hic Gal. atra: bilis caufas irtagis, quam atri fucci na¬ 
turalis caulas enumerare: Nam autumnus potius, quarn xftas tempera¬ 
mentum frigidum Sz ficcum, ex cap, jp.artis parua:, regio, coeii ftatus, lo¬ 
cus 


DE HVMORIBVS. \ l7 

cus,lienis imbecillius, vc habetur lib.de atra bile c.8.& fimilia, naturalem 
melancholiam commodius procreant, quam temperamenta calida, & fic- 
ca , tum hominum, tum temporum , tum locorum, Sc fimilium, quae, fan- 
guinem paulatim adurendo, melancholiam generant. Citato cap.materia- 
fem caufam arr? bilis proponit, lentem * cochleas, carnem taurinam , hit- 
cinamque , maximi vero fale conditas, & aliquo tempore feruatas . Eodem 
lib.de atra bile cap. 6 . eafdem caufas repetit. Ad materialem melancholiae 
caufam reducuntur omnia calida Sc ficca, frigida & hcca, qua: cibi, aut po¬ 
tus ritu aflumuntur: prarcipue enim cralla & licca alimenta melancholiam 
procreant, vt habet Gal.lib.i.de aliment.racult.c. 13. Lib. etiam 3. de locis 
affe&.cap.y. poftquam melancholici humoris fpecics naturalem , & putet 
naturam enumerauit, caufas breuiter iic enumerat: Prouenit autem huiuf- 
modi humor in quibufdam plurimus, vel a temperie ab initio comparata.-» 
vel a cibis, qu cum in venis concoquuntur, in huiulmodi humorem tranf- 
mutari folenr . Pro cibis, melancholicos inteliigit Galenus ,pio tempera¬ 
mento , biiiofum, & melancholicum: Ad has enim duas caufas, efficien¬ 
tem, & materialem , omnes alia: caufic reducuntur: ad temperamentum., Tempera- 
enim melancholicum potillimam caufam, reducitur alia quseuis efficiens, metum fri 
quae temperamentum mutat, & melancholicum humorem accumulando gidum* & 
efficit j vt autumnus, carli ffatus frigidus & ffccus,arftas etiam, tempera- (iecumu , 
mentum calidum,qu£,fanguinem adurendo, melanchdiam procreant, & & alimcn- 
vera: caufa: fune. ta frigida* 

Hippoc.lib.de nat, hom.de autumnoloquensait:Autumno fanguis iru, €T ficca~> 
homine fit pauciffimus 3 nam ficcus eft autumnus, & qui iam hominem re- fu» t dua 
frigerare incipiat. Porro arra bilis autumno plurima eit, atqive plurimum. pr&cipua 
viget. Cura: pariter, vigilis, nimiae exercitationes, Sc calidiora tempera- meUncho - 
menta, quia fanguinem veluti adurunt \ ficuci trilticia, ira, furores, & ftu- lia caufa» 
dia'varia, melancholiam efficiunt. In declinante paritet xtare fuccus me¬ 
lancholicus aceruatur tefte Gal. I16.de humoribus, alijfque nnile in locis. 

Verum, praecipua efficiens atra: bilis nonnaturaiis caufa , eft aftatio aliorum 
humorum ab intenfo calore fabta. Ideoque Gal.lib.de atra bile c. j.atranu Atra bilis 
bilem ab atro fanguine diftinguit, quod atra acris fit, & feto*, tk quod noh ab atro fari 
poffit conorefcere. guine di- 

Melanchoiici vrpJurimurn macilenti funt, ik ficci, iiuidi, fiue fufei (fu- / Unctio . 
fcus enim color liuidus dicitur, eftque medius inter rubrum, tk nigruuu» 
terte Gal.lib. i^ineth.med.c.p.) carnem habent denfam duraraque, exiiefq, 
venas. Pilos etiam nigros,cx cap. jp. arris parua:. Excrementa omni fere 
tempore nigra egerunt, ex Jib.4.aphor.2. i. Vrina pariter craffa,«ScobfUlfa, 
nigricans, ex commenc.i.Prouhctic. fcd non raro aquofa. ICtentia nigra, 
feu nigricans cutis color ex effiifionc humoris melancholici ad cutem j li- 
cuti vitiligo nigra , puftula’ liuida:, varices,lienis tumeres,cancei , ( ele- 
phantiafts, ranquam melancholici affectus, melancholicis familiares funr, 
ex coram, 1.lib. 4. Aph. Elaimorrhoidibus edam, alijfque melancholicis affe¬ 
ctibus obnoxijfuncicx coinm.jo.iib.j.Aphor. Expuitio, Sc fereatus ireques, 
ob imbecillitatem fuperioris oris ventriculi,f.epifliine illis contingunt, ex 
commenr. i.m lit>. Prorrheticou.tex. 12. Copiofo etiam fktumelan eho-' 
lici vexantur, ob natiui caions imbecillitatem, ex commentar. 3. in hbr.6.1 
Epidem.tex. 1 1. Humoris melancholici euacuationem facile ferunt. 

Quod ad animales ,tk principes actiones attinet, moribus agreltibus im- MeUrtcho 
buti funt melancholici, ex Gai.lib.de plcnit.cap, 11. Ad motum Eius tardi lu Tigna , 

* Z vi- 


Planet ari\ 
teperamen 


, 7 8 LIBER SECVNDVS 

videntur. Vigdias, obcerebrificcitatem,patiuntur,excap. 11.iamcitato. 
Ob eandem rationem infomnia ijs familialia, ex tex. j. lib. 1. Pronheticon. 
Somnus illic turbulentus cft *, imo hcirendis iomnijs agitantur,ex lib.de in- 
fomnijs. Metus ,Ac marftitia illis familiares, quod mens ab atro fucco, Ac 
vapoie, nen feeiis, quam a tenebris perturbetur, ex lib. 6.aphor.2.6.Vnde^> 
aliquando melancholia morbo, liue fymptomate corripiuntur/,Ac mania- 
tici euadunt, ex lib.4. Aphor.i. Spiritus raritas, feu refpiratio rara, & taci¬ 
turnitas, dum argrotant, eos rener, ex fecft^.lib. 3.Epidcm.hifloria 11. Na¬ 
turaliter etiam taciturni funt,Ac hominum commercia effugiunt-,inuidi funr, 
Ac cupidi, fraudulenti, vafri, piaiii, inimicitias, Ac odia diu obferuant, Ac 
nocendi occafionem folerti ftudio exfpe&ant. Cundtis diffidunt, fibi folt 
viuere intendunt. 

Quod ad vitales adlionesattinet,pulfus illis paruus,Ac tardus, qualis 
frigidis Ac ficcistemperaturis conuemt, ex cap.i r. hb.de plenir. 

Quoad adliones naturales,appetitu pollent eximio,ob humorem me¬ 
lancholicum copiofum in ventrem irruentem , qui, eundem ventrem cor- 
rugado, appetitum excitat;vtin fupenoribusa nobis expofitum eft. Rticftus 
emittupt acidos :fnis vacuitas, faliua: copia,Ac frigiditas, ex loco citato 
lib.de plenir. Appetitui canino, qui ex humeris acidirate procedit,ex lib. 1. 
Aphor.21.Ac lib.i.dc fymptom. caufis, obnoxijitidem funt. Expultricem 
facultatem pigram habent;Vndc rarius,quam caereri homines,aluiun-» 
exonerant: quod illis nocumento cfl 3 cum ex tali farcum Ac vifeidi muci in 
ventriculo Ac inteftinisgeniti retentione,praui,ktemefque vapores fur- 
fum irruentes , vemticu um, feptum tranfuerfum ,cor, cerebrumque fe¬ 
riant , Ac non raro a debitis fun&ionibus auertant. Diximus viinas clle ni¬ 
gricantes , Ac quafi turbidas > frpiffime tamen clara: vifuntur. 

Appendix. 

P Ro coronide dotftrinar de humoribus,fcire decet humorum efficientes 
caufasiuxtaMathematicos, quiafhis omnem efficientiam tribuere 
videntur. Planetis autem, atque duodecim Zodiaci fignis vim indul- 
gent calefaciendi, refrigerandi, humectandi, Ac exiccandi. Qjjare -Satur¬ 
nus frigidus Ac ficcus,terrearque natur^ meloncholiam confimilis tempera¬ 
menti procieabit,veLuti forte Mercurius, Sol Ac Mars, quia calida AHicca 
aftra,bilem, Iuppiter, vrpote calidus Ac humidus’,fanguinem; ficuti for¬ 
te Venus,qu<e intet aetates iuuentutem vdadolcfcentiam habet, licet fri¬ 
gus Ac temperatam humiditatem caufet, tefte Alchabitio. Luna vim ha¬ 
bet generandi pituitam; quia aft tum frigidum humidumque. Clarius for¬ 
te hoc oidine Planetarii naturas defciibemus. Saturnus eft frigidus Ac fic¬ 
etis, melancholicus, terreus,naturae humana: inimicus Acc. Iuppiter eft ca¬ 
lidus Ac humidus,aereus,fanguineus, naturae amicus, Acc. Mars eft immo¬ 
derate calidus Ac ficcus,igneus,cholericus, Acc.Sol eft calidus Ac ficcus mo¬ 
derate, Acc. Venus eft frigida Ac humida temperate], phlegmaticaAcc. li¬ 
cet vert-ad louis temperamentum accedere videatur;calida enim eft Ac hu- 
mida fecundum quofdam . Mecurius in omnibus qualitatibus communis 
cft,atque conucrtibilisrNamJcum calidis calidus,cu humidis humidus, Acc. 
Alijtamen ficcum Ac Melancholicum effe contendunt, vt inter alios tefta- 
t U r Alftedius. Luna eft frigida Ac humida, quamuis moderate calefaciat: 
(inagis tamen hume&at quam calefacit. Deni- 


DE HVMORIBVS. t 79 

Denique duodecim Zodiaci figna fuis peculiaribus temperamentis gau- . 

dent. Vnde in quatuor triplicitates diuifa quatuor anni tempeftates eftor- 
mant> vti his carminibus expreffit Marcus Manilius. jignorunz» 

Temporbus (quoque funt propria pollentia figna. teperame 

Alitas a Geminis, Autumnus Virgine Angit. 4 * 

Bruma Sagittifero» Ver Pifcibus incipit efie • 

Cum a.Ver calidum 6 c humidum dicatur, aftas calida & ficca, Autumnu* 
frigidus & ficcus. Hvems frigida & humidajGemini, Cancer ,&c Leo, adla- 
ti piarpofita figna, calida funto: Virgo, Libra» Scorpius,figna frigida &c fic- 
ca, Autumnu efficientia: Sagittaiius, Capricornus, Aquatius , quia hyetne 
efficiunt, frigida : Pifccs» Anes, Taurus, ver conftituentia figna,calida 
&humida. Vis ergo generandi fanguinem vernali tempeftacc vernalibus 
lignis concedi deberrquod de reliquis tempeftatum fignis,& humoribus pa¬ 
riter pronuntiandum. 

Sed Mathematici exadiori diuifione praefata duodecim figna in alias 
quatuor triplicitates hoc ordine diftribuunt. Prima triplicitas ignea dicitur* 
quia Ariete, Leone, & Sagittario, qua: funt figna calida & ficca, bilio- 
fa, amara ,diurna , mafculina, & oiientalia, conllituirur. Terream tripli- Signorum 
citatem comhtuunt Taurus, Virgo, Capricornus, qua: funt figna frigida exnitior irt 
& ficca, melancholica, acida, nocturna, ta:minina*& merx L nalia. Aeream triplicit 4- 
triplicitatem efficiunt Gemini, Libra, Aquarius fiue Amphora, fignacali- tes dtfiri- 
da & humida,fanguinea,dulcia,diurna, mafculina,& occidentalia. Aquea butio, 
triplicitatem conftituunc Cancer, Scorpius, Pifces,figna frigida,& humida, 
pituitofa,infipida, feminina, nodurna, 6 c feptentrionalia : Ex his confice¬ 
re licet varia figna ob varietatem temperamenti habere potcftatem genera- 
di varios humores. 

Galenus cum Mathematicis diem naturalem in quatuor quartas fiue_-> 
quadias quatuor anni tempeftatibus correfpondenrcs difpefcuit: Ita vt ma- Quatuor, 
tutinum tempus veri comparauerit, meridianum a:ftati, vefpertinum au- quadrjtdi- 
tumno, nodurnum hyemi ,• qu a ha: quatuor quarta: diei ternpeftatum an- ei>quatuor 
ni naturam redolere videntur rVt eigo vere fangms augetur, ita in aurora 41,ini iem~ 
diei*, & ficuti in aeftate bilis prtedomi natur, ita circa medium diem,quan- ponbus cor 
do Solin altiori loco conilitutus fuos radios ad nos quam alijs horis redi iis rejyonaet. 
diligit. Nam ob hanc maiorem diredioremque radiationem caloi apud 
nos in fuperneie terra* intendirur. Vefpertino tempore Sole decimante me¬ 
lancholia , ficuti autumno. Noctis autem decurfu , veluti hyeme pituita., 
crefcit. Aftrologi certis horis certum humorem praedominari aiunt. San¬ 
guinem nimirum tribus horis ante Solis ortum ,&c tribus horis poft or- * 
tum Solis . Sex fubfequentibus horis pradominatur bilis: Alijs fex fubfe- Hora fiitt- 
quentibus, tribus fcilicet ante occafum, & tribus poft occafum Solis me- guinis , CT 
lanchoiia : Et fex tandem vlrimis, fed medijs nodis), pituitam . Vnde ver- altori* hn~ 
ficuli: Nona nodis, donec fit tertia lucis : ER dominus fanguis, fex in fe- morum . 
quentibus horis. Eft vigor in cholera donec fit nona dici: Poft niger hu¬ 
mor adeit donec fit tertia nodis. Poli ea phlegma vigee donec fit nona-, 
quietis. Trima ha- 

Multo adhuc minutius caufas generationis humorum expifeantur Ma- ra dtetpla 
thematici,dum Inquiunt,feptem hebdomada diebus feptem planetas prati- neta eunde 
ci, ita vt prima hoiadici defumentis fuam denominationem ab aliquo pia- diem deno 
neca, talis Pianeta pradominctur.In decurfu tamen reliquo eiufdem diei fe- mnans do 
ptem plancta fecundum naturale ordinem libi inuicem fuccedentes prado- minatur. 

Z z mman- 




18 o LIBER SECVNDVS 

minantur, quilibet fua hora. Ordo autem naturalis Planetarum hoc verfi- 
culo coprehenditur.Poft Sim Sum fequitur,vltima Luna fubeft. Vox, Sim, 
Saturnum,Iouem, & Martem fignificat,vox vero,Sum, Solem, Venerem,& 
Mercurium: hos fex Planetas feprimus fubfequitur Luna. Secundum au¬ 
tem hunc naturalem fitum a diligentioribus mathematicis obferuatum die¬ 
bus hebdomada: feriatim nomina non funt indita. Primam tamen Sabba¬ 
ti horam Prifci Mathematici, & praecipue Babylonij Saturno concedebant, 
fecundam horam Ioui, tertiam Marti, quartam Soli, quintam Veneri, fex- 
tam Mercurio, feptimam Luna:. Octauam rurfus Saturno, nonam Ioui, 8 c 
lic deinceps donec peruentum fuerit ad horam 14. & vltimam . Hora autc 
Vigefima quinta .i. i.fubfequeKtis diei cui Sol praficitur,a Sole gubernatur; 
fecunda hora aVenere Solem immediate fubfequente:tertia hora a Mercu¬ 
rio : quarta a Luna, quinta a Saturno: fexta a loue : feptima a Marte: odta- 
ua a Sole : nona a Venere : decima a Mercurio: vndecimaa Luna; duode¬ 
cima &c vltima diei a Saturno; decimatertia , qua: eft prima no£Hs,a loue : 
decimaquarta a Marte: & fic de reliquis diebus hebdomada: procedendum. 

Diei quidem Luna: prima a Luna regitur: fecunda a Saturno: tertia a 
Ioue.&c.Prima pariter hora diei Martis a Marte gubernatur: Pri¬ 
ma hora diei Mercurij a Mercurio : Prima hora diei Iouis a 
loue : Prima diei Veneris a Venere. Cum itaque ex di¬ 
ctis conftet,quem humorem quifque Planeta pro¬ 
ducat, vnicuique confpicuum erit, quis 
humor quauis hora mequali adau¬ 
gebitur . Hic ergo huius 
fecundi libri de 
humoribus 
finis e- 
fto„ 



NELLA3 



NELLANIGLACAN 

4 - ' . » . ' * i I 

TIRCONALLIENSIS HIBERNI, 

PHYSIOLOGIA. 

LIBER TERTI VS, 

DE HVMANI CORPORIS PARTIBVS, 
Proximis Hominis Elementis. 

C JPVT P RIMV M. 

De Neeefsitate huius do ttrin&i & defini¬ 
tione Partis. 



i Oftquam de primis, communibufo; elementis,igne, aere, 
aqua>& terra,libro primo, & de fecundis elementis fan- 
guine, pituita,& vtraque bile cx coinmunibusjmedian- 
tibus quibufdam tranfmutarionibus,produdhs, libro fe* 
eundo abunde difputauimus, nunc par eft>vt hoc tertio 
lib.de partibus humani corporis ex humoribus imme¬ 
diate t oneretis, tanquam proximis hominis elementis» 
fedulo agamus. Tradlatus hic communiter Anatomia 
nuncupatur 2 .v* enim idem fonatlatine ac vtriufque,aut Ungulorum,-aut 
per. autem idem< ft ac fedtio. Anatomia ergo, eft Ungulorum f ede io 
.i. lenhbjiis fedtio feparatioue partium omnium corporis. Neceflitatem co¬ 
gnitionis partium corporis innuit Hipp. lib.de offic.Med. vbi curationem 
a fimilitudine,& ditfimilitudine inftitueradam praecipit. Vnde cius affedtum 
morbo,fano cruii conferri debet, vt redta inftituatur curatio. Ob id redte 
monuit Ariftoteles libro fecundo dc Anima: Redtum eft index fui lpfius & 
obliqui. Gai. lib.i. meth. cap. 3. eandem dodtrinam his verbis confirmat: 
Quifquis igitur ex ijs»quae particulis naturaliter infunt, & quar temere acci¬ 
dunt , & quar adtionis funt caufae, diftinguere non poteft, quomodo credi¬ 
bile eft, vt ipfe affedtum, ex quo primo laeditur adtio, inuenire poflit ? Lib. 
i. de locis afFedt.c. 1. neceflitatem dignofcendipartesjVtappofite curen¬ 
tur, etiam oftendit: &c in meth. med. paflim contra Theflalicos,a parte cu- 
ratiuam indicationem dejfu mendam eife dilucide demonftrat. Nosideo 
hoc tertio libro partium naturam, fiite temperiem, materiamque , confor¬ 
mationem,numenim, magnitudinem, connexionem, litum, adfcionem > 
ylum breuiter inueftigabimus. 

Pars,patticuljt,locus>m<;mbrum;ryaq^ima fcie £unt, Qui enim partem 
^ .~ > apai- 


An atomi a 
r onde eieri- 
ttatur» 


Anatoni* 
nec effit a $ • 




Pars, Par¬ 
ticula J lo¬ 
cus, fu nt fy 
nomma. 

Ai ebrum 
pro organi¬ 
ca parte ac 
dpi turi 


Panis de fi 
tntio ex A 
uic. 

Definitio 
ex F ernei. 


(ial. defini 
tio yraftan 
tior eft. 


iSi LIBER T E R T I V $ 

a particula diftingui aiunt > latinam linguam ignorant, inquit Gal. lib. i; 
Meth.c.f. Pars dicitur locus Hippocrati, qui fcnpfit libiumjdc locis in ho¬ 
mine , ideft de partibus. Gal.lib.de locis affed:is,id eft de partibus morbo 
infeftatis, & libros de medicamentis fecundum locos, id eft, fecundum-* 
partes: Membrum cum parte confundunt aliqui; fed Arift. membrum pio 
organica parte proprie accipit: cui Gal. ipfe lib.tf.meth. confonus eft, aiens, 
oculum, partem, bc membrum licite appellari, corneam vero tunicam par¬ 
tem , non membrum vocari. Auicen. tamen, tam firailarem , quam dilfi- 
milarem, membrum vocat. Grarcis pars ,/-«'/;•* dicitur: pt7pa enim, fiue-* 
fjt.i 7 popLttifn.ir pLtpisa , idem eft, ac diu ido , pait or *, p rs cnun tacta diuifione 
obuenit. Pars etiam,aut portio p.opoe>popis> aut pofiov quibufdam Grae¬ 

cis dicitur. 

In plurali partes definit Auic.fen.r.primhdofhina f.c.i.hac ferie: Mebra 
autem funt corpora, qua: ex prima humorum generantur commixtione-»; 
quemadmodum humores funt corpora, qua: ex prima ciborum generan¬ 
tur commixtione , ficut cibi funt ex prima commixtione generati elemen¬ 
torum , Verum hxc verba partium generationem foliim expiimunr j quare 
multi cum Fcrnelio partem fic definiunt: Pars enim eft corpus toti coha> 
rens,communique vita coniuncftum, & ad illius funtftionem vfumue com¬ 
paratum. Ab hac definitione Fernelius lib.i.fuae Phyfiolog.c 2.cxcludit hu¬ 
mores , fpiritus, calios , tophos,verrucas, tumorem prxter naturam, pilos, 
vngues, adipem , medullam, oculi mediam partem , oilis fragmentum^ : 
Nam hxc omnia e numero verarum partium excludit. Sed minus redte, 
quam par eft •, nam pars oftis, quamdiu ofti adhaeret, vera pars eft , & vi- 
uitialioquin totum os nonviueret. Praetereaoculi humores,cum actio¬ 
nem vifiuam vna cum reliquis partibus edant, licet non cohaereant, partes 
funt, ficuti & adeps. Gal.ergocompletius partem difcnbit lib. i. method. 
c.5.hunc in modum: Quidquid enim torum complet, atque integrat, id to¬ 
tius , videlicet corporis quod complet, particula fiue pars nominatur. Eft 
enim pars ex ijs, qua: ad aliquid dicuntur. Quippe pars totius, integnque-* 
pars dicitur . Hxcjdcfcriptio fic clarior euadet: Pars eft id , quod per fead 
totius integritatem concurrit. Particula enim, per fe, excludit ea omnia, 
qux per accidens, & improprie parces dicuntur. Lib. 1. de vfu parr. cap. 1. 
partes in plurali fic deferibit Gal.Quare qux:unque corpora nec vndequa- 
qr.c circumfcripcionem habent propriam, ;iec vndequaque comunCta lunt 
alijs h.ec particula: vocantur. Hanc defcripcionem^eodem cap.prxcedenc i- 
bus verbis clare exponit Gal. 


C AT V T II. 


Denumero Tertium. 

H ?pp.lib.6.Epid.corpus diuidit in v is^on* [tiva opftavntfwxt tvoppuy* 

n a id eft, continentia, contenta»oc impetum facienti». Per conti¬ 
nentia folidas quafuis partes, fiue lpermaticas, fiue carnofas mtel- 
Corports ligit: quoniam parces folida: humores, Iiquorefue omnes in fe continent & 
Aiuifio ex comptenendunt. Per contenti,, humores iigniricat, qui a partibus lohdis 
Jhipp* continentur: aiioqm enina extra corpus fine mora fluerent •, rarae cnun funt 

partes 


DE P A R T I B V S. 183 

partes (olidae, quae humores non contineant. Per impetum facientia, fiue 
impellentia Sc incitantia, fpiritus quoquouerfum errantes, mobilefque ob 
fui tenuitatemSccalorem, fignificauit. Verum haec diuifio non lolurm* 
proprias, verum etiam improprias partes', humores &c fpiritus compleditur, 
qui abipfo nutriri dicuntur,fed haec nutritio impropria eft, quemadmo¬ 
dum nutritio ignis, qui potius augetur per iuxtapofitionem ,(vt loquuntur.) 
quam per intus fufceptionem. Spiritus autem , licet contineantur in fuis 
receptaculis,corde,arterijs,cerebro,neruis,hepate,Sc venis, bene ta¬ 
men per impellentia, fiue incitantia, fiuc impetum facientia exponun¬ 
tur ab Hippocrate, vt fic ab humoribus diftinguantur ,eorumquc natu¬ 
ra paulo melius exprimatur: vei nos in proprio lib.aperiemus. 

Alexandet non multo difpari modo,fed clariore tamen,corpus diui- 
dic in cepe^Cypti^ni <nnvu<t7»ftiMoc eft , folida, humida, Sc fpirituofa: Sic 
enim clariorem, Sc ramus amoiguam refticuit relatam Hippoc.diuifionem^. 

A fpiritibus, qui aliquo modo corporis partes cenfentur, cum fint plurimi fUtus * 
vfus, facile diferepant flatus, quos fraudulentos fpiritus vocat Auicen.quo- fpiritibus 
lum faepe tam vehementes funt impetus ,vt maximos in naturali oecono- Mfcrepaht 
mia tumultus excitent, Sc videatur horum procellis ac fluctibus vniuer- 
fum corpus mifere iadari; vt bene inter alios exponf Laurentius, 

Secunda corporis in fuas partes diftributio traditur a Gal.lib.art.med.c.?, Secunda-» 
vbi quatuor partium corporis differentias exponit, Prima differentia, fiuc corporis di 
genus, partes lllas^omprehcndit, qux principia nuncupantur: cuiufmodi uifio, 
funt cerebrum , cor, & hepar ,ac teftes. Secunda differentia, fiue ge¬ 
nus continet paites illas, quae a pnncipijs iam didis originem trahunt, eif- 
demquefubminiftranc, vti fune fpinalis medulla,& nerui,qui a cerebro 
ortum habent: arteri.x a corclc: venx ab hepate :vafa deferentia femen a te- 
fiiculis . Tertium genus partium continet illas partes, quae nec aliarum gu¬ 
bernationi prxfunt, licuti principia, neque ab alijs gubernantur, vt partes 
iam didar, eux a principijs regunturjfed qux infitas habent a natura poten¬ 
tias , fiue facultates , a quibus reguntur: cuiufmodi funt offa, cartilagines, 
copula fiue ligamentum , membrana, adenes, id eft , glandula:, Sc adeps. 

Quartum genus compleditur partes illas, qux infitas habent facultates , vt 
fe gubernent, ac miuper aliunde emanantes recipiunt*, qux ideo venis, 
arterijs , Sc neniis egenr: cuiuimodi funt organa fenfuum Se motuum. 

Tertia panium corporis diuifio pracedente commodior,& a Gal. multis 7 *ertiapar 
in locis infinuata,vt lib d.cie vfu parr.c.7.eft illa, qua partes communiter tiumparti 
diuiduntur in pai tes nobiles Se principes, Se paites ignobiles, aut non prin- tio, 
cipes, fed minoris notx. Satis male pars princeps a quibufdam definitur 
ilia , qux abfolute ad totius viuentis confcruationena necefiaria eft : Nam 
pulmones in homine ita necefiarij funt, vtjline his ne breuifiimo quidem., 
tempore, faltem fenfibili, homo viuere queat. Pariter nec fine ventricu¬ 
lo , aut vefica aut inteftinis multum duraret. Multo ergo melius pars prin- fartis prin 
ceps definitur illa,qux aliquam virtutem aut rem aliquam protinus necefta- cipis vera 
xiam adjvniuerfurw corpus,a le ,tanquam a falurari fonte,transfundit.Tri- definitio, 
r lex communicer pars princeps ftatuitur, cerebrum, cor, & hepar. Cere- Triplex 
brum enim pars princeps Sc omnium nobiliflima cenfetur, quia facultatem pars prin* 
animalem vehiculo animali fpiritu, vniuerfo corpori-per neruos impertit: ceps, 
tum quia Palladis arx , Sc rationis, ac iudicij commodiflimum domici¬ 
lium cfTe iudicatur • Cor, licet non tam diuinas edat adiones, nobiliflima 
tamen pais eft *, quia per arterias yitalem facultatem ? vehiculo vitali fpiri¬ 
tu ad 



Teftetfunt 
principia , 
fed no prin 
cipes par¬ 
tes. 


Dubio oc¬ 
curritur. 


"Parte signo 
b*les . 


Quartae 
partium di 
utjio. 


Ouarto-j 
parsfimi la 
ris. 


LIBER TERTIVS 


tu > ad corporis partes tranfmictit , qua eas penitus tuetur, & conferuat • 
Nifi enim vitali calore a corde in vniuerfum corpus difperfo, partes quouis 
veluti diuina quadam aura ,fouerentur jillico infitus vnicuiqueparti calor 
extingueretur; & confequenter anima: commercio, qua: fine natiuo calo¬ 
re in corpore no permanet, partes omnes priuarentur. Hepar inter nobiles 
partes tertium iofimutnque locum obtinet*, quod quidem giatifiimum , ftia- 
uiflimumque ncdtar, mafsam fanguinariam,fua virtute conficit, k vniuer- 
fo corpori alendo liberaliter diihibuit,materiamque fpiritui vitali generan¬ 
do funpeditat. 

Gal. teftes inter partes non principes vniuerfi corporis,fed illas,quo prin¬ 
cipia dicuntur, recenfuit. Sunt enim tefticuli in quibus femen conficitur, 
quod per deferentia vafa ad locum idoneum, vt rurfiis generatio fiat, tranf- 
mittitur. Ergo cum fint principiagenerationis, re< 5 te inter principia collo¬ 
cantur a Gal.lib.de art. parua» fiue medicinali c.9. Non tamen inde (equitur 
eos inter principes partes indiuidui collocandos: nam licet qualitatem qua¬ 
dam vna cum quadam tenui aura ad corporis partes tranfmittant, qua aVi- 
quale robur partibus tribuere videntur > non propterealpaitibus nobilibus 
adfcribi debent: ciim fine tefticulis innumeri homines viuant, k quidem 
fatis commode. Quando Gal.piacuit teftes cordi nobilitate proferendos dib. 
i.de femine c.tf.fpeciei rationem, quo vi teftium proci pue propagatur , ha¬ 
buit . Telles infuper puram facultatem naturalem habent , quia gene¬ 
ratrix naturalis eft, vitalis vero fuperioris ordinis,ad indiuidui faitem con- 
feruationem. 

Reliquo omnes corporis partes refpe< 5 lu nobilium ignobiles dicuntur: 
Alio tamen alijs ignobiliores: omnes tamen refpedtu nobilium infimo con¬ 
ditionis*, quia ho vniuerfo corpori nihil tribuunt; principes vero parcese 
contra, mediantibus nimirum neruis, venis, k arteri js, quo delatoria fer- 
uicute nobilibuspartibus famulatum proliant: Sicuti alio nonnullo partes 
feruitute propaiatoria ,* vt ventriculus, venoque meferaico alimenta pro- 
parant, vt ex ijs in hepate fanguis procreetur, k ita de reliquis. Sine chy- 
lofi enim diu animal viuere poteil; fed line fanguinis procreatione morien¬ 
dum , vt lib.6.de Placit.Hippoc. k Piat, habet Galenus. Ergo ventriculus 
non ell pars nobilis, ficati nec pulmo, qui, vt cordi refrigerium det, pro¬ 
creatus ell, vt ex lib.6. de vfu part.colligi potell. 

Quarta partium humani corporis diuifio fit in fimilares , k diifimilares: 
k hoc ell diftributio Medico protinus neeeffaria; quonia fic fimilares o n- 
nes, tanquam fenfibilia corporis elementa,lecenfencur, k organico rurfus 
ex his compofito. 

Partes fimilares,vocabulo infigniuntur ab Arift. referente Gal. i 

lib,6.de fanit.tuendac.z.& cap.>».oc . 0.8 de Placic,Hipp.& Plat.c.4.in hoc, 
vt fertur, Anaxagoram fequuto, qui fingularem op.oiop.ifi&v appdlauit, quafi 
diceret,confimilem partem . Vade Aialt.liO.r.uc mu.animal c.r. de fimi- 
lari ita loquitur:A;nmaliu partes,aut incompofic? funt,qii£ fcilicct in fiim- 
les libi partes diuiduntur, vt caro m carnes; k ob eam re fimilares appel¬ 
lantur . Eandem doctrinam habet Gal.hb.i.mcth.cap.^.hac lerie: Hornio- 
meros vero, id ell fi uniaris pars eit > ficut ipfum clare indicat nomen , quo 
vndique in fimiles diuiditui particulas : veluti in oculo vitreus humor,& 
cryltaliihus, k tunicarum propria cuiufque fubllantia. Omnes enim mini¬ 
mo partes humoris vitrei funt fioi protinus fimiles in materia fecunda.Hac . ] 
adhuc do&rinam habet idem Qal.Ub. 8. de Placit. Hippoc. & Piat. c. 4. v^. , 




DE PARTIBVS. 18 s 

aic *. Corpora itaque s qux vna circumfcriptione clauduntur, interdum fi- 
milaria > eo quod omnes partes fibi mutuo, tum toti fimiles habent: inter¬ 
dum fimplicia, & prima nuncupantur. Similares enim prima corpora ap¬ 
pellat , Platonem fequutus > qui eas vocauit,c6qu6d prioritate 

faltem naturae compofitis partibus fine puores, & vcluti prima fenfibilia_. 
corporis elementa, in qua: vltimo coipus humanum anatomica admini- 
ftratione refolui pateft . Eafdcm partes fimplicia appellati quia antiqui, 

& prxeipue At&.Simk* aai arvrdnA ytp*>i d eft, fimplices, & incompofitas 
parcesvocant. Partem nmuarem,ob metam vni formitate >& fimilirudinei:*’, 
totalem fub Itantia: materialis homogeneam nominare folent, id eft > con- 
fimilem in genere : Genus enim, fpecies, Sc differentia a Medicis^coufur.- 
cluncin. Hic ergo genus pro fpecie capitur. 

Qui a.fimilarem partem eande cum toto rationem habere contendunt*fi 
de partis figura loquantur, longe falluntur i quoniam ofiis fruftum non_. 
eandem cum olle forti tui figuram , fed longe diuerfam. Ergo fimilitudo 
illa paiticul$ partis cum toto fimilari, eft penes materia: fecunda fimilitu- 
dinem ; quae vbique i n tali toto, fiue parte fimilari fibi fimilis eft: Sc hac 
ratione partes partis firailaris,&toti parci, & fibi fimiles funt. Sic emnu 
quaelibet pars carnis caro eft & dicitur: quaelibet autem pars venee toti ve¬ 
nae , & alqs compartibus ratione materiae confimilis eft ; pars tamen quaeli¬ 
bet non^it vena. 

Pars fimilaris fubdiuiditur in prima corporis fenfibilia elementa: qua: Numerus 
funt os , cartilago, ligamentum, feu vinculum, fcu copula oftium , tendo, partium fi 
membrana, fibra , neruus, vena, arteria , adeps, cutis, caro, fpinalis me- miUnum 
dulla , pilus >vnguis, humor aqueus in oculo, humor chryftallinus, & hu¬ 
mor vitreus : vt colligitur ex Gal.dodrina iib. de morb.difterenr. cap. 3. & 
lib.i.d-c elemenr.cap.6.Anft.lib.2.depart.animal. c.z. partes fimilares ra¬ 
tione diuerfarum qualitatum, quibus ornantur, hac fene diuidit: rZr <f’»- 
y.9i9ytpcovyopiav 7»1< (aoit 3 tu, 7 * ytt p*.a\am, kai Cyp<&, ta /» <na.*pA x*i re- 
ptA i ia eft, Partium autem firaiiarium alia: molles, & hunndae lunt, alis 
durie 6 c foiida:. Confequumie autem in eodem cap. partes molles , & lic¬ 
eas figillatim fic recenfet: Humidie, vel, omnino, vel quamdiu;incon- 
ftitutionc naturae manent, languis >fanies,adeps ,feuum,medulla, geni¬ 
tura feu femen, lac , vbi haberi folcr, caro , & qua: ijs proportione refpon- 
dent. Non enim omniajanimalia partes has obtinent, fed fune, qua: ad 

f >roportioncm nonnullarum ex ijs conftent. Sicca:, ac folidie inccr fimi- 
ares funt, os, fpina, neruus, vena. Haec partitio per fe manifefta eft . Id Occurri • 
autem, quod paulo poft Philofophus profert, rationi protinus reludari tur Pbiio~ 
videtur, dum inquir, quafdam parces fimilares idem nomen cum roto re- figho. 
tinere: vc veuae pars vena recte appellatur. Quomodo, obfecro,verne fru-. 
ftum vena rede nominabitur, fi ratio venx confiftat in vafe oblongo, Sc 
fufficientcr prodtido / Portiones, quarundam fimilarium partium , vc Partesno- 
vifcerum , inquit, eandem cum toto appellationem minime fortiun- biles ratio 
tur 4 ,cum vifceradiuerfam habeant m fc figuram. Pro vifccribus forte ne fubftan 
cor, heparque inteliigit praecipue, qua:, vcluti cerebrum, patres fimilares, ti&propria 
a Gal.nuncupantur lib. i.de nacural.facult.c.6. quia videlicet vnumquodq* fimilares 
horum eandem fubftantiam habere videtur, licet ratione ftrudurag^orga- funt. 
num fit. ' ' Partis fi— 

Medici partem fimilarem in fanguineam arq; fpermaticam difpefc unt. milaris di - 
Ec # fic_ a duobus noftra: generationis principijs, femine & fanguine, hanc uifio . 

A a diui- 


DiffimiU' 
ris or com~ 
pojt a idem 
fgnificarn. 


Organum^ 

quid' 


,86 LIBER TERTIVS 

diuifionem eruunt. Partes fanguinea: dicuntur rubicunda: praecipue >& 
carnofe , licet aliqua: fint partes carnofa:, qua: rubicundum colorem pra: 
fe non referunt. Partes fpermatica: colorem albicanti femini fimilem re- 
feruant ,• & pene folida: funt ac durae, vt os, cartilago, vinculum fiue li¬ 
gamentum» tendo, membrana, fibra, vena, arteria, nemus,vnguis, cutis ex 
parte.Reliquae ferine omnes ianguineae funt, &; carnolae.Carnis autem dif¬ 
ferentias luo loco dicemus. 

Nunc ad diflimilare partem accedamus.Partes diffimilares vocat Arift. 
lib.i.de hift.animal.c.i.c-uV^rtt. & t*.voy.oiy.tp»>id elt, compofitas difiimi- 
les partes . Vius tamen in icUolis mu-duic, vt partis organica: nomine fre¬ 
quenter donetur. Dicitur enim pars compofita, quia ex fimilatibUs coa- 
lefcit, 3c nihil aliud eft prarter! quafdam fimilarcs fimul in vnutn coalc- 
fcentes.Dicitur pais diffimilis,fiuedi iitnilaris,quia ex partibus diiieifae ra- 
tionis.i.diuerfis partibus fimilaribus concinnatur. Dicitur etiam pars fe- 
cundaiia, qu a ex primis partibus, fimilaribus nimirum,coagmentarur. Di¬ 
citur organica,non quod parti fimilari organi raiio deneganda fit,fed quia 
pars d illi mi laris magis proprie organi rationem induit, ik nobiliores, lu- 
blimiorefque, quam fimilaris pars, adliones edit. Licet autem partes ciifi¬ 
li milares nihil fint pfarter quafdam fimilarcs fimul adiun£tas,ex quibus rctf 
die connexis exurgit debita conformatio , magnitudo, numerus , & litus 
(de quibus in Puthologia) rationem organi conilituentes, multo tamem, 
perfectiori modo agere videntur, quam fimilarcs , £k pnecipue , quam illa: 
quee non funt organica’. Organum tamen diffimilaribus timui 6c quibuf- 
dam fimilaribus commune elt. Nam organum ex Gal.lib. i.meth. c.6. efe 
animalis pars, qiuc perfectam adlionem edere potell : vel uti oculus vifio- 
nem , & lingua loquelam, & crura itionem. Ad eundem modum ik arte¬ 
ria, Sc vena, & neruus, tum inltrumenca, tum partes animalis funt. Orga¬ 
num enim ik. lnilrumentum coincidunt, quare organum interpretes loco 
cir. vertunt, inthumentum. 

Commode dixi, rationem organi, quibufdam fimilaribus congruere; vt 
ijs partibus, quae certam quandam figuram ad peculiare officium perficien¬ 
dum, expoduiant : cuiufmodi funt neruus, vena, dc arteria , qua: quidem., 
non folu naturalibus facultatibus, quibufuis pambu3 comunibus, imbuta: 
funtjfed infuper aha exercenc munia,fibi folis peculiaria. Neruus .n. vntu¬ 
tem fentiendi & mouendi a cerebro in vniuerium corpus deuehit: arteria 
vitalis virtutis ad vniuerfas corporis partes Cola ell dciatnx. Vena langui- 
nis in vniuerfas partes vedhix, atque dillribuurix cfie cenfetur. Non foluin 
ergo attrahunt, retinent, concoquunt, nutriuntur, dc expellunt, ficuci ca¬ 
ro , verum etiam pecul ari quodam officio funguntur, vt alijs etiam corpo- 
rispartibus profint. Organum etenim, fiue inltrumenmm,elt pars,quae 
aliquam peculiarem, earuque perrectam aCtionem corpori vtilem edit. 

Compoliue partes dicuntur,qua: aptae funt fccari in paites dilfimiics,non 
in limiles: vc manus non in piures manus fecatur, aut facies rn piures fa¬ 
cies , fed hi piures partes diuerfas: Quapropter eas difiimilaies nomine¬ 
mus , vt loquitur Ariftotel.lrb. i. de hui. animal, e.i. qui partem diilimiia- 
rem e(Te ait,qua in partes diffimiles fecari poreft: lm 6 organum fecundum 
eius doctrinam lib. i. part. animal, c. i. cum dillimilan coincidu: quamob- 
rern,inquit,partes organica:,quas officiales &c mftrumencanas licet appella¬ 
re, ex ombus, neruis, carne, cartenfque eiufmodi conltanc > non lila ex ijs. 
Hinc patet Arift. organum cum diiluprlan parte coniundere, nec iraaurr- 


DE PARTI B V S. 187 

tb’: Nam’partes fimilares, vena,arteria, ncruus,qua:a Gal. inftrumenta., 
nuncupantur ,Jin rei veritate diffimilares fune. Pars vero compofita in qua- 
tuor ordinesdilfecatur a Gal. lib. de different. tnorb. C.4.& alibi. Organum 
fiue inftrumetrum primi ordinis eft illud,quod ex folis fimilaiibus partibus 
coagmentatur .-cuiufmodi furit mufculus, vena,arteria, veluti neruus, qui 
tunica exreriori, 6 c interiori veluti medulla coalefcit. Interinfhumenta fe¬ 
cundi ordinis connumeratur digitus, qui ex primisiamdi&is inftrumen- 
tis,alijfquepartibus refultat. Tertium inftrumentijgenus eft adhuc ma¬ 
gis compofitum: vt pes , qui pluribus conflat digitis, tarfo infuper, pedio, 
&c. Quartum inftrumenti genus terrio eft magis compofitum: cuiufmodi 
eft crus, ex pede imo , fura, & reliquis partibus conftitutum. 

C AT V T III. 

In quo obices contra dittafoluuntur. 

O Bijciunt aliqui, vt Conciliator different. 34. Fernel us lib. 2. fux Phy- 
fiolog. c.i. Fracaffor, Oc alij, pilos & vngues a partium cenfu exclu¬ 
dendos , quod ex recrementis, Oc non veris humoribus generen¬ 
tur,* vt colligitur ex Gal. lib.art..med.c. 5?. vbi hrc habet: Capillorum au¬ 
tem, atque vnguium,neque regrmen vllum eff,fed generatio tantummodo. 
Galenus his verbis offendit, vngues pilos naturalibus facultatibus noa 
regi, nec confequenter nutriri. Veras enim corporis partes antea diffinxit 
in quatuor differentias, de quibus iri fequentibus , a quibus pilos vngues 
fecreuit. Lib. autem 1. de anarom.adminiftrat. cap. vlt. haec jhabet Gale¬ 
nus : Veium iu vngues haese non difpenfantur, eo quod pilorum more a ra¬ 
dice exeuntes augeatur. Hoc enim fermonevifus eft Gal. vitam, quam-, 
eodem cap.vnguibus conceffit, ijfdem adimere. Vanjs autem in locis pi¬ 
los ex fuliginibus nafei aperte docet, tte praecipue lib. 2. de temoerament. 
c.y. vbi haec habet: Sin veluti fuliginofus,craifufque terreus vapor fit, 
fubinde contingit, vt in anguftis fpiramentisimpa&us nec facile rurfus in¬ 
tro redeat, nec vacuati paffit: hunc igitur alius rurfuin e profundo fubiens 
ferit, prorfumque impellit, cum hunc rurfus alter, atque illum alius: ac 
multos mihfeiufmodi vapores fuliginofos alium fuper alium impaiffos te¬ 
pore complicari, coniungique, intellige, ac vnum ciufmodi efficere cor¬ 
pus, quale eff ea , quae fons cernitur fuligo: riifi quod hic, quantum fpifia- 
cum eit, tantum etiam per cranficus anguffiam ftipatum, in anguftam pror- 
fus rcdacium eft formam. 

Quod vero nomine fuliginis, ex qua pili enafeuntur, excrementum in- 
telligat Gal.liquidb conftat ex eode cap.hoc ordine: Pueri enim admodum 
parui nudi funt pilis, quod vtique nec meatus adhuc vllus illis in cute eff, 
ncc fuliginofum excrementum. Incipientes autem pubefeere, paruos 6 c 
imbecilles exerunt: at qui iam florent, valentiorcs, multos ac magnos» 3 c 
nigros habent, quod Oc frequentes iam meatus ljs facti fint ,& fuliginbfis 
excrementis pta: liccitate Oc calore abundent .JPlane hic, alijfque innume¬ 
ris in locis, fuliginem recrementum ficcum Sc aduftum vocat Gal. Multi 
etiam viri doiti vngues ex craliis recrementis nemorum, tendinum, liga- 
njentorum,artenarum, venarumque digitorum generati contendunt.Guin 


Organum 
Quadru¬ 
plex • 


1 .Ohidlie. 


Pilorum ge 
iteratio. 


Cur pueri 
nuper nati 
pilis caret. 


Vnguiun 
generatio 




iyUtidatH{ 

iwjdam. 


Solutio. 

Fili & vn 
gucs ojfibus 
frigidiores 
ficciorefq; 
Junt . 

Pili &vn- 
gues fem¬ 
per genera 
tur. 

Solutio. 


Solutio. 


Solutio . 


z Ohiettio. 


188 LIBER 'TERTIVS 

ergo ex fuperflua & reie£hmea materia, tam vngues quam pili nafcamar, 
liquidum eft cos vita carere ,& propria accretione non augeri, nec proprie 
nutriri per (intuftufccptionem,fed per iuxtapofitionem, feu per additione 
noua fubftantia radicibus vtrorumque. Proinde quod in pilo radix nu* 
per erat, rarfus in eodem fit medium, &(tandem fit extremum eiufdem pi¬ 
li; cum tamen in vera nutritione Sc accretione res aliter fuccedat: Nanu 
partes , quae praexiftebant ab initio, quaeque vita fruebantur,vndcquaque 
nutriuntur, alimento omnibus partibus figiliatim communicato. 

Sed ad locum Gal. lib.art. parua facilis eft refponfio, pilos & vngues no 
habere ex fe fufficiens regimen, ni fi eorum radicibus alimentum appona¬ 
tur , vi facultatis expultricis aliarum partium: funt enim partes , qua; ex - 
tra corpus fere funt,eaque imbelles,ob maximam frigiditatem & ficcitate, 
quae dua: qualitates illis forte multo intentius, quam oftibus competere vi¬ 
dentur . Quare cum imbecilles ex fe habeant naturales virtutes, necefia- 
rio quafi femper generantur. Vnde Gai.ait,ipfos£enerari & magis gene¬ 
rari,quam regi. Verum generatio illa peculiaris nutritio quaedam eft,quam- 
diu pili integri permanent: dum vero defunt » de nouo generantur, quam- 
uis femper generentur tam pili quam vngues ,tefte Gal. lib. i. de vfu pare, 
cap.n. 

Ad id vero quod dicebatur, vngues Sc pilos fieri ex recrementis, refpon- 
deo , id negando. Nam fiunt ex maceria quadam vifeida multumque co- 
dta, quemadmodum 8 c ali? multe partes; vt apparet ex continuitate & op¬ 
tima vnione eorundem vnguium , atque pilorum . Dicitur autem pilus ex 
fuligine nafci,quia tnareria pili eft probe co<fta,& vcluti adufta in modum 
vera fuliginis; licet mera fuligo cinericia materia longe diftet a materia pi¬ 
lorum, qua humoris rationem habet. Vnde fami nae, tametfi viris frigidio¬ 
res , produ&iorem, denfioremque crinem emittunt, quam Viri; cum ta¬ 
men cotrarium accidere deberet, fi ex fuligine pilus nafceretut : nam viri, 
vtpote calidiores faminis, plus fuliginis > quam illa procreant. Demum.» 
offa partes ab omnibus cenfentur,terrea tamen funt & ab intcnfo calore 
produ&a. Cur non ergo fimiliter pili & vngues ? 

Ad id quod dicebatur, vngues non proprie nutriri, fed radicibus appo¬ 
ni alimentum. Refpondeo proinde non defticui vera nutrit ione; alioquiru, 
dentes qui veluti a radice nafcuntur, & crcfcunt, &c per hanc iuum fufei- 
piunt alimentum, vera partes non eftent. 

Ad id vero quod afferebant, pilos ,nec vngues proprie crefcere in trina 
dimenfionem, Refpondeo hoc falfum effe . Nam licet pili non fint valde 
crafii, non proinde ljs accretio deneganda eft; alioquin fibra qua natura¬ 
liter exiles funt, non eftent partes, ficuti nec membrana > qu? lata funt, & 
nufquam profunda. Pili ergo & vngues decurfu atatum fufficienrer fe- 
eundum trinam dimenfionem crefcunt: nec crefcunt proprie in cadaueri- 
bus, vt quibufdam placuit, fed quibufdam crefcere videntur, quia mace¬ 
rata & abfumpta carne & adipe, partium fubcutanearum, qua tumorcixu 
& eleuationem in habitu corporis, pariebant, cutis vmuerla valde depri¬ 
mitur fic occulta, ac ima pilorum partes deteguntut: ac confequenrer 
pili paulo longiores apparent;detc<fta nimirum radice, vt bene monet Ale¬ 
xander Probl.quaft. 40. 

Obijcinnt fecundo ratione,pilos & vngues efte corpora homogenea: at¬ 
que adeo anima no informarbnec viuere? quia anima elt a&us primus cor¬ 
poris organici. 

Refpon* 




r D E P A R T 1 B V S. ,89 

Rcfpondeo confequentiam efle abfurdam j quia os, cartilago, membra¬ 
nae &c. funt corpora homogenea, anima tamen aeque ac reliquae partes in¬ 
formantur. Concludendum eigo cum D. Thoma in 4. fentent.diftimftio- 
ne 44. quaeft. 1. artic. 2. quaeftiulicula 3. Scoto in 4. diftin&^.quaeft.vnica 
artic.7. D. Bonaucntura in 4. diftin&io. 44. quaeft. 1. Durando eodem di- 
ftind.quasft. 1. D. Auguftino lib.6.M ufic.c.3.Veiga comm.in c.p. art.med. pi/i & Vft . 
Viguerio de Inftitut.c. 21. Iauello lib.i.de anima quaeft. io.pilos & vngues gues anima 
viueie facultatibus naturalibus frui ; non quod exiftimem ,eos quadam rationali 
vegetatrice anima a rationali diftin&a informari, vti placuit Bonaucntur? informan¬ 
de alijs,fed ipfa anima rationali, quas triplicis animae fun&iones manifefte tur . 
edit & explicat. 

Obijciunt terti d, adipem non effe veram partem; quia, inquiunt, a fn- i.ObiccUo. 
goie vcluti ab efficiente caufa concrefcit, vc varijs in iocis teftatur Galen. 

Refpondeo adipem a calore remifliori, non vero a mero frigore decur- 
fu astatum concrefceve, tanquam ab inftrumentaria caufa ,• a forma vero 
totius, tanquam a caufa principali. Calor autem natiuus veluti animx 
inftrumentum operatur.Et hic ipfe eft,qui fanguinem in pinguedine con- 
uertitjtefte Arift.lib.4.dc part.animal.c.3.vbi de omento, fiue epiploo, 
pinguedine inibi orta loquens, haec habet: Item propter membranee den- 
fitatem, quod fanguinei alimenti tranfmiiTum colatumque eft, id pingue 
c(Te necelTc eft : tenuilTimum enim hoc eft, dc calore loci iftius concodtum 
pro carnofa & fanguinea coagmentatione in feuum aut adipem euaderc-» 
necefieeft. Omentum ratione hac gignitur. Sed natura eo abutitur ad 
cib 4 meliorem concoftioaem, vt facilius celeriufqiie cibus concoquatur. 

Calor enim vim habet concoquendi, pingue autem calidum eft, dc omen¬ 
tum pingue eft. Eandem habet fcntenriam Arift.lib.2.dc part.animal. ca. 

5. Seuum, inquit adeps inteife differunt fanguinis ratione: Eft enim Pinguedo 
eorum vtnunque fanguis conco&us per bonitatem enutriendi: confiftit- coctione fit 
que ex eo, quod in pulpam quidem animalis non abfumitui, fed conco¬ 
ctionis alimentique bonitate praeditum eft. Indicat id pinguedo eorum-., Pingue ae¬ 
cum pingue inter humida, commune ignis & aeris fit. Ex his patet, pin- reum C r i- 
guedinem ccCtione fieri: eft enim pinguedo fanguis co&us, ex Arift.ib i-gneum. 
dem. Ergo adeps & ratione materia: ex oua fit, & ratione caufa efficien- Pinguedo . 
tis inft rumentalis calida erit: atque adeo a frigore fieri nequit. Et fane do- 
Ctrina hasc a Gal.aliena non eft, qui, vt ex citatis fupcrius locis conftat, 
pinguedinem 8c adipem co&ione fieri afferuir, pinguedinemque calidam 
& humidam efTe protulit. Lib.autem.16.de vfu part.eft inftai olei pinguis, 

&: concreta: Sed oleum calidum eft & humidum. Ergo & adeps. Sed 
calida a calido per le fiunt, nunquam a frigore ,mfi per accidens. Demum . 

Gal.lib.4 de vfu parr.c. 3.ait, ventriculum a mufculis fubftratis & pingue¬ 
dine (ibi agnata calefieri» 

Ferneiius fuum argumentum roborare nititur ex eo, quod humor in ve- 4 .Obicflio 
nis non eft pars^ Ergo concretus vi frigoris extra venas non poterit efle-» 
parsj alioquin grumus fanguinis congelati in ventriculo, eique adhaerens, 
crir pars corporis. 

Refpondeo concedendo fanguinem in venis non effc partem; negando Soluti #« 
tamen malam fimilitudintm,qua infert Fernel. grumum fanguinis effc», 
partem corporis, fi adeps inter partes corporis numeraretur. Facit.n. com¬ 
parationem inter rem corruptam praeter naturam, quae inutile eft excre- 
metum > & partem puram ac.vuiem corpori; grumus enim eft res toto ge¬ 
nere 


Sanguis in 
adipem Jpe 
cie difim — 
Ham con¬ 
ti er t it nr. 


Fetus for¬ 
ma eo/ ru¬ 
pti ingeni¬ 
to permane 
re 3 tjequit. 


i 9 0 LIBER TERTIVS 

nere praeter naturam; Sc fi vis, morbus in numero addito, ficuti pus, eal* 
culus» 3 c lumbrici. Vel efto excrementum ad libitum: Ad. ps vero res vti- 
liseft, corpori naturaliter cohaerens >& re&a ab intrinfecis facultatibusj 
co6hice,artra<ftrice, expultrice &c. Eftque infuper fubllantia corporis pu- 
rifiima, fiqua fit alia: generatur enim in i js > qui bene nutriuntur, vt ha¬ 
bet GaUib.i i.de fimpl.medic.facul. Vnde hb.de Dynamidijs, capit.de ca- 
thartfticis»non male praecipitur > pinguedine abundantes nou efie nimis 
purgandos . Pinguedo tandem»quia a natura regitur, non putrefcit,vc 
grumus. 

Praeterea falfum fupponit Fernel.adipem a frigore fieri: falfumque rur- 
fus, adipem nihil aliud efie praeter fanguinem concretum ab eodem frigo¬ 
re . Ait enim, ipfum fola concretione fanguinis fieri carnem vero, ficu¬ 
ti reliquas partes corporis»non ex fanguinis concretione, fed ex fanguine 
conuerfo fieri. Falfa»inquam , haec dodtrma eft j quia grumus eft vere 
fanguis concretus Sc coagulatus, nam eft extra uafatus fanguis »qui am¬ 
plius vi peculiari conferuacrice venarum non regitur, nec a calore natiuo 
partium, in quas decubuit. At vero adeps non ita ex fanguine concrefcit, 
fed a calore natiuo partium, quibus haeret, regitur concoquiturque: Vnde 
albicans color ei acceifir, non vero colorem fanguinis amplius retinet. 
Melius ergo Fernelius cum Arift chxilfet, adipem efie fjnguinem coctum, 
quam vi frigoris concrecum, Meliufque cum Gal.hb.j.de fimplic. medie. 
facul.c.4.fanguinena in adipem conuerti, tanquam in rem ip.cie diftin- 
ftam, ficuti alias partes. Gal. verba fic habent: Ncc enim quicquam ex 
fpecie in fpcciein mutari queat,citra excalfadionem ,refrigerationem-., 
hume&ationem, & reficcationem. Dico autem ex fpecie in fpeciem, ve- 
lut cum cx pane, & ptifana, lente, fanguis, pituita, bilis tum fiiua»tum.» 
atra: atque ex his iterum adeps, os, neruus, caro , vena, arteria, atque.-* 
adeo ceterarum animantis partium vnaquxque gignitur. Ac fi fecando 
nos quippiam, veluti vitrum & enfis \ aut contundendo, vt lapis plum¬ 
bum j aut fegregatacoariftando, vt vinculum, quadamtenus parces alte¬ 
ret , ea haud pharmaca fuerint .-quippe cum eiulmodi alteratiouum nullae 
rerum omnium ex propria recedant natura. Etenim fiue minutim panem 
frangas > concidalque, fiue minutiin conci fum colligas in vnuni,non ta¬ 
men propriam ideo formam exuetmeq; caro ex pane fiet peqco tufionem» 
neque os, exempli gratia, per coarctatio nem . Verum dum in ventre, 
venifque concoquitur,in fanguiasm, pituita nque abicj atque inde‘ex 
iftis in os,carnem,& alias corporis partes, tota fua fubftantia aiceratur, ve- 
ceremq-, naturam exuit, in aliam tranfiens fpeciem. ^ 

Ecce ficuti Gal.clare docet adipem non efie fanguinem cocretum, dum 
ait, fangumem tranfmutari in res fpecie diftindtas, vt adipem , carnem-. 
&c. nullatenus permanente fanguinis natura pars enim formae praeceden¬ 
tis in genito non remanet,docente Gal.lib.2.de tacul.nat.c.2. vbi haec ha¬ 
bet . Natura nullius materier veterem formam feruat. Quippe ita fanguis 
edetcunCt?animalis particulae,is fcilicet,qui a matre conriuit ad maris 
femen, vna, vniufque formae materia, cer^ vice artifici fubiecta. Nulla 
Veio ani malis.partium pro ea ratione ex hac rubra, humidaue edicitur: li- 
quidem os,cartilago, arteria., vena, neruus, adeps,glandula, membra¬ 
na, medulla, exanguia quidem iunt, ex fanguine tamen tacta .Ergo adeps 
a fanguine fpecie uiftinguitur»& pei veram codtioncm fanguis in adi¬ 
pem eonuenitur , cum eotienuncuo langu.s-in adipem»ac in alias partes 

con- 


DE PAR t'I B V S. i 9 i 

conuertatur. Ergo adeps non eft languis concretus: nam rem cflfe con¬ 
cretam , aut in minutas, tenucfque partes diuifam>(aut rarefa&am , noiy 
eft rem mutare fpeciem, aut propriam naturam ; quod optime indicauit 
JGal. aiens , panem minutim fra&um, aut fecundum omnes minutas par¬ 
tes in vnum totum coa< 5 him> non exuere formam panis,nec mutare ipe- 
ciem . Ergo adipis natura, nec generatioconfiftet m concretione favftaa 
frigore, vti placuit Fernelio. Nam adeps liquida,adeps eft, a?que ac concre¬ 
ta . Fit enim ex fanguine e venulis tran(fudante,& roris inftar difperfo fu- 
pra tunicas aut partes nerueas, rurfufque concodto & trafmutato. 

Sed pro Fernelio inftabit aliquis, Galenum manifefte docuifle adipem 
a frigore concrefccre. Nam lib.tJ.de anatomic. adminiftrat.cap.<J.ait, pin¬ 
guedinem a calore liquefcere,a frigiditate conferuari. Vnde in ner- 
uolls partibus femper con fiftit,3c ijs,qui ociofam vitam agunt, abundat. 

Paulo ante refpondi,adipem Sc pinguedinem a remiftb calore membra¬ 
narum, neruorum, aliarumque panium fpermaticarum, tamquam ab ani- 
mas inftrumento concrefcere \ atque adeo nomine frigidi intelligendum-. 
efte calorem moderatum in feriptis Galen. vt libi & veritati concors vi¬ 
deatur. 

Crediderim praeterea Gal. ex fua fententia nunquam afferuifle adipem a 
ftigidiftimo fieri, vti loquitur, fed potius ex quorundam antiquorum len¬ 
tentia ; vt colligitur ex Jib.fecundo de ftmplic.med.facult.c. 20. vbi Galen. 
nonnullorum conrrouerlias mouet. Quidam enim oleum frigidum cfte_> 
putabant, quod concrefceret, dc vifeidum effet. Alij e contia calidum,quia 
vifeidum . Hac aurem controuerfia ortum ducit ex varijs opinionibus 
Peripateticorum,& Stoicorum, quoium h aerem, fi igidum ponebant, ilii 
calidum . Cum vero pinguedo ad olei naturam accedat, eam calidam cl- 
fe quidam rebantur ; quia , inquiunt, in fanis generatur. Sed quod in fa¬ 
nis generatur,a calida validaque natura fit, ex Philofophorum opinione^ . 
Ali j ex adnerfo contendebant, pinguedinem in frigidis naturis nafei. Vn¬ 
de in farminis, quam in vius, & in ijs, qui ociofam vitam tranfigunt quam 
in exercitaris pinguedo cbpiofius gignitur. In frigidioribus pariter regio¬ 
nibus pinguefeunt homines, in calidioribus gracilefcunt. Prasterea ani¬ 
malia natura calida graciliora funt, vt canes , leones , pardales . Alij vero 
exiftimabant, adipem in alimento bene a natura confecto exurgere, licet 
cius pars in ipfis cibis praefuerit. A calore rurfus noftro natiuo corifumi- 
tur, veluti a damma oleu: vbi vero calor natiuus infirmior fadtus eft, adeps 
nonabfumitur, fed coacernatur. Tandem de oleo adhuc certantes, ip- 
fum ede frigidum putabant,quod eo madefadfx apes , mufeae, vefpa, for- 
micarque, frigida quidem animalia, intereant. Verinn licet olei naturam 
dicto libro latis folemniter perferutatus fuerit Gal. controuerfiam ,de pin¬ 
guedine fub iudicis arbitrio indecifam reliquit. Conftat ergo,jpfum ex 
antiquorum quorundam opinione dixilTe adipem a frigido aut fngfdidiruo 
1 concrefeere. 

Obijcit quinto Fernelius,adipem in alimenti penuria, fiue inedia cedere 
in partium alimentum. Eigo nequit habere rationem partis. 

Relpondeo negando antecedens: Falfum enim eft, adipem tunc in alir 
mentum conuetti, fed fundi tur potius & colliquatur, quam in nutrimen¬ 
tum conuertitur,quemadmodum & lpla car o,-vt videre eft in febribus col- 
liquantibus, & febribus hcdticis, in quibus humiditas adipofa, &; humi- 
ditas carnea funditur, abfumicurque, tefte GaUib.7.meth. med, c,6.in quo 

&in 


Inflant ia . 


Solutio . 


Galen.ex 
propria me 
te nunqua 
ajferuit adi 
pem d frigo 
re fieri. 


j.Obielli&t 
Solutio • 




6 . 0 bietth> 


Se!ut i*. 


j.Obiettio 


i 9 % LIBER.TERTIVS 

&infinecap.f, quatuor ficcitates quatuor humiditatibusoppofitas expo¬ 
nit . Praeterea , fi tempore inedia: adeps in partium alimentum cederet, pa¬ 
ritet & caro : eadem enim eft proportio; nat» fi humido folida nutriantur, 
humidum carneum aeque prodcric,ac humidum adipofum . Vnde loco iam 
citato tertiam htimiditatem adipofam & carneam vocat Gal. Non negan¬ 
dum tamen, tempore inediae facilius adtpem quam carnem a caioie digeri, 
vc ex his Gal. verbis c.4. lib.i.de temperament. colligi poteft : Quicquid in 
fanguine pingue, leue Sc tenue eft , id in calidioribus corporibus alimenta 
qnoddam calido fit, in frigidioribus feruatur: cumque id vena: extra fe_-> 
tranfmiferint,vbi in frigidas particulas incidit,quod genus-membranae sut, 
circum eas concrefcit: in partibus vero natura calidioiibus, cuiufmodi 
carnofae funt,a calore ipfo abfumitur, ac digeritur, nifi ficubi frigiditati tc- 
peramenti , etiam vita indulgentior accedens, ipfis carnofis partibus adipis 
aliquid allinat. Hinc patet, adipem ede commodius calons natiui nutri¬ 
mentum, quam carnem; quia adeps eft pars pinguis ad oleofam natuiam, 

& humidum radicale accedens:Vnde cum oleofa parte (anguinis nutriatur 
calor natiuus, cumque adeps fadtus fit ex tali oleofa fubftantia, erit multo 
commodius eius nutrimentum, quam caro . 

Obijcit tandem fexto Fernelius: Adeps nullam habet propriam circum- 
feriptionem aut figuram, cum tamen omnes verae partes,fiue fimilares,fiue 
organicae, circumfctibantur aliqua determinata figura. Ergo adeps non eft 
vera pars. 

Refpondco concedendo adipem nullam ex fe requirere figuram-, adeoq; 
nec propriam haber$; nego tamen proinde adipem non effe partem. Prae - 
terea, quando inquit, quamlibet partem, tam fimpheem, quam compofi- 
tam,propriam haberecircumfcriptionem, aut figuram, cius negligentiam 
protinus admiror. Nam communis & euidens do&rinain fcholis a Gal. 
relida eft, partes fimilares» quatenus fimplices funt, nihil aliud a natura-. 
obtiriuiflfe,piaeter temperiem quatuor qualitatum primariim, ortam ex 
elementorum commixtione, & partium vnionem. Vnde duo morborum 
genera,didisduabus conftiturionibus oppofita, fimilaribus competunt; 
intemperies nimirum, tanquain peculiaris morbus, ei foli conueniens , Sc ’* 
folutio continui, quae illi, & parti compofitae conuenit. Figura vero& > 
conformatio,ac veracircumfcriptio,foliorganica: competit. Proindeque : 
omnium Medicorum communi confenfu, morbus in figura vitiata foli or- 1 
ganicae, nequaquam fimplici, nifi per accidens, quatenus fcilicet eft pars j 
partis diftimilans, conuenit. Ideo Gal. lib. de different, morb.c. $.ait,car- 1 
nem , quatenus ad inftrumenti complementum concurrit, habere magni- 1 
tudinem, Sc figuram. Ex fe autem caro non habet propriam circumfcri- j 
ptionemjfed mufculofa pro natura diucrforum mufculorum>diuerfrim ob¬ 
tinet naturam. Idem de alijscarnis fpeciebus dicendum . Imo ollium-. | 
non eft vna , nec certa figura, quatenus fimiiaria funt, fed quatenus or- I 
ganica. 

Obijcies feptimo, venam & arteriam , quas fimilares effe diximus, effe-# | 
diftimilares, vt patet ex cap.4j1b.dc different.morb.vbi eas inter prima or- | 
gana& inftrumenta repofuit Gal. imo ibidem docet prima inftrumenta_» « 
ex fimilaribus componi his verbis: Vniuerfaliter enim quaecunq;ex fimila- I 
ribusvnius operationis gratia funt conftituta, inter prima inftrumenta-. ! 
cenfentur. Ergo vena tk arteria, quas fimilares effe docuit Gal.lib. de difr I 
ferent, morb.c.s. lib. i.cie facult.nat. c , 6 .<k lib. 1. dc dement, cap.tf.difiimi- 1 

lares ' 



DEPARTIBVS. i#j 

lares eflfc voluit»vt vlteiius habetur lib.de inxquali intemperie cap. 2. Vbi 
ait, venam 5 c arteriam ex fibris 8c membranis e(Te conditas. . 

RcfpondeocumGal. lib.i. de eiement. c ,6. venam <Sc arteriam iuxtarei 
veritatem efic partes diflimilarcs,fenfus autem iudicio ede partes fitnilares. 

Partes enim quae fenfu fimplices apparent, fimilares appellantur, ex Galen. 
lib.de optima corporis conftitutione c.z.Sed in venis Sc arterijs nullam na¬ 
tura: difiimilitudinem fenfus deprehendit,magis,quam in alijs fimilanbus: 

Nam eandem videntur habere confidentiam,colorem,temperiem,& figu¬ 
ram omnes venarum partes, omnefque arteriarum. ^ ( 

Obijcies odaud,fi adeps e(l corporis pars non folura integrans, ted con- 
ftituens, pariter fanguis probe codtus, & fpiritus. Quod quidem vifus elt 
atterere Arift.quoad fanguinem: Namlib.z.de pamb.animal.c.z. fangui- 
nem animalis partem ette ftatuit.Imo inter fimilares partes fanguinem coi - 
locat lib.^.de hiftor.animaliura c.2. & c. 19. eiufdcm libri fanguinem ani¬ 
matum e fle fatetur: palpirat .n. inquit, intra venas fanguis omnium anima¬ 
lium , pulfufque fimul vndique mouecur: & femper quamdiu vita ferua- 
rur fanguis vnus animatur 8c feruet. Rurfus Lcuitici cap. 17. dicitur afiinra. 
omnis carnis ede in fanguinc. Propterea forte a S . Thoma in 4. d illinet. 

44. quxlt.i.arr, z. & ab omnibus Theologis communiter iudicatur in re- 
furredione corporum quodlibet corpus denuo habiturum quatuor hu¬ 
mores. - • . 

Refpondeo negando paritatem; nam fanguis , quantumuis codus, pars Solutio 
corporis vera &: eflfendalis ette nequit; quia a natura deftinataeft inada_» 
fanguinaria, vc ex ea fpiritus procreentur, corpufque nutriatur . Prxcerea 
nulli parti continua e(t, aut annexa, nec (labilem occupat fedem. Si deniq; 
efiet vera pars, a lima rationali informata, non elTct conditura ad fubdan- 
tix deperdit e redaarationemjctim partes naturales corporis dabiles ede_^ 
debeant, dc permanentes. Arid. lib.z.de part. animal.cap.io. pronunciat, 
fanguinem non efle animalis partem, deuti facit Gal. lib. de nat. hom.& 
lib.z. de elementis. Hanc fententiam ampleduntur Sedarum Principes; S. 
Thomas 1. part. quxil. yit. art. i.ad 3. Scotus in 4. didind.44. quxd. 4. Ec 
rede fane ; nam vix concipi poted, quomodo fanguis in patrium nutri- 
tionem cederet, d edet pars corporis , quia nihil haberet de nouo,quod an¬ 
tea non habuit quoad rationem cotnpofiti. Quod pacet, quia antea ex ad- 
uer fanorum opinione fanguis fuit informatus anima rationali, &. pod fui 
conuerdonem in partes,etiam anima rationali informatur. Ergo non con- 
ueititur proprie in fubdantiam partium, cum eandem femper obtineat for¬ 
mam , Non enim fit conuerfio , nili c um amidione prima: forma:. Si vero 
concedant aduerfarij, fanguinem in partium fubdantiam conuerti, necef- 
fario concedere debent, eum acquirere nouam formam, id ell formam to- 
cius, quam antea non habuit. Q^iod de fanguinc didum ell, idem de of- 
fium medulla» femine, &lade,proportione feruata,dicendum. Quoniam 
haec omnia proprias habent formas, & non nili improprie &, per quandam 
concomitantiam anima informantur, eo quod partes, in quibus hxc omnia 
continentur, anima informentur. Pariter etiam dicendum, fpiritum om¬ 
nem aberrantem, ex eodem fanguine praecipue genitum, non ede partem.* 
proprie didam. Spiritui tamen infito, vitam libenter concedo ; quia eft 
portio partis cui haeret. 

Ad praedicta ergo loca tam Sacra: Pagince, quam Aridotelis , refponde- Solutio 
rur fanguinem animatum dici, quia elt caufa, cur anima corpori annexa 

B b maneat; 


Tripi’x in 
ho nine da 
tur contpa-- 
fit i*. 


Corporis ai 
hi/io ex A ' 
riffoti. 

Corporis: 
partitio ex 
Dioele. 

Optima^ 
corporis di 
ui[io 0 . 

Qui dea — 
puti, Tho~- 
rax, ven- 
ter y & ara¬ 
tus. 


V$4 LIBER TERTIVS 

maneat ;cum hoc coipus vniuerrum perpetuo reficiatur»foueamrquoi 
Et quia eidem fangujni calor , & fpiritusinfunr, & ab animz facultatibus» 
expultrice, & attradriceprscipue regituv^non mirum»!? per eoncomitan- 
tiamquandam viiierc dicatur: SedcaufatiuetanjeiT. .Vnde Ariftoteles li¬ 
bro tertio de hiftotia animal, cap.15. ait :.-Si multum fanguinis effluat, ani¬ 
ma deficit: fi nimium., vitainterit Si fanguis immodice humefeit, mor- 
bus.infeftat,. 

CAPVT ir.. 

De gener di Aitufione corporis» 

N Atura paitis vmuerfim,expofitajfirnul& vana?corporis in fuas par¬ 
tes diuifione, nunc par eft alias, generales. diurfioaes exponamus» 
vt anatomico* ritu, in fequennbus progtediamur per varias fub- 
cli^ifiones refoluendb toturm in fuas-partes , ranquam in prima ele- 
ma nta fenfibilia & immediata , in partes, nimirum fimplices. fecundum», 
fenfum. Nam impofflbile eflet elemenrorum.mundi,imo communium», 
anatomiam exercere ,* licet inter compofitiones Jelementarem proponat 
GaUibide difteren.morb.c. 3.conformiter Arift.vbi triplicemcompolitio- 
nem in Homine admittere vifus eft : Prima eftpartium.fflnilariuin > quzex 
elementis componuntur*, quia huc partes ex humoribus, quatuor elementa 
comple<ftenribus,.fa£tz funt :Secunda compofitio-eft partium diflimila— 
rium, qua: ex fimilaribus componuntur: Tertia compofirio eft totius cor¬ 
poris ex partibus difiimilaribus . Ab hac ergo, ranquam ab immediata di- 
uifionejtotius,vfq', ad diuifionera parrium-diftirniianum inclufiue,inchoa¬ 
bimus , analytisum fiue refolutorium ordinem obferuantes . Summzigi- 
tur partes■, in quas totum-.diuid.itut corpus^ vt loquitur Arift.lib.i-. de hift. 
animal, c, 7.) funt hae Caput,.colium,thorax-, brachium duplex,crus 
duplex. Thoracem eam partem appello, inquit, qua: a coilo ad pudenda, 
vfque trunca pertendit. Capitis-autempars,«quae.capillis inteCbLeft >cal- 
ua appellatuiv&c.Diocles autcin-C.arifti-usjepiftola.ad- Regem Antigonumj 
humanum corpus alitci>diftribuit>in caput videlicet, thoracem, ventrem, 
6 c veficam., nulla fa&a mentione extremitatum corporisTertia corporis 
diftributio-multd completior, eft in caput, thoracem, ventrem inferiorem» 
& artus, fiue extrema. Caput, quod Gtacis x*p<*w'.dicitur, eft fuprema 
illi regio > feu femirotundum illud corpus, quod collo fuperiacet ,* quod¬ 
que cerebri , fedis rationis, memoria: & imaginationis domicilium, ac 
propugnaculum dicitur .. Etquoniam cerebrum in fua. capacitate inclu¬ 
dit , fupremus venter a multis appellatur fccum venter capacitatem cauita- 
tis denotet... Thorax-, quem ventrem.medium communiter appellant, li¬ 
cet ab"Hipp.lib.y.-Aphor. itJ. venter, fiipenor nuncupetur, dum.ait : Deftil— 
lariones in ve ntrern. Elpenorem* graecc < 3 tJ/*£appeliatur> quem totius cor¬ 
pori s,truncum.vocattidtmJhlippdibide.arte,.durn«ait,hepar in thorace*» 
contmeri fc&fixamiliabete ledcmv S upemeclaincuhs.-,.q ilibus, idemtho— 
xaxxlamiinir» terminatur: ltfteme v.eibcairiligine. xypixo i de s Sa. diaphrag¬ 
mate .Thoracis tatera.duocfecim coftis;v.trinque tcrminant!aiv-atq_ae'coni-- 
pknturi.a;itciior pats.eft'aspeftGiis., Gr-zcis Latinis,fternum J?6fti~ 

ca. 



DEiPARTIBVS. i P , 

«a pars thoracis tZror , id eft:,dorfum appellatur. Inferna Cauitas» qu? ob 
fui magnitudinem fimpliciter xuKtv, ideft> venter dicitur ,,fuperne fepto 
tranfuerfo, fiue diaphragmate & xyphoide clauditur, inferne ofle pubis» 
ilij, & ifchij terminatur ^ pofterior pars comprehendit quinq; lumborum., 
vertebras >& os facrum didtum. Anterior pars , iviytttfiov »id eft fuper- 
uenterGal.dicitui;abalijs trfw r»VW. xtttu? .Suid* p*p*f• Latinis fumen» 
& abdomen •, Arabibusmiiach nominatur. Quarta corporis pars 
id eft artUs, fiue extrema corporis, funt crura, &T)rachia, ad qua coramc- 
de Iacobus Carpus collum, ab alijs omnibusomifTum, reuocat. 

Ordo fe&ionis corporumexpoftulat,ab inferioriventre,naturalium», 
partium fede,exordiri. Quoniam panes in hoc occlufae»vix ob excre¬ 
menta 'contenta, fanae, & a putredine exemptae biduo permanerent. In¬ 
fimus hic venter,abdomen, quod partes auamplurimas nutritioni corporis 
dicatas (ipfie enim partes, quae fuperfiuorum receptacula funt, vt vtraque 
vefica, .& aafiiora inteftina, nutrimenti organa etiam nominantur a Me¬ 
dicis , vt loquitur Gal.lib. f .de vfu part. c.i 3.) & quafdam generationi in- 
feruientes abdat, appellatur, Hippocrat.Jib.de vfu-humidorum vwytLfptot» 
licet hoc vocabulum pro imo ventre communiter vfurpentMedici. 

Venter hic inferior in partes continentes & contentas communiter di- 
-ftribuitur: Continentes funt exteriores partes, qua: inftar cooperculi par- 
tesomnes nutritioni, vrdiximus,deftinatas,&: quafdam geneiationi,com- 
prehendunt. Vt partium contentaruni fitus, re<fte a Medico dignofeatur, 
in tuas tres regiones iuperiorem , mediam , & infi mam, ventrem inferio- 
lemdifpefcerelabet. Superior pars epigaftrica, media vmbiiicaiis: ter¬ 
tia vMyctrptx ,*., id eft , fubuenrer dicitur, Epigaftrica regio a cartilagine^ 
xyphoide exorditur, 8 c paulo fupra vmbilicum terminatur .* qua: rurfus in 
tre s regiones, mediam , dextram, & fimftram fubdiuiditttr. Dextra enim, 
& finKtra epigaftrij latera hypochondria appellantur^ M-ediayero regio 
huius fuperioris regionis totius nomenclaturam referuat, & epigadiion-. 
communiter nuncupatur . In epigaftrio,fiue media fuperioris regionis 
ventris parte bona pars ventriculi continetur, ac perexigua hepatis portio. 
In hypochondrio dextro potiftima pars hepatis continetur. In hypochon¬ 
drio autem finiftro, fplen, fiue lien , & maior ventriculi pars, pracipue 
fundus fiue bafis eiufdem, vt quibufdam placet, continetur; ficuti coli 
inteftini pars aliqua. Quoniam in ore Medicorum nihil frequentius voca¬ 
bulo hypochondrij>eiusvariasfignificationes exponere par eft. Proprii 
enim , ik magis vfitate vw%ovfpi* fignificant latera epigailrij, quafi dice¬ 
res fubcartilaginea e»inn, iub, fignificat i ;*«*//»* cartilago dicitur. 
Partes ergo vetris fupciioris fuperficiariar, & continentes, quae immedia¬ 
te inferius confequu»u»r coftarum notharum cartilagines ad ytrumquo 
latus, hypochondria , quafi fiubcamlagineae partes appellantur. Aliquan¬ 
do vero hypochondria metonymice accipiuntur pro contentis in eis , quo 
in fcnfu loquiitus eft Hippdib.tf.Epidem. aiens : Succeftiones hypochon- 
driorumconfideranda:, id eftpartium>qua: m hypochondrijs continen¬ 
tur . Inibi enim contentum pro continente accepit. Sumitur etiam anto- 
nomaftice hypochondrion piofolodextto, quod 101 maior hepatis pars 
contineatur. Quo in ienfu loquutus eft Hipp.iib. j.Epidem.fedt. 1. bft.x. 
de Hermocrare. vvoKoylpii* «r yiunstestApue , id eft, Uypochondrij cuften- 
(io molliter. Hypochonduon pro toto interiore ventre futuitur abHipp. 
libr.4. l Aphojifmor.7j. Quibus hypochondria dfttemamurmurant. Sic 

B b x enim 


OrdodiJJe- 
ihomscor- 


Pentris in 
fenoris di* 
ut fio» 


Epigaflrif 
diuifio . 


Varia vo- 
cabult hy- 
pochonarij 
acceptto- 
nes . 


-.196 LIBER TERTIVS 

f enim fynecdochice totum pro parte accipitur. Arift. vero lib. i. de hift. 
' animal, c. 13. totam partem epiga ft ricam fupra vmbilicum fitam, hypo¬ 
chondrium appellat , aiens: Sed fuper vmbilicum hypochondrium eft. 
Hypochondria ,Celfo praecordia nuncupantur; quod circa ventriculum^ 
vtrinque fint, quem veteres Grseci KAflittt appellarunt, vt interpretatur 
Lnuretius Laurentius; qui quidem > licet reliqua curiofe n:que, ac erudite iuxta-< 
perftringi- Gai. interpretationem propofuerit , in hoc tamen a mente Gal. recedit, qui 
tur . innumeris in locis inquit ,| ventri culi 011'ficiura , non vero totirm ventricu- 

Hypochon luin Ketffiav , id eft, cor ab antiquis appellati. PnEcordijergo nomen fe- 
drimn non pto tranfuerfo verius tneliufquc, quam hypochondrijs competit,vt Arift, 
retiepra-- interpretes communiter fentiunt, & videie licet lib. $.de parr. animalium-. 
cordiumdi capite 10. & alibi patfim in opere de animalibus.Plinius edam libro 11. 
citura quod c.37.teftatur, id quod $pfacte gra:ci vocant, pr^cordia appellari. Sed per 
hoc fit fptyctf omnes , praecipue Arift. Interpretes, fepeum tranfuerfum fiuc-» 
phragma % 'diaphragmanominant. 

Secunda regio inferioris ventris, vmbilicalis dicitur. Vmbilicus aurem 
graicis ofjL<p&K«< avo i/Jupeiv a iefpirando dicitui: quod eius mufculi, 8 c 
mollis ac fuppiexconftttutioplurimum libertati refpirationis conferant. 
pifeyArpt ■> id eft radix ventris ab Arift. bb. r.de hift. animal, c.ij.nuncu- 
Vnde dici patur. Vmbilicus enim ipfe ab vmbone dicitur. Vmbo autem vel eft cly- 
tur vmbili peus, fiue ancile, fiue ancilis', fine fcutum j vcleft fcuti prominens rnedi- 
cus. tullium: in quo fenfu redtius vmbilicus ab vmbone dermatur. Vmbilicalis 
Vmbihca - ergo regio, quze quinque aiit fex digitorum longitudinem comprehendit 
lis regio— (Mundinus enim ait, venrriculu quatuor digitis ab vmbilico diftare, & fu- 
nis dtuifio, men inferne etiam ab vmbilico latitudine quatuor digitorum: ita vt fe¬ 
cundum ipfum vmbilicalis regio fit longitudinis odto digitorum, in cor¬ 
poribus fcilicet longis & adultis) in tres adhuc regiones feparatur; media 
videlicet, dextram, atque finiftram'. Media regio totum ferme ieiunuuu 
inteftinum comprehendit.Dextrapars dextrum renem,inteftinum caicum 
& ieiuni inteftini portiunculam quandam. Siniftia regioco li &• ieiuni, 
& mefenterij portionem vna cum altero rene • Dextra (k finiftra partes re¬ 
gionis vmbilicalis , lumbales regiones nominantur, quia ad lumbos ter¬ 
minantur . Vmbilicalis regionis medium adhuc unro[x^Aht»v, id eft, medi¬ 
tullium dicitur: eius cauum yuyyA/Aov , ab inextricabilis contortarque fa- 
genae fpccie: pellicula rugofa yptiA ,id eft, anus, feu vetula, quod corru¬ 
gata fene&utis indicium fir,vt eleganter diferibit Laurentius. 

Tertia ventris inferioris regio vrtya?p/x »\i. hypogaftrica, feu fubuentcf, 
fJypegafiri fiue imus venter vocatur,que lipov vocat H-pp lib.i.Aphor. 3 5. yoroKoihiof, 
ca regionis id eft fubuenteralijs dicitur lib. de nat. muliebri nuncu- 

nomina^ patur. Hxc regio fumen, aut rumen a fuum mammis appellatur, quonia 
partitio, fumen mammarum ntu tumere videtur ad os vfque pubis. Hipogaftrion 
in tres regiones, mediam, dextra Sc finiftram diuiditur • Media pars nomen 
totius retinet , & hypogaftrion dicitur; dextra &: finiftra partes, ilia > quo¬ 
niam in ijs inteftinum iliumiacet,& vala fpermatica. Has duas regiones 
grarci Kin»tae, xoh*s,MyovAt vocant ;quia laxa: funt, pene flaccida:. Ga^ 

2ie,cholago,nuncupatur. Arift.lib.i.de hift. animaLc. 13. ait:Cauum au¬ 
tem commune & fubcartilagij, & ilium cholago eft; Partes vero caux,fiuc 
inanes inter extremas coftas thoracis, &os ilium & ****/> vo* 

cari teftatur Galen. comment.z.Prognoft.In regione media vefica interpre¬ 
tibus Ariftotel.di&aj&Perfio aqualiculus continetur > veluti redum in¬ 
teftinum , E xtie * 




-DE PARTIBVS. i 9 j 

Extremitas fiue infima pars hypogaftrij in tres repiones,mediaro>dexc ra, 
& finiftram diuiditur.Pextra & uniftra Latinis}ignina appellantur, Grae¬ 
cis Media vei o pars pilis contecta ipHCaior, »£»> ivietos^ur itsov» 

Latnus pe&envpubes.f-p/^ofa Vaffeo & Anft.inc rpretibus venitur, aqua-r 
iiculus, &forte commodius, quod fub ofle pubis t vefica contineatur. Se-, 
quentia adhuc nomina collegit Laurentius w&vt •'snfhfjhHHvrAMfi**' 0 v* 
Cj> 0 K 70 V,pp*pP* v ,K^I 7 optof. - x 

In erioris ventris poftica fiue retro pofitapars,(adorfi vertebris ad ofiTs 
facri finem excurrit •> ^/a&^wtgrace vocant jideoauecin&um lumbos alij 
nominant. Di&a poltica regio in tres regiones fubdiuiditur, mediam ni- 
mirum>& duas laterales: Media regio fpina dicitur,atque inferius dorfi fi¬ 
lum fulculi inftar. Laterales regiones lumbi & nates appellantur: qua: re¬ 
giones in inferiorem adhuc & fuperiorem regionem dirimuntur. Superior 
regio, quoniam carnofaeft,a palpando pulpa dicitur,Gr.rcis ^ o'a . Inferio¬ 
ris regiones laterales partes y\*7ei Giarcis,clunes n3tefqueLatinis. Media 
regio inter clunes, natiumqur n. i uram, podicem i anique rugas continens, 
pyga appellatur. Haec cum viris do< 5 tis prolixe deduximus, vt re&e fciat 
Medicus partium contentarum in inferiore ventre regionem, fitumque. Sic 
enim remedium aptandum vni ■parti,alteri non admouebitur. 

CATVT V. 

De Continentibus partibus ventris inferioris. 

R E&e Mundinus ventrem inferiorem in partes intrinfecas & extrinfe- 
cas diuidit: appofite etiam in continentes partes, &: contentas ,• hae 
funt partes omnes in interna cauitat* fub continentibus fitae. Con¬ 
tinentes partes funt, qu;e ventrem conftituuntjcuiufmodi funt cutis, pin- 
guendo, panniculus carnofus, abdominis mufculi cum fuis chordis, & pe¬ 
ritonaeum, Arabibus Syphac . Exhisijfdem quinque continentibusparti- 
bus , quaidam funt toti corpori communes, vt cutis, pinguedo, &: panni¬ 
culus carnofus; quaedam eidem ventriculo peculiares, vt mufculi & peri¬ 
tonaeum . De his omnibus, tam communibus,quam peculiaribus partibus 
hoc in cap. figillatimdifieremus. Sequenti verocap. omnium paitiurru 
.contentarumnaturam breuiter examinabimus . 

De Cute. 

C Vtis duo comprehendere videtur,cutem & cuticulam: de |hac pofiea: 
Nunc de cure, ouae Latinis cutis, alauta, &c pellis dicitur,Graecis lip- 
ts.*,i l (pa ( ,ftpot>S , ipp»t . Hippoc.lib.de arte /«/>•» vocat} lih.de vic. rat. 
in morb.acut ^oplyat \ libello de Inforaui s ^peoput . Homero nvQpmantn *, He¬ 
rodoto fipCirnp > alqs quibufdam tippof* vt accurate colligit dodus 
laurent. Curis eft exrnnum & commune velamentum totius corporis hu¬ 
mani ex femine fimul & fanguine procreatum,in primifq; & fecundis qua¬ 
litatibus vtplurimum temperatum, vt externas abarceatiniurias,|intci- 
«afque partes foueat & colligat, externum obie&um iudicet & exitum Cu^ 


Infims. par 
t is bypo°a- 
ftris dsui- 
fio. 


VoftiCA 
partis wfe * 
riorts ven- 
tris diui/ie 


V tntris in 
ferioris in 
continetes 
C conten¬ 
tas diui fi» 


Cutis nt~ 
mina. 


V(finitio » 




uus 

mus, 


i 9 t LIBER TEUTIVS 

pcrfluitatibus cx habitu corporis exeuntibus cocedat,& requifitum ingreP* 
fum aeri. Expcrientia.n conrtat, cutem efle commune corporis velamen¬ 
tum ,flue operimentum, vt habet Gal. lib.i.de vfu patt.c.t,. &: lib. de fetus 
form.c.i. lib.?. deanaxora.adrainifl:.c.r. Sc !ib;8,de vfuparcc.i. Quod ex 
femine Sc fanguine cutis generetur,patet ex dochina Galeni iib. i.detem- 
peramen. c.^.vbi ait,£utemcflfe mediam quandam fubftantiam inter ner- 
uum Sc carnem. Sed ncruus ex femine At, caro ex fanguine^ Ergo cutis 
ex femine & fanguine fa&aeft ;£t in prima quidem fetus conformatione; 
-vt patet ex Galeni verbislib.de fetus format.c. a. vbihxc habet Hpfius v. 
fetus propria partes funcr Piima«mniam cutis, operimentum atque ami- 
Jt Vfcn*/* a ^ una ’ a nacura cor P or * congenitum. Hinc patet cutem vniuerfam- non ex 
^Sriftmu £ame fenefeente fieri, vt voluit Ariftot,lib.i.de gener. animal. nec exfu- 
teccurrt ur . p er ^ c ^ carnis reficcata: nec ex venarum, arteriarum, Sc neruarum dilata* 
.tis extremitatibus, nec ex carnis Sc nerui textura, fed ex femine, vt dixi, Sc 
* . a fanguine in prima hominis generatione/Ec quia eius generatioita feha- 
!* i ! e ' ^het,velurineruusfenguineusaGalenodicitar,nonquod exncruo Sc fan- 
■ve uti ner^ g tt j nc aut C arne fit contexta cutis *, fed quia fe habet ratione temperamenti 
[angui- ^ ccliquorurainftarlanguiaei neruwvtaileudit particula ,veiuti. Dum 
s * autem lib. 3. methodi med. Gal. innuit cutem er liibiedta carrreproduei,de 

_ . . cicatrice quam de vniuerfali cutefotte loquutus eft Et poflto quod vni- 
Juf UttMr ucrlaleraimeliigeret, quoad fimilimdmem loqueretur: Nam Ciitis vide- 
minum» tur c e habere inftar* carnis exrccatx; vt in cicatricibus apparet; qux ex 
exiccata quidem carne, iimulque indurata nafcunturj ita vt cutis curru» 
ijs ftmitudiuem habere videatur. 

- „ Ex didis prxterea liquet, cutem nonefTe membranam, vt Laurentio, Sc 

^.utintotu jjjjgplacuit. Cutem enim Sc membranam, ranquam duo diftin&a, va- 
sjt mem— ^ Glocis commemorat Galenus, Libro enim fecundo de temperamen- 
bratia. tis capit, tertio inquit ; Porro omnes membraux cute funt ficciores Sco, 

Quod cutis in primis qualitatibus fit temperata, patet ex Gal. loco cir. 
~ . n de tempetam. vbi ait, cutem efle temperatillimam in calore Sc frigiditate; 
i n ficcitate etiam Sc humiditate temperata eftr in mollitie pariter Sc duritie 
iue d loc ritatem obferuat. Nec mirum, cum fic medium quid inter natu¬ 
ram camis Sc nerui. Temperantiam rurfus ei conciliant, venx,arterix,& 
ucrui, quxadillam terminantur;nam hxc inftrumenta , cura parces, fint 
fpermaticx , magis trigidx, quam calidx funt; eorum tamen frigiditas fan- 
guinis tSc fpirituura calore contemperatur^Ergo cutis, ad quam protenfa 
y funi^eorura commercio temperata euadit, feupotius ipfius temperatillima 

natura confer uabitur. 

Cucis ex fua natu a medium colorem inter album Sc rubrum expoftu- 
f) e cu- ^ acc vietur. Ad album tamen magis declinat triplicem ob caufam „ Pri- 
mo, quia feminis, quam fanguinis maior copia ad eius generationem con- 
fluxit, vt Accommodius omnes eius partes fibi cohxrerent, extenderea- 
sLoaquaw tU rque ad totum corpus obuelandum. Secundo, quia quamplures net* 
rntrr4, uu l os f n fe recipit, qui naturaliter albi funt coloris. Tertio , quia pituito- 

fo fanguine nutritur ex GaLcomm.2.Prognoftic. Cum enim neruihuiuf- 
modi fanguine nutriantur, 6chi‘ in cute fruriccntur,cutis neceflario tali 
fanguine fruetur: licet ei purus non deiir. Nam fanguis, qui ad habitum 
corporis confluic, fl quis alius, purus eft; vtpote varias expurgationes paf- 
fus. Vade Hipp.lib.de nat.hom.ait, vniueraca parce aliqaa fanguinem pu* 
aflimum emanare. 



DE PARTMV $: \ 99 

Quod autem cutis ab externis inmrijs corpora protegat,liquidum e ft. 
Nam fine tali indufio frigus acerbiflimos in parte carnea inferret dolores. 
Quod, quotidie experimur in ijs r qui aliquo vulnere aut vicere affe&i 
gido aeri funt expoliti: cuius commercio partes cuteorbaite, veluti mor¬ 
dentur : quod Hippocrarem mouit vt diceret,-frigidum e fle mordax 
vfceribus. Nec folum corpus-ab externis iniurijs tuetur, fed corpus infu- 
perfouet. Primo, quia cutis omnium partium corporis colligationem & 
compagem exhibet , vt loquitur Hipp.lib.de nat. oflium . Eft enim cutis r 
quae partium vnionem &. vinculum conferuat, tueeurque. Secundolquia 
fine cute vniuerfus calor & fanguis extrorfum diffluerent p quia ad cutem,, 
vt dixi, vafcula terminantur, venuhe >.arteri z * & nerui, caloris omnis & 
fanguinis ad partes delatorum foli vepres. Defedtuenim.cutis in inter¬ 
trigine , vel in femoribus propetefticulos , vclalibi fa&a, partium humi- 
ditasextrorfiimquafl perpetuo defluit, donec excoriata: partes fcharaiTu 
contrahant,, vel litu aliquo vaforum olcula obturentur.. Cutis ergo non_» 
folum r vrcoipus ab externis iniur,ijs tueatur, vtilis eft ,fled vt totum cor- 
pusflaueat ,& vniar.. 

Dixi cutem non ob didas folum vtilitates connatam efle, fed propter 
alias,tres v quas feriatim recenfebo ., Eft enim cutis tanquam iudex. radi- 
fium qualitatum in fuperficie corporis. Qtiod Galenusconfirmaflibr. de 
temperam.c.vlt.aiens: Id aurein genus eft hominis cutis , vtpote omnium 
extremorum', calidi ^frigidi,humidi, ficcf, vere media: maxiirujflue ea r 
quae eft in manurhaec enim.omnium'fenfibilium veluti norma futura erar, 
tadus* nimirum: inftrumentum ,prudentilEmo animalium proprium, ab 
ipfa natura praparatar: quo magis eamab omnibus extremis, calido ,-in— 
quamvfrigido ,ficco, humido , pari abefle interuallo oportuir.- Iam_, 
vtique &; conflat, ex horum omnium aequis portionibus, non compofitis 
modo, fed etiam per totas fe mixtis •, quod noftrum plane nemo efficere_-> 
poteft',.fed eft naturae opus:.. Statuit enim cutem efle mediem inter qua- 
tuor elementa, & confequentertemperaram^fine exceflirvllius qualtra- 
tis primae ,* imo in duritie & mollitie eft adhuc in medio ftatu, id eft ,nec 
minis mollis , nec excefliue dura y.vt ibidem fatetur . Verum cutem illam-, 
interi ori s : man us tempe rati (Ii m ain pt o n un ciat - 

Vult igitur Galxutero efle tadiliu indicem,eamq^ideo efle temperatam 5 
&.probe commixta; quod indicat cutem efle fimplicem parte in primordio' 
generationis procreatam : Qua: quidem idoneum eft inftrumentum tactus; 
in fuperficie corporis. Nam temperata eft » 4 imul ,&> nerueaatque adeo 
idbnea ad improportionata obietfta, fimul & proportionata iudicandai,-. 
Vatia porro corpori quotidie occurrunt,-quae velipfumfouenr, vel male 
afficiunt . In parte ergo exteriori exploratoreeguit>qui commode poflet: 
fuauioribus occurfantibus obie&is in vniuerfi corporis conteruationem_» 
Sicile confentire,& aTebtis humanae naturae, euerflonem minannbusallko 
diflentire*. Cutis ergo talis eft Explbratrix in ambitu corporis.. 

Uri’ cutem efle inftrumentum tadlus irrexterrori parte corporis r Nam' 
< prterer curaiialiaetiamaadus inft'rumentareperiuntur, vt in internis par- 
tibusquoridianoexperimeutO’cqmpertum'habemus*in:quibus.vari)doIo^- 
fesr&rcTttciaciKaiidiesif»fta'catmir.. Dblor ergo vrgentiflimusventriculi 
€reitislpa[iquandox:ontrnger!s?,qiii i communirercardiaIgiaiapprdlatur:,-fa-- 
mcoiTtfinGmnrrironim^ix^2gi^rs> ibi^ompikatas^eflc. J org^num; prasci- 
fcnftis; radius;.. Dolon caUcnss etiam* aftendir,dareftim' tunica im> 

tne;m 

C 


vjit$ 

cutis . 


Cutis e fi 
inflrumcn— 
tum taG?u& 


Cutis eft 
medium in* 
ter quatutr' 
elementa 


Sola cutis 
non eft in— 
ftrumentHi 
talius »• 



Caro norL, 
eft taffus 
inftrutnen- 
tum quid¬ 
quid setiat 
Arift. 


Cutis ejl v 
tilis vt per 
tam exire 
menta ter¬ 
tia cotho¬ 
nis cuacue 
tiir. 


Occulta e- 

uacuatio 

quid* 


»0 LIBER TERTIYS 

mcmbranofam > nerueamque » eflc tactus inftrumentum . Dolcres pro* 
fundi quafi in oflibus percepti, licet fupra conuexam offis partem perci¬ 
piantur, luculenter indicas it, perioftium,id eft,membranam,os contin¬ 
gentem , inibi >efle ta< 5 his s pra:dpuum inftrumentum. Sapores in lingua^ 
etiam a membrana fimul 3 c neruis percipiuntur: nam guftus, ta&us quida 
eft. Tacftus ergo inftrumentum, funt cutis , nerui, tk membrana:, fiue-a 
membranofe, & fibrofae partes. Garo autem virtute membranarum,fibra¬ 
rum , nemorum , venatum, tk arteriarum , qua: funt partes membranofa:, 
fentit. Vnde non re£te Ariftdib.i.de part.animaLcarnem aliquando me¬ 
dium , aliquando tadtus inftrumeiitu conftituit: nam fi id veritati con¬ 
grueret , parenchimatum caro exquifito fenfu polleret } cuius tamen con¬ 
trarium experimur. Nam hepar exiguo penitus fenfu prarditum eft} quia 
membranis, aut neruis perexiguis conflat. Pulmones pariter vix ob ean¬ 
dem rationem fenriunt. 

Quod denique vtilis fit cutis , vt per eam, veluti per cubrum , vapores 
fuliginofi , & reliqua excrementa, quibus corporis habitus fcatet, excer¬ 
nantur , non prolixa eget probatione } cum fudores per eam quotide eua- 
cuari contingat, tk excrementa craffiora camifijs,imimiont>ufque ami&i- 
bus adhaerentia, fimul atque illa, qua: per difflationem occultam euacuan- 
tur. Difflatioenim occulta eft, quando lupeithia extenuata in moduuu 
vaporis natura euacuat; vt loquitur Gal. Iib.6. Aphor.2.vbi hos > in quibus 
frequentiis talis euaeuatio fit, commemorat, aiens : In ficcioribu-s fecun¬ 
dum naturam temperaturis, nulla omnino fuperfluitas manifefta, nequeo 
fenfibilis per nares effluit ex cerebro: ficuti neque per cutem fudor; fed il¬ 
la , qua: a Medicis difriatio occulta nominatur, f uperflua extenuata in mo¬ 
dum vaporis euacuat. Humidioiibus vero naturis ienfibiles fiunt fuper- 
fiuitates&c. Occultaulla euaeuatio, quam Gal. commemorat,licet in_, 
ficcis temperamentis loco aliarum euacuationum fiat, leuera tamen fitin 
■humidis' corporibus ,• vt ex varijs Gal. locis conllat, qui in pueris euacua¬ 
tionem concedit } tk prxeipue, dum per fomnum aliquando non folium# 
recreantur, fed critice curantur} tametfi nulla appareat mamfeftaeuacua- 
tio. Ergo m humidis etiam corporibus, dc pnecipue virium robore fulci¬ 
tis , praeter mamfeftas»occulta etiam euaeuatio iit: & id , quod ita inlenfi- 
biliter euacuatur,tenue excrementum tertire coctionis dici queat} ficut id, 
quod iudufijs haeret, craflum. Sudoris vero materia eadem eft cum mate¬ 


ria vrinae. 

Quod autem cutis hunc vfum corpori contribuat, vt excrementa ad 
eam tranfmiffa recipiat, eaque rurfus a fe extra coipus quidem propellat, 
tk inftar communis femina corporis fe habeat,quotidiana comprobat ex¬ 
perientia . Vnde Hipp.lib.de infomnijs, ait: Per cutem purgationem fieri 
confert. Nili .enim natura ipia fatpcnumero euacuationem per cutem-, 
mdlita effet, Hippocr. neuciquam euacuationem per cutem heri fuafiftet. 
Proinde vbique euacuationem, quam ad cutem natura molitur ,fummo- 
pere laudat Hipp. In Aphor.enim ait, melius efte eryfipelas extiorfum ab 
intimioribus partibus vergere, quam vicc verfa ab exterioribus ad interio¬ 
ra. Lib.etiam 6. Aphor.37.a1t: Ab angina habito, fi tumorhat in collo, 
bonum ; Poras enim morbus deducitur. Galen.in commen.aic, id commo¬ 
de fieri} quia ex intimioribus tk principalioribus partibus palliones ad cu¬ 
tem tranfterri confert. 

Galen.iitu.Aphor, comment,2 i.iitius Aphotifmi: Quo natura vergit, 

eo 




DEPARTIBVS. 201 

co ducere oportet per conferentia loca, ait: Sunt autem euacuationibus 
conferentia loca, inteftina, venter, vefica, vtcrus ,cutis vniuerfa. Ad- per quas 
huc palatum, Sc nates, quando cerebrum expurgamus, vel per fanguinis fiunt cut- 
profluuium fit excretio. Cutis etiam tranfpirationem, fpeciem euacua- cuat tonet. 
tionis,conftituit idem Gal. lib.de arte med.c.S^.vbi loquendo de febribus 
putridis, ait, indicatione in his e (Te euacuationcm & alteratione: Euacua- 
tiones autem, inquit, fiunt ik per fanguinis miflionem, & clyfteris vfum, 

8 c per vrinse vias i atque eam quae per cutem fit, tranfpirationem . &c.Lib. 
autem de cauf. morb. c 6 . vfus tantum gratia a natura condituram fuiiTe_> 
pronunciat. Podquam autem quatuor naturales facultates in qualibet cor¬ 
poris parte latitare alleruit, ait .* Et cum materia ipfa fuperflua duplex ge¬ 
nere exidat: aut enim quantitatis ratione, aut qualitatis. Cum denique^ 
omnium corporis partium non squale fit robur, quippe principaliores 
partes datim ab initio natura maiori robore dotauit rnihil mirum , fi in im¬ 
puris corporibus ,in quibus plurima inutilis materia redundat, ad ignobi¬ 
liores partes aliquid confluar. Nam fuperfluus humor, vt qui a partibus 
omnibus robudioribus expellatur, ac nullibi confidere queat, tandem ad 
imbecillimam omnium perucnit partem. Hxc veroalia, atque alia in di- Cutis a na 
uerfis corporibus exidit aut quia in prima animalis formatione eide parti tura confli 
aliquis enor contigerit,vel podea aliquam fufeeperit noxam •, aut quia ta- tuta eji ad 
lis natura eife debeat, quemadmodum cutis: hxc enim ( vt qua: nullam-, excremen - 
operationem habet, fed vfus tantum gratia a natura indituta ed ) optima torumfufee 
ratione partibus alijs,qdx aliquam habent .'operationem, imbecillior ed ptionem . 
fadta. Ed enim quoddam veluti velamentum,atque ami&us animalis 
cognatus,cum neque coitionem»neque alimenti digedionem ,neque,* 
fanguinis generationem , neque pulfum, neque refpirationem , neqtic vo¬ 
luntarium motum , neque omnino operationem aliquam afferat animali-, 
ac prxtetea cum omnium aliarum partium extima fit collocata, non abf- 
que ratione totius corporis excipit excrementa. Multa enim ab initio in- 
ftrumenra, expurgandae materiae inutilis gratia natura molita ed. 

Plura notatu digna in hoc contextu exponit Gal. Primo enim confirmat 
cutem in prima hominis efformatione vna cum reliquis corporis partibus 
fuiife productam, vti iuperius diximus. Secundd demondrat cutem nul¬ 
lam habete actionem in commune bonum animalis. Nam co&ionem fi- 
cuti ventriculus non celebrat,nec alimenti didnbutionem,ficuti venae; 
nec fanguificationcm, vt iecur; neque pulfum, vt cor,& arterix-, ne¬ 
que refpirationem »vt pulmo,& feptum tranfuerfum, mufculi interco- 
ftales &c. nec m®tum volfitarium ,vt mufculi. Habet tamen facultates 
naturales *, imo & fentiendi. Natura enim tcrminauitad eam triavalo- Exponitur 
rum genera, venas, arterias, & neruos, vt fentiar, vitiat, foucatur & nu- Caleni tex 
triatur. Galenus libro(decimofexto de vfu partium capite decimo inquit: tus . 
Nonnulla vafa exigu* necedario ad cutem peruadunt,alimentum parti¬ 
bus ,qua?illic fun t»praebitura. Lib^de loc.affecd.c.io.ait: Primo autem 
quod nerui per vniuerfae manus cutem difperfi ,’quibtis feptiendi facultas 
ad ipfam defertur. Lib. rurfus de ncruorum diflcct.c.f.ait: Gingiuis praete¬ 
rea ,dentibufqu e , ac cuti qux circa faciem ed ,per hos neruos fenfus ed. 

Cutis ergo, quia ex fe nerttea, neruofq, aliunde fufeipit, vi fentiendi prx- Cutis non 
ditacdiVt fit proximus & immediatus tattus iudex, refpedlu rerum ex- cftvnicum 
tlinfccus occurrentium: nam non ed folitari um fenfus ta&us indrumen- talius in - 
^Ciun > aut iudex, fcd neruus potius, & quod nerueum cft, ac membrano- ftrumen tu 

C c lum. 


F enicuit 
orificiurru 
exquifitijji 
mo iefu pol 
let. 


Per 'entem 
ner exter * 
nus ingredi 
cur , quem 
arten t at- 
trahunt:[i 
CJiti ex ve¬ 
nis fpi ritus 
naturales , 
Jeit quod in 
(anguine te 
nius e fi. 


Si euiden - 
tibus aper¬ 
turis care¬ 
ret cutis , 
no audiret 
nec vide¬ 
ret ho.no , 
nec os ape¬ 
riret nec 
per anum* 
O' pudeda 
(acet C?v- 
nn.vn ege¬ 
reret. 


202 LIBER TERTIVS 

fum:Neruus cmra ad cutem ,Sc partes internas fentiedi vim defert,vt habet 
Gal. lib. 16. de vfu part. c. i. Propter neruos autem exquifitilfimo lenlu 
praeditum eil ventriculi orificium , de quo ideo loquitur Gal.lib.i. de fvm- 
ptom. cauf. c. 7. hoc ritu : Creterum nullum membrorum aut ita exadhim 
habet fenfum , aut vttumque principium (id eft cerebrum , & coi) vna fe- 
cuin afficit, fictit os ventriculi. Quod denique naturalibus facultatibus 
cutis praedita fit, patet , eo quod fit pars corporis. Pars autem quaeuis nu¬ 
tritur. Ergo & cutis. Tertio,in produ&o contextu Galen. communem 
vfum cutis declarat,aiens, ipfara a natura in principio fuiflfe produdfcam, vt 
e flet commune receptaculum excrementorum habitus corporis, vel fcnti- 
na communis, vt alibi loquitur. Verum hic communis vfus minime exclu¬ 
dit alios a nobis in defcriptione cutis commemoratos. 

Quod tandem cutis hanc habeat vtil ratem,vt aditum externo aeri con¬ 
cedat , qui ab arteriolis ad cutem terminatis nirfus interius attrahitur, pa¬ 
tet cx Gal.hb.3.de facul.nat.c.i4.fic : Ergo^fi ambo componas, illum quod 
hic eius fit motus, tum quod omne dilatatum cx vicinis ad fe trahat, nihil 
miri ubi videbitur, arterias omnes,qua: ad cutem finiuntur, externu aerem, 
cum dilatantur, attrahei e:quae vero parte aliqua ad venas fc aperiunuquod. 
tenuillimum, maximeque halituofum in iis fanguinis elt, ad fe trahere^: 
at qux propinqua: cordi funt, ab illo ipfo aliquid trahere. Hic enim vfus 
eximius elt : nam aer attractus per arterias ad cutem terminatas, non fo- 
lumarterijs ipfis, feufpiritui &c languini arteriali commodum afferc,fcd 
cordi ,* vt patet in apople&icis acceifionibus, epilepticis, fyncope ex vten 
fuffocatione m mulieribus, aut alia ex caufa hominibus fuperuenientei in 
quibus omnibus affcdtibus refpiratio non apparet in corporibus : vice cu¬ 
ius fagax natura tranfpirationem molitur, ita vt per cutem tunc excremen¬ 
ta excerni cenfeantur, Sc ambientis aeris ad interiora attractio. Hanc enim 
tranfpirationem per animalium cutem fieri conceffit ipfemet Erafiltra- 
tus,tefte Galeno libro de vena: fe&ione aduerfus E rafiftiatum capite 
& vltimo. 

^DeCutis Aperturis . 

H \itenus de varijs vfbus cutis • Diximuskamcn cum Gal. cuterru» 
eire continuam, quod lana mente incelligi debet. Nam cutis va¬ 
rijs conflat foraminibus, magnis nimirum Pc paruis. Magna ,fo- 
ramtna funt apertura oris,oculorum, aurium ,nafi , ani , & pudendorum*, 
qua: quidem magni funt vfus in corpore humano ,vt cuiuis , etiam ple- 
beio>innoruit. In horum ergo expofitione nonvltcrius fiftendurn : curis 
enim varijs in locis vtiliter perforata ell, vt habet Galen. hb.17.de vfu par¬ 
tium cap.t. 

Secundum genus foraminum, funt quidam exiles meatus, quibus cutis 
ita abundat, vt cribri inflar fe habeat * tk praecipue in ijs, qui acriori calore 
funt praediti: nam (1 qui fint meatus, fiue ipiracula, fiuc pori in cute, a na- 
tiuitatjs exoidio exiles funt, & numero pauci: at vero ineunte artate co- 
piofiores,5c maiores: maxime vero, vbicaior acer e (13 cum calor acerlk 
prxeipuus pororum efte&or. Vnde bilioli, quam pituitofi multo pluribus 
poris abundant. Propter eundem acriorem calorem, cutis virorum rarior 
efl feminarum cute, vc ex comtnent. lib.aphotif.colligeie licet. Imo 

c<pm- 


DE PARTIB VS. 203 

comment.i. in lib. i. Epid.Gal. a(Ter : c,obturacos efle poros in ijs qui cuto 
alba praedici funt. Vnde pilis non fcatent. Ex aduerlo illi, qui pallidi aur 
citrini coloris funt, cutem habent rariorem, vt appaiet ex pilorum copia. 
Cutis enim rarae indicium cft pilus, ex Hipp. lib. f. Aphor. 69. Fororum m 
cute nece ffiratem plcrifque notam efte exiftimo, quod fine his tertiae co¬ 
cionis excrementa in penitioribus corporis partibus puriori fuccointcr- 
mifcerentur,eumque fimul ac ipfas folidiores partes fuo commercio inqui¬ 
narent . Cum ergo ineunte aetate, tk in adultis, acriora generentur recre¬ 
menta , vtpote ex parte fuliginofa, fagax natura, cogente neceflitare,plurcs 
in cute poros molita cft. Per hxc, vt dixi,fpiracula, fudores , crafia excre¬ 
menta fubuculis adhxrentia, Sc prxtenues quidam vapores (imo & inft>-- 
fubftantia noftra a calore attenuata) quotidie euacuari confueuerunt, ds 
quibus loquitur Galen.lib. 1. de fanit.tuen.c.n. Quoties autem eadem fpi- 
racula propter aliquam caufam conniucre contingit, recrementa euacuari 
folica,intus cohibita, febrem, obftrudtione,aliofq; morbos progignat.Sxpe 
etiam accidit ex cutis conftipatione,ea qu$ prope cute’ funt fuperflua,ad m 
teriora , ventriculum, inteftina, aliaque membra retropelli, aluique fluo - 
rem concitare. Galenus lib. 5. de facul tat. nat. authoritate Hippoc. lib. 6. 
Epid. Sc lib.q.de morbis,hanc, doctrinam his verbis confirmat: Ergo quid 
miri cft, fi etiam ab vltima corporis parte, qux ad cutem eft‘, ad ipfa vfque 
inteftina & ventriculum aliquid tran slatum peruenit ? Quod ipfum quoqv 
Hippoc. nos docuit,- fcilicetnon fpinrum modo aut excrementum,verum- 
etiam nutrimentum ipfum ab vltima, & funama corporis parte, eo ,vnde_> 
primum afeendit,rurfum deferri. Quippe minimum momentum expul¬ 
tricem facultatem huc, vel illuc impellit, vt qux per tranfuerfas fibras fun- 
dtionem fuam obeat, ocvlfimeqj ab eo vnde primum cft, ad eum, qui ccn- 
trapofitus eft,finem tradatur.Non eft ergo nec a ratione alienum, nec eiuf- 
modi quod fieri nequeat, fi pars ea, qux ad cutem eft, in folido interim fri¬ 
gore fubito ftipata, vbi ,& imbecillior eft reddita , & quem prius circa or- 
tenfam infperfum habuit humorem, vt onus potius, quam prxparatum ali¬ 
quid ad nutritionem fuftinet, coque pellere a fe ftudet: fimul autem vi.a_., 
qux foras fert, denfitudine eft intertlufa : alienum, nquam, non eft ,fiad 
eam , qux intro fert,conuertirur: itaque quod ofter.dit, in vicinam fibi par¬ 
ticulam violenter coa&uni an:clitur: atque ila rurfusin eam,qi:ar fibi 
proxima eft: neque id fieri defiftit, quoad translatio ad interna venarum 
ora finiatur. 

Galenus, poftquam in ileo affetftu, ob prxclufum tranfitum per infernas 
vias , ftercus vomitu excerni afleruitj idque propter vehementiam, violen- 
riamque facultatis expultricis, quae non raro choleram etiam morbum., 
in quo per vomitum > tk per alui deiedlionem corpus euacuatur, ef¬ 
ficit : rurfus, ait, confimilem aliquando motum violentum a circumferen¬ 
tia & ambitu ad ventriculum & inteftina vfque fieri, fuperucniente inten- 
fo quodam frigore cutem penitus conftringeme, Ite fubftratas fimul partes 
exprimente. Vidi enim Virum rcligiofum ftri&ioris regulx,qui ligneas fo- 
leas, quibus innitebatur calceamentorum loco, fingulis diebus mane in^ 
Conuentus horto, quo fe conferebar,deponens, nudis pedibus in frigidiori 
loco tantifper immobilis ftabac:cui lllico, quod frigus efiet fubito perpef- 
ius, defiderium exonerandi aluum accedebat. Propter hybernum frigus 
cucis fpiracula occludens homines liberalius quam cliate,in qua pon plun- 
Hium referantur, metuntidque iuxta Hippocr. & Galcn. fententiam: non 

*C c 2 aliam 1 


\ 


Occlv.fi s ps 
ris c uti s 
plura fu - 
perueniiit 
morbi. 


Vomitui 
in ileo & 
cbolerrLj 
m orbo. - 


Cur hycmt 
qua affate 
plus mei ut 
bomir.es. 



Re (er at ia 
medicame 
ta occlufis 
poris con - 
utniunt . 


ilm rar& 
funt textu 
r& exter¬ 
nis iniurijs 
ebnoxij , 
qui denfx 
internis . 


Corpus per 
fpirabilcs 
imbellius > 
fed falu- 
briusfaci- 
lius een- 
ualefcit . 


204 LIBER T E R T I V S 

aliam quidem ob caufam, nifi quia ferum, quod ad cutem vergebar, intus 
retrogrado motu propter frigus conftip?ns & comprimens , refertur . 

Quoniam igitur occlufis poris(quorum non modo reliquum corpus vni- 
uerfum,fed etiam tota cutis plena eft,vt habet Gal.lib. i.de famt. tuen. cap. 
i a.) quamplurima fuperueniunt mala,Medicis peritioribus placuit eos re¬ 
mediorum aperientium minifterio ;illico referarc ; Vnde Gal. lib. 9. de me¬ 
dicam. fecundum locos c. i.de I&cricisjaitjiemedia conuenientia ad poro- 
rum apertionem efTc balneum aquarum potabilium (tepidum tamen) 8c af- 
fri&um , fiue litum oleidifcutientis,omniumque rarefaciendum cutem.» 
quale eft cham^melinum fk anethinum oleum , ac cicinum , vnguentunu 
gleucinum,crocinum, irinum,& amaracinum. Chamauuelum v. fiue cha¬ 
momilla fummopere commendatur a Gaien.lib.3. de fimpiic. mcd. facult. 
c. 10. in febribus bilioiis, & maxime ijs, qua; a cutis denfitate oriuntur. Re- 
<5te faneplerique medicorum, pororum , & praxipue cutis apertioni ftu- 
dent. Nam cutis denfiilima, aut praeter modum rara ad fanitatem fouen- 
dam nullatenus vtilis cft,tefte Gal. lib. 1. de fanit.ruen c.io, vbi haec habet: 
Cum namque animalis corpori duplex inflet incommodum: alterum ab 
externis, ac alterum ab internis occafionibus -, quo ru certe rara» mollifquc 
cutis eft, ij ab extrinfeciis imminendbus malis facile tecanturiquorum den- 
fa, ac dura, internis. Praeftat ergd,vtrumquc declinafle exceffiim , nec adeo 
denfam reddidiife cutem, vt corporis trafpiratum prohibeat: auc raram, vt 
facile a qualiber extrinfecus incidenti occafione hedatur. Hoc contextu 
indicat Gal. morbos ordinarie ab extrinfecis» vel intrinfecis caufis proce¬ 
dere. Extrinfeciis aegritudines accedunt ratione vanae difpofitionis noxis 
ambientis aeris. Ab inrrinfeco morbi refulcare dicuntur, qui ab humori¬ 
bus,quantitate,aut qualitate peccantibus,originem trahunt. Vult igitur Gal. 
hos x qui dsnfa cute circumambiuntur, facile in morbos incidere, qui ab in¬ 
ternis caufis procedunt-, quia quoties cutis fpiracula,aut pori occluduntur, 
humores qualitate, aut quantitate peccantes,per ambitu corporis, vt natu¬ 
ralis ordo expofeit, non euacuantur-, nec calor natiuus ab ambiente acre, 
qui libero ingreflu caret, folito more ventilatur. Similiter illi, qui cure ni¬ 
mis rara & aperta praediti funt, facile in morbos ab externa caufa , id eft, 
aere alterato, procedentes, incidunt: difficulter vero in morbos a caufa in¬ 
terna ortos. Nam corpora rarae texturae porola & aperta radiem mgref- 
fum ambienti aeri concedunt ; adeoque pro varia ambientis difpolitione» 
facile» 6c ipfa difponuntur, ad intemperiem frigidam, fi aer lit frigidus* 
calidam fi calidus; ficcam fi ficcus; humidam fi humidus* aci putredinem 
fiputridus-,ad peftilentem ftarum,fipeftilens&c.A ciufis vero internis, 
fi non immodicis, difficulter laeduntur- quia om 11 fi# perfluit at 1 liber darut 
exitus per ambitum corporis, &c corpus fufficieter difflatur, vetilarurue ca¬ 
lor natiuus. Hippoc. enitn hb.de aliment. dixit, raritatem corporis, vi cu¬ 
ius per cutem copiofa fit euacuatio, eile lalubreni: corpus autem ad tran- 
fpirationem defum , ita vt modica fiat per curem euacuatio,infaiubrius ef- 
fe profert. Verum , qui probe perfpiranc, inquit, imbecilliores , &c fanio- 
res, & faeile conualefcunt: qui male perfpuant, antequam agrotant, ro- 
buftiores, aegrotantes autem difficulter conualefcunt. Ideo Hippoc. rara 
corpora faniora effc, & facilius ex morbo, dum aliquo corripiuntur »con- 
ualefcere ait-,quoniam ita ex habitu corporis eorundem per cucis poros ex¬ 
crementa euacuantur, vt nullis fcatere debeant luperfiuitatibus:(ob co- 
piofam hanc per habitum corporis cuacuationem Hippocr, lib. 6. Epidem, 

ait; 


DE PARTIBVS. soj 

ait: Cutis ratitas, eft ventris denfitas: quafi diceret, aluum non fubduci aut 
fluere ijs, qui raram habent cutem: quia per cutem raram, habitumq; cor- 
poiis rarum fuliginofa, biliofa, ichorofa, & falfa excrementa, qua? per fe- 
ceflum non raro excernuntur, per habitum corporis rarum adambientenu 
aera diffunduntur )Hos eofdem imbecilliores vocat Hippocrates *,quia no 
folumexcrementa, fedinfuper calor naciuus partium, humidum radicale 
& folida earundem fubftantia non leuem patiuntur iaduram: Nam hian- Corpora ra 
tibus impense fpiraculis, calor naciuus extra corpus perpetuo volitans hu- ra . ( ^ 0r ' ls 
midam & folidam partium fubftantiam fecum fuo impetu in ambientem nntmi tA “ 
aera rapit. Eft enim de natura caloris fefe a quibufuis vinculis &angu- 
ft i oribus locis,omni mfu expedire,^ ad cognata elementa, aerem, ignemq; tiuntur . 
ten Iere. Nihil etgo miri, fi corpora tunc imbecilliora reddantur , lique-» 
viribus non adeo polleant,ac corpora denliora, qua?, tametli habitum non 
habeant a recrementis liberum , validiora funt \ quia calor natiuus non ni¬ 
li modice exterius fertur, atque diilipacur.Verumtamen dum femel in mor¬ 
bos labuntur, curationem difficulter fufeipiunt quoniam excrementa ar¬ 
de ab occlufis locis comprehenduntur,ibidemque diutiffime, donec com- 
putrefcanc, referuancur •, 5 c fumrna cum ditficulcate exirus illis praeparari 
poteft. 

Quemadmodum ergo nimia cutis denfitas vitiofa eft, fic ftatus contra¬ 
rius, raritas. Nam propter excedentem cutis raritatem fpiritus quiuis re- 
foluitur,& mors nccellario fuccedit: vr in profufiori gaudio non raro 
c6tigit,6c integritudine illa epidemica,qua? fudor Anghcus dicitur,in quo Caudium 
ita pori adaperti fuere ,vtfanguineo fudore laborarent «egri. Cum autem cau J a m9T 
yafcula numerolilfima ad cucem terminentur,non mirum fi his apertis fan- tts * 
guis fetifus Sc tenuis per cucis poros profundatur. Quid fimilej huic 
cruento fudori vidit Gal.comm.in lib.de fraduris, vbi explicatas fafeias, 
quibus partes etiam non vulneratae circumuoluebancur, cruore confper- 
fas reperit. 


De Cutis different ijs. 


C Vcis differentias defumunt multi ex pluribus capitibus.Primo a fub- 
ftantia: Vnde quaedam mollis, lenunque & rara dicitur ; quaiis eft 
cutis faciei, feroti, Sc penis, relpedu cutis aliatum partium. Ex ad- 
uno cutis in capitis vertice, plantis pedum, dura eft, cienfaque : cutis 
vero volae manus eft tanquarn quid medium inter duram, & mollem. Se¬ 
cundo a diucrfa connexione cutis cum fubftratis pattibus»vna tenacifii- 
me haerere dicitur; vt cutis vola: manus > oua? fuppofitis mufculis anfti(fi¬ 
me haeret: cutis faciei, fubftrata? carni; vt habet Gal.lib.a.dc vfu part.c.6. 
e contra cutis thoracis,& vctris facile a partibus,quibus coh^retjleparatur. 
Tertio a moru: nam cutis in frote & facie fere vniuerfa ad nutum noftrum 
mouetur i quia mufculis mobihbus fubiedis arde cohaeret: reliqua vero 
corporis cutis immobilis eft. Quarto a fenfu: Vnde cutis pap llarum mu¬ 
lierum, radicum vngium , x extremitaris yudendi,exquifiti fenfus eft; 
quia nerui copiofi ad illa loca teiminanturjvt l quia partes 1 emperatae funt. 
Contrarium vero appareoin cure plantarum pedum,quae non ita fenfibilis 
eft, ficuti nec cutis aliarum partium. Quinto a pilis: nam cutis alicubi pi- 
lofa eft: alicubi fine pilis perieuerati vt videre licet in vola manus & plan¬ 
ta pedis pilis expertibus. .. J)i 


Ex quin¬ 
que capiti¬ 
bus cutis 
differenti* 
ac /umun- 


ur. 




ao* LIBER TERTIVS 

De Cuticula. 

Quid cuti - w D*> quod Grxcis epidermis dicitur , a Latinis fumma cutis, vel fupercu- 
cula . I tis, vel cuticula appellatur. Cuticula,vt volunt nonnulli» eft tenuifli- 

<■> ma efflorefeentia vera: cutis,indat tenuioris pellicula: ceparum : qua: 
tanquam vera: cutis terreum excrementum extans omni fenfu caret. Quod 
autem fenfu careat,id probant ex Hipp.lib.de carnib.Extremum corporis» 
inquit,aeri expofitumnecenTarib pelliculam contrahit occurfu frigidi & 
ventorum. Propter hanc authoritatem puellos recenter natos > nu llam ha¬ 
bere cuticulam aiunt. 

Varios vfus cuticula: tribuunt: Primus ed, vt fit mediam ta&us *, quia 
fenfibile pofitum fupra fenfum ,non facit fenfationem . Secundus vfus 
edjvt veram cutem exadte fenfibilem ab externis defedatiniurijs. Tertius 
Quatuor vfus,vt impediat perpetuum humoris,& fpirituu effluuium extra coipus, 
euticuU v vafculorum terminantium ad cutem ofcula di pando. Quartus,vt fcabram 
fus • & inaequalem cutem veram perpoliat,& lacuiger. 

Quorunda Quorundam Medicorum‘opinio fuit,cuticulam ex rofeido madore ve- 
opinio, ra:cutis injprimaconformatione enafei. Omnes tamen cuticulam fenfu 
priuarecontendunt. Gal.tamen non videtur omnimodum lenium cuti¬ 
cula: adimere *, vt ex his eius verbis lib. f.Aphor.77.coll;gitur: Sicuti enim 
cutis fuperficies (quam epidermida, id ed fuperiorera pelliculam nomi¬ 
nant ) in fcabie, lepra, atque lychenibus.tcnue quiddam terni.tir,quale ed, 
quoti ferp.ntum fencadam nominamus*, fic vbi in partibus interioribus ea, 
qua: eft veluti cutis tale aliquid patitur: & cafus erit partioni fimilis. Cu- 
Cuticula^ ticulam enim hic vocat Gal.verae cutis fuperneiem: qna: fuperficies eft ex- 
vtuere vi - ternum latus, aut conuexa pars cut s: vnde fequitut > ipfam viuere, cum-. 
detur. fit cucis , partis viuentis , particula . Pmerea cuticulam afilmilat Galenus 
pellicula: interiori inteftinorum, velica:» vreterum, venarum , ai feriarum- 
que. Sed htec pellicula eft pars viuens. Ergo Sc cuticula. Atq,*adeo,cum to¬ 
ta cutis ex cuticula & cute compaida,neruea fit fk viucns,cuticul«e omnis 
fenfus non eft adimendus. 

De Adipe. 

estep, hfxoe , fa:pe confunduntur a multis. Latine adeps, fiuc 
pinguedo inuiitincte dicuntur. Vifus eft Galenus ea ita confunde- 
Vinguedo re »vt fecundum magis tantum, & minus differant, vt in progredu dicc- 
& feuum-j mus. Commode idipfum magis ik minus ab Ariftot.diftingmcur varijs in 
fecundum-, 1 ocis operum de animal. igitur , licet adipem & pinguedinem ac 

magis i & axungiam fignificare videacur, magis diftindte pinguedinem axungiam- 
minusdi — ue . ctAp autem idem cnc ac adeps, aut feuum ,fiue febum, liue fe- 
(Hnguufl- pum. L)c vtnufque generatione 8 c natura loquitur Anft.lib.i.de par.ani- 
t ur. mal.c.f.hac 1'eric: Seuum adeps inter fe differunt fangumis ratione : eft 
Seni & a- enim eorum vtrumque fanguis concodfus per bonitatem enutriendi: con- 
dtpisgene- fiftirque ex co, quod in pulpam quidem animalis non abfumitur, fcd con- 
ratio ex cotftionis alimcntique bonitate prxditum eft. In er humida commune-* 
Arift. ignis 4 & aeris lit, Quatnobrem nullum ex ijs qua: fanguine carent, vel adi¬ 
pem 




DE PARTIBVS. 507 

pemhabet, vel fcuum i quandoquidem fanguis deeft. Quorum autem 
fanguis corpulentior eit, hac feuum potius habent: feuum enim terrenum 
eft . Vnde tit,vt modo fibrofi fanguinis cogatur, tam ipfum ,quam eiuf- 
modi ius , cum parum aqua:, multum terra: contineat. Quamobrem quae Boues feut 
non vtnnquc dentata, fed cornigera lUnt, haec feuum habent. Naturam., abundant 
eorum refertam efle huiufmodi elemento patet, eo quod cornua gerunt, Sues pin— 
taloique obtinent -.Quae quidem omnia natura funt arida &: tenena . At guedine, 
ver6 genus vtnnque dentatum, & cornuum expers, & multifidum, vice-» 
feui adipem habet: qua: non cogitur, nec ficcitate aliqua frangitur . Quo¬ 
niam eius natura minus terrena eft. 

Idem Artit.lib.j.de hift.animal.c.i7.adipem,& febum fequenti ferie de- Seuigrpn 
fcribit: Adeps autem& febum differunt inter fe, cum febum fragile vfque- guedinisdi 
quaque fit, & cum refrixit ,concrefcat: adeps liquidus fit, minimeq; aptus Jcrimen. 
durari. lura enim febo opimorum concrefcunt, vt ouis, vt caprae. Adipe 
pinguium liquida refilfunt frigori: vt equi ,vt fuis. Locis etiam difcre- Locus vtri 
pane. Adeps autem inter carnem, cutemque lolet confiftcre; febum im. ufqtic. 
fine carnis femper eft. Omentum quoque adipe pinguefeentibus adipeum 
eft, febo obefis febale.Quae parte vtraque dentata funt,adipe pinguefeunt: 
quae vna,febo. 

Ijal.lib.i6.de vfu partium c.i.pinguedinis generationem fic refert: Nec 
vero pinguedo quoque vllain re neruos defiderat, qua: inftarolei pinguis 
partibus animantis membranofis ac neruofis eft affufa: Porro ipfius origo, 
atque vcilicas hac eit. Generatur cx fanguinis parte pinguiore per tenues 
venas, effufa autem ficcis corporibus, ac tenuibus, & ea ipfa corpora pin- 
. gui natiuo humeOtat, qua: celeriter in diuturnis medijs , ac vehementibus Tinguedi- 
exercitationibus , *S: caloiibus immodicis exiccantur, atque indurefeunt. m s genera 
Lib.z.de temper.c.4.fequentia habet: Quicquid in fanguine leue & tenue tiocx UaL 
ell, id m calidioribus corporibus alimentum quoddam calido fit, in frigi¬ 
dioribus feruatur: cumque id venae extia fe tranfmiferint* vbi in frigidas 
particulas incidit, quod genus membranae funt, circum eas concrelcit: m 
partibus vero natura calidioribus, cuiulmodi carnofe funt, a calore iplo 
abfumitur ac digencur, mfi ficubi frigiditati temperamenti etiam vita in- 
dulgentior aeccuens ipfis cainofis parta ulis adipis aliquid allinat.Qua ra¬ 
tione edam, qua: hyeme deliiefcunr animaiia, non raro inueniuntur adipe Ltsmina 
obefa.Ec femina: vnis fuut pinguiores,quod fcilicet femina mare eft frigi- pinguiores 
dior, & plurimum uom. vetiatur. Vms-ipar- 

Lib.i.de temperam.c.s.dt vir.infine,adipisgenerationem hac ferie pro- t i m propter 
nunciauit Galenus: Ceieoro aurem rpfo adeps humidior»cui concteno 9 C iumpar- 
concingic, propttrea , quod membranis adiacet :crafio namque oleo eft timo b fri~ 
fimiiis: eoque congelatui, vbi cum frigidis & exanguibus particulis con- gidiusten* 
lungitur . At neque circa it cur coire poceft adeps, neque circa arterias, peramen-- 
venafue,auccoi, nec circa aliam vllam pracalidam paniculam. Quoniam tttm . 
autem cogitur per id , quoa valde eft frigidum, idcirco calefacta liquatur, Circa par - 
carectorum coagulatorum ritu. tes calidas 

Lib.11.dc fimpl. med. facultat.idem,ac Ariftoteles de adipe & pingue- jebum non 
diue profert, hac lene: ldnguedo adeps* & hae quoque communidima generatur» 
j funt inter anima;, um panes* Nam quacunque bene nutriuntur ,ea oin- pinguedo 
nia aut pinguedinem, aut adipem obtinent 5, qua, vero macilenta funt*ma- p C} c ir~ 
leone nutriuritur,fepe omnino ne habere quidem»fape vero pauculum* (acor*. 
idqueiiccum, Yt aegre vcipodis,apparent. Porredirfert 1 pinguedinca-* 

adeps 




Adeps feu 
feuum fnn- 
guedmc^» 
crajfitis eft. 

Adeps & 
pinguedo 
confunda¬ 
tur. 

jidep fu¬ 
ti lus om~- 
ttiu Ijumi- 
di/Jimus : 
imo oleo hu 
midior. 
Quare ad 
jedandur» 
dolorem in 
dyfenteria] 
tliflenbus 
mifietur 
caprilius 
magi s-> qua 
fuillus a- 
deps. 


Quid Pin¬ 
guedo. 


Authorita 
tibus Gal. 
& Anii, 
adeps efl 
f ars corpo¬ 
ris. 


,68 LIBER T E R T I V S 

adeps , quod craflior fit: ac propterea animantibus totam naturam terro- 
fiorena habentibus adeps prouenit, velut humidioribus pinguedo. Proin¬ 
de pinguedo celeriter in ignem polita hquefcit; nec facile, vbi liquata fue¬ 
rit, rurfum conciefcit ac cogitur: at adeps nec facile funditur> liquefcitue; 
& fufus celerrime coit, ac conglaciatur, multoque apparet pinguedine du¬ 
rior . Sus enim bene habitus paftufque, multam habet pinguedinem ob 
naturalem temperamenti humiditatera: at boues, & capra, Sc quxcunq; 
id genus cornigera ob ficcitacem plurimum generant. At tu, fi voles, oleo- 
fam Sc pinguem in animalibus fubftantiam omnem), adipem appellato, 
vt plerique Medici: Sed Sc pinguedinem appellare totum hoc genus licet, 
non tamen citra mendacium adipem caprinum humidiorem efle dicere^», 
quam fuum : nam hic omnium fere aliorum eft humidiflimus: ac proinde 
atftionc fiia vicinam oleo vim poifidens,quamquam oleo magis tum emol¬ 
liat, tum concoquat*, ac proinde cataplafnutis, qua: ad phlegmonas acco- 
modantur commifceri folet. Qui vero mordicationes perpetiuntur, aut in 
recfto inteftino, aut in colo , ijs potius caprinum adipem , quam fuillum- 
inijcimus: non quod acrimonias plus obtundat(nam ex natura fua fuillus 
obtundit magis, ac proinde mifcetur medicamentis vlcera curatibus, cu- 
iufmodi eft pargyrum) fed quod caprinus ob craffitiem citius concrefcat, 
fuillus autem inftar olei defluatrproinde ipfum potius dyfcntericis 4 & tenef- 
tnoiis inijcimus,quando morfum eorum mitigare confilium eft. 

Ex his , alijfque Anft. Sc Gal. locis fcire oportet, Ariftotelis interpretes 
aliter ac Galeni,adipis nomine vfos efle: nam Arift.mterpretes adipem no¬ 
minant mollem illam fubftantiam albicantem cuti fubiacentem, lebuiiu 
vero id album, quod durius eft, Sc mufculorum extremitatibus innafeitur. 
At vero Gal. interpretes nomen adipis pro febo frequentiifime vfurpant,- 
pinguedinem vero vocant mollem illam fubcuraneam fubftantiam.Medi¬ 
corum frequentiorem illum dicendi modum nos impofterum feclabimur. 
Quia tamen adeps Sc pinguedo modice inter fe diferepant, communem», 
vtnufque definitionem proponemus. 

Pinguedo ergo eft pars corporis calida Sc humida, mollis & alba, ali¬ 
quando dura, fub cute pracipue genita a vi formatrice, Sc ab anima:, me¬ 
diantibus fuis inftrumcntis, ex vn&uofion pracipue fangumis parte ad va¬ 
rios vfus. Dixi pinguedinem efle partem corporis, iuxta Gal. mentem, qui 
lib.de arte parua c.<?. adipem inrer partes, quae a fc lpfis gubernantur, enu¬ 
merat. Lib. 1. de element.c.6. adipem inter fimilares parces corporis enu- 
merat •, Sc pau!6 poft ait; fimilaria efle corporis elementa: Sc paucis adhuc 
interpoiitisadipem, caitilaginem, membranam Sc reliquas fimilares par¬ 
tes, prima corpaws fenfibilia elementa nominat. Idem Gal. Prologo in lib. 
denae, hom. haec habet: Nempe fimilareeft os, cartilago, ligamentum: 
eft praterea fimilans membrana, adeps, Sc caro, tam ea quae fibris mufeu- 
lorum adhaeret, qua: Sc ipfa: fimilares funt 8{c. Lib, 6. de decret, Hipp. Sc 
Plat.c.8. ait, arteriam in quacunque corporis parte fimilem femper habe¬ 
re fuinft: Ionem . In talo nimrum eandem edit fun&rionem, acinaliaqua- 
uis corporis parte. Pariter, inquit, eandem vbique fun<ftionem feruant ner- 
uus, vena, os,cartilago, membrana,ligamentum,& adeps. Lib.de mx- 
quali intemperie cap.z, adipem inter partes digitorum collocat, aiens: Di¬ 
gitorum vero partieuhe funt offa, cartilago, ligamentum, arteria, venru, 
membrana >,caro, tendo, vnguis, cutis, adeps. Ardt.lib.z.de patt. animal, 
c.i. adipem inter fimilares partes tepofuit. Cum erga ex Gal. 

- doCftri- 



DB PARTI BVS. 209 

do&rina adeps fit pars partis diffimilaiis, aeque ac caro, membrana, & cx- 
terx fimilares j cumque fuo fungatur officio, aeque ac vena,&: arteria, 5 c 
reliquae fimilares, fimilatis.pars neceflario dicenda. Patet enim a natiui- 
tate partem bafis cordis efle pinguedinem. Nemo a. fane mentis negabit, 
"cor efle legitimam, & principem corporis partem, 

Prxterea pinguedo proprie, «Scper intufsufceprionem” nutritur &cre- 
fcit. Ergo elt vera corporis pars . Probatur antecedens. Pars habens na¬ 
turales facultates,per intufsufceptionem nutritur & augetur, ^ed adeps, 
fine pinguedo naturalibus fundiombus pollet. Ergo per intuflufceptio- 
nem nutritur, Sc augetur. Probatur minor: Pars qux a fe ipfa in corpore 
regitur, naturales habet fundiones. Sed pinguedo ,fiue adeps a fe regi¬ 
tur , ex c.p. art.par. Ergo pinguedo naturales habet fundliones. 

Dixi pinguedinem efiecalidam 5 c humidam; quia authoritas fimul& 
ratio id perfuadent. Gal.hb.i.de elemcnt.c.6. adipem calidum 6 c humi- 
dumex prxdominio efie dicit. Lib. l.detemperam.c.j.humidiffimumef- 
fe ait. In fragmentis vero, pinguedinem calidam humidamque efie refert 
Lib.4. de vfu part. c.j?. calidam efie experientia &: ratione comprobat: Ea-, 
enim vice olei vtimur , inquit *,&: ciim facile in flammam tranfmutctur 
tanquam ad flammx naturam proxime accedit; Frigidum enim confeftim 
in flammam non conuertirur .ijCitato cap. omentum fiuc epiploon-propter 
venas, arteiias, 5 c pinguedinem calidu efle refert. Lib.i 1. de fimplic. medie, 
faculc. ait: Omnis igitur pinguedinis facul as eft humedlaroria,& cxcal- 
fadloria humanorum corporum. Ariftot.libro quarto de partibus anima¬ 
lium capite tertio fomentum calidum c fle affirmat, quia) pingue: Pingue 
autem, inquit, calidum eft : & omentum pingue eft. 

Dixi,pinguedine efie molle & albanv,quia experientia coftat,pinguedine 
efle molleindicet adeps aliqualem duritiem referat.Pinguedo alba eft,quo¬ 
niam a partibus fpcrmaticis albicantibus ve luti conficitur: haeret enim me- 
branis, &: neruis, & tendinibus praecipue . 

Didium eft,pinguedinem praecipue fub cute generari fupra membranam, 
carnofara didtam. Pinguedo tamen, quae adeps, fiue feuum appellatur, 
prope interiores mufculos, in epiploo, & alibi procreatur: vt experientia-» 
conftac. 

Adipem ex vndluofiori fanguinis parte fieri conftat, ex Arift. & Gal. cit. 
in textibus; lib enim 4. de part. animal.c.3. loquendo de omento, adipis ei 
annexx generationem hac ferie deducit Ariftot. Item propter membranx 
denfitatem,quod fanguinei alimenti tranlmiiliim colatumque cft,id pingue 
efle neceflc eft: tenuiflimum enim hoc, & calore loci iftius concodtum-, 
pro carnofa, & fanguinea coagmentatione in feuum aut adipem euaderc-# 
necefle eft. 

Didium eft ex Arift. pinguedinis duas efle differentias} febum fcilicet, 3 c 
adipem, fiue pinguedinem. Galen. lib.3. de aliment.facult.c. u.pingue¬ 
dinem, & feuum pariter, canquam duas fpccies proponit,vtramq; oleofam. 
Cum Arift.tamen febum pinguedine ficcius efle confirmat. Pinguedinem 
vero rem oleo,longa vetultate lncraflato, fimiiem eflfe docet. 

Quod autem ab an;ma, auxiliante natiuo calore, adeps, qux poft ortum 
hominis procreatur, generetur, probatione non eget} quia naturali virtu¬ 
te augetur, ficuti exterx corporis partes *, a virtute formatrice , cordis, $C 
epiploi adeps in principio generationis piodudla eft. 

Ex locis cit. Ariftot. &; Galen. vanus adipis vfus fatis patens eft ,• epiploi 

D d enim 


Ratione pa 
tet adipe 
ejje partem 

P ingued» 
calida CT 
kutKida. 


Pinguedo 
mollis C 
alba . 

Locusgcnc 
rationis . 

Materia 
adipis . 


aio LIBER TERTIVS 

enim adeps ventriculum calefacit, vt fadicius chylificationem percele- 
Pinguedi- bret. Cordis pinguedo magni eft vfus; nam fine hac eius humidum radi- 
nisvfus. cale exiguo tempore deperiret*, cum liquido confler ipfutn cor continuo 
feruorc, contimioque motu agitari. Pinguedo a. articulis inferta, ai ticu- 
lorum faciliorem conciliat motum, eofdem articulos lubricando. Oculo¬ 
rum pinguedo pariter ad eorundem motum plurimum confert. Pinguedo 
aurem fubcuteftratainftartegumenti fe habet:nam internas partes ab 
ambientis aeris frigore , alijfquc iniurijs, defendit. Calorem natiuura fa¬ 
cile refolui, ipfum interius cogendo , prohibet, fimulque intendit; va- 
fculis ad cutem delatis, tanquam mollis ledtulus, tomentofum puluinar 
inferuit. 

Quae de pinguedine &c adipe hadlenus diximus, plurimum conducent 
Pinguedo ob edhonibus de adipe fuperius propofitis. Ammaduertas tamen velim, 
mn eft ex - pinguedinem,(icuti femen, improprie excrementum ab Arift. appellari lib. 
crtmentH . i. de generat, animal, c 19. vbi ait pinguia animalia minus feminis habere, 
quam macilenta. Nec enim pinguedo, nec femen per fc, aut proprie, ex¬ 
crementa fune. 


De T anniculo Carnofo. 

C Vti, & pinguedini fubeft membrana quadam fatis crafla atque fpif- 
fa,qu:e fatis incongrue a medicorum vulgo panniculus carnofus 
appellatur; quidquid dixerit Velalius *, cum neruea magis fit, quam 
Panniculi carnofa.Membrana communiter Graecis nuncupatur.PannicuIus ergo 
earnoji de hic eft neruea ,cratfaque membrana , & coafequenter frigida &c ficca ex 
fcnptio. praedominio, vniucrfum coipus, non fecus ac cutis, contegens*, quae qui¬ 
dem cuti per villos quofdam,fiue nerueas fibras alligatur. Quod au- 
_ tem frigidusfit «Scficcus ille panniculus, per fe conflat ;qudd fit mem- 
Primtts pa brana*, vt radium eft. 

nicuh vjiis Varios habet vfus hic panniculus. Confert enim vniucrfo corpori j quo¬ 
niam veluti commune ,atque complccum tegumentum , mclufam carnem 
Secundus &; vafa, omniaque alia, amice compledlituc, & ab externis iniurijs ciefen- 
dic. Praeterea, quia exquifi to pollet fenfu , externas iniurias facile perci¬ 
pit, vt fic commodi fibi praecaueat animal. Ob hanc fenfus acutiem inter¬ 
nas etiam iliacas iniunas facile pcrcipir,vt quotidiana nos docet experientia 
in ijs qui febre intermittente rigorem habente laborant.Rigor enim ille ori¬ 
tur ex fuliginofis acribufq; vaporibus ab interioribus partibus ad cute de« 
pulfis: quidum hanc mebranam pertingunt,eam penetrant ,peruadunt, 
atque aliquo modo dilacerant,difloluuntque. Vnde dolor ,& moleftia,ob 
qua: natura,in quanitim poteft,humorem d fcutere conatur; qui tamen ibi 
ob membranae defitateui paulo diutius, quam alibi,commoratur. Adde, 
quod inibi propter partis frigidam temperiem ifli vapores cra(Tefcant:ldeo- 
que difficilius illinc, quam ex fubdicis partibus carneis > porofifquc eua- 
cuatur. Non mirum ergo, fi, dum ab his vaporibus acribus biliofifque,aut 
*ertius v. falfis, haec membrana vellicatur, vniuerfi corporis concullio inde oriatur. 
jus. Tertius vfus efl, vt calorem natiuum piotegae foueatque, eius perpetuum 
impetum extrorfum cohibendo,eundemq;interius repellendo. Sic eniuw 

calo- 




DE fARTIBVS. *u 

caloris natiui vis geminari videtur. Interius ideo benignos vapores vn* 
cum calore continet ,& ii quid ad ipfam accedic »in pinguedinem couer- 
tit. Lubrica enim interius eft > ne muiculorum motum impediat: lubrica 
autc redditur propter lentum quendaro humorem, qui inibi aliquo modo 
inftafmuc; concreuit. Sic quidem carnem, membranas , & ofiiumjliga- 
mentacommodiiis & fine noxa conferuat. Quartus vfus eft ,vt venas, a#- 
tcrias, &c neruos»qui in cutem protenduntur, fulciat, roboretque. 

De Mufculi/ Abdomini/. 

D E tribus communibus partibus continentibus ha&enus egimus; 
nunc vero de duabus partibus continentibus peculiaribus, con- 
fequutiue agendum . Cutis enim adeps, &panniculuscarno~ 
fus funt continentia communia totius corporis ,& non cantum inferioris 
ventris. Vnde aliam figuram praeterquam corporis, cui quafi coextendun- 
tur, a natura non obtinuerunt: duo vero peculiaria ventris inferioris con¬ 
tinentia, mufculi & peritoneum, certa quadam figura fiint praedita. Mu- 
fculus enim,Graecis /avr,quod excoriato muri aftimiletur,eft quadam mo¬ 
les ex carne poti (limum, neruis, venis, arterijs, tunica, nerueis fibris & tc- 
dinecoalefcens, vt'molem conficiat corpoream ,& voluntati j motus fit 
inftrumentum . Inferioris autem ventris fine controuerfia oCto commu¬ 
niter mufculi numerantur. Quos vt commode inuenias, concipere opor¬ 
tet albam quandam lineam (qua: eft corpus quoddam denfum& exangue 
cori|inftar) quae ab ofe pubis ad fternum recta protenditur, vt ventrem-, 
xqualiter in longitudinem diftinguat, dirimatque in duas partes coaequa¬ 
les . Muiculi ago abdominis ita diuiduntur*, vt a parte dextra lineae albx 
quatitor extent, & a patte finiftra alij quatuor: & taliter in magnitudine^, 
figura, numero, ac viribus aequales, vt nullum inter dextros & finiftros 
intercedat difcnmen, aut dillimilitudo *, prxterqua quod hi quatuor fini- 
ftri, illi quatuor recti dicantur*, vc colligitur ex Gal. lib. de vfu partium 
cap. 14. vbi o^to tantum epigaftrij mufculos,nec plures nec pauciores dari 
probat: eo quod in quolibet linea: albx latere verinque mufculofa* fibrx 
in quadruplici differentia appareant: quaedam funt rectx, quaedam tranf- 
uerfales, Sc duo obliquarum genera. Ergo in quolibet latere reperiuntur 
duo mufculi obliqui, vnus rectus, & vnus rranfuerfus. Pro fibrarum aute 
pofitione mufculi fuas edunt actiones. Ergo cum diuerfx politiones fibra¬ 
rum numero tantummodo quatuor ex vna patte lineae albx reperiantur, 
quatuor vtrinque reperientur mufculi: atq*, adeo in totum oCto. Sic enim 
adiuerfo fibrarum ductu nomina mufculis impofuit Gal.& non fuit Vefal. 
horum nominum a diuerfitate ductuum inuentorum primus inuentor, vt 
fibi mfolenter arrogat lib.2. fux Anatomixcap, 3 i.JPracdidtos omnes mu- 
fculos cicato in loco deferibit Galcn. quemfequenti ordine cum reliquis 
interpretibus feCtabimur. * 

Primi inter relatos mufculos, qui fefe nobis, panniculo carnofo, feu po¬ 
tius nerueo abla.to.exh bent, funt duo mufculi obliqui,excerni vulgo dicti: 
qui latilfimi omniumcenfentur,cum totum ventrem inferiorem conte¬ 
gere videantur. Obliquos Mundinus, Auicennam fcquutus, tranfuerfa- 
ies appellat. Duo dicti obliqui exteriores bine inde circa lineam albarrL,, 
defcendeiKcs 4 cominunitetabanatomicis appellantur:ln quo mifere aber- 

D d 1 ranr. 


Quartus v 
fis. 


Quid mn- 
[culus. 


Linea al¬ 
ba quid. 


01h tan- 

tura mujcu 
l/ abdomi¬ 
nis. 


Duo mu— 
fcu 1/ obli¬ 
qui ex te r- 

ni ornatu 
lati (fimi . 


3i2 LIBER TERTIVS 

sant,inquit Laurent. nara ortum ducunt a fuperiore offis pubis & ilium 
parce, 3 c a tranfuerfis lumborum apophyfibus hinc furfum jprotenfi > por¬ 
tione carnea in nothas omnes coftas , & odtauam , fcptiiinm, ac fextaiTL» 
veras: ferrato magno digitatim, pectinarim, &c ferratim impliciti inferun¬ 
tur: altera portione neruea(*<®wv/ 5 fl W' vocat Gal.lib.f.de viri par.c.14. id 
eft, neruofam tenuitatem) tendineque latiffirao in lineam albam ferun¬ 
tur . Hi duo mufculi triquetram obtinent figuram . Vltcrius Laurent.pro- 
bat,diCtos mufculos, deficendentes male nominari •, quia infp i rationi & 
thoracis dilatationi infeiuiunr. In thoracem ergo inferuntur fuperius 
afcendentes. Perbelle fane fuo more Laurent.htec protulit: fed dum dictos 
mufculos afcendentes nominat, aberrare videtur j cum ex ipfonWt tendi- 
Lauretius nes non in peCtus, fed in lineam albam definanr. Praeterea alij duo mu- 
perftringi- fculi interiores afcendentes ab eodem Laurentio,vc mox dicemus,ap- 
pellantur * Cur ergo,obfecro, omnes obliqui afcendentes ,&]nulli de¬ 
fcendentes. 

Obliquis duobus externis mufculis, duo interni obliqui afcendentes 
Aiufculi fubijciuntur: ideoque dccufTatim inftarlitterae grxea ^ fefe interfecant ,vc 
obliqui m- poft Galen.& Veffial. loquitur Laurentius Originem ducunt a fuperiorc 
teriores v regione offium ilium, nec non a tranfuerfis lumborum p roceffibus: hinc 
carnofiores,oblique furfum proue£ti,in coftas inferiores quatuor, cafquc 
nothas, inferuntur^ feu, vc loquitur Galenus,ab ilibus ad hypochon¬ 
driorum partes extenduntur: deinde duplici tendine reCtum muiculunu 
hinc inde amplexante, in lineam aibatn feruntur. Hoc bifido tendine 
& ,'roborantur, Sc comprimuntur redii, aeque in medio mufculorunu 
fedenc. 

Duo mu-- Oidlis duobus obliquis internis fubieifci funt duo mufculi redi,ab anti- 

fculi retii. co pabis olfe exorti (qui in homine ad medium fternum fetuntur)vt loqui- 
Dauretthj tur Laurentius aduerfus Galen. quihb.f.de vfu part.c. i4.tedtorura exor- 
Galeno co • d ul in a fterno agnofeit, his verbis: Nam redii fecundum longitudinem ex- 
iranus. cen (], {ftpeme ab vtraque parte cartilaginis enfifotmis exorti ad pubis ofifa 
fefe mutuo contingentes deferuntur, redlas quidem fibras, quae fuperne 
deorfum feruntur, itidem habentes, aquales vero ad vnguem inter le(ve- 
luti etiam obliqui & tranfuerfi) non modo longic udme, fed etiam latitu¬ 
dine »&profunditate. Duo in his annotauit Laurentius. Primum, fune 
Qha Lxu~ a poncurofes aliquando tres , alias quatuor , quibus veluc inrernodijs & ro- 
rentius in forantur mufcuinquijob fui longitudinem debiles fune, & infuperabdo- 
rtSiis objer m fifi s figura conferuatur fphaerica. Secundum, in his mufculis ciica vm- 
uauit. bilicum dure vena coeunt ,* vna epigaftrica afeendens dicitur, altera eft, 
qua per interius fternum fertur , quaque mammaria appellatur. Curru 
ha vena in viris reque ac mulieribus repedantur , vix poliunt cfte caufa-» 
fympathia mammarum, & vreri in mulieribus. 

Sublunt intime didlis omnibus mufculis alij duo, tranfuerfi didli; quia 
in tranfuerfas in abdomine tendunt fibras, fitumque in eo habent tranf- 
Duo mu— vieifum ,-de quibus Gal.l1b4.de vfu part.c.14, fic loquitur: Qui vero fub 
jculitranf jj s f um tranfuerfi occupantes, alter quidem totum dextrum peritonaum> 
* alter;autem finiftrum, aquabiles, &; ipfi omnibus rebus, ac fimiles, fub- 
miferunrpradidlisquidemduobus mufculis luam ipforum paitem ner- 
uofam,alijs vero carnofam. Hi duo tranfuerfi ab* apophyfibus verte¬ 
bratum lumborum, offibufque ilium & pubis oriuntur,6c in fines, ac ter- 
jnmos notharum coftarum ? ac ipfam lineam aibam*Yentrem diuidentem, 

mfe- 


D.E PARTIBVS. 113 

inferuntur .‘tenaciffime hi mufculi peritoneo adhaerent: quare vix ab eo Venton&o 
integri feparantur, tefte GaUib .de anatom.adminiftrat. c. 4. Tranfuerfo- tenaciter 
rum mufculorum tendines , veluti , &c quatuor tendines obliquorum mu- b&rent* 
fc ulorum, [circa vmbilicum ,& pubem perforati funt:circa vmbilicum-, 
propter vmbilicalia vafa: circa pubem propter fpermatica exeuntiaad 
teftes. 

Praeter di&os odo mufculos, aliquando reperiuntur duo exigui , trian- Mufculi 
gulares, &c fuccenturiati didi; quia maioribus mufeuiis opem ferunt: ab fuccentu- 
ode pubis externo oriuntur, in partem infernam nerueamque recftorum_. riati. 
inferuntur . Pudendi eredioni fecundiim quorundam opinionem confe¬ 
runt . Laurentius vero ait, eos a natura condituros > vt fint veluti propu¬ 
gnaculum tendinum redorum mufculorum, ne colliderentur, vtq* eorum 
ope infernarum veneris partium compreflio commodius fiat. 

Vfus odo mufculorum perfpicuus eft. Nam qui tranfuerfi funt, quia_, 
tranfuerfis fibris dotati funt > fua compreftione expellunt. Proinde ad fae¬ 
cum , vnnae, &c factus expulfionem, i unante diaphragmate, immediate fu- 
pra pericona: ura fagax natura tranfuerfos collocauit. Redi vero ,j quia-. Vftu vari] 
ad fuum principium in fuo Jmoru retrahuntur, etiam aiiquantifper expel- otio mufett 
lunt: Vnde immediate Cupra tranfuerfos extenduntur. Obliqui vero,quo- lorumab- 
niam expellendi imbellem, validam retinendi vim obtinent, exteriorem dominis* 
fedem occupant. Omnes infuper abdominis mufculi rcfpirarioni pluri¬ 
mum infcruiunt \ nam validam efficiunt expirationem, tk magnam itidem 
infpiracioncra, fpiritufque retentionem Mufculi enim cpigaftrij efflatio¬ 
nis , vocis, egeftionis, & midus gratia praecipue conltru&i funt, tefte GaL 
lib.4.de vfupart.c.^. 

De PeritonM. 

pj • fnitvtrAt Graece circumtenditur fignificat. Vndc«6p/T«Ta^#w>id 

ett, cucamtenfum dicitur membrana, qua inferior venter circum- y n de dici 
tenditur, ex lib.4.de vfu pait. c. 9. Profedo peritoneum mde nomen fum- tur perito - 
pfit, quod praetendatur omnibus tum vifcenbus, tum inteftinis, tum vafis, n xum . 
quae inter feptum tranfuerfum, 8c crura habent. Ita vero & alijs, quae his 
interiacent,omnibus obducitur,ex quorum grege eft vulua & vefica, vt 
loquitur Gal. hb.6. de anarom. admimftrar.c.4.Vaum non cantum abfolute 

f ieritonaeum 'atphovaiov flue mpnovav» fiue ‘xtipnitut appellatur, vr ibidem 
oquitur Galen. lea a nonnulLs periconaeos nemorana, a nonnullis perito- 
naeos tunica, ab alijs peritonaeum tegumentum, Arabibus Siphac,ap pel¬ 
latur, communi vero nomine, membranae. Caeterum peritonaeum eft me- 
brana quaedam praetenuis, ex numero partium fimilarium, ibidem referen¬ 
te Galeno . Membrana autem in vnmerfum eft pars fimilaris fpermatica, Membrs 
adeoque frigida, ficca, & alba,ac dur 3 & denfa, ac tandem lata, non mul- na ejlfri&i 
tum crafta, fed fupplex, vt partes contegat, protegarque. Peritonaeum., da & fu - 
ergo eft membrana tenuis 6 c 1 ita, arancarn n rei* ideo confimilis; firma., ca. 
tamen, vtpote omnia, quae in inferiori ventre continentur, vel uti commune Quid peri 
inuolucrum,circumtegens. - torunm» 

Eft quidem peritonaeum membrana duplex, vt plurimorum experientia» 

& praecipue docti Laurentij, meaque etiam non raro,conftat: quidquid in^ 
conuarium dixerit Columbus } qui id fimplicem membranam a xyphoide 

ad 



ir 4 LIBER TERTIVS 

Veriton au ad vmbilicum vfque efie dicit: ab vmbilico autem ad os pubis duplicem*» 
efl duplex in gratiam videlicet vaforum vmbilicalium ,quae inter membranae dupli- 
mebrana . caturas deorfura ferri debuerunt. Laurentius veruntamen non folum peri¬ 
tonaeum , fed omnem membranam duplicem efie audader afTeuerat: fem- 
perque exper us eft vmbilicalem venam ab vmbilico furfum ad hepar in¬ 
ter duas periconaei tunicas protendi. 

Quod attinet ad peritonaei originem , id in prima hominis generationo 
vna cum reliquis partibus fpermaticis produdum fuifle , cum viris doitisj 
cenfeo licet ipfum a ligamentis lumborum vertebras colligantibus, in- 
fuperconnedcntibus os facrum oilibus ilium>£nafci quamplurimi con¬ 
tendant-, inter quos eft Vefalius . Fallopius tamen mauult ipfum duxifle 
ortum a plexu illo neruorum validiflimo, qui mefenterio ortum dat,- quia 
huic plextii ira arde connedicur, vt illacerum inde auelli nequeatj a verte¬ 
bris autem lumborum facile fcparatur. 

Peritonaeum eft membrana tenuis, ne fuo pondere fubiedis partibus 
moleftum fit.Firmiftimum eft,ne diftentum facile difrumpatur.D /tenditur 
Cur perito enim ftepe, quoties ventriculus fatietate refertus eft,aut vterus faetum con- 
vtumme- tinct. Vt enim facile diftendarur hoc commune inuolucrum , rnembra- 
branofum* nam e(Te oportuit. Verum, quia viri non raro fine neceftitare liguriunt, & 
ideo frequenter ijs venter intumefeit, peritonaeum ad vmbilicum vfqjcraf- 
fius habent, ab vmbilico deorfum tenuius. Mulieres e contra ab vmbili¬ 
co ad os pubis id habent crafiius > ne tumente vtero tempore fartus rumpa¬ 
tur ab vmbilico vero furfum, tenuius. 

Peritonaeum, vtmufculis fuperpofiris pertinaciter haereat, in exteriori 
fuperficie >veluti fibras quafdam habet, mediantibus quibus ,mufculis al- 
T uniet fi» ligatur . Ipfum tamen peritonaeum proprie fibrofum non eft: nam mem- 
bras habet branae fibris non fruuntur, tunica vero fibras habent,vt habet Gal.lib.6idc 
fnembra— anatom.admmift. c.7. Ideoque ai t,peritonaeum efie fimplex corpus. Pen- 
ru neuti-- tonaum vero in interiori fuperficie humid(ilubricuquccft ,ne inteftinis, 
eptam. alijfquc partibus fuppofitis haxeat, noceatuc. 

Eft peritonaeum commune, vtdixi, contentorum in ventre inferiori in- 
uolucrum . Anterioribus quidem partibus ipfoium omnium praten- 
fum eft communiter peritonaum, vt loquitur Gal.lib. 4. de vfu parr. c. 10. 
Procedit autem illinc ad dextram partem,& finiftram per ilia vfq; ad lum¬ 
bi vertebras,: quo fit, vt fingulis inteftinis ac vifccribus, cum arterijs omni¬ 
bus venis, ac neruis circumtendatur. Quod vero ad extremitatem., 
eius fuperiorem & inferiorem attinet, ftipcrior quidem inferne phrenibus, 
id eft, fepro uanfuerfo adharefeit; inferior vero oflibus pubis, &c praeterea 
ilium. Itainfcrtiones pentonaicitato loco deferibit Galenus. Infupe- 
Perit otiti riorc parte, qua diaphragmati copulanir peritonaum , tria continet fora* 
fittis, mina: Vnum pro venacaua afeendente , alterum pro aorta defccndentc, 
ternum pro afophago. In inferiore fui parte varia habet foramina : Vnum 
pro ano, alterum pro vtericcruice, alia pro venis arterijfquc cruralibus, 
alia pro vafis fpermaticis, fiue praparantibus ad teftes defcendentibus;alia 
pro vafis deferentibus femen furfum ad radicem penis, &c collum veficae. 
Haec tamen poftenora foramina produdiones congrue dicetur potius, qua 
foramina -, quia peritonaei portio prolongatur vna cum didis vafis. In an¬ 
teriori parte peritonaeum circa vmbilicum perforatum eft in faetu : a In adul¬ 
tis occiulum eft . Sed fi inibi aperiatur>tunc oritur hernia: fpccies,*^p«tA<N 
atfaxdida. 


Galea. 


DE PARTIBVS. iiy 

Galcn, lib.4. de vfu par.c. 9. quinque vfus peiitonxi proponit. Prima-, 
eius vtilitas eft, quod omnes partes contentas inferioris ventris , qux fub 
fepto nimirum tranfueifo, ad os vfque pubis continentur, contegat. Sed 
hxc vtiliras , inquit Gal. exigua ell, cum cutis pinguedo , panniculus car- 
nofus, & mufculi, qux contentis partibus extrinfecus inc umbunt, eafdem 
partes facis commode communire poffent. 

Secunda vtilitas eft,vc tanquam feptum& paries,inteftina»dum re¬ 
plentur prxcipue , defendat i ne fcilicet inteftina, prxcipue gracilia, in- 
terciderent in fpacia inter ipfos mufculos media :quocafu lpfos mufcu- 
los premerent, 6 c ab ijs premerentur, eofdem mufculos coar£larent„& ip- 
fa a mufculis viciflimcoardlarentur, dolorem efticerenr, dolerent & ipfa: 
& ita mufculorum motum prohiberent^ ipfas fxcesprout res poftuiaret, 
deorfum protrudere non valerent. Qui enim vulneratum habent perito- 
nxum,prxdicla incommoda patiuntur,tcfteGal.ibidcm. 

Terna , vt ficci alimenti excrementa citius deorlum propellantur. Nam 
omnibus internis partibus ventris inferioris circumtenfum eft peritonaeum, 
&: fuperioribus extremitatibus ad pedtoiale os , &. nothis cortis, in idem», 
conueniens cum fubtenfis phrenibus obliquis nonnihil auxiliatur com- 
prelTono motui ventriculi, & lntellinorum jquo motu fubire alimenti ex¬ 
crementa dicebamus: velut enim duabus quibufdam manibus, & perito- 
nxo , 6 c phrembus.fupeine quidean vnitis, inferne autem diftantibus>co- 
llri&a ea, qux in medio fune, exprimunt, pelluntque deorfum alimenti 
fuperflua . Nam fi peritonaeum inferna parte cum alio quodam phrenibus 
aflimili coniuniftum elfet, fuperna vero diftaret, circumprefforium ita mo¬ 
tum (qui fit a tranfuerfis illis villis mufculorum tranfuerforum) non ma¬ 
gis ad inferiora, quam ad fuperiora pellere alimentum contingeret. Hxc 
Galenus de hac vtilitate ,quem nimis maligne carpit Vefalius , aiens , 
peritonxum voluntario motu carere. Sed incongrue nimis, vano ftimula- 
tus fupercilio, vtGalen.prxferatur,ei obftrepit. Qui optime nouit perito¬ 
neum non erte tnufculum, nec ex fe habere vim propellendi i fed a fepto 
tranfuerfo, 8 c mufculis abdominis talem fufeipere vim expellendi. Sed 
inquit Vefalius, fi peritonxum recenfendum eft inter ea, qux ventrenu 
inferiorem comprimant, membrana fuccingens collas inter partes thora¬ 
cem comprimentes pari ratione numerari deberet,quod tamen a nemi¬ 
ne dicitur. Ergo peritonxum luter comprimentia aluum recenferi non_, 
debet. 

Refpondetur concedendo paritatem, fi vultj nihil enim inde incommo¬ 
di. Paritas tamen, tanquamvitiofa,negari poteft.-quia comprefiio in¬ 
ferioris ventris ita fit, vt peritonxum inteltina attingat comprimatque j at 
vero membrana fuccingens collas nihil interius in cauitate thoracis com¬ 
primit . Comprdfionem enim impediunt coftx, qux non finunt, vt cor, 
aut pulmones comprimantur. Si enim comprimerentur, ftatim animal 
moriretur, vt patet in illo genere fupplicij, quo fenea maffa nonnulli iru 
pedlore percutiuntur, quo anguftato, & intus repreffo ftatitn moriuntur. 
Thoracis ver 6 dilatatio fitvt aer ingrediatur,-comprimitur ,vt aer cor¬ 
ruptus euacuetur: huiufmodi autem contrarij motus ab epigaftrio, fepto-. 
que tranfuerfo xque ac a thorace exercentur . Verum ergo eft Galeni di- 
uum : Nam quemadmodum 1 es varias, & diftin&as, vt grana,herba con- 
tufa,& fimilia, manibus fine aliquo inuolucio ii neo, laneo, coriaceo, 
alioue confimili» comprimere coaidareque nullatenus portemus> fic con¬ 
te n- 


Trimus v- 
Jhs per it 0- 
nxi. 

Secundus 

Vfm, 


T ertm v 
fas. 


V effalio fa 
tisfit. 


A quibus 
refpirttio 
fit. 




2i6 liber tertivs 

tentorum in ventriculo ccmpreflio nuila fleret, cum perfe&ione faltem, 
ni omnia peritonaso circumuoluerentur . Eft ergo id quod comprimit, eo 
modo, quo baculus mouens lapidem, eum immediate mouet, non vi pro¬ 
pria , fed vi ei a manu conceiTa. 

QuArtHS Quarta vtfiitas peritonqi operimenti exa&e circumtenfi, & conftrin- 
fm» gentis omnia»eft, ne ventriculus , ix. partes ventriculo propinquasj prom- 

f >te flatibus prehendantur. Si enim vaporofo & flatuofo fpiritu ventricu¬ 
lis repleretur, vt farpe contingii ob comefta flatuofa alimenta, vel aliam-» 
caufam, tunc conto&io celebrari non poffetj quia ventriculus alimenta-* 
arcte non comple&eretur. Peritonei ver6 minifterio amplectuntur ea vn- 
dique ventriculus & inteftina, &: flatus parrim in forma rudtus euacuatur, 
partim ad inferiora inteftma protruditur: & fic ventriculus liberatur, co- 
giturque cibos ingeftos arCtius, amiciufque compledti. Hic ergo vfus ma¬ 
gni eft momenti. 

Quintus v - Quinta vtilitas eft, vt omnia, quas funt fub phrenibus, id eft, fub dia- 

fus. pliragmate, colligentur ab eo; &c velut pelle quadam vnuquodq; priuatim 

tegatur. Peritonaeum autem [peculiarem tunicam cuiuis parti contentas 
contribuit. 


Vnde dici 
tur epiplo- 

9 ». 


Quid epi— 


Eft frigi du. 
& fic cum. 
quatenus 
mebrarui . 


C A P V T VI. 

De Contentis Ventris inferioris, 

D E continentibus partibus inferioris ventris plene egimus *, nunc autem 
de contentis partibus , quas feriatim deferibemus. 

De Epiploo. 

P Rima pars, quae (efe nobis offert poft aperturam ventris, eft omentu, 
quod Graecis ««i» A*?, & «'r/wAaer nuncupatur: tirirxuu enim, in¬ 
natat, flgnificat: epiploon igitur dicitur,quia veluti fluauans fundo 
ventriculi «St inteftinis apparet,ex Gal. lib-4.de vfu par.c.i 1. Vnde,quia non 
tenaciter hxret partibus,non raro in lcrotum hommibus,& flnujs(quia prae 
reliquis animalibus maximum habere omentum depreheduntur) cadit,& 
epiplocelcn,herniae fpeciemjgeneratyldeoq; Epiploocomift«>quafi omen- 
tigeftores dicuntur, refte Gal.lib.6.de anarom.adminift. e.5 yuryufAar , & 
9*.y?\n , id eft reticulum,propter innumerai vafcula dicitur. Hipp. lipjpt 
Arabibus Zirbus adipofus nuncupatur. 

Epiploon eft pars quaedam ex duplicata membrana, marfupij»aut pera: 
aut iac( uli inftar, multifque venulis, arteriolis, &|neruulis, ac feuo com- 
poftra,ventriculi fundu,fupcriora inteftina tegens,& ad lienem declinans> 
8 c chylineationis gratia produClii.Gal.epiploi magnitudine,compofitione» 
vfum, & ortum, exponit iib.^.dc^rfu part.cap.p.& n lib-6.de anatoni, 
adminift.c.f .Componitur enim ex duplici membrana $qua:eft duplicata», 
peritonaei portio, feuo, neruulis, venulis, & arteriolis. Ex qua cbmpoll- 
tione eius temperamentum conftat: quatenus enim membrana eft, frigi¬ 
do ficco gaudet temperamento: frigiditas tamen <k ficcitas a calore & 

hu- 



;de partibvs; 

humiditate adipis , fanguinis venalis, & arterialis, fpiritufque,facile vin- Epiploon^ 
cuntur :Ita vt epiploon rim' habeat calefaciendi ventriculi fundum praei- ventricula 
pue*& inteftina. Vtetgo chylificatiom ventriculo celebretur, tale tegu- calefacit, 
mentum neccifariu eft. Ventricuiumenim calefacit, vt refert Gal Jib. 4. 
dc vfu part.c.<>. Vnde denfum eft > vt intus innatam caliditatcm concludat; 
leuc autem, vt fine dolore ac compreftione, aut pondere calefaciat. Non 
ratione duplicitatis folummodo calefacit»fed infuper ratione venarum ,& 
arteriarum j atque copiofac pinguedinis circumfufe; qux quidem calida.* 
res eft, cum in flammam facile conuertatur, nihilq,- frigidum ita prompte 
comburatur> vt loquitur Galen. lib. 4. cit. dc vfu part. c. 9. dc probat»pi i- Omentum 
mae coChonis gratia omentum a natura fuifle produ&um > eo quod, poft- printx co— 
quam vulnerato cuidam gladiatori fuit prafeifium, venter facile ab exter- &ionii gra 
no frigore ludebatur. Vnde affidue lanis obuoluebatur, & maxime, quod tui 'factum 
ante acceptum vulnus graciliseflctxger-,& confequentcr «pauca pingue- efl. 
dinc fubcutanea,cuiu«ope ventriculus & inteftina foueretur, fruicus ef- 
fet .Cum ergo poft amiiTum omentum > frigidiorem perfentiret ventricula, 
mitiufq*, concoqueret, ac plurimis operimentis extrinfecus egeret gladia¬ 
tor ifte > indicium eft , calefactionis > & concoCtionis ^gratia productum-» 
fuiflfc omentum. 

Licet omentum figuram habeat marfupij, magnitudinis terminos dubie Ometi figo; 
expofuitGaleu» qui lib.4.de vfu part c.p.ipfumtoti ventri anteriori interius r *\>0 nue* 
coextendiafleritj-adeoquenon ventriculi tantum,fed inteftinoruin ora- gnitude» 4 
nium co&ionem adiuuare. AriftJib.q de part.animal.cap.j.huius eft fen- 
tentiae ,dum ait, omentum ventriculi fundtim operire, dc omnia inteftina. 

Vnde lpfum a medio ventriculo oriri ait, deorfumque protendi. Verum-» 
hodierna experientia compertum eft, omentum raro infra vmbilicu por-♦ 
rigi. Ab hac quidem doCtrioa non recedit ipfe Galenus lib. 6. de anatom. 
adnainifttatioa.cap.f .aiens: In quibufdam quidem animalibus, haud mul¬ 
co infra ,quam vrabilicus eft , in quibufdam vero ad pubis vfque o ffsu 
procedic. 

Situm, & infertionem, oitumquc exponit Galen.libr. C.de anatom. ad- S f tus&in 
ttrinift*c.f. Inferior ergo, inquit, eius pars, id eft pars illa, quee iuxra fpi- fafaic ome% 
nam fub diaphragmate eft , ab ipfius peritonaei plicis a fpma exurgentibus tu 
procedit j fuperior, fiue anterior pars a gibba ventriculi parte, dc a fima», 
parte lienis ortum deducit. Inteftino colo raefenrertj loco alligatur, adh^- 
reretiam pancreati, mefenterio, dc inteftino duodeno, 

Inteflinis. 

Nteflina quibufdam veteribus L acinis interanea dicebantur. Proinde^» 

|| Medici non raro verbo exenterare .1. inteftina extrahere, vtunrur, Gra- 
JL cis evTtpct,netievftycttfoKaiftff tynolMA, dc tyK&Ttt . Arabes Choidas ap- Jnteflincru 
pellant quia forte, ex ms inftrunientorum quorundam t muficorum ii- vari a no¬ 
des praeparantur. Intcftinajenim funtjcorpus oblongum, rotundum-», mina, 
dc cauum duabus pioprijs cunicis, trunfuerns fibris ,contextis , a ven- Quidwtc- 
triculo ad anum flexuose porrectum, perficiendi diftribueudiq; chyli gra- fanum, ~ 
tia,'feces conferuandi, expellendique. In fingulari inteftina deferibero 
placuit-, quoniam omnia vnum inteftinum efficiunt. Rotunda figura pro¬ 
flita fune inteftina, vt facilius ad ea e*x ventriculo chylus eonfeCtus decui- 

E e datur 




3i8 LIBER TERTIVS 

datur rvtque etiam per ea transferatur chylus; vtque impura &fuperflua 
a puro alimento fecreta „ ad vltima relegentur inteftina * liecefiario.caua^ 
fimul 5 c oblonga efiedebuerunt.Longitudojjpraterea neccfiariaeft , vt ci¬ 
bus in ventriculo codl us longiorem mora in ipfis [contrahat y quemadmo¬ 
dum fufiiis in fequentibus dicemus. 

Interna in Duabus proprijs tunicis, tanquam partibus efientialibus, inteftina con- 
tefinerum flant. Quarum interna neruofior eft, vt exquifitifiimafenlu inteftina pol- 
trnica ner leant, ad expuitionem fine cunctatione, rei acris 3 c molefta ; bilis, v.g. qua: 
wfior eft. ad inteftinaex veficula fellea amandatur, quaque eadem inteftina fua mo- 
externa. ra cotroderct, ni ea eius acrimonia flirnulata eam illico deturbarent. 

Craff bu~ tamen m perpetua paftione («u-s-aS Ut vocat Gal.) verfetur homo» mrern* 
moris quo illius membran? exquifitum fenfum paulo obtufiorem reddidit natura,vni- 
interna tu uerfam eius internam faciem obducendo craflb quodam humore,quem in- 
n.ica obdn- ternam inteftinorum pinguedinem vocat Gal.Hic concretus humor,cunw 
Git.nr vfus . pinguedinis fpeciem referat,lubrica reddit inteftina : Atq,-adeofuahac lu- 
bricitate bilem.praeterlabi commode finit , fuacrafiiue, ne ad inteftina». 
penetret,prohibet.. Eademinfuperhumiditasbilis vim obtundit.. Inter- 
JTaJfai opi- na illa inteftinorum tunica fibrasquafdamveluti carneas obtinet:qnod for 
mo. te Vaifeum commouit, vt cenferet internam hanc tunicam carnofiorem*. 

e fi e externa* cum tamen externa plurimoium iudicio earnofior fit- Has, 
Duarum duas, tunicas.Graeci appellant j quibus ambabus naturamtefti- 

tunitarum na muniuit , vt motum expulfiuum ,quoprtecipue praedita funt,maio- 
wteftinom ri cum robore perficiant, &c vt ab initirijs internis, ab acribus humoribus 
vfur* fepe illatis, fefe tutarentur _ Exefa cnimnon raro in dyfenteria inrernatu- 
nica,fepecuranturaegri;quiaexteinatunicaal> omni labe feruataeft.. Et 
fic interna exefa decurfit temporis lanari poterit. Hanc duplicis tunica: ne- 
ceflTtatem. commemorat Gal. lib.4.de vfu parto 
Intefina-t Duatprnedidla propria:tunica multis ttanfuer fis fibris intertexta, funt:. 
tranjuerps quia .c.onfimiles fibra ad expellendum conferunt „ Verutn re&um pracipue 
fibris>qua- inteftinumqui bu.fd.ua rectis gaudet, non vt trahat» feci vt extenfione re- 
ft foliSigau diarum circulares fibra firmentur .. Vi ergo tranfuerfarum. fibrarum,quibus. 
denu vtraque tunicadotataeft, ineeftina motum periftaltkum perficiunt , id eft». 

quando inteftina fuperiora prius, <$£ rurfus inferiora, fere fibrarumtranluer- 
j Quid mo- farumope contrahunt, coaidlanrqj ;vt tali motu a primisinteftinis inchoa- 
t us periftal to excrementa pracipue deorfum propellantur.. Vt autem huiufmodi mo- 
ticus. tus minifterio) cranfucrfamm fuccefiiue fadlusdeorfum» completior eua- 
Villiretti dat, fagaxnatura, redlas nonnullas fibras exterius tranfuerfis fupraten- 
intejfinis fas concedit» ut habet Galenus, libro quarto de anatom, adminiftrar. c. 17. 
conceffi vt Nonnullis, vero inteftinorum,inquit, quidam villi're*fti: fecundum longi- 
iranfuerfos tudinem.obtenduntur, adtranfuerforum tutelam. Ideoque animalibus te- 
inuehno vt nues habentibus inteftinorumtunieas, aut adliones vehementiotcs, potiffi- 
attrattri- mu.tn hoc inell .. Periculum, enim etat, ne tranfuerfi villi a iefe mutuo 
ci officiali aueilerenturnifl' exttinfecus. a. redlis » velim vinculo quodam *fuifient 
facultati , deuindli.. Qu© fit*vtinredkur.teftino complures eiufmodi fuerint&rc.. • 
qui nulla: Gaudent vlterius. inteftina tertia exteriori tuuicavquam^vt reliqua: infe- 
eff r infer- rioris ventris partes contentae,&:pracipue ventriculus, a peiitonaro mutuae 
viant.. ta fiuit: % vt habet GaLlib.tf. de anat.adminift. c 7 .& libu .de vfu parr.c. 17 

Tertia, in- Itaque iiiteftina>vtftrie iadluradilatari facile poflinc»dum cibo,fiatibus,aac 
re {tinorum fecibus;replencuivcx,fubftanaa.membraneaconfiniid.ebue redicet fuacar- 
nmkd:*. n.e non fih.t deftitura,. 



DE P A R T I B V $. tt 9 

Eoipfo» quod inteftina membranofa fint, liquido conflat,ea frigido fic- 
coque temperamento prodita efle, Innumeras venulas a vena? porta: trun¬ 
co, & mefenterico ramo inteftina recipiunt: arteriolas a ramo carliaco, & 
mefencerico: a fcxta neruorum coniugatione neruulos innumeros, 

Hippoc. lib.de ftrud.hom. inteftinis longitudinem trecfccim cubitorum 
concedit. Reficcata inteftina &:'flatudiftcnta feptiescorporis longitudi¬ 
nem adxquare obfcruauit Laurentius. Sed ego contrarium obleruaui, id 
eft,'inteftina etiam mollia, adeoque lcngioia, non aequare fexies hominis 
longitudinem. Spinae dorfi, mefenteri) interiedu , inteftina annedurtur, 
iurolon excipias. 

Etfi vnicum fit inteftinum ventriculo continuatum (eadem enim ventri¬ 
culi , &: inteftinorum eft natura , vt loquitur Gal. lib. 6 . de anatom. admi- 
niftr. c.<?.) ratione tamen magnitudinis, & numeri otbium,feu anfraduum, 
in fex inteftina illud vnum diuiditur, vt habet Gal.cap. iam cit. Sc lib.f. de 
vfupart. c. 3. Ex latere ergo fundi ventriculi, & pyloro, fiue orificioin- 
ferno ventriculi,primum emergit inteftinum quod inpv<rte id eft exortus di¬ 
citur 3 quia a pyloro immediate oritur; in imeftinum etiam vocatur, vt lo¬ 
quitur Gal. lib.f.de vfu part. c.^.quia eft veluti tendentia & via ad intefti¬ 
na . Lib.tJ. de anatom. adminiftr. JW ac&f&mvxov ,rede ab Herophilo ap¬ 
pellari monet Gal, quia longitudinis duodecim digitorum efle cenfetur. 
Vndeab Anatomicis communiter duodenum appellatur. Sed noftris tem¬ 
poribus non eft tanr.T longitudinis. Hoc inteftinum fatis arguftum eft, 
referente Gal. cap. vlt.citato ; Sc merito quidem , ne retro chylus in intefti¬ 
na a ventriculo detrufas regurgiter, neque fubito chylus etiam deorfum-* 
labatur. Porrigitur reda hoc inteftinum in dextro latere deorfum verfus 
fninam , fine circumuolutione , aut reflexione vila, ad iciunum vfque. Re¬ 
da autem fine gyris protentum eft, vt partibus ibi ficis cedat, locumquc re¬ 
linquat •, venis nimirum ,arteriis, ncruis, panchrcati, & cyfti fellis, vt ha¬ 
bet Gal. lib. s . de vfu pait.c. 2. Vena: quidem porta: a iccons cano exeunti 
cedere debuit •> nam fi inibi in gyros liederetur, huius vena produdionem 
impedirer > & nominatas etiam partes fimul infert arer. Redum etiam cife 
debmt, vi bilem a cyfti fellis fufeeptam , deorfum ad inteftina muco ple¬ 
na citius propelleret. Nullam venulam a mefenterico ramo tranfyerlim-. 
accipit,more reliquorum inteftinorum; quia exhee inteflino chylus ad 
hepar non fugitur; a trunco ergo vena: porta: fecundum fui longitudinem 
venam accipit; qua: quia reda cum co deoifum tendit, inteftina appella¬ 
tur . Proximum , annexumque duodeno inteftinum Galeno lib. de vfu 
part.c. j.f wVwr dd eft ieiunum,appellatur •, quod lemper fcic inane fine ali¬ 
mento mueniaturjquia , vt prxdido capite loquitur Gal.primum omnium 
inteftinorum ieiunum alimentum in ventriculo in chylum mutatum,atque 
concodum accipit: politio autem ipfius eft ad hepar, vaiorumque muite- 
lii in lele orificia continet. Ad h^c cxcremcntu biiiofum paulo fupra ad ipsa 
ex ventriculo ccphyfim, meatus bilis ducentes defcrunirPorro hepar lpfum 
adhuc vacuum ex hoc primo inreftino furfum alimenta rapir.His paucis ie- 
iunimteftini licum, officium ,•$& rationem vacuitatis ofteudic Gal. Situra-- 
enim eft proxime omnium ad hepar i ita tamen , vt totam rerme vmbflici 
regionem occupet,&: ad ilia vfque extendatur. Exorditur aurem,vbi duo¬ 
denum in gyrum fledi incipit. Mefenterio arde colligatur, & in plures 
circumuolutiones voluitur, vt cibos paulo diutius contineat, donec a ve¬ 
nis meferaicis, tanquam a manibus hepatis,id orane,C|Uod vtile & tenue in 
chylo continetur, alTiigatur. E e 2 Hoc 


Inteftina 
frtgtd a '& 
Jicca* 

Inteftino¬ 
rum longi - 
tudo . 

Nexus. 


Sex inte- 
jhna . 

Duedenu 
eft primum 


Situs» 


Secu ndum 
inteftinum 
ieiunum ap 
pellaturO* 
cur . 


Situs ieiu - 
ni • 

Nex * flue 
colligatio» 


in LIBER T E R T rv S 

Hoc inteftinu vacuum fere fempcr ab Anatomicis inuenftur,(}uiaintef 
inteftinaeft primum receptaculum ,in quo chylus moram contrahit-, vnde 
hepati vacuo alimenta fuggerit per numerofimmas venulas meferaicas ob 
lique infertas inter duas huius inteftini tunicas, vt teftatur Galen.lib. 6 . de 
anatoni, adminift.c.p. 8 c lib.f. de vfupart.c.3. Vacuitatem etiam huius in¬ 
teftini auget bilis, qux (incera ab inteftino duodeno in hoc delabitur > ip- 
iumque alluit ; adeoque ad affiduam excretionem, propter fui moidacita- 
_ . tem, ftiraulac* quod non factt eadem bilis in fubfequentibus inteftinis. 

Rationes q U j a e j us acr i mon i a a muco 8 c reliquis excrementis retunditur. Quatuor 
. *“ as te : ergo funt caufar, cur ieiunum inteftinum femper fere inane rcperiatur. Pii- 
itraumjerc ma> q Ula e q. pnmura receptaculum chyli. Secunda, qpia vaforum multi- 
temper va- poliet. Tertia, quia proximam hepati politionem , fiue (itum ha- 

cuum repe- b cr< Qy arta , qnia bilem in fuo vigore immediate ex-duodeno fufeipit * 
ntnr . v^e c . jy.lib.4. de vfu partium. 

Licet dixerit Gal. ieiunum e(Te quafi femper vacuum, id tamen non e(fe 
r ~ perpetua veritatis ait: Primo, quando alimentum non eft probe in chy- 

Lur Aliqua j um conuerfum •, quia tunc , vrpote craftum & inconfe&um , celeriter per 
4 & ieiunum j nt eftinum ferri nequit-, nec a venis meferaicis rapi, & ad hepar relegari. 
non eft 'va- quando fufficiens bilis quantitas acri qualitate prsedita, deorfum 

chhm, nQ n fertur. Tertio, quando iecur imbelle eft, aut humoribus plenum... 
Quarto, quando mcferaicx venae obftru&x funt. 

Ieiunum inteftinum delinit in aliud (ibi fimile fecundum fubftantiamj* 
quod tenue appellatur; licet eniin tria gracilia inteftina ,duodenum,ieiu- 
»um ,&Jileon rei, id eft tenuia vocitentur, (icuti sW,id eft>graci- 
lia , (impliciter tamen & abfolute tertium inteftinum ita a Gal. nominatur 
lib.ij.de anarom.adminift. c.p.quia forte oblongum refpedlu aliorum inte- 
ftinorum eft. {imov etiam, & ab ijfdem Gr^cis vocatur, quod qua- 

plurimis orbibus & anfra&tbus inuolutum (it j vt inter alios redie monet 
Laurentius . eAsTr enim vertere eftj& ihUeut conuoiuere. Vnde g/Ag of 
conuoiuulus. Hoc inteftinum paulo infra vmbilicum vtrinque ad ilia Sc 
coxas politum eft . Vnde &c ilibus ilium nomen dedit. Omnium imeftino- 
rum longiffimum eftridcoq-, cu in inferiori ventre refideat, ipfum eft, quod 
in ferotumfacile cadit, &: mteftinalem herniam efficit. 

Quoniam continua funt, Sc eiufdem figurat ac magnitudinis ieiunum., 
ileon ,ea ab inuicem diftinguic Gal.lib.<j.deanatom.adminift.cap.^.his 
duabus notis: Ileon vacuum non repetitur, (icuti ieiunum: neq;tot vafts 
fcatet, ac ieiunurtij quod ideo rubicundius eft, quam ileon. Situ etiam di» 
ferepant . Vfus idem ac ieium. 

Quartum inteftinum rvpkov Grarcis, Latinis cxcurn, monoculus, faccus 
dicitur. De quo Gal.lib.4.de vfupar.c. i8.de loquitur: Principium autem 


T ertiunu 
inteftinum 
Ileon • 


Situs. 

VigiftimU 

omnium. 


leiunuirLj 
<3r ileon. 
quomodo 
aiferepet. 
Quartum.* 


intejH num 


eiusi 


id eft eraffi inteftini) eft carctim inteftinum . Vbi enim tenue mtefti- 
'iibC&um num ^ c ^ nK >illinc ad dextrum quidem caccum, ad (iniftrum autem colon 
' ' * emergit, dextra prius-ilia prarterueetum. Porro exemn prorfus veiueven- 

ter quidam eft craffiis,excrementis rccjpiendisappofitus,cui ad ptopor- 
cionem colon refpondet. Atque plurimis fane auibus, propter a< 5 tionis 
Cticivftts. robur, crcum inteftinum eft duplex: nam, (i quid intranfitu pertenue^ 
inteftinum anadofim fefellerit,id omne diuturna in exeo mora plane exu- 
Aucs du — gitur. Porro auibus fere omnibus a&iones, ventriculi atque inteftinorum 
[lex habet robuftas habentibus, excrementorum receptacula bina extirerunt 
r u u na-, quid , cum alimentum celeriter feratur, non exhauftum prxteimitratur, fle 

vr cuc- 



DE PARTIB V S: - 2i j 

vtegeftiorepente,ac femel, non continue & paulatim fiat. Veium in_» 
hominibus > ac pedeftribus animalibus omnibus vnicum carcum intefti- 
num natura melita,in dextris ilibus ipfura conftituit,quod locum ibi ido¬ 
neum haberet vacuum , rene dextro altius appenfo. 

His clare carci naturam, fitum, vfumque expofuit. Eft enim velnti 
craflus quidam ventriculus,flue facculus longam appendicem, contorti 
lumbrici formam referentem, habens,vnicumque foramen obtinens*,quod 
quidem peruium eft rei, quae ingreditur cxcum, reique qua: egreditur,* ta- Vvico me* 
mctfi contrarium fentiat Mundinus, carcum videlicet duos habere diftin- tn c&cvrru 
dios meatus \ vnum per quem res ingreditur, alterum per quem egreditur, gaudet. 
Quidquid enim alimenti anadofim ,fiue diftributicnem fubterfugit,ex 
gracilibus inteftinis id colligit carcum, & in appendicem, tanquam in pe¬ 
num , vfque ad diflribuendi tempus, reponit: rurfus autem a venis mefen- 
terij fugitu r. Infantes longam habent appendicem ,cb alimenti humidi 
vfum . In appendice illa quamplurima reieruantur ad plurcs vfque men- 
fes , vt ceraforum nuclei, racemorum, vel vuarum pellicula:, acinique-/. 

Situm eft carcum in iedlo ilio , dum furfum extremitas i lei inteftini vergit* 

& fub rene dextro, vel prope ipfum. Vel, vt alijs placet, carcum prope m- 
guen dextrii litum habet. Ad principiumcarci inteftini valuula deorfum 
terminans appoiita eft, ne quidquam ex fuperfluitanbus prarterlapfis in 
inteftina gracilia redeat. 

Quintum intellinum omnium ampliffimum nuncupatur a x&xv§ Quintum^ 

vtquibufda placuit, id eft , rerardo, ltmoior; quia feces in eo diuturno inteftinum 
tempore morantur. Alij a xchdQ&ai , id eft, a torquendo dici credur; quia colon dici - 
torminibus 5 c cruciatibus praeuris farpe diuexatur ,*quod cruda: pituitae tur. 
velim officina cenfeatur, ob fui amplitudinem} tum quia ab infernis, ano Varix coli 
fcilicet, aerem recipit, eftque tanquam flatuum receptaculum, tefte Gal. dentiatis - 
commen.4.inlib.6.Epidem. Adde,quod non icatettot venis artenjs,ac nes. 

gracilia inteftina * qux tum ob vaforum multitudinem , tum ob fui angu¬ 
illam , &: circumuolutioncs facilius pituitam concoquunt, quam craiTa_-. 

Ad harc bilis, ciim fui abftergendi virtute gracilium inteftinenim anffa- 
dlus peruadit perluftratque >ad crafta autem non nifi viribus fere deftitu- 
ta pertingit. Non c w lon, fed xothoti b alijs dicitur,quia plures habet cellu¬ 
las aut concamerationes. Vnde cellulatum dicitur ab Arabibus . In his 
diferetis cellulis farces efformatur: ftringi .n. per interualla interius vifitur 
hoc inteftinum, vr prad ictae concamerationes formentur vt in hifce__> 
formatis diutius retineatur chyli craflamentum, ad hoc, vt quidquid ineo 
boni fucci fupcrftes eft, a venis fugatur, & ex inutili , craflaque fubftan- 
ti a farces formentur . Qi ar quidem diuturno tempore retineri debent, ne 
deorfum ad re&rum deiedar, animal ad excretionem intempeft iue coge¬ 
retur. Ad pradibtarura cellularum conferuationem prouida natura co¬ 
li medio denfiorem conceffit fubftanriam ,inftar ligamenti, adque medij 
digiti longitudinem , quod colo fecundum longitudinem coextcnditur. Situs co!i % 
Colon fui exordium habet iuxta, aut infra renem dextrum, a qua furfum* 
protenditur ad iecoris cauum} & praecipue, vbi folliculus feliis propen¬ 
det: illinc vero ad ventriculi fundfi ,cui fuperponitur, & veluti annedli- 
tur: Inde ad lienem , cui accumbit; rurfus reni finiftro alligatur: a renej» 
in pofticam partem retro gracilia inteftina verfus inferiores lumborum-, 
vertebras fledlitur *, in hoc eius flexu duos efficit gyros , inftar littera ma- 
iufcul.r, S, ne farces vnica vice , fed vnam partem pcft aliam reddamus 




1*2 L I R E R T E R T I V S 

Vi enim iftius flexus aliquandiufaecum pars detinetur, donec qui fluxit, 
ad redtum protrudatur. Terminatur tandem,ac definit in oflis lacri prin¬ 
cipi itm , vbi.re&iun inteftinum incipit. 

('di lita— Colon duo habet ligamenta zonularum inftaivvt ijs mediantibus,fuper- 
w.cnta. nis» infcniifque partibus valide alligetur. Ad principium coli valuula_, 
quaedam in ipfam coli cauitatem tefpiciens »faepe animadueifa cft,quae 
inftar oftioii, ficum , aliarumque fuperfluitatum reflexum ad gracilia in- 
-LAurentij teftma prohibeat. Dodlus Laurent. ob dictam vaiuuiam,aliamque caeco 
opimo . tributam, a (Terit nihil furfum in flatu naturali ex crafiioribus inteflinis 
in.gracilia transferiis aitque, Rhafir.m hb.?. continentis, affirmantem,cly- 
llerem impetu inie&um ad ventriculum jvfq,- peruenire, immo per nares 
faepe reijci, tk Galenum I1b-3.de fymptom. cauf.dicentem, quofdam inie- 
dos clyfteres vomitu teie&os fuifse,de clyftetibus inied:is,du ventriculus 
morbo aliquo afficeretur,ioquutos. Veruntamen GaUib-f.meth.de flatu 
fano loqui vitietur ,dum ait, liquorem per anum inietflum vix' ieiunum_» 
Laurentio inteftinum acringere:putanit ergo iniedtum clifterem fupra craflTad ilium 
Jatisfit . falcem feni. 

Prima ratio cur colon inflat fepimenti gracilium lnteflinorum furfum 
circumferatur, ita vt i nhepatis cauum deducatur, fupra ventriculi fundu, 
fupraque lienem , &: verfus finiftrum renem , cfl, vt fit inftar fepimenti, 
vt dixi s tum quia efl ignobile inteftinum, rclpedtu gracilium . Vnde inter 
cpigaflrium ,Sc gracilia uiteflina collocari debuit, ne ileon & ieiunum_> 
Otiare colo hepate,ad quod alimenta deferut, femoueat.Secundi ratio efl, vt epi- 

JitrJurv Jcpi ploo alligetur,cuius vi illud inteflinu n,cui optime alligatur ,quodq,- coo- 
tnetiirifltr perit, fouetur, incalefcit, Sc htimeclatur: hic hume&atio protinus nc- 
circH W teM' ceiTaiia efl, vt flcrcora, qua: faepe in colo indurantur, humefianr: fic etiim 
ditur, facilius detrudentur, & ipfius inteftini imbecillitas emendabitur , vt ali- 
menti refiduum in colum deducium melius concoquatur. Tertia caufa, 
ob qtiam luperne collocatur colon, efl s quia ciun fit faecum praecipuum-» 
receptaculum >conferuator ,& eftbrmatorg cumque praeterea in eo coa- 
cerueturcopiofa pituita cruda, vifcida, lenca,frigida, & non raro vitrea, 
necciTum fuit,exterius faitem veficuiam fellis incauitate hepatis fitam,i p- 
fum defuper contingere, vt bilis ipfum colon penetrantis, & peruadentis 
auxilio,facultas expultrix ftimulatetur ad faecum,aliarumque fupeifiuita- 
tutn expuitionem, deterfionemque . Has tres rationes attigit Mun dirius. 
Addunt ali) aliam rationem fitus coli in fuperioribus, ne fcilicet flatim ex 
qo excrementa , cc chyli refiduu cito curfu deorfum labafcant. Alij ipfum 
furfum circumuolui putant, vt cius decubitu fupra Ventriculi fundum., 
eiufdem ventriculi virtus conco\flnx iuuetur. Verir.n haec ratio humilis 
cfl , quod exiguo calore praeditum lir huiufmodi inteflinum. 

Colo' fupra Notare adhuc iuuat, colon, dum lienem cooperit, anguftius effici,ne_> 

llemman- fua amplitudine, maxime dum repleretur , lienem comprimeret, aut etiam 
irufausfit, renem . Propter hunc coli cum liene conta&um, quoties lien in tumorem 
attollitur, vix flatus in colo occlufus ad redlum inteftinum eiumpit, nid 
prius ipfa manu lieu deprimatur. Lienofi ideo difficilius, quam citer i ho- 
Stomacbi- mines, faeces egerunt ,• quia lienis tumor colon comprimendo anguftius 
ca fyncope reddit. 

frpepro— Rurfus ani.naduertenda efl lypothimiae, aut fyncopis caufa, quoties ali- 

prer affett* qui aluum exonerant, aut exonerare cupiunt. Id enim ideo nt,quiahu- 
coit oritur, mores quidam > qui aliquando borborigmum efficiunt, in colo fupra ven¬ 
tri- 


fi E PARTIB VS.' ' 2 *3 

iriculum commoti, propter viciniam ipfum ventriculum cum fuO fenlibili Dolor coli- 
orificio alteranr,l»duntque * Dum etiam colon ventriculi fundo fuperpo- cusinfini- 
fitum , colico dolore laborat, ob eandem viciniam, acerbiores proritantur flr* parte 
dolores, quando ventriculus cibo repletur,quam quando inanis eft* Cuius freauetius 
fere contrarium in renali dolore accidit» Dolor enim colicus, vtplurimu» infcjtat. 
a parte finiftra incipit \ quia ibi colon frigidius eft, quam in parte dextra, in Reclinet 
qua veficula fellis colon attingit. Colicus tamen dolor in finiftra parte eon- Ager in la - 
citatus facile foluitur, propter viciniam redi inteftini cum colo, ad quod tusdextrUy 
flatus & reliqua: fuperfluitates a colo facile relegantur * quoties cly 

Tandem obferuandum,dum clyftcr inijcitur,$grum debere in latus dex- fterfubijci ~ 
trumrecumbere; ne videlicetinteftinum colon comprimeretur, fi in fini- tur . 
ftrum latus reclinaret 5 nam ex hac comprellione, & coardatione inteftini, Remedia^ 
clyfteris. introitus impediretur. Inicdo tamen clyftere in finiftrum latus fe externa^ 
voluat aeger. Quoniam colon in finiftra parte frigidius eft, lienique ac- pro colico 
cumbit, dum colico dclote premitur* exteriora remedia ei fummopere dolore fini' 
proderunt. flro hypo- 

Sextum ,& vltimum inteftinum Grxcis dicitur. Barbari chodrio ad 

longanon,aut longaon , Latini recUim vocitant j quia reda deorfum ad of- hibeantur* 
fis facri longitudinem,ad anum vfque protenditur. Hippocrati apyoeM eft, Sextum iit 
princeps dicitur t licet hoc nomen ano conueniat, vt ex lib. f. Epidem. teflinum^ 
conftat. Quibufdam Graecis JW.tVa/oc nuncnpatur, Hoc inteftinum of- retium ap¬ 
ti facro,mediante pcritonaeo,aliigatur. In fui principio,id eft, verfu&ini- pellatur^ 
uum cftis facri,anguftum eft: iuxta finem multbamplius, duasob caufas. quare .. 
Primo, vtliberior exitus prope anum inutilibus faecibus concedatur .Se- 
cundbjvrcopiofae faecesnubi contineri poflinr. Extremitas huius inteftini Situs . 
arde conftringitur a circumlatis quibuidam mufculis (fpbinderes- dicun¬ 
tur a cfiyyndu »id eft , conftringitur); ne nimirum inuoluntarie fa:ces pro- CurretlTi 
fabamur, & exeant,contraciuilemviuendi ritum. Quoniam in viris ve- primo an- 
fica fubfternitur hoc inteftinum, & arda ideo intercedit vicinia,dum ho- guftum rur 
rum vnum patitur >aliud ei compatitur. Ju S amplu~ 

Hadenus de differenti js. magis proprijs inteftinorum .Multis placet in- AJufculus; 
teftinain Iuperiora,&inferiora diftinguere. Si fitum fpedemus,colon^ [pbintler* 
inreftimim fupra reliqua primum obtinet locum Secundum,exortus , icu inte(Uno~ 
productus, fiueduodenum:TertJurnloeum,ieiunum: Jieon veib,caecum,<Sc rum diui - 
redam vltimafunt. Verum racionccontinuationis.inteftinorum v.entricu- fio ratione 
lo, duodenum primum dicitur: ieiunum. fecundum: ileon tertiunucaecum [itus. 
quartum t Colon quintum -.redum fextum .. Dimfio rai 

Ratione litus, quem in fuislocis habenunteftina ( non veto< ratione fi- tione con -■ 
glira,quoniam, omnia rotundaftunQquedam reda dicuntur, vtduode- tinuatioms- 
num,& redum.diduniv Quadam vero obliqua, & varijsgyns aut circum- Dimfio rai 
uolutionibus contorta » vtieiunum, ileon,& colon . tione /itus 

Ratione muneris &vfus a Gal.in duo inteftina totum; inteftinum diui- iit proprio) 
dituc, hb.4.de vfu parr.c.iS. Omnia enim intellina alimentorum diftribu- l 0 co~ 
tioni,&: excrementorum expulfioni a natura dicata funt.. Qua: autem raa- Diui fi a ra. 
ximgdiftnburioni inferuiunc, ratione fubftantia tenuia,graeiliatie intefti- tione ojfic^i 
na appellantur i Plauto lades,ab antiquo, verbodacioiid eft pralicio::quo- 
niam ex ventriculo chylum aUicerevidencur.Eediusvn.fic intetpretadus eft 
Plautusiquarasfi dicererwusxLades. ideodici^quiaob pinguedinemalbs_* 
fixmsnaira ieiunuim falcem*tubie un d crcolote prasdituun eft. Pliniualibro) 
pudeamur eadem te nuio.uu;e{rina. lades. vueae, Peocenuiiiqc e ft i i?cLG31 Jhr 

... EUTUtai 


Jntcfiinum 
crajfum eo* 
prehendit 
c&cuntt co¬ 
lon *&re- 
Itum . 


Chylus 
inteftini / > 
fanguifque\ 
in venis le» 
ui quadam 
cottione co 
quuntur , 
f ?U po tius 
perficiun¬ 
tur. 

Inteftina-j 
vi peculia- 
riy non offi¬ 
ciali conco 
quunt. 

Tria in te» 
(linor.praei 
pue graci¬ 
lia munia . 
Primum. 


Petri culus 
& intefh- 
tra carnea 
w [frumen¬ 
ta a Cal. 
appellatur. 
\JtitefHna\ 
ventriculo 
fi milia. 


224 /LIBER TERTI V'S 

iunum,& ileon praecipue intelligit: ideo proceflum , fiue exortum duode¬ 
num diebum, in inteftinum vocat,- id eft productum, aut tendentiam in in- 
iteftinum gracile.Aliud inteftinum, quod gracili, ratione confiftentke op¬ 
ponitur» craffum a Galen.appellatur» cuius principium eft caecum . Hoc 
inteftinum craftum in tria diftribuitur,caecum,(colon & rectum: qua: 
quod crafta & valida fint, ad excrementorum colle&ionem, pro tempore-» 
conferuationem >*& expulftonem, a craftitie nomen fortita funt,- 3 c pro¬ 
pter vfura, excrementorum receptacula. Imo ideo a quibufdam inferior 
veter nuncupatur» telte Gal.cap.i8.cit.vbi de vtroque inteftino, gracili, & 
ciafto, fic loquitur .‘Quemadmodum inteftinum tenue diftributioni defti- 
natum eft, eiulque gratia extitit; quamuis etiam concoquat alimentum.,, 
ac propellat; ita 6 c ciaftum inteftinum non repentina: excretionis compa¬ 
ratum eft. Exadtc quidem inteftmorum gracilium vfum atque officium», 
exponit Galenus I1b4.de vfu part.cap.i7.Coquitur quidem adhuc alimen¬ 
tum,&; in ipfo per inteftina tranfitu ,vt invenis etiam omnibus fanguis: | 
cum tamen neque inteftinorum vllum concoctionis, neque vente (angui- 
ficationis gratia extiterinr,&: paulo poft:Quemadmodum igitur venis»ciim 
eas difttibucionis inftrumenta fecifiet» facultatem fanguinis generatricem 
indidit>iie, dum per eas fertur, tempus ipfi alimento deperiret *, ad eun¬ 
dem modum > tx mteltims diftributioni.s 'in venas gratia inftitutis facultas 
quadam concodtrix ciborum ineft: quod fieri omnino non poterat, quin 
finguke animalis particula’ virtutem quandam haberent alteratricem . Iam 
veto inteftinorum fubftantia »haud multum a ventriculo eft diucrfa: quo 
fit, vt fi facultatem alceratncem ipfis quoque inditam fuiffe oportuit, ipfi 
ventriculo aftiimlem,in his quoque cibum concoqui neceffario confequa- 
tur: Nam , vt in hepate eft veluti officina fanguificationis, ita in ventri¬ 
culo concoctionis. Quod auiem neque fupetfluorum prortus delacio- 
nis, neque concoctionis gratia, fed, vt id omne, quod in ventriculo iiu 
chylum eft mutatum affirmatur in venas,conltruCta fuerunt inteftina. 

In hoc textu Gal. tria munia inieftinis manifefte concedir. Primum, vt 
chylum in ventriculo coCtum, quadam velut vlteriori coctione copleant j 
perficiantuc. Quod autem vim concoquendi habeant inteftina, ex duplici • 
capite probat Galenus. Pnmo, quia quaelibet pars corporis vim habet al- 
teratricem, fiue concoctricem. Sed inteftina funt parces corporis. Ergo 
vi coChice imbuta funt. Secundo, fubftantia inteftinorum haud mul- - 
tum a ventriculi fubftantia differt. Etgo habent vim codrricem, fiue al- 
teracricem facultatem, ffmilem facultati conco&riei ventriculi. Ac pro¬ 
inde in ijs cibus concoquitur .■ Probat inteftinorum lubftantiam non effe 
multum diuerfam a fubftantia venmcuii; quia inteftina duas habent ner- 
ueas tunicas, carneis quibuldam fibns interlitas, ficati ventriculus: Vndc 
a Gal .1x1 ineth.mcd.membrauea dicuntur: Carnofa vero, ficuti vcntricu* 
lus, propter carneas fibras nominantur ab eodem Gal.hb.iq*de vfu part. 
vbi ait > ventriculum , <Sc inteftina carnea effe, quia organa codtionis. Ita¬ 
que ciim inteftina temperamento, colote, & tunicavum textura cum ven¬ 
triculo conueniant,reCte dicentur habere vim perficiendi chylum codlum 
< 5 c effbrmatum in ventriculo. Drxi, perfici, quia cibus in ore pneparaiur, 
ia ventriculo proprie concoquitur, in inteftiriis autem gracilibus perfici¬ 
tur •, non quod facultate concodfrice officiali, in vniucru corporis gratiam» 
prsedita fint, fic uti ventriculus & hepar i fed quia quamdiu in iis chylus 
commoratur,propria & peculiari facultate codtuce rpfum aliqualiter alte* 

ram. 



DE PARTIBVS; 

tant; & fic eum leui hac coctione perficere dicuntur . Licet n. cum ven¬ 
triculo fimiiitudinem habeant »vt docet Galen. dhluwilem tamen natura 
habent tunica: ventriculi, & inteftinorum, vt afleritipfe Galen. lib.4. ds IntePina-* 
vfu part. c. 8. rtatim in limine. Durior enim craflior eft interna ventri- •ventriculo 
culi tunica , quam inteftinorum j quas ideo partem ventriculi non efie ibi- dijfimilia. 
dem afietuit. 

Secundum, idque praecipuum munus inteftinorum (gracilium fcilicet) Secundum 
eft, vt alimentum codtum diftiibuant venis , quae in ea inferuntur, vt hae munus. 
rurfus ad hepar idem alimentum deferant. Non enim redi e ad anum in- 
teftiha feruntur , fed quamplurimis reuerfionibus, & Ipins orbiculatis in¬ 
torta , vt diuturno tempore cibus in illis anliadtibus retineatur} donec to¬ 
tus inteftii orum cunicasin tam anguftavia pertingat,vt perficiatur, 
tandem a meferaicis fugatur. Si quid vero alimenti effugerit in tranfitu 
per primam inteffinorum circumuolutioncm, vt loquitur Gal.Iib.4. de vfu 
part c.17.pe1 fecundam quidem continget: quod fi hic quoque effugerit, 
per tertiam, vel quartam , vel quintam, vel quamlibet lequentium. In_, 
tranfitu igitur adeo angufto & longo, & quamplurima inuolucra haben¬ 
te, omnes partes alimenti coguntur tandem verfari cum vaferum orificijs; 
condenfatum enim eft in orbem omne inteftinum innumerabili quadam A venis 
multitudine orificiorum intro peruenientium, a quibus rapitur furfum_-> meferaicis 
quod ex piaetereunte alimento vtile eft. Vnde fieri nequit, vt fuccus vllus chylus in-» 
nutriendo animali idoneus effugiat, fallat, atque ex animali elabatur; qua- hepar rapi» 
do faltem lege natura corpora gubernantur. Inteffina aurem quampluri- tur. 
ma habent inuolucra , vt alimentum diutius contineatur, & corpori alen- Cur intefll 
do producto tempore fufficiat; alioquin a Philofophia Sc Mulis ad cibum na vane 
acquirendum genus humanum frequenti ftime recedere cogeretur, vt ac- complicata 
cidit ijs animalibus, quae limplex inteftinum a ventriculo ad anum vfque & circum - 
protenftim habent: quae omnia infatiabilia ac gulofa ,plantarumque mo- uoluxa . 
do, cibo aftidue adhxient: Inteftinorum ergo,gracilium prarcipue, hoc 
munusefto : ex quibus, licet venae plurimum alirne iri extrahant,artcrio- 
le tamen ad eadem inteffina pertingentes, & terminatae), modicum -quid- Arteriola 
dam alimenti affumunt, vt habet Galenus libio 4,de vfu partium capite-» mefcraica 
i7.citato. chyli ali — 

Tertium inteftinorum minifterium eft ,vt excrementa quaeuis deorfum quid aitra 
protrudant >& jnde extra corpus pro arbitrio hominis. Cvallum inteili- hunt. 
num, cuius principium eft caecum ,’hoc munus pr.rcipue obit. Colon cr- Tertiunu 
cumuolutum eft, ne cito labantur faeces , vt fupeiiiis compiehenfum eft. munus . 
Redlum in fno fine ftringeutes muicuios habet, ne praeter voluntatis iuf- 
fum ftercora egeramus. Voracia quidem animalia, quae craffum intelli- 
num intortum habent, Sc redlum, ac in amplitudine aequale, quia ali due Nota->. 
pafcuntur, afiidue egerunt , vt loquitur Gar.iib^.de vfu par.cap.18.Mctu 
autem naturali, 6 c periftaluco, vi fibrarum tranfuerfarum celebrato , 6 c Ex qua - 
motu animali mufculorum abdominis, excrementa quaeuis deoifum- tuorfacul- 
egerimus. i. t axibus fa- 

Vnicam autem facultatem expultricem,vi fibrarum tranfuerfarum fuam mulanxib* 
adfcioncmedentem,inteftinisconcedit Gal.lib. 4. deviupart.c. 17. quitu t jfciahbus 
vinco fibrarum tranfuerfarum genere praedita fune, omnia enim a vetricu- vrneagau¬ 
lo & aliunde in ea expuita, quia ea vel aggrauantrvel aliqua qualitate inle- dent e..pul 
ftant, expellere coguntur. Ergo ex officialibus facultatibus naturalibus, tnceintejU 
folam,polfident expultricem. Atcradlriceautem, Scretentricc ,officiali- na . • 

F f bus 


216 LIBER TERTIVS 

bus fcilicet , non indigent, ex Gal.lib4.de vfu part. c.i. Ventriculus enim* 
quae per os aflumunttir fponte deorfum expellit. Humor biliofus acyfti 
fellis etiam in inteftina profunditur, fic attra&tice officiali non egent* 

ficuti nec retentrice officiali, quia innumeras habent circumuolutioncs,ad 
v . . retentionem fufficientes, vice fibrarum obliquarum. Sola ergo expultri- 
,ir a ce officiali egent ad vniuerfi corporis conferuationem. Alimetorum enim 
(■..tremet* excremen ta m inferiora inteftina detrufa» quia inutilia, non amplius a 
calore natiuo, quatenus natius fouens & conferuans inftrumentum eft, 
gubernantur, fed folummodo quatenus calor igneus eft . Quare non pro¬ 
be reifta factent: maxime vero in hominibus, qui humido,& variegato ali¬ 
mento cum voluptate vtuntur. 


bus fetidi0 
ra. 


De Mefenterio, 


^ r ,» u tttvrttM a fitu ideo dicitur ex Gal.lib. 6 . de anatom. adminift. c. i. nam 
jviejeteriu medium inter inteftina fitum eft. Idem mefenterium ex Gal. ibidem-. 
a medio di peculiari fubftantia, qua conftat dicitur. Quibufdam AeVrn, 

cttHr% apetiov,6c etvor appellatur. Alijs placet mefenterium efle genus ad 

_ ik. (AtT9K°Kov , Mefaiveum eft illa portio,qua: tenuia colligat inteftina. Me- 
In me J ar ^ focoion dicitur pars, qua: crafta amplectitur. Interpretibus Arift.lib.4. de 
oti part. animal, c.i. mefenterion, laCtesdicitur» 

colo aiuidi Ex Gal. didtis, Sc ex ijs quae ab eo dicuntur lib.4. de vfu part.c. vlt. &c lib. 
tHr ' 6.deanat.adminift. c.6. conftat, mefenterium efTe fimplicem membrana 
qua parte inteftina contegit, duplicem vero qua eadem inteftina, fed prae¬ 
cipue gracilia arCte colligat circuli inftar,eademque rurfus lumborum ver 
tebris. Eft ergo membranofa pars duplici conftans tunica a peritonso ac- 
n . , w cepta,venulis,arteriolis, neruulis, pinguedine, & adembus fiue glandulis 

ijiia mese onufta, inteftina, fed praecipue gracilia inter fefe,& fpinac lumbali conne- 
tertum (ft ens . Quod autem a peritonaeo originem fufeepit mefenterium, fenten- 
tia eft Galeni . Mefarau autem fubftantia omenti fubftantiac perfimilis 
eft * vt cap. 6 . cit. loquitur, vbi ex peritonaeo duplicato, venis, arterijs,ner- 
uifquc mefaracum confici, componique ait. 

Quibufdam tamen placet, mefenterium a ligamentis lumboium verte» 
brasconneCtentibus oriri, vel a plexu ncruorum Fallopiano. Inde lumbo¬ 
rum ,& inteftinorum fympathiam colligunt. Quod fane facile perfuafum 
habeo, fi de infertione Imefenterij loquantur,vt ipfe Galen. lib.c?. de anat. 
adminiftr.c.tf.in fine reftatur. Si vero peritonaeum inde nafei dicant, a ve¬ 
ntare deflettunt •, cum fit pars in prima hominis generatione, reliquarum 
partium more,produCta, 

Mefenterium duplici conftat membrana, vt validius inteftina colligare, 
fuoque in loco continere quear, ad hoc, vt cx ijs per venulas innumeras ra¬ 
mi mcfenrerici chylus ad hepar arripiatur. Mefenterium autem duplica¬ 
tum eft pofitum medium inter fingulas venas,qux in anfracftum inteftino¬ 
rum deferuntur, vt loquitur Gal.c,6.cit. Ramus enim mefenter.cus a vena 
Ramus porta fcatuticns, in innumeros ramulos diuiditur, qui omnes in mefente- 
^nefent eri rium fparfi inteftinis inferuntur. Arteriolas pariter fparfas habet mefen- 
tus. teri um, quas a fuperiore,& inferiore mefenteoca arteria fufeipit. Ner- 
Arterix uulos a fexta vaga neruorum coniugatione recipit. His vafis in fuis his di- 
& nemuli fcurfibus fagax natura mefenterium, tanquam fulcimentum dedit j ne ni- 
mefftiterij. muum ramuli praetenues ab origine remoti? facile difrumperentur. Ina¬ 
nibus 


A perit 0- 
n*o oritur. 


'Dubio oc~ 
eurritur . 


Vfus. 


DE PARTIBVS. 127 

mbus vero fpatijs inter lpfa vafcula, adenes fiue glandulae adipe obduda, 
ad maiorem vafculorum tutelam interferuit. Hunc mcfenterij vfum pro¬ 
lixe deducit Gal.hb.4.de vfu part.c.io. Prafaia: quidem glandula: madore 
quodam ipfa vafa, infuper& inteflina a i pina cforfi afperitate ex parte de¬ 
fendunt. Inteftina emm humedanr, venulas inter fe ligant dirimuntque; 
& ne a didentis inteftinis »vel ab immodica ventris compreflione cliftum- 
pantur,prohibent. Adeps vero ipfum mefenterium frigidum,vtpote mem- 
branofum,fua anvea humiditate &: calore iouet. 

Prarter vafa in mefenterio iam comemorata, Afellio Mcdiolanenfi ad¬ 
dere placuit venas ladeas ex inteftinis chylum deierentcs . In canibus,in¬ 
quit, equis , alijfque animalibus a fumpto cibo apertis euidenter compi- 
ciuntur ha vena albicantes propter inclufum chylum *, fed in demortuis 
poti chylidillributionem ,oculorum fenfum fugiunt .Sed facile credide¬ 
rim hoc rnuentum vetus elTc, & non nouum„& vafa illa qua ladeum fuc- 
cum continent, efle arteriolas. Ratio etl, quia arteria: venis multo candi¬ 
diores funt. Denique arteriola: inteftinis in ferra* aliquid chyli attrahunt, 
vt ex Gal. in fupeiioribus deduximus . Tandem in difTedionibus fenfum 
vifus non raro effugiunt arteriola,tefte Gal.lib.c.dc anatem. adminift.c.6. 
fvc : Porro mcfenterij arteria, ac vena:, quae veluti radic es in concauam an- 
fraduum partem inferuntur, inuiccm coeuntes, ceu in arboribus radices, 
ad vnurn omnes principium perueniunt. Itaque venas omnes, qua ad ic- 
coris portas in vnum colliguntur, ex facili compenes: arterias autem non 
ita facile, vt qua: magis exangues fint, ik ciafiiori tunica obduda, princi¬ 
pi um habeant exangui corpori contiguum , in quo totum mefenterium.. 
cum intellinis habetur: quod fane etiam mcfenterij appendiculum nomi¬ 
nant, ligamenti naturam habens . Vides arterias in mefenterio cadauerum 
difficulter percipi propter coloris fimilitudinem. Ex quo colligimus Afel- 
lium etiam in canibus facile fuiile deceptum , cum arteriola: fictis illis la- 
dibusaftiinilentur. 


De Pancreate . 

j x0U)Jx.pietf eft carneum corpus quod puluinaris inftai ventricu¬ 
lo 6c duoueno lubfternitur. Inferuit pancreas ramulis vena: porta,qui 
iu ventriculum, duodenum,& lienem propagantur, eodem fere medo,quo 
mefenterium vafisf ad mtellina procludis . Molli enim amplexu hac vafa_. 
fullinet , fulcitque, & ab omni iadura defendit. Hunc vfum eleganter 
defcribit Gal.lib.f cie vfu pare, c.i .Per ipfum corpus pancreatis ramus qui¬ 
dam biliari as excurrit; vt forte maiori polleat calore pancreas ad ventricu¬ 
lum calefaciendum ; & vr craffa crudaque fubflantia in iliis vafculis lienis 
& ventriculi contenta attenuetur. Modicum cmm bilis magna copia fuc- 
ci crudi commixtum non nocet. 

De Ventriculo , &cefobhaqo . 

V EntricuIusGracis x°;a/h , & yttwp appellatur; licet aliquando koikU 
pro toto ventre infcuoie,aliquando ptoquauis cauitatc man.icita, 
alias pro exiguis accipiatur. Vndc vterushb. a. de merb. mulicb. 

F f z tali 


Afcfente* 
rtj glandu¬ 
la. 


Afelliti f 
yerflringi- 
tur . 


Pancrea¬ 
tis vjitS. 

Ramus bi- 
Itar tus . 


Nomen vc 
tris multa 
coj>leclitur 


Qdd ven* 
t neu lus. 


Duabus 
proprijs tu¬ 
nicis con - 
flat . 


In tefUneLj 
fola expul¬ 
trice facul 
tate gau¬ 
dent. 

Eadem cfi 
interna^ 
tuni ca ven 
triculi , & 
eris. 

Jnterior tu 
nica 'ven¬ 
triculi du¬ 
rior efi in¬ 
teriore inte 
fi inorum. 


Jnte(tina-> 
quam ven- 
trtculus& 
cefo\bagus 
plures ha - 
bentvenas. 


228 LIBER T E R T I V S 

tali nomine donatur , veiuti mufculorum inrerftitia fatis exigua lib.tf. Aph. 
zo. Ventriculi neceffitatem & vfum, ne plebeijquidem ipfi ignorant. Qua¬ 
lis terra arboribus, talis venter animalibus , inquit Hippocrates lib. d e hu¬ 
moribus . Ventriculus eft pars corporis membranofa, oblonga, roruncla- 
que, triplici villorum genere intertexta,in medio animali polita, ad alimen¬ 
torum fufeeptionem deftinata, vt ea m chylum conueitat communis vtili- 
tatis gratia. Ventriculus enim duabus proprijs tunicis,& vna communi 
conftar, teftc Gal. hb.6. de anatom. adminift.cap.7.&: hb.a.de vfu parr.c.8. 
vbi clarifiime omnium ventriculi, & cefophagi, quem ftomachum cum_. 
antiquis omnibus appellat, naturam &: vfum fequenti ordine deferib t: At¬ 
que hec tunicarum natura ventriculo quidem tk ftomacho affimihs eit^dif- 
fimilis autem inteftinis. Interna namque tunica in ventriculo fimul, ac fto- 
macho membranofiorexiftens, villos regios fupernedeorfum tendentes 
habet: Externa vero carnoftor, tranfuerfos , quales habent due inreftino- 
rtirn tunica:,idque mcrirorSi quidem ventriculus trahat oportet ad feipfum 
per ftomachum , id eft oefophagum, cibum & potum ; tanqnam manibus, 
redtis h s villis, propellat verdtranfuerfis: inteftinis vero (attrarihice enim 
non indigebant facultate)foli ad propellendum idonei funtfadH villi.Quin 
etiam continua eft iterna ventriculi, & ftomachi, & omnium qua: funt in 
ore ,tunica. Siquidem id magis conterebat^ tum ad attradhonem conten¬ 
torum in ore cibariorum; tum etiam, vt lingua deorfum trahatur cum mu- 
fculis, qui lunt ad va.ptff 9 jjt.vct-> hoc eft, tonfillas, a quorum omnium tenllo- 
ne fublatolarynge, lurium ad epiglottida currente, obturatoque ab ea, 
repente, ac fimul humor in pulmonem prohibetur. At cur d uriora & deri- 
fiora funt interna horum , quam inteftinorum ? quia inteftina quidemad 
anadofin, hoc eft diftributioncm conferunt: Ventriculus t vcio & ftoma- 
chus, fiuc oefophagus ,Ss' os, ad patiendi difficultatem comparata funt:du- 
ras enim ,& magnas, atque afpcras moles fxpe tranfglutimus, a quibus 
comprimuntur, & abraduntur particula:, nifi durae &. denfae extitiftent. Ob 
id ipfum aurem etiam tunica h.xc communis ori, ftomacho, ac ventricu¬ 
lo , rarior, Sc mollior fit paulatirn , vlque ad tundum ventriculi •, vt fi par¬ 
tem hanc ventriculi comparaueris illi, qua: more eft,multo molliorfibi 
appareat. Inftrumentum .n.quod primu omniu occurrit cibarijs, antequam 
vllam receperint elaborationem , conientiens fuit, omniiim ad patiendum 
fuifte contumaciftinuim. Qua: etiam caufa fuit, cur venae quamplurima? 
quidem ad fingula inteftina immittantur } pauca: aure ad 'inferiora ventri¬ 
culi, paucae etiam ad eius oris partes, & omnino obfcuix quadam ad oefo- 
phagum. Siquidem hic via erat folum ciborum; ventriculus vero codho- 
nisinftrumentum *, vr diftributionis, inteftinum. Vbi vero oportuit fo¬ 
lum coqui cibaria, omnino paucis opus fuit venis tranfumentibus, quid¬ 
quid iam vtile fuerit: quod vero iam corium eft , quam citifiime diftribui 
conuenit: ipfi autem via. cibi, pro fe ipfa folum , erat opus venis. Meri¬ 
to igitur ipfa via, id eft cefophagus, quidem pauciftimas habuit venas,me¬ 
diocres autem ventriculus, copiofas inteftina. 

Elegantius fane , quam mortalium quifpiam, ventriculi compofirionern 
ex duabus proprijs tunicis, & earum vfum, ac a tunicis inteftinorum di¬ 
ffinitionem expofuit Galenus. Cap. vero prxcedenti 7.hb.4. de vfu part. 
dixit, ftomachum efle ventriculi partem,inteftinum vero nequaquam»,, 
quod hoc modo e^preffit: Quare perfpicnun» fit,partem ventriculi quon¬ 
dam praslongara ab ipio extenfam, oefophagum efie., non paulatirn autem. 


D6 PART 1 BVS. >i 9 

fed repente, & femel ex fundo ventriculi explantatum inteftinum ipllus Oefopha- - 
ventriculi minime partermeffe ;fed aliud quidpiam ei connatum. Confit* &us e/t pars 
ruat enim, quod cap.8.cit.dixit, naruram tunicarum ventriculi, ftoma- ventriculi 
chi, feu cefophagi, efle eandem, quia antea afleuerabat, eundem iloma- inteflin/i^ 
chum, fiue oefophagum,clTe ventriculi partem . Dixit pratcrea naturam nequacpua. 
tunicarum Ventricufi,efie difiimilem natura: tunicarum inteftinorum;quia 
nec remoriora inteftina , nec ipfum etiam duodenum ex ventriculo proxi¬ 
me exurgens , ventriculi partes funt, fed aliquid ei in prima conformatio¬ 
ne connatum. 

Tunica interna ventriculi, externa membranofior eft, vt commode di- Interna tn 
flendi pofiit, quoties alimenta in magna copia ingeruntur: villos ,fiue_j nuarnem- 
fibras habet re&as , quibus ,tanquam manibus, ex oie alimentum prole- trranojior 
cftat: obliquis etiam fibris,qriibus gaudet, attra&a alimenta retinet* tranf- t Tj err }* % * 
u er fas etiam fibras habet, vt deorfum confedhim alimentum ad inteftina Trtpjtct fi 
deturber, & furfum etiam per vomitum res noxias eijciat. Quod autem-, braru gene 
ventriculus triplici villorum, fiue fibrarum genere gaudeat, eft fententia re i auU€t * 
Gal. lib.f.de vfu part.c.i i. in fine ; fed in principio fequentis cap. n. ait, 
externam ventriculi tunicam folis tranluerfis fibris frui, internam vero tu¬ 
nicam redbs quidem plurimis , paucis vero obliquis. Interna: tunica: in- Internatu 
terna fuperficies, rugofa eft , vt con fi milibus rugis alimentum aptius cir- nicajuper- 
cumple&ratur quafuis alimenti partes contingat, vt fuo calore ipfum ftctesruge^ 
peruadat, comminuat jconcoquatque . Ne autem venularum interna- f n e r 
rum olcula occludantur, eadem interna fuperficicg crufta quadam obdu- r a ^uada 
cta eft ; qua:, vt aiunt, ex excrementis tertia: cocftionis produ&a eft. Pra> obducta. 
fata aiCiufta non fclum venularum occlufione prohibet, led praeterea, ne 
interior membrana callofa euadat, Sc vt eius ope ingeftus cibus «a ventri¬ 
culo retineatur. Minifterio ergo trium generum fibrarum ventriculus tra¬ 
hit alimentum , retinet, expellit, fefe dilatat, ftringit, & in mediocri po¬ 
litura retinet. Iuuaturconftridio ab innumeris trarifuerfis fibris* reten¬ 
tio ab obliquis; attrabfio a re&is: exterior ventricuh tunica, quam interna Extern/1~> 
carnofior eft ,* vt fic interna tunicae calorem foueat. Has duas tunicas ex- tunica in - 
tetius cooperit, contegitque tertia tunica, omnium forte craififtima, ven- terna craf, 
triculo a periron^o concerta. / °r • 

Ventriculus ergo membranofum coipus eft, vtpotc tribus tunicis con- Tertia tu - 
flans, tnbulque villorum, feu fibrarum generibus : carnoius ramen^ ntca. 
dicitur , quia carneis fibris luas proprias tunicas refertas habet. Ea- carm 
ciem propria: tunica:, qua: proprie ventriculum componuntfunt con- dicitur 
innata: furfum, vt ex ijs cefophagus, feu ftomachus ad os prorenfus verticulus. 
conftruatur.Tunica vero interna ventriculi non folum ad cefophagi com- 
pofitionem concurrit, veriim etiam interno ori obducitur. Et merito, cum 
m ore alimenta ingefta praparentur. Eft enim os, tanquam explorator 
ventriculi: quare experiri debuit ea omnia, qua: ingeruntur, ne ingrata, & 
inutilia ad ventriculum; commune promptuarium, rranfmittantur. Ama¬ 
ror etenim in orc conceptus propter humorem biliofum in ventriculo co- 
tentum, lnrerna: tunicx ventriculi propagationem ad dentes vfque com- 
monftiat. Ventriculus venas recipit varias, a trunco nimirum vena: por¬ 
ta »venam quandam gaftricam maiorem di&am, aliam vero gaftrepi- 
ploin,ajramo fplenicogaftricam minorem ,coronariam,& epipioin po- . 

fticam vas venofum a| fummoramo prope lienem. Haec mnes vena Tentrtcuh 
tenuiorem chyli portione ad hepar transfeiunt > vt ex ea fangms conficia- vaja, 

tu - 



Orificii Ve 
trieult fi— 
tus. 

OrtficiA-* 
ambo cor¬ 
pore ventri 
cuh crajfio 

ra. 

Fy lorus. 


Ventriculi 
fundu n. 


Ventriculi 

fitui. 


jjo LIBER TERTIVS 

tur: eaedem etiam vena: aliquid fangumis ventriculo afferunt»vt tempo¬ 
re faltem inediae, aut deficiente chy Innutriatur. Arteriolas quafdam co¬ 
mites habent di£h? venula:, quas a csliaco ramo ventriculus fufcipit.Ncr- 
uos recipit ventriculus»eolque copiofos, a fexta nemorum coniugatione. 
Piopter par enim neruorum non mediocre varie complicatum in orificio 
ventriculi,&ad eius fundum prorenfum folus ventriculus inter omnes 
animalis partes indigentis alimenti penuriam perfentitvt docet Gal.iru 
lib.4-de vfu par.c.y.Famerr enim animalem ex fudrionis fenfu ottam in_/ 
ventriculo luculenter exponit Gal.lib.i.de fymp cauf.c.7. Propter exqui- 
fitum oiificij ventriculi fenfum vari joriuntur affedhis, vt quotidiana pa¬ 
tet experientia , qua comperimus multos laborare ftomachica fyncopc, 
cardialgia &c. 

Supernum ventriculi orificium (itum eft infiniftra fpin£ parte > circa-* 
vndecimam thoracis veitebram. Hoc idem orificium multo amplius eft 
inferiore ventriculi orificio;quia afpera multa, bolofque integros'nul- 
latenusjcoivn 1 rutos no i raro ingerimus. Cra fiora funt tam fuper- 
num,quam infernum orificium, quam reliquus ventriculus: quia ma¬ 
ior alimentorum impetus in ingrc(Tu,& egreffu fit,quam in ventriculi 
corpore. 

In inferiori parte ventriculi ,e latere fundi verfus partem dextram ven¬ 
triculus alio potitur orificio , fuperiori multo anguftius , id eft, 

ianitor Grscis dieftus ^ quia tanquam fidelis iafmor deglur ta .a wnenta, nc 
ante completam coitionem prolabantur, cohibet,-ideo autem furfum_* 
ad ventriculi latus primo rcfpicit j rur(us veioad duodenum decimat, vt 
cbylus coitus per lpfum ad mteftina propellatur. De inferno, luperno 
ventriculi orificio hac accipe ex Galeno rib.4,de vfu par.c.7.Propter quam 
vero cautam contrario modo fe habent ipfa partes ac explantationes ? fu- 
perne enim, vbi ipfe ventriculus eft ftriitior, ftomachus faitus eft am¬ 
plus ; inferne autem,vbi eft latior explantatio ad mteftinum , ftriitior fa¬ 
itus eft.An quod moles non tricas- duras, ac magnas,aliquando tramglu- 
titanimal,qua: vt tranfirent,ampiam viam faitam iuifle eam,quae per 
ft omachum fert, oportet. Inferne autem contra nihil oportet tranfire ma¬ 
gnum , durum, non verfum 111 chylum, atque incoitum : fed veiut «va.#- 

,id eft, ianitor quidam iuftus,cit, huius meatus anguftia , nulli ante-», 
quam in chylum redaitum fit, &; concoitum facile concedens ad inferna 
tran litum. 

Frater praediifca duo orificia ventriculi, fundum, tanquam tertiam eius 
organicam partem ftatuunt Authores. Fandum hoc in medio ventris 
poirtuin.eit verus chyli coiitedlor. Nam congenita proprietate , tempe¬ 
ramento videlicet, propna lpecifica forma, quibus fauet dc ipfa figura, 
chylificationem celebrat. 

Ventriculus in thorace non fuit collocatus, nc refpirationcm , vocifque 
prolationem prohiberer, neque cci lua mole comprimeret, caloiemquc_>» 
natiuum copiofi vapores ex eodem ventriculo,& intcftmis luft itati, fuffo- 
carent. Eft ergo politus in inferiori ventre inter hepar & lienem, feptum., 
tranluerfum, ep ploon, inteftina, pancreas dc fpinam,- ita v; fupernuin cius 
orificium [ hepau cedens ad liniltrum latus t vergat-,.fic enim leni vici¬ 
mus,eft, vt in lpfum fuccum melancholicum effundat. Ventriculi vero 
fundum ad dextram partem vergir,ne locus inibi extans propter altiorein_. 
hepatis quam lienis litum, vacuus relinquatur; tum quia ventriculi Jitus 

obit- 


D E P A R T I B V S. jji 

obliquus effe debet , ne alimentorum fieret regurgitatio fi a:e&a deorfum 
propenderettum etiam quia colon amplum craflumque & giaue intefti- 
num verfus finiftrum renem obuolutum eft , vt hepatis pondus com- 
penfaretur.Sine colo autem finiftrum latus dextro non adaequaretur: Nam 
hepar in dextra parte fecundum maiorem fui portionem fituin , liene ui fi- 
niftro latere pofito pondeiofius eft. Ad haec ventriculi fundum ad dextram 
partem inclinare debuit> vt hepatis calore foueatur, vtque cito ex eo 
leiunointeftino alimentum attrahat. De ventriculi (itu agitGal.lib.q.de 
vfu par,cap.7.ix fi nos in fuperioribus diximus ventncul. fundum ad fini- 
fham partem vergere , ex Laurenti j & aliorum fententia loquuti fumus . 
Ventriculus.cerebro per neruos alligatur, cordi per arterias, hepati per ve¬ 
nas , lien i per venis quafdam, reliquis partibus mediante peritoneo. 

Citato lib.4.de vfu part.Gal ventriculi figuram deferibit. Eft enim lon¬ 
gus propter aefophagum& duodenum: rotundus, vt fit capax recipiendi 
multa, &c vt fefe tueri commodius valeat. Cucurbita? fruitui afiimilatur: 
vel vt alijs placet, vten fonori, feu baibyti paftoritij, ieu lyripippij figu¬ 
ram refert. 

Ventriculi communem vfum expofuit Gal.lib.4.de vfu part.c.i.Eft enim 
prima communis officina alimenta vniuerfo corpori praeparans \ auxilio ta¬ 
men ambientium partium antea nominatarum, vt teftatur Gal.lib.4. de vfu 
part.c 8. & lib.5. de facult. nat. c. 7. vt hoc communi fungatur officio qua- 
tuor communes facultates officiales artra£hicem> retentriccm, expultricem 
& concocfcricem natura concedit, tefte Gal. lib.4.de vfu part.c. 7. Quia ta¬ 
men ventriculus hepate frigidior eft, in eo alimenta elixan dicuntur: quae 
lurfus in hepate a maiori feruore veluti aflantiir>atque adeo in quatuor hu¬ 
mores mutantur j in ventriculo nequaquam* 

De Renibus. 


Ventricu¬ 
li coforma 

tio. 

Ve ntricH - 
It vjuf. 

Pr Ater qua 
tuor facul¬ 
tates pecu¬ 
liares natu 
ralesy qua¬ 
tuor etiam 
officiales 
poffidet. 


R Enes Graece appellantur «W rJ/ige/y» id eft,a defluxu humoris: 

alijmiinus congrue diro runipti», 1 u cit ningere & pluere. Ren au¬ 
tem parenchyma elt fibris non intertextum ,femilunarem formam., 
xeferensjvt ferum, fiue aqueum liquorem ex vena caua, & aorta prolevet, Penum de* 
& ruriusipfum per vreteresad veficam propellat. Renes autem numero feriptio. 
duosprouida natura eftormauit,- vt copia feri commode euacuaripolfit, 

& vt vno deficiente ,alter eius fuppieat defectum. Sunt qui tres renes 
cadaueribus quibufdam inuenere, alias quatuor, alias vnum. Quod autem 
renes fint e numero parenchymatum per fe pateti quoniam parenchyma- Ren eft p /•- 
tum carnem referunt. Ipfo oculorum obtuitu confiat, ipfos lemilunarem renchyma. 
figuram habere, vel fafeoli leguminis: fibrae enimnuliae apparent in cor¬ 
pore renum. Praediti funr denfa, folidaque fubftantia j non vero laxa, vt Renisfigu- 
fic melius & diutiiis attra&um ferum contineant, neque elabatur ad viete- ra. 
res, antequam ab eo feparetur quidquid cruentum &. vtileei admixtum^ 
fuit j quod ordinarie feparant, & fibr apponunt ijdem renesi vt clare di&at 
Gai. hb. 5.de vfu part.c.7. Ne igitur , inqui t, cum vnnis per aliquot fora¬ 
minum, quae in renibus habentur, quemadmodum tenue biliofum, ita &c 
fanguis elaberetur, dentum corpus eorum furde praeftiterat. Splenem ve¬ 
ro e contra laxum ad modum, ac rarum: ad attrahendum enun e longin¬ 
quo fuccum cratTum > aptius hoc fuit. Haec eadem denfitas eft in cauta,cur 


S3* LIBER TERTIVS 

alijs vafis ad fui ipfor um nutritionem non indigeant ienes,quam iftis duo¬ 
bus emulgentibus vena Sc arteria, qua: ex caua aorta in vtrumque rene 
ferolum fangu nem deferunt. Gap. 6 . praecedenti eiufdem lib. duas fpiffi- 
Cur renes tudinis renum cautas tradit. Pinna, vt facilc[ attrahun t e v2cino loco fe- 
denft . rum . Secunda, vt fangu i nem praetenuem fero commixtum retineant: & 

in fine tam cit. cap.ait: Renum vero vterqite multum tinia: bilis attrahit*,ac 
prope modum omne id, quod vena: & arteriae, qua: in tpfis funt, continue- 
rmtrmultum ticrode funguinis, quod tciiicet in eo eil humidius ac tenuius. 

At biholi quidem excrementi, quidquid non admodum cratium fueiit, 
cum urinis permeat qfanguis ucro carni ipti retium afpergitur inftar faecis 
cuiufdam : inde iam paulatim uapons modo in totum ipfum dupergitur, 
adha:refcic, atque demum alimentum bt renibus. 

Renes non rede fub hepate uerfus 1'pinam litum habent, ne uensecaua: 

& aorta: defcenfum impedirent. Quod lpedlat ergo ad eorum litum, adia-t 
Renu [itus, cent utrinque ueiix caua: paululum fub hepate, ut quidquid in ipfam fan- 
gumisaffumatur, conteitim purgetur, folulque poitea is purus eat per 
totum corpus, pauco omnino ipfi admixto aquofo humore: Nonenirru 
eget amplius fane hoc uehiculo, tit qui tum per amplas uias illinc feratur, 
tum liuxilis magis iam infufione , feu mfione redditus fit: quod ei accidit 
ex calore primum quidem lplius hepatis, deinde ueroiplius cordis j qui 
etiam multo uehementior eit, in nobis quidem ,& quadrupedibus anima- 
San&uisca libus omnibus ad dextrum cordis ventriculum inferta vena caua. In ijs 
lore cordis vero, qua: eiufmodi ventriculum non habent, ex anaitomofi (id efl orifi— 
attenuatur ciorura apertione) ad artenas, venis qua: per totum animal funt fparfa^de 
& fluidus calore,qui in corde eit,aanmmentious, inquit Gal.lib.4.dc vfu par.cap.6. 
redditur. I* 1,10C textu non foliim renum ficum, fed eorum vfum offendit Galenus. 

Cum enim amplius inutile vitieacu lerum, a languine in venam cauarru 
effufo, tanquam quid inutile, maiori faltem-ex parte fegregatur, attrahi- I 
turque a renibus: fuit enim vekai mrigUinis-ve luculum , quo non amplius 
in magna copia eget; quia a caiorc cordis per venam cauam afeendentem, 
ad vmuerfum fanguinem, aut ex aorta mediantibus aualtooiofibus, tranf- 
Tufo & extenfo, fanguis attenuatur, fluidufq*,: edditur j adeoque, vt ad par¬ 
tes omnes pu. exiguas etiam venulas, facile tranet, difponicur. Verum re- 
Cur rtnes nes fibiinet inaequaliter opponuntur: nam ren dexter fi antro elatior eil, 
in aquali — adeo vt plerumque hepar ipfum coatingacdinifler aute lub rene dextro m- 
ter jit i. ierior eii, te te Galeno libro quinto de vfu partium capite f.& 6 . vbi illius 
inatqualiraus iicus renum rationem reddit: di renes aduerfam «qualiter po- 
fitionem haberent , ahei cradtu iuo in contrarium , alterius tra&ui moram 
afferret *, quia liinui attraherent,di vnus ab alio,* proindeque nullus libere 
attraherer j cum tamen intequanter fici vterque libere trahat > ita vt fic am- 
Cur ren., bo vniuerfum ferme ferum a fanguine extrahere valeant. Ren dexter fi- 
dexter fini nnho elatior elt j quia cum ex hepate omne fetum attrahatur, «quum eit, 
jlro fuperi- vt ren dexter hepati, in dextra parce, eaque aluon regione hems, vtplun- 
or. inum pofici, propinquus lic. dic autem cum germinis ven« caua: rectitu- 

tiiueni obleniat, fimuique locum poit hepar occupat, nc omni corpore^» 
loiuio, humicioue vacuus fit. H«c dodtiiria eil Gai.loco citato. Qu^nt in- 
luper Gai.iib.5. cit.de viu par. tap.tf.Gur c.uos, & non vnicurn rectumie- 
nem fabncaui t natui a, iicuti vnicam veficarn 0111 expurganda:, &. vnicurn 
lienem excremento melancholico ? Huic quadko reipondet, plura vala 6 c 
mltrumeuia fero euacuando, quam nominans .excrementis congruetco*, ■ 

quia 





DEPARTIBVS.’ 23? 

quia excrementum ferofum multo copiofius eft melancholico. Prxrerea 
ferum liquidius eft,& vnacum eo magna copia tenuis bilis>quxcyftiiTL/ 
feilis aufugit in vafa cum malfa fanguinaria tranflata eft, per renes 
euacuatur»Si vnicum pr^amplum rene in dextro latere fabricalfet natura, 
animal xquilibrium non obferuaftet, fed in dextrum latus propenfumin- 
clinaftet: Ratione nimirum maioris ponderis. 

Simis ergo fiue concauis partibus renum, vena emulgens ex vena caua, 
& arteria emulgens ex aorta ,tanquam feri delatores, inferuntur. Secun¬ 
dum partem conuexam & gibbofam ilia refpiciunt renes: lumborum mu- 
fculis (quos Grxci vocant) adiacent. Didii mnfculi ad ipfa exten¬ 

duntur femora: vnde calculofi cruris lateris renis affedti ftupotem perfen- 
tiunt. Exterius renes circumteguntur adipe, &c membranis. Adeps, prae¬ 
terquam quod inftar mollis culcitra: renes ambientis fe habeat, eorundem 
renum natiuum calorem fouct adaugetque j ne a nimio fero ex fe frigido 
(nifi bili comixto) fuifocaretur. Adipi fubiacetmembrana exterior, quam 
inftar inuolucri a peritonxo. renes lufcipiunt. Intimius tamen altera tuni¬ 
ca renum propria, quam a peritonaeo, vel avafis emulgentibus accepe¬ 
runt, renes complectitur. Praeter venam emulgentem alia vena in ex¬ 
teriorem venum tunicam diflemmatur, quae adipofa vulgo nuncupatur j 
ad quam non raio peruenit ramulus quidam ab afigo ipfum diaphragma»» 
peruadens atque perforans. Hinc mira thoracis & renum focietas . De¬ 
nique nerui a ftomachico orti in renes dilTemmantur. Hinc,vt aiunt» 
mirus confenfus renum , 6 c ventriculi, & tantus, vr vomitu cibique fa- 
ftidiolaborent ij, qui nephritidem patiuntur. Haec funt, qua: vna cum- 
parenchymate renes conllituunt, fi ramos vreterum his adnedlas. 

Communis opinio Neotericorum fert, vafa prxdidia emulgentia in te¬ 
nes difperfa , in linum quendam, fiue cauitatem delinere^ feu ex extremi - 
tacibus vaforum in corpore renis contextis,cauitatem quandam fecundum 
longitudinem efformari;in qua fanguis a fero & bile fegregatur: Aliam ve¬ 
ro maiorem cauitatem, etiam fecundum renis longitudinem,ex vreterum 
ramis pariter contextam, ad quam veluti in cifternam ex prima cauitatem 
ferum iam a fangume fecretum diftillat, & inde invreteres propellitur, 
admittant. Gal.lib.<J.de anatom.adminift.c.i $.cauitatem,fiue linum quen¬ 
dam in animalium renibus inueniri feribit •, fecundum tamen meatum ab 
iplo vretere diftinguere non videt ur. 

Verum Fallopius, Laurentius, Euftachius ,& alij, prxdi&os finus in 
renibus abnegant: quia vena:, inquiunt >in capillamenta abeunt, &: non 
in linum : pariter vreterum germina in renes diftributa, nullu m effingunt 
linum. Vrinarij ergo meatus ,fiue vteteres, renum cauum i ngreffi, latio¬ 
res primum euad uni, vnicam habentes cauitatem , fed non oblongam- j 
mox venarum, aueriarumque inftar in varios fcinduntur ramos, nunc 
plures, nunc pauciores , fed tres praecipuos ;qui rurfum in alios difpergil- 
tur j vt fint in vmuerfum nouem, aut decem fiftul.e. Iu his ramis duo no¬ 
tatu digna obleruanda funt. Primum, quod non abeunt in capillamen - 
ta, venarum inftar, fed in fine latiores funt: Deinde, quod non fxpe ia- 
medio funt perforati. Vtrumque fa&um puro, inquic Laurentius, vt ca¬ 
runculas papiilis mammarum limiilimas admitrancnam tk extremum ho¬ 
rum vaforum quodlibet carunculam excipit , eidemque luis fibris adhx- 
ret, & quodlibet foramen papilla illa obturatur. Caruncula hxc exiguum 
eft corpufculum, molis [fere pifi, ex renis came efformatum, exbafila- 

L» g tiore 


Vaut !TKul 
gemui, ca¬ 
ni i partrb* 
renum in¬ 
feruntur. 
Renum fi - 
tus par¬ 
tes. 


Duas caut 
tat es reni¬ 
bus tribu¬ 
unt c 0 mu¬ 
nit er om¬ 
nes. 


Fallopij 
Eufiachij 
€r Lauren 
tij opim 0. 








thores reftt 
fantur* 


Quibus coi 
libantur. 


Rcnu vfius . 


Renes cali 
di & fic¬ 
ti. 


GldduU fit 
fra renes 
innent a. 


Nomttu. 


Mufculi 

fihinfttns 

vfus. 


,34 LIBER T E R T I V $ 

tiore in rpueroncm acutum fenfira dcfincns, extuberat papillarum mort^ 
Per ha* carunculas ferum a fanguine feparatnm tranfcolatur ,& fcnfinu- 
«rcanales ab vretere efformatos ftillat *, a quibus tandem in communem-# 
du&rim corriuatur, & ab)eo per vrcteres ad veficam. Haec ornate Lau 
lentius. 

Sed vix concipere pofium,quomodo per capillares iftos ramulos vaforu 
emulgentium ,& per carunculas iftas extremitates vreterum occludentes, 
fubftantia cruda, craffa, & pituitofa, & corpora arida, vt fabulum , are¬ 
na, calculus, ad vreteres ex renibus penetrare portent, cum tamen aliquo¬ 
ties calculus ex renibus eo deuoluatut > ex Gal. lib.i.de facul nat. c. 13. Ve¬ 
terem ideo paulo ante commemoratam opinionem libenter ample&or. 

Renes exterioris tunicas interuentu, diaphragmati , lumbis , & perito¬ 
neo colligantur, venae caux & aorrx emulgentium & adipof^ interie&u: 
Scxtx nemorum coniugationi per ramulos, quos a ftomachali, vel a ter¬ 
tio fextae coniugatioms furculo fub diaphragmate, fufeipiunt, conne- 
ftuntur. 

Renum vfum cum Gal. fxpe infinuauimus. Sanguinem, tam venofum 
quam arterialem a fero , ichoribus , ac bile fupernatante liberant. Quo¬ 
niam inrtta virtute ac fyropathia, ferum indefinenter proledant -,Sc poft- 
quam ab eo fanguinolentam fubftantiatn,& fpintum viralem,qui per arte¬ 
riam emulgente vehebatur, fegregarunt, in fuique vfum repo fuci uirt,ip- 
fum tanquam quid inutile in vreteres, & verteam deponunt ;tefte Galen. 
lib. f.vfu part. c. f . 

Renes calido ficcoque temperamento prxditi funt, quod carne polleant 
denfa, duraque, atque confimili cordis carni: nifi quod hxc fibrofartt: re¬ 
num caro fine fibris. Calor denique faris intenfus renibus accedit propter 
fanguinem arteriofum quem per arteriam emulgentem ex aorta vna cum-# 
fero recipiunt: quo fanguine fimul tk venofo nutriuntur. Quare non fine 
ratione renes calidiflimi euaderent, ni ipfius feri naturaliter frigidi cotinuo 
commercio temperarentur. 

Euftachius glandulas quafdam fuprarenes fitas, & eorundem tunicis 
externis cohxrentes aliquoties obferuauit: vei poft ipfum Laurent. Sed 
quia contingentes > quod iam reperiantur, aliquando non, praefixum vfum 
illis concedere nefas efl. 


De Vreteribus* 

M Earus rtuc tubulus ex fima renis parte propendens >grxce ab vrina_> 
cvpMtp, Latine vrcter appellatur, terte G.il.lib.6. de anat. admi- 
mrtr.c. 13 .Duo ergo hxc vafa svpmiifttf, <k & mipes ttpuTtxie 

id ert, vafa vrinaria communiter vocant.De vreterum, renfi, ac vefitx vfu 
& officio loquitur Gal. lib. f.de vfuparr. ca.f.hac ferie : Porrocum ex¬ 
crementum tenue, atque aquofum, quod «vpar, hoc ert, vrinam nuncupa¬ 
mus, adhuc fuperefiet, conftru&os fane, quo quidem id fecerneretur, re¬ 
nes prope hepar conftituit: vt vero commode excerneretur , primum qui¬ 
dem receptaculum velut cifternam quandam ipfam veficam , deinde ad 
ipfius finem mufculum fabricata eft,qui aduigilarer,ne fupcrfiua intempe- 
ftiue effluerent. Cxtcriim, cum veficam in imo quidem prxftaret collo¬ 
cate > vnde etiam alimenti fupetflua cuacuantur , renes autem iuxta hepar, 

necef- 




DE PARTIBVS. 

neceflTcfuit jexipfisad veficam viasquafdam ftruete : atque meatus qui¬ 
dam pnelongi > fortefque extiterunt, quos ip&e »id eft , vrinarios, no¬ 
minamus > qui renes vefic x committiit. Sic igitur tfc vrinse vi renum fegre- 
gantur a fanguine, & illinc per vreteras ad veficam emittuntur, indequ<o 
excernuntur, quo fcilicet tempore ratio ipfa iufierit. Hadenus promifeue 
Gal.de vfu tum tenum, tum vreterum, tum veficx. 

Lib. 6 . de anatom adminift.c.i 3. ait,a quibufdam anatomicis v^cterem 
venam'appellari, ab alijs arteriam: ille tamen concludit, exempto ipfius 
tegmine, Ceu ablata ipfa exteriore membrana,quam a peritonxo fufeepit, 
ipfius propriam effe fimilem fubftantix veficx . Patet igitur efie partem., 
membranofam; & confequcnter frigidam & ficcam. Duabus confiat tu¬ 
nicis vreter; vnapropria crafla iS: valida, tranfuerfis fibris contexta, vt fic 
commode vas iiiud diftendi ,contrahique pofiit,fequea fuperutnientibus 
iniurijs, vr calculo , fabulo, arenulis, pituita , &: fimilibus in veficam Je- 
fcendentibus, commodius defendere valeat. Tunica , quam a peritonxo 
accipit, maius adhuc ci robur addit. Quilibet ren fuum habet vrererem: 
ambo igitur vretetes deorfum fupra lumbares mufculos 4«etr dedudi,pro- 
tenfique,veficxlateribus verfus pofteriora ceruicis obliquo finuofoq; re¬ 
flexu veluti implanrantur, figunturquej ne fi reda veficx inferti»vrina, Sc 
flatus remigrarent, remcarentue,tum in vreteres ipfos,tum in renes,vt 
monet Gal, lib.f.devfu part.c. i3.vbide mirabili hac infertione viete- 
rum in veficx caipus,& pori cholidochi in inteftinu duodenum: ibi tamen 
de operculo quodam firmo meatus loquitur > vr reditus omnis rei, qux in 
veficam femel tranflata fuit, fit interciulus. 

Vreteres futfs habent venulas, & arterias, neruulofque a fexta coniu- 
gatione fufccptos. Vfum diximus delationem feri a renibus in veficam. 

De Vefic a, 

V Efica omnis fine fellea, fiue viiraria xusvr, & xvV* Grxcis nuncupa¬ 
tur i per antonomafiara tamen veficx vrinan^ nomen illud, ada- 
pracur: qux etiam xt Wit *p»<N*o*, id efi cyfiis vrinaria dicitur . Eft 
enim velica corpus membrinofum»canum, atque rotundum, omni fibia- 
rum genere intertextum, ad vrina: attradionem,pro tempore retentio¬ 
nem tandem exciufionem, & ideo inter os pubis,ac redum mteftinum 
pofitum. Confiat veficam efie corpus membranofum: nam duabus con¬ 
fiat tunicis, vna communi, quam a peritonxo recipit, altera propria ,Si lin¬ 
gulari , caque valida & dura, qua: triplici villorum genere intertexta efi. 
Porro natura ron pro inftrumentovuni dignitatibus ,aut magnitudinibus, 
ied procuiufque partis vfibus, operientium tunicarum cra(Titiem diftli¬ 
buit , tcfte Gal. lib.y. de vfu part.c. 11. Quare,tametfi omnium inftrumen- 
tcrum in interiori ventre contentorum lecur fir nobilifiimum, & maximu, 
cunicam a peritonxo adeo cratiam ac validam non fufeepit, quemadmo¬ 
dum vefica : quin potius ipli veficx operimentum robuftius dati prxfiitit, 
quod eafubinde dies, ac nodes erat refarcienda ,aut replenda , atque di- 
jfiendendajpoft autem euacuanda, ac comprimenda: quod enim commo¬ 
de breui interiullo modo diftendendum fumme , tum autem deprimen¬ 
dum fuerat, id validum efie,& vicitiim tolerate poiie vtrafque has con- 
fhcutioncs inter lefe pugnantes, oportuit •, vt ibidem loquitur Galenus, 
, Gg 1 Veii— 


Renuy vrc- 
terurn OT 
Vc/ica vjus 


Vreter fub 
flant ix ve¬ 
ficx fimilis 
Ergo non l> 
recte a Ple 
pio di (lin¬ 
cta pars fi¬ 
mi i aris ff a 
tui: ur. 
Compofitio 
O' ttmpe- 
rawetum, 

Situs . 


Nomina , 


Quid ve fi¬ 
ca. 


Vefic a tu¬ 
nica vali¬ 
da» 


T umeas 

Uti AS hfl - 

bet ve [iea, 
& triplex 
fibrarum _» 

genus. 


Crufta ve- 
fica. 

Vnam, e li¬ 
que duram 
tunieam., 
propriam., 
habet vefi 
ea ex Gal. 
ex Laur. 
duas . 


, W- 

ficarvterus 
vnam ha¬ 
bent tuni¬ 
cam. 

V cfnx\di- 
nifio. 


V t fica coi 
lum in vi¬ 
ris longius 
quam in fx 


4 jt LIBER TERTIVS 

Vefica ergo duas habet tunicas> eafque fortes; vnam externam, quanau» 
a peritoneo accepit»alteram internam, 8c validam triplici villorum feu fi¬ 
brarum genere contextam. Fuit enim opus ipfam membraneam J( Hinc 
liquet ipTarn efle frigidam & ficcam.) ede,&: validam,vt varijs aduerfifque 
diftenfionis» 3 c contradionis motibus obfifteic valeat ; Vt denique varias 
obeat, fundiones, diuerfis villis contextam efie decuit: redis nimirum^* 
vt ferum ad fe proliciat: tranfuerfis, vt receptum ferum deponat: obli¬ 
quis vt id retineat, donec imperio voluntatis protrudatur. Hoc tuplex vil¬ 
lorum genus veficis,^ vtero,& ventriculo concefiir natura, referente Gal. 
lib.y.dc vfu part. c 16.&C vltimo. Quod autem veficanon folum retineat, 
expellatque, vrinam *, fed praeterea attrahat, fententia eft manifefta Gal.lib. 
f-de vfu part.c-7.Sc in opere de facult.nat.Idque rationi confentaneum eft, 
cum pluribus conftec villis redis ad attrahendum, obliquis ad retinen¬ 
dum , & tranfuerfis ad expellendum. Hacc interior tunica in fua interiori 
fuperficie crufta quadam obducitur, eo fere modo, quo interior ventricu¬ 
li tunica , vt fic ab vrina: iniurijs fefe tueri polfit. Nec fola harc crufta eius 
tutete confert, fed praeterea membrana: durities, qua: eius tenuitatem fim- 
pliciratemque compenfat. Galenus libro f.de vfu part.cap. io. dicit vefi- 
cis vrinac, fellis vnicam concedi tunicam, ventriculo verbgc inteftinis 
duas; quia ventriculus Sc inteftinaad alimenti codioncm conferunt*,tum 
quia ob ingerta alimenta plus patiuntur, quam vefica vtraque, quibus ex¬ 
crementa adeas proleda quoquo modo familiaria funtjciim tamen hu- 
iufcemodi excrementa ventriculo Sc inteftinis noceant. Sed Laurentius 
triplice vefic^ tunicam tribuit,vnam comunem a peritonaro rccepta,duas ci 
proprias; quia, inquit, qualibet membrana quantumuis fimplex , etiam pia 
mater,duplici conftat tunica. Gal. tamen lib. i. defaculr. nar. c. i3.vefi- 
cam duabus validiffimis tunicis conftare affirmat, vna fcilicet communi, 
altera propria, quam duplo crafliorem externa efle confirmat . Lib. etiam 
6. deanat. adminift. c.6.vdicavh & vuluam vno conftare corpore docet,& 
lib.^.de ficult. nat. cap.i i. vcficam, vterum , &: venam, vnica tunica con- 
ftaie affirmat. Vefica membranea eft, vt facile diftendi,contrahique pofi, 
fit. Rotunda, vt fit capax magnam vrinac copiam retinendi. Tantifper 
oblonga ratione colli. In duas enim partes diftribuitur . Prima & pratei- 
pua eft ipfius fundum, in quo vrina conferuatur. Secunda eft vefica col¬ 
ium, ad quod ipfa vefica lotium , fiue potionis excrementum ( vt loquitur 
Gal.cap. vlt.de vfu part.)reijcit. Fundum feu corpus vefica:, membra- 
nofum eft , vt diximus: collum vero earnofum, feu carne potiris obtludu. 
In feminis huiufccmodi collum amplum, latumue eft , fimulque breuoj 
quoniam non erat necefle ipfum vlterius produci ,fed vnicum folummo- 
db efficere flexum. At veroin viris oblongum eft, quia vlterius extra in¬ 
feriorem ventrem expanditur, & iuxra pentonacu ad virilis membri fundii 
producitur, vbi fecundum efficit flexum, vti in exitu fecit alterum*, ita vt 
Romana: litterae S figuram referat: inde vlterius ad longum,in ipfum vi¬ 
rilis membri extremum protenditur. Cuna collum vefica: ita extra inferio¬ 
rem ventrem, veluti exrra propugnaculum in viris extendatur, ^qunrru, 
eft, vt fit anguftum, ne praeter voluntatem omni tempore lotium piolabe- 
retnr. 

Toti huicvrinario meatui ,cique obliquo natura extrinfecus mufeu- 
lum circumdedit; cui mufculo eadem natura varios concedit vfus. Pri¬ 
mus eft j vt contta&us vndique depellat , quidquid in ipfo meatu contine¬ 
tur* 


DE PART 1 BVS jj 7 

tur. Ne vero id omne, quod ex ipfa vefica comprimente in naeatum vri- Primus v* 
narium tortuofum admodum incidit, diutius ibi infidear, fubfiftatue, mu- fusjphinfle 
fculum hunc , qui fibris rranfuerfis refertus eft, extrinfeciis ipfi circuraie- rit vcjic* * 
cit, qui protinus & oris ipfius vefica: claufioni fubfidio futurus eflet, vt lo¬ 
quitur Gal.hb.f.de vfu par.cap.vlt. Neque enim repente aut affatim, ficuti 
quotidie a nobis fit •, neque etiam abfolute & totaliter meatum vrinarium 
meiendi tempore tota vrinaperuaderer, pulfa a preffura feu compreflione, 
tum vefic$,tum mufculoruepigaftiij,fiue abdominis,nifi mufculum hunc 
quoq,- extrinfeciis natura toti meatui,qui obliquus admodu eft,circu.mde- 
diffet.Huius ergo mufculi adminiculo quidquid in vefic^ orificiu defcen- 
dit, exinde exterius traijcitur. Amplius enim ad excretionem rei in mea¬ 
tu vrinario contenta:, mufculi abdominis fiue ventris inferioris non con¬ 
currunt. Exprelfioergo guttarum, qua: poft mi&ionem eijciuntur, vel 
frequenter nulla procedenti mi&ionc, quoties fcilicet vrina admodu mor¬ 
dax eft , & ftilhcidium, feu ftranguriam parit,ab hoc folo colli veficae 
mufculo perficitur. Patet ergo , quod a fuperna preffione mufculorum-» 
exteriorum ventris, vrina: per anfra£tuofum,obliquumue meatum vrina¬ 
rium impelli exi rorfum ocyus non poflent, nifi vefica: collo coceffus fuif- 
fet hic mufculus. Secundus vfus mufculi colli vefica:, fed minus proci- Secundat 
puus,cft , vtclaufionem oris vefica: iuuet. Dixi hunc vfum efle minus vfus, 
procipuum j quia vefico collum, ficuti vteri & ventriculi, per fe anguftu 
eft. Quare non ita facile vrina ex ea prolabi poflet. Denique ficut vterus 
&c ventriculus triplici villorum genere proditi funt.ita & vefica: quem¬ 
admodum igitur orificia horum, tranfuerfarum fibrarum ope, aut fponte 
naturo, clauduntur, quando circum ea, quo in feipfis continent, contra¬ 
huntur i pari modo ite vefico. Secus vero in inteftinis fe res habet: quo 
cum fibras quidem haberent tranfuerfas * meatum autem admodum am¬ 
plum, confentaneum fane fuit cis claufura quadam egentibus, mufculum, 
qui id proflaret, parare : at vefica in hoc quidem genere , id eft , vt clau¬ 
datur , nullo admodum magno eget fubfidio, ciim claudi etiam fine mu- Obliqua^ 
fculoqueat. Ne quid denuoa vefica lurfumad renes remeet, facit ipfo- mfertio v- 
xum vreterum obliqua in veficam infertio : ne vero continua fiatexcretio, riterum & 
proitat fibrarum ipfius vefico varietas, ite maxime obliquarum: cirm enim obliqua fi - 
omnes intendit fibras, vndique ijs, quo continet, aftringitur, donec fupra bra ad rc - 
modum referta pondere grauatur ,opitulante tunc antedi&o mufculo, ac tentiontm 
fuppetias ferente. Cum vero excretioni accingitur, ceteras quidem fibras factut. 
laxat, folas autem intendit tranfuerfas;quo tempore mufculi quoque non 
mediocre ipfi ferunt auxilium ^ is quidem, qui ad meatum eft vrinarium, 
fuum ipfius principium, quo vefico anne&itur , laxans: tenfi vero omnes 
epigaftnj mufculi ,vt intro propellant veficam , ac comprimant: contra¬ 
ctus poftremo vndique, qui circum colium eft, & premens, ac foras pro¬ 
trudens , id lotij, quod in meatum iubierit. Hoc cum Gal.loco cit.de mo¬ 
do excernendi vrinam, & de diferimine inter officium mufculi fphinCte- 
ris ani,& mufculi colli vefico. Siquidem ille folum claudendi meatus Difcrimen 
grattwrxtitit ,• hic vero exprimendi primano, ite fecundario claudendi gra- intcrvfum 
tia circumpofitus fuit • Mufculo autem hoc colli vefico vel nimis laxato, fphwtteris 
vel nimis refrigerato, inuoluntarie non raro excurrit vrina. Tertium tan- am & vc- 
dem officium mufculi colii vefico eft, vt excernendorum celeritatem ac- 
celeret * prout antea cum Galeno expofuimus. Tertius V 

jEx diotis patet % , veficam eue fitam in viris fupra iiucfiinum rc#um,y#j. 

cui 





Sirus. 


Vrachi v- 
fus. 


Vfur nemo 
rum vefi— 
cx. 


VeficA v• 

fus. 


Quid lien. 


rafr lie¬ 
nis. 

T em\>era~ 
mentum. 


238 LIBER T E R T I V S 

cui mediantibus quibufdsm villis 3 c membranis»connedicur. Intra pe¬ 
ritonei ambitum>vti reliqua inferioris ventris contenta, contineri qua- 
plurimi hadenus crediderunt: nonnulli extra peritoneum: Laurent.inter 
duas, quas conftituit, peritonei tunicas *, quod a prouida natura fa6dum_, 
putat propter vrachum, fk arterias vmbilicales, quae inter duas peritonaei 
tunicas fecure ferri debuerunt. Vrachos enim e veficae fundo ad vmbiii- 
cum protenditur, vt per eum ex velica, quamdiu fastus in vtero conti ne¬ 
tur , vrinam deferat, vi inde in ambientem membranam allantoidem ef¬ 
fundatur . 

Velica fuas habet venas &: arterias, vt more reliquarum partium nu¬ 
triatur & viuat,tefte Gal.lib.f.dc vfupar.c.7.& 8.A propinquioribus.enim 
vafis venas fufeipit &c arterias. Neruos autem a fpinali medulla, qux im> 
oife lacro includitur, & a fexia conrugatione, vt quibufdam placet. Lib. 
f.cit.de vfu parc.c.io.ait, veficxplures, eofque magnos fuiife conceffos 
neruos, vt noxam, qua: ex acri mordacique vrina inferri poflfec, lllicb, an¬ 
tequam repleatur, declinare valeat. Ex diuturna enim mora vrina: in¬ 
terna fuperricies velica: raditur •, quare per interualla quod attrahit, cijcere 
conatur. 

Quod attinet ad vefica: vfum,cum Gal.diximus ipfama natura fui 11 
conltirutam ,vt fit tanquam feri conceptaculum: partim naturali, partim 
animali adione ferum retinet,& expellit: quoniam propri, si vi Ilis obli¬ 
quis, & obliquis mufculis abdominis ad retentionem vtitur, veluti adhuc 
adminiculo mufculi fph inderis: tranfuerfis autem fibris tranfuerfis 
abdominis mufculis vrina expellitur. 

De Liene. 

S Plen, fiue lien Graecis > elt corpus quoddam carnofum , quod 
nonnulli i&ptvxv[x *, hoc elt, affufionem, vocant (vt loquitur Gal.lib. 
4. de vfu par.c. 1 j.j cetragonam fiue quad ratam , lingua: tamen boui- 
na: inltar, figuram obdnens , in finiftro hypochondrio fitum, vt innata 
proprietate luccum melancholicum ex hepate attrahat. Manifeftum elt, 
lienis carnem clfie raram, Ipongiofamq-,, vt innata vi &: difpofitione farcu- 
lcntum humorem ad fe fugat, trahatque . Ipfum autem proprium lienis 
parenchymofum corpus elt, quo facultatem habet fplen ad feipfum tra* 
hendi fuccos melancholicos: rarum admodum, ac laxum inftar i pongix, 
vt fuccos crafibs facile & attrahat, & excipiat •, vt loco cit. loquitur Galen, 
qui confequuduc rem viterius exponit, aiens: Vt a. talis (id e it , rara 
laxa) perpetuo feruciur fplenis caro, faciunt arteria: 111 totum vifens difie- 
mmatae. in lienis quidem corpus fparfae futit inlignes venarum propagines, 
in quas d maricata elt fplenica dida, qua: a vena porta luccum melancho¬ 
licum ad lienem defert: in idem lienis corpus asque falrem inlignes ik no¬ 
te magnitudinis arteriae inferuntur. Neruurn quendam exilem a lexta con- 
iugatione fufeipit,& tandem tunicam obtinet fatis tenuem a peri coaxo 
acceptam,per quam neruulus ille diuaricatur. Hxc elt integra lienis 
con trudio. Lien , quia caro, calidus elt & forte ficcus latione nutrimen¬ 
ti , licet laxitas humiditatem denotet. 

Sicuseit lien in dextro hypochondrio, ne vacuus ille locus exter > & vc 
inlUr patui lieputis corpus ui aquilibrio coiei ueuoima, fiue cana cius pars 

veu- 


DE PASTIBVS. t 39 

ventriculum, heparque refpicir: gibba vero eius pars, fpinarum coftarum 
extrema,-fecundum cauam fui partem ventriculo, mediantibus quibufdam 
venulis, quas illi concedit,alligatur ,\eluti & epiploo. Secundum con- 
uexam partem diaphragmati, & reni finiftro, mediante fua tunica & tegu- 
tnento,& fibrofis quibufdam vinculis, ex lib.4.de vfu parr.c.i6.vbi in prin¬ 
cipio cap. hac habet • C.onuerfa autem funt lienis fima ad hepar & ventri¬ 
culum : gibba videlicet fimis opponuntur. Et fima quidem arteriarum & 
venarum immifliones continent, & qua ad omentum pertingit ,infertio- 
nem: gibbis autem,quod ad nothas coftas,& ilia fecedant, nullum vasin- 
feritur,fed quadam fibrofa vincula ibi colligant ipfa adiacentibus&c. 

De lamo fplenico, & alijs ramulis ,hinc in ventriculum & epiploon fpar- 
fis adhuc loquitur Gal lib.6.de anat. adminift. c. i©. Sic & hen in finiftra_> 
parte con fiftft ,concauo ipfius in dextram conuerfo. Atque vero quadam 
exiecinore ad ipfum pertiner,cuius proceffus in ventriculum deriuar. Poft- 
quam ergo omnibus lienis partibus propagines funt rranfmiffa, quada pars 
huius vena: ad gibbum ventriculi furfum emergit ,qua*dam in finiftranu 
omenti regionem diuaricatur. Hac Gal. 

Maenitudo & color lienis in omnibus animantibus non funt ^quales,te- 
ftc Gal. bb.6. de anat. adminift. c.io. Non tamen, inquit, lienis magnitudo, Afagnitu- 
neque color idem omnibus ineft : quippe leo , canis, omniaque fortia ani- ao & color 
malia nigi uni affatim obtinent. Sus autem,humidioraque,& frigidiora,al¬ 
bicantem magis. 

Cur exiguus neruus lieni fufhciat rationem reddit Gal.lib. f.de vfu part. 
c. lo.hac ferie: Hepar veroa quatuorinftru mentis purgatur, duobus qui¬ 
dem renibus , tertio a fplene, tum quarto veficaipfi inharente. Quare cu Curexi- 
nullus in eo fuccus malignus, & acris manfui us effer, fenfu maiori haud- guus ner - 
quaquam indigebat. Porro ha quatuor partes, qua:iecur ipfum perpur- ttui lieni 
gant, quod a proprijs excrementis nihil incomodi eflent acceptura» fenfum conceJfus t 
maiorem non expoftularunt jnequeenim trahere huiufmodi excrementa-» 
potuiffent, ni fi qualitatis communitas quaedam cum excrementis ipfisin- 
terceffiffet. Siquidem, cum tot annos quodque animal fuperftes fit, in ea 
tamen cyfli, qua fedem ad iecur habet, videie elt bilis flaua cotineri alias 
plus, alias minus:quin & mortuis ipfis ablatas ab hepate veficas fimul cum Cyftis fel- 
bile diutiflime afferuamus , nihil tra&u temporis corpore ijrfarum patien- lis a felle 
te : ita vnicuique quod cognatum ,ac familiare eft , fine dclore omnino, nihil pati- 
atque innoxium eft. Ergo his inftrumentis natura fenfum acutiorem non tun nec ve 
adhibuit, vt qua’ nihil vnquam negoti) a comprehenfis in fefe excrementis fica muliu 
erant habitura. At maiori vefica , qua lotij receptaculum eft, nifi lotium a flo fero , 
id, quod biliofius , acriufque eft, repente excernatur, magnas fape noxas Jedd bile , 
afferat: non enim quemadmodum vefica , qua bilem recipit, ita & huius uberibus , 
fubftantia corporis, bilis qualitati eft aff nis, fed vrinanim duntaxat, qua- humortbus 
rumgratia a natura conftuuta fuerat. Hac Galenus,ex quibus percipi- falfsalijj- 
mus, quod ille in principio cap. dixit, motus & fenfus inftrumenta mul- que rebus 
tis magnif que neruis egere : & partes pariter, qua magnam paffura forent ei cmmi - 
moleftiam, vt inteftina ,& veficam vrinariam: quibus ideo natura exqui- fis, 
fitum fenfum, & neruos confequenter magnos concedit: alia tameru * 
partes relata hebetiori fenfu, od propofitas a Galeno rationes,pradita 
funt. 

Infignium arteriarum lieni infertarum varios vfus exponit Gal.lib. 4-de 
vfu patt.c.i 5. ficuti & ipfiufmct lienis, ac rami fplenici vfum, hac ferio: 

Demon- 





Vj us ma¬ 
gnarum ar 
teriarHrru 
lieniin fer¬ 
tarum.. 


Melancho 
lia excre¬ 
met it ia ge 
r.eratio & 
'vfus. 


Sanguine 
tenui lien 
nutritur . 


Tulmonis 
nutrimen¬ 
tum . 


Zjicnis> he¬ 
patis & 
fulmonum 
nutritio . 


140 LIBER TERTIVS 

Demonftratum autem eft etiam hoc a nobis in lib.quos de facult.nat.fconi 
fcripfimus , fplenem, inftrumentum quoddam efle,quod purgat lftnofos, 
& craftos, ac melancholicos fuccos in hepate genitos: attrahit cnimlios, 
(vt antea didturn eft)per vas venofum,tanquam per ftomachum quendam: 
attractos autem non protinus in ventriculum excernit,fed ipfc prius per 
multum otium conficit, atque immutat, vtens ad hanc a&ionem potifii- 
mum arterijs , qua certa; mulca: k magna; funt pertotum vifcus,non ab re, 
neque fortuito a natura ipfi tributa:, fed vt motus afiiduitate, k innatae ca- 
liditatis quae ipfis a corde affluit, robore , confici, frangi, mutari ,atquo 
alteiari pollit cradities tranfumptoium ab hepate ad fplenem fuccorum . 
Quicquid igitur eorum m fuccum huicvifceri maxime conuenienterm. 
translatum fuerit, alimentum id fpleni efficitur: quod autem ab ea, quae in 
fplene fit elaboratione excident, neque in fanguinis tenuis, ac vtilis fpc- 
ciern tranfmutari potuerit> omninoque inutile fuerit ad nutriendum, hoc 
ad, ventriculum per alium quendam venofum ftomachum fplen eriuftat; 
vdlitatem , k ipfum quandam haud contemnendam praftirurum (vult.n, 
talem humorem melancholicum excrementitium ad ventriculum relega¬ 
tum , appetitum fufeitare). Eodem capite paulo pofl lam relato, ait:Quin 
k carnem vifceris ha femper (id eft arteria:) raram conferuant, quemacf- 
modum « 3 c pulmonis: fi enim redle demonftratum cft in ijs qua: de facul¬ 
tatibus naturalibus pracepimus, omnia qua: nutriuntur ad fcipfa trahere^ 
ex proximis vatis alimentum, ex arterijs quidem confentiens eft tenuius at¬ 
trahi , ex venis autem cratfius: nam k tunica arteriarum > quam venarum 
eft denfior, k fanguis qui in ipfis continetur eft fubtilior, k vaporofior : 
ex huiufmodi autem pr^ftitic fungofam, ac laxam carnem nutriri, quemad¬ 
modum ex craftiori denfara. At, qui fanguis adeo tenuis in arterijs hu¬ 
ius vifceris eft, generationem habet ex crafio illo k melancholico excre¬ 
mento : quo fit vt k caro fplcnis quamuis laxa fit, a pulmonis tamen car¬ 
ne magno interuallo relinquatur : iaxiftima enim eft ea , atq,- leuiffima, k 
paulo minus alba, vrpote ex fpuma quadam veluti coagulata . Nutritur 
enim ex fanguine pun(fimo,fiauo, fubtili k fpirituofo. Has omnes praro- 
gatiuas habet is fanguis qui a corde mittitur k ad pulmdhetn . Splenis vero 
corpus,cum tanto rarius hepate fit, quanto eft cratfius pulmone, mento 
tenuiore fanguine nutritur: qui namque attrahitur ad fplenem crafiior eft 
co qui eft in hepate j at quia elaboratus ab arterijs qua: illic funt, atq; adeo 
venis multo denfiorem tunicam habentibus quam funt in hepate, non af¬ 
fatim neque craffus carni fplenis, fed fubtiiis k paulatim mittitur: Ob id 
caro quidem huius vifceris rarior eft k leuior quam hepatis , non tamert, 
rubicundior, aut flauior: melancholicus enim erat humor quem purga- 
uit, eoque elaborato nutritus eft: hepar vero benigno fimul k crafiioro 
nutritur, tum propter fubtilitatem tunicae venarum, qua: funt in hepate^, 
tum propter magnitudinem foraminum . Vt autem fummarim perltrin- 
gam, nutritio horum trium vifcerum, fic habet: Hepar quidem ex rubi¬ 
cundo & cratTo fanguine: Splen autem ex fubtili , fed nigro: pulmo 
ex elaborato ad vnguem,fiauo,fubtili,lpirituofo,ac puro fumit alimetum. 

Praeterquam quod ex hac do&rina quamplurima notatu digna innote- 
feant,exinde lienis vfum, venatum, arteriarumque officium dilucide per¬ 
cipimus . Magna- ergo arteria lieni concefia funt: Primo, vt fuo conti¬ 
nuo motu fiue agnatione, k calore nati 110 eoq; valido quena a corde mu¬ 
tuata funt melancholicum fuccum conficiant,frangant, mutent alterent, 

con- 


DE P A R T I B V S„ 441 

concoquantur: & vt tand£ id omne, quod in tali fucco vi conco&rice ela¬ 
boratum cft, lieni apponatur,* quod vero inutile cft ad nutriendum, depo¬ 
natur ad ventriculum, gratia- excitandi animalem appetitum, 6 c rurfus ad 
inteibna,tanquam inutile excrementum. Non folum ergo ratione fangui- Motat 
nis fpirituofi arteria: lienem calefaciunt, & codfcioncm iuuant, fcd infuper caufa caI*- 
ratione continui motus earundem, qui caufa caloris dicitur»&: cft. Cita- n/. 
to ideo cap. Gal.ait, arteriarum motum confcruationi caloris natiuicuiuf- 
uis partis conferre: nam diaftole fiue dilatatione arteriarum frigida quali¬ 
tas vna cum aere externo attrahitur j qua internum incendium minuitur &c 
calor natiuus, qui fuffocationem patitur, ventilatur, & dc nouo accendi¬ 
tur : Syftole, fiue compiefiione, fiue conftridHone arteriarum ad interio¬ 
ra, fuliginofa excrementa calorem naduum fuffocantia in acrem calo- Syftolts & 
rem conucrtentia, expelluntur. Profatas ergo arterias multas > & magnas dtnfloles 
fpleni lulta concefiit natura, quod in eo neceflario ex prauis crailifque fuc- arteria¬ 
cis , qui inibi elaborantur, copiofe fuligines fiue vapores adufti generen- r** in omni 
tur, qui fui expurgationem manifefte indicant . Vndecit.cap.Gal.ait: Vt vfus• 

enim pulmo retiigeratione vehementi, ita fpien purgatione infigni indi¬ 
get. Secunda vtilitas magnarum arteriarum lienis eft , quod natiuam ra¬ 
ritatem, fimulque laxitatem eius conferuent. Quae quidem dux quali¬ 
tates protinus necefiarix funt,vt lien cratium fuccum facile recipiat, cum¬ 
que rurfus conficiat excrementitium tandem expellat. Quod fane fie¬ 
ri nequit ,quoties idem lien obftruitur,aut fcirrhum patitur:nam tunc 
fanguis melancholicus attenuari nequit,fed inidoneus, qui lienem nutriat, 
inalteratus perfiftir. 

Lienis vfum produ&o fuperiiis contextu expofuit Gal.ficuti eodem lib. 

4.de vfu part.c.4.vbi languinem a cyfti fellis 6 c liene expurgari docet: & Lienisvfui 
fuccum melancholicum veluti fuo pondere declinarem ad ipfurn liemem, 
vacuum locum in finiftro hypochondrio replentem, attrahi. Vt commo¬ 
dius iimofum craffumque fanguinem lien attraheret, fub vena porta fuit 
a natura pofitus. Ad eius ergo (imam partem e vena porta excurrit ampla 
vena , ramus fplenicus ditftus, qui inftar ftomachi, feu ampla: fiftulx, fae¬ 
culentum fanguinc ad cauam eius partem tranfuehit.Tanquam enim fter- 
cus hominum cft canibus fuauiilimum , ita iecinoris excrcmetorum aliud 
lieni, aliud bilis veficx, aliud renibus eft iucundum, inquit Gal.lib.$. de-» 
facui.nat.c.s?. 

Quod attinet ad lienis magnitudinem , minor magno multo prxftan- Tttru* lien 
tioreft. Vndc Hippocrates lib.de locis in homine, inquit: Quibus cor- *>4gnopr& 
pus floret, his lien minuitur. E contra, quibus vifcus id magnum & tu- 
mens augefeit, his corpus minuit & cacochymum reddit, vt loquitur Gal. 
lib.3. de facul, nat. c.p. Splen quidem magnus magnam melancholia: co¬ 
piam indicat. Inde ktentita nigra, alijquc aftedf us melancholici. Ex ad- 
uerfo;quoties fanguis a liene expurgatur, def$caturque,licnque rurfus fefc 
ab inutili fucco exonerat, ob fui puritatem homines iocundos, hilarelquc 
reddit: vnde verficuii 

Cor fapit, 6 c Pulmo loquitur, Fel continet iras; 

Splen ridere tacit, cogit amare lecur. * 


242 


Quid le- 
cur. 


Quid Pa¬ 
renchyma . 


Laurerius 

perfringi¬ 

tur» 


Figura^, 


LIBER TERTIVS 

2 > lecore, 

I Ecur, quafi iuxta cor fecundum robur ,&c vires»Grarcis *9&p appella¬ 
tur •, animas, feu potius facultatis concupifcibilis fedes a Gai.libr.4. de 
decret.Hippoc.Se Plar.ftatuitur. Vifcus ab illo faspe nominatur,- vt vi¬ 
dere eftiib. 3. de facul.n^t.c.i 3-Se lib.4.aphor.<>4 Se lib.de marcore . He- 
pareft carnea pars, lubicunda, & mediocriter mollis,calida humidaque 
tanquam fanguis naturaliter concretus, procreandi fanguinis gratia con- 
ftruoti vtque (it venarum principium. Quod autem corpus hepatis , feu 
propria eius fubftantia carnea fit, rubra, mediocriter mollis »caiida hu¬ 
midaque , per fe patetnam ex crafiiori fanguinis parte , tenuiori fepofita, 
concrefcit ,tefte Gal.lib.4.de vfu par.c.n.Se lib.de fastus formatione c. 1. 
lib.i.de femine c.S.Vudeparechyma, id eft affufio Erafiftraro dicitur,tefte 
Gal.lib.6.de anatom.adminiftr.c. 11. Parenchyma dicitur omne vifcus ex 
fanguine concretum in principio generationisjcuiufmodi iunt hepat,cor* 
rehes, lien, Se pulmones: quar partes, quia carnis fpeciem conftituUnt, ca¬ 
lidae funt: hepar vero calidum Se humidu,quod venofi fanguinis naturam 
redoleat. 

Figuram rotundam hepati tribuit Arift. lunarem formam Auerroes lib. 
I. Colliget.Hipp lib.de offium natura, Se tf.Epid.hepati quinque lobos fi- 
ue pinnulas, fiuc pinnas concedit: Veteres fere omnes iccur fibrofum elfe 
dicebant, Gal. tamen loborum numerum non dererminauic. Experien¬ 
tia quide comprobatum eft, hepar in lobos manifeftos non diftmgui,fed 
ipfum habere in medio limam quandam feu fifTuram, per quam vena vm- 
biiicalis fetus in ipfum fubintiat: Habet infuper hepar in pofterioii fui 
parte verfus fpinam portiunculam quandam, Ii mam ventriculi partem im¬ 
plente , ne locus inibi vacuus relinquatur» vtque co&ionem alimentorum 
in ventriculo iuuet. Laurent.iccur informe rtatuitquia inquit, figura-# 
nihil ad alterationem. Sanguificatio vero fimilaris atftio eft, qu<e a 
fola temperie inchoatur ,Se perficitur .Verum licet concoctio a tempera¬ 
mento praecipue pendeat, figura rame» aliquid confert: Vnde Galen. de-» 
inftitur, art. med. c. y ait, a&iones primo Se per fe effe partium fimilariu , 
fecundari 6 autem diffimilarium. Sane fine commoda figura coi fpiritum 
vitalem, nec cerebrum animalem efficiet. Prarftat ergo dicere iecur ipfu 
efie rotundum, diuerfam tamen obtinere conformationem ft\ undum di- 
uerfas fui partes,vt teftatiu Herophyl.apud Gal.l.6.de anar.admin.c.8. his 
verbis:lecur humanum,fi ad alia quedam animantia eiufdem cum homine 
magnitudinis conferas,perquam magnum eft,Se qua feptum traniuerlum-. 
attingit, gibbum eft, Se feue : qua v. veutnculu Se ipfius gibbum, cami 
eft, Se inaequale : Porto affimilatur cuidam rupium intcrualio, qua Se fa¬ 
tibus ex vmbilico vena in ipfum innafcitur. Verum in omnibus no eft fi- 
rnile , fed latitudine ,cra(Iirie,altirudin »fibraium numero,inaequabilitate 
ex anteriori parte, qua craffi (limum eft, Se fummitate orbiculari ,qua ex¬ 
tenuatur , inuicem diuerfum eft. Etenim in quibufdam ne fibras quidem 
habet,fed ex toto rotundum eft,minufque re6tum,quibufdam duas» 
alijs plures-, multis Se quatuor obtinet. Harc itaque Hcrcphylus recte_». 
Praeterea finiftra ipfum occupare , partim paucis in hominibus, non aute 
in paucis alijs animantibus vere prodidit. Hsc Gale, ex Heropbylo, qui 

cit» 


DE PARTIBVS. i 4J 

cit* cap.air, guJofos quidem & timidos magnum habere iecur > idqj mul¬ 
tifidum > fobrios vero 6 c temperatos, contrarium. 

Ex Herophylididts confiat, hepar peculiarem > atque conuenicntemv 
habere figuram . Re< 5 te , inquit Herophylus, hepar in homine ,quam in_» 
exteris animalibus aqualis magnitudinis» ede maius-, quia homo, quam 
reliqua animalia > tenuiore ik rariore cute, & corporis habitu potirur: vn- 
dc plus triplicis fubfiantix per poros amittit, quam reliqua animalia. Vc 
ergo futficiens alimentum in deperditx fubfiantix iocun> fufficiatur, fan- 
guiais effedter hepar notx magnitudinis clle debuit. Qui autem abfolute 
ex Herophyloaffirmat, hepar hominis maius etfe hepate reliquorum ani¬ 
malium > Herophylum non intellexerunt, nec Arifiocele legerunt, qtu lib. 
z. de hiitor. animal, c. 17. ait, elephantisiecur quadruplo maius efle bu¬ 
bulo . Ergo cum experientia conlter, humanum iecur bubulo etle minus, 
multo minus erit, quam elephanticum . 

Iecur autem fecundum partem fuperiorem Ixue eft , ve fepti tranfuerfi 
motum non impediat: in quem finem aliquantifper a fepto trantuerfo dif- 
fitum elt i nec i pium attingit, ntfi quando ab opplcto cibis ventriculo fub- 
tollitur, velati comptellione quadam, ipfum hepar i vel quando idem he¬ 
par rtinuo fanguine, eoque turgente, refertum elt , quemadmodum m fe¬ 
bribus ardentibus in plerhoncis accenfis aliquando ante hxmorrhagiaiTL, 
accidit. In his enim cafibus, ob compretTum feptum tranfuerlum refpira- 
tio di iicilis redditur. Cauitas aurem hepatis lnxquaiis eft,& rupibus afpe- 
ris vana velim promontoria conlticuentibus, non abfimilis. Ida enim mx- 
qualitas liberum exitum tum cyfti fellis, tum venx portx tribuit. Si autem 
ea rx parte xquale elfet, cytbm & venas ita comprimeret, vt extra idem 
hepar prominere non, poftenrjqua fimftrum latus vergit hepar non ita ctaf- 
fum elt, fed lenuius feiplo in dextro. 

Situm eft hepar fub lcpto nunfucrfo ,quod non attingit, ob rationem.- 
paulo ante traditam : Sc vt ab excernis iniunjs vifcus nobile fcructur, veluti 
quoda fepimento tk muni meto,nothis coltis,conteguur.Maiori ex parte in 
dextro latere litum elt: eius tamen pomo ad fimfttum fertur, & manitefte 
vitra cartilaginemxyphoidem, etiaminadultis versuslxuam protenditur. 
Non enim propterea ventriculi munus plurimum impedit in adultis j quia 
hepar eleuatum elt, 6 z fufpenfum i v t ventriculum non contingat. Adde 
cmod nihil ibi prxter ventriculi orificium coiitingeretrciim ventriculi fun¬ 
ctum ad dextrum latus vergat. Experientia prxterea confiat, partem hepa¬ 
tis facis magnam ad ixuam declinare . 

Ltb.4. de vfu part.c. ia. virtutem hepa:is & compofitionem, prxclare ex- 
pofuic Gal. hoc ricu : Keltat ergo id , quod elt vdut caro nepatis, quod fa- 
ne elt propria fubltaucia vilcens, etle primum languificatioms organum.-, 
& venarum principium. Et quibufdam intcrpolicis: Caro namque hepa¬ 
tis , qux elt proprium lplius corpus, primum languificatioms eft organum, 
&: venarum principium. Quapropten&: venis,qux ad ventriculum,& vm- 
tierla inteltma pertinent, iueit facultas quxdam fanguinis effectrix, quiu 
fiiccum qui ex ciois datribiutur, venis m fangmnem mutare naturale eit 
.prius, quam is ad hepar perueniat. Poros vero, iiue meatus, qui mne 110 
vefica briem recipiente, perfpicutim cit, gratia feparandx oilis ractos elTe . 
Membrana autem exterior vclur cutis quxdam hepatis elt: neruus vero m 
iplum interitur, ne omnino vifcus iit fenfus expers: qucniaJmoaum certe 
&: arteria» vc caloris natiui lymmecriain > id elt, commoderati onero .pii 

Hh i ,c 01,- 


Cur hepar 
magnum-* 
bomtmbus . 


Gibba pars 
lanis. 


Cauitas 

inaquatis. 


Situs • 


V'fus ex 
Gal cl odri 
na. 

Parte* car 
ni har entes 
<S wjerta. 

Syrnmc* 

tnaa.com 

moderatio. 


ycntt, por¬ 
ta vfus. 


Obici} io. 


Erafiftrati 
•pini », 


Solutio, 


544 LIBER TERTIVS 

conferuet, His poficis quaerit Galen.fequenti cap. 13 .citati libri, cur mul¬ 
tas venas illas, quas a ventriculo &; inteftinis omnibus ferunt cibum fur- 
fuiT» ad hepar, cum vniuiffec natura ad portas, rurfus in quamplurimas 
diuifit. Siquidem vniuit eas , ac fi vna indigeret: diuifit vero lllico ,ac fi 
fruftra vniuifiet: ciim pofiet vnum facere magnum in hoc vifccre finunu 
(anguineum , cui infere ret venas , inferni quidem eam, quas furfum sa- 
guinem fert, ortam a portis: fuperne vero in gibbo hepatis eam, quae effet 
exceptura eundem fanguinem, atque 4 rurius in totum corpus eflec per¬ 
latura^. 

Nemini dubium venit, venam portam quae ventriculum, inteftina, lie¬ 
nem , Sc reliqua, qua: inibi colloc antur, rcfpicit, appofite in innumeros 
ramulos fuiffc difperfam, praecipue, vt his tanquam manibus hepatis,chy¬ 
lum ad fe idem hepar attrahat. Id ergo, de quo contentiose d ubirabant 
ex antiquis aliqui, eft , quare vena: portae caudex, qua hepar rcfpicit, in- 
grediturque, in innumeras propagines per corpus hepatis, fed prarcipu£ 
cauum ,difperfas definit? cum potius Jmulto commodius efiet caudi¬ 
cem vena: portas inibi, vbi hepati in feritur ,J terminari ,& Cx eo chy¬ 
lum in hepar effundi, & in hepate cauitatem quandam, feu finum, feu ci- 
lternam erfotmare ,in qua fanguinis confedtio abfolueretur, vt inde rur¬ 
fus in venam cauam , ex alia parte hepatis pendentem, diffunderetur: 8 c 
illinc rurfus ad vniuerfas corporis partes. 

Erafiftratus vatias illas vena: porta: diuaricationes per hepatis finus fa- 
&as fuiffe a natura , feparandte bilis flaua: gratia, rebatur i quem tamem* 
reprehendit Gal.inquiens, naturam fine tam numerofo plexu fupetflua_* 
excernere ,* vt apparet in renibus , qui mediantibus paucis emulgentibus 
copiofum ad fe proledUnt feium . Ergo mediante pauco apparatu cyftis 
fellis bilem flauam minus copiofamattrahit. Rationem ergo uumerofae 
diferetionis verne porta: in hepate hac ferie deferibit Galenus: Non igi¬ 
tur fecretionis bilis caufa natura tantum plexum vaforum in hepate effe¬ 
cit , fed vt morans in vifcere alimentum in fanguinem ad abfolutionem-» 
tranfmutetur. Si enim vt in corde, ita in hepate feciffer vnum magnum-, 
finum , vcluti cifternam quandam, deinde in ipfum finum per vnam qui¬ 
dem venam induxiffet fanguinem, per aliam veroeduxifiet, ne breuiflimo 
quidem tepore in hepate manfiffet is fuocus,qui furfum ex ventriculo fer¬ 
tur,fed ipfo difiributionis impetu raptus peiuadcret celeriter totum vifcus. 
Vt igitur maneret diutius fimul>&: perfedte ahmentu alteraretui(.d eft con¬ 
coquet etuv)tranfituum anguftia: extiterunt •, quemadmodum in ventriculo 
quidem pylorus: in inteltinis vero inuolucra : pari modo & ante telticulos 
arteriar,6cvena: inuoluuntur multiplicitcr.atq^ in capite fub dura menynge 
plexus arteriam *M>fi*//x7i>d«/if,hoc eft plexus retiformis nominatus:vbi 
enim diutius voluit natura morari materias, ibi tranfitum lpfis difficilem 
inolita eft. Porrd fi vnus extitiffet magnus finus, non manfifiet diutius m 
hepate fanguis ,partcmque minimam carnis eius vifceris attigiffet, eoque 
deterior vnque fieret languificatio:etcnitn fi proprium corpus hepatis pri¬ 
mum eft fanguinis creandi inftrumentum , quod alimentum magis vndi- 
que ipfum contigit, citius & melius fpeciem fanguinis erat fufeepeurum. 
Quocirca ipfas venas ,qua: furit in hepate , omnium venarum, qua: fpar- 
guntur in totum corpus, tenuiftimas fabricata cftullas namque (id eft,quae 
extra corpus hepatis funt) ceu minime principio fanguificationis vicinas 
& refiuentem innuijs conftiturionem fiag»tantes>meritd fecit robuftas:cu- 

ius 


1 


DE PARTIBVS. a 4 y 

ius rei argumentum eft non minimum, quod alix quidem magis, alia’ ve- 
tb minus extitenint craffx,prout eas oportebat magis, aut minus ad patie- Cur veru, 
dum comparatas effc, vt procedente fermone oftendeturrqux vero funt in hepatis e - 
hepate, tenuiftirnx fuerunt, ceu nulli patiendi periculo expofitx ( federn-. xtles. 
enim tutiffimam habent in vifcere) & melius ita fanguif canone elabora¬ 
tura. Quod autem fatius fuit poft venas alimentum ex ventriculo fur- 
lum ferentes, excepturis id venis poros attrahentes flauam bilem priores Locus po - 
fuifte locatos , mihi quidem & hoc manifeftum efle videtur: purgatum., rorum atj - 
enim belle iam fanguinem horum vaforum oportuna politione fufcipiat trahentiu 
vtique vena caua. Rurfus in fine capitis ait Galcn. aequum efle,vt pon flauambi~ 
fiue dudtus, per quos bil s exfanguinein ramulis venae portae confc&o, Icwadcy- 
ad cyftim fellis d.etrahitur >immediate poft venas portas collocentur, & / limftllis • 
ante venas recipientes (id eft,radices venxeaux) iam elaboratum fangui- 
nemrne nim rum rurfus vniuerfus fanguis flaua bile inquinatus amarulen¬ 
tus, adeoque piauumnutr mentum corporis, perfiftat. 

Sed contra Gal.dodtrinam dicet aliquis, fi hepar eft officina & efte&or 
fanguinis: Ergo aliqua fenfibili cauitate in qua fanguis elaborari queat, Obieftif» 
praeditum efie debet, eodem proportione modo, quo in corde multoan- 
guftion hepate, duo ventriculi fiue finus, dexter & finifter, conficiendi 
fanginis arterialis gratia, v funtur. 

Rcfpondctur,Cordii& non hepati congrue coceflbs fuifle ventriculosi Soluti 9 * 
quia chylus adhuc impuritatibus fcacens difficulter in hepate concoqui¬ 
tur; vnde in anguftis iliis ramulis, vel radicibus vena? porta? in corpus he¬ 
patis difteminatis, melius a laxo vifcere, eodem fcilicet hepate, conficie¬ 
tur alimentum, & in fanguinem tranfmutabitur. At vero malfa fangui- 
naria, cui varix fuperrluitates ademptx funt, vt vuaque bilis, &c ferum, 
dum in ventriculum cordis dextrum ex afeendente vena caua effunditur, 

& illinc rurfum in finiftrum ventriculum veluti tranfcolatur,facile a cor¬ 
de vifcere femper feruente, adeoq^ calido & ficco, in arterialem, fiue te¬ 
nuiorem & calidiorem fanguinem mutatur. Dubiu.il 

Quxrit iterum Gal.quare conceftx funt exigux arterix fimis fiue cauis * 
hepatis partibus ,&c non toti vifceri? cui quxfito refpondet, arteriolas iftas sdutio- 
non fuifte collocatas inter venas, portx & caux, feu in medio hepatis, 
fed in .fimis tantum partibus, in quibus venulis venx portx fubi acent*, 
quia pars hepatis conuexa, gibbaue,diaphragma refpiciens, motu perpe¬ 
tuo eiufdem diaphragmatis ventilatur, rerrigciaturque.Caux ergo partes 
hepatis folx,vt ventilentur, refngereaturq*, arteriolis egent.Iure autem, & 
parux admodum fuerunt huiuicemodi arteria , vt qux refrigerationem 
folum fimis hepatis partibus fuppeditarentj non necefle habcnces exdem 
aitenx, neq^ fanguinem affumere(nondum enim fuperflua depofuit fan¬ 
guis) neque vitalem fpiritum multum pr^bere hepati ,vtquibufda alijs 
organis,neq* nutriri carnem eius fubtih & vaporofo alimento, vt loqui- 
lur Gal.Verifimile tamen eft, vt eodem cap.concedit Galen. arterias illas 
conferuare calorem natiuum caux partis hxpatis, non folum fuo motu 
ipfum ventilando, fed forte fpiritus aliquos vitales co deferendo. - Dubiu . £ 
Quxrit tertio Gal.cur minimum neiuum natura hepati conceffit ? Re- Solutio. 
fpondet, quia hepar animali conceffit natura, non ad motum aliquem, 
neq; ad fenfum edendum, fed ad fanguinem folummodo conficiendum. 

Hepar enim eft principium facultatis altricis: Vnde ex adtiones ipfi, tum 
yenis ex eo ortis, concredit» funt, quales & plantis infimt.Planta: autem, 

vt 




Hepatis 

nexus» 


Duo pr&- 
cipua he¬ 
patis vin¬ 
nula. 

Vulnus 
prope hepar 
in regione 
vena cana, 
lethale. 

Genus fup- 
phcij a I y 
rannis m- 
ueilum. 

Hepatis v- 
Jus. 


i 4 f LIBER TERTIVS 

vt fuas producant a6tiones,motu>nec fenlu egent. Eigo nec hepar pari¬ 
ter . Verum vt noxas tamen ei iliacas obicure falcem perfentiret, natura 
tunic^ illi externa: quam a peritoneo fufccpit, qruulum a iexta coniuga- 
tione ortum inferuit,corpus hepatis nullatenus aut vix mg eciientem.Re- 
centiores Anatomici alium ei neruulum tribuunt,qui ab dio etiam neruo 
fextx coniugationis, qui per coltas excurrit deriuatur. 

Hepar veiuti pecus quoddam agrelte elt, referente Platone apud Ga- 
len.l1b.4-de vfu part.c. 13. Vnde ratio quae in cerebro fedem haber, veluc 
famulam quandam atque adiutricein irafcentiam accerfit, qux Ubi ad- 
uerfus hoc pecus auxilio (it: quo fit» vc ca tria, cor, cerebrum, & hepar, 
per productiones > vt puta neruos , venas, arterias ,coniun&a Conditor 
nolter machinatus fit, vt fe inuicom audirent, fibiqj vicidim obfequere- 
tur. Siquidem ijs omnibus, qux nutriuntur, hepar colligatum efie elt ne- 
ceflfe: quare alijs partibus principibus per venas colligatu-: imo vero cor¬ 
di praeterea per diaphragma, cui lpfum iecur annectitur , etiam colliga¬ 
tur, tcite Gale.cap.iq.citati libri. Vice verfa cerebrum mediantibus ner- 
uis , Sc cor mediantibus arcetijs,eidem hepati copulantur; ventriculo,iu- 
teltinis omnibus per venas, 6 c colligantem tunicam. At huiuimodi vin¬ 
cula non furficiebant: Proinde ipfum adhuc hepar vinculis quibufd im 
ftabilitum, natura proximis corporibus inferuit: vno quidem maximo 
vinculo tunica a pentonxo oriunda , qux lpfi pro tegmine futura erat: 
Quare hac futurum erat,vt omnibus etiam internis coniungeretutjomnia 
enim tunica hac obuoluuntur. Magno pixterea alio vinculo phrenibus, 
feu diaphragmati, atque alijs quibufdam, & membranofis 6 c paruis , co¬ 
itis nothis connexam elt. Verum id vinculum , quo phrenibus vifcus ip¬ 
fum adnedti iam diximus , eft quidem & ipfum corporis habitantia ipli 
peritonxo alfimile, quippe quod ortum habet ex tunica ambiente ipfum 
nepar, & ea, qua: phrenas inferne fuccingit, quas ambas diximus a peri¬ 
tonaeo produci: cialfities autem etiam eius, ob hancq; ipfam robur ac pa¬ 
tiendi ditficultas, permultum a pentonxo diltat: ueqj id immerito. Nam 
ii recti iteterimus, a pnrenibus necelfe elt hepar pendere: quo iit, vc pe¬ 
riculum non paiuum iuent, ne vehementioribus motibus prompte ab¬ 
rumperetur , repenteq; admodum animal interiret. Copulatur enicn he¬ 
par non folis phrenibus ibi, fed etiam cordi per phrenas,inquit Galen .lo¬ 
co iam citato. 

Verum duobus prarcipue vinculis fuam (lationem , fuumque locum c 5 - 
feruat hepar: illo nimirum, quo diaphragmati, Cte-illo, quo vmbiino con- 
iungitur. Diaphragmati, fiue phrenibus primo mediante illoiorti liga¬ 
mento, & fecundo mediante vena caua aicendente. Quoniam venacaiia 
inibi prope iecur magna elt , vulnus ei inibi milictum mortale cenfetur. 
Cyclopem ideo inibi gladio confodere ltudebat Vlilles, retereute Home¬ 
ro . Aliud praecipuum lecoiis vincuiu elt vena vmbilicalis, qua:, poitquam 
fictus in lucem editus elt ,& non amplius per illam alimentum lulcipic, 111 
ligamentum degenerat: atque adeo nepati vna ex parte infertum eit, alte¬ 
ra veto ex parte vmbiiico. Barbari nouum fupplici) genus machinati, 10- 
hti fune vmbuicum circumcidere , vt fic fu per ventriculum* &. lncertina-» 
caderet hepar, 6 c vna fecum jdiaphragma, cui appendebat,raperet ,& 
hac via immobili fabto diaphragmate, deic&u refpiratioms nomo inte¬ 
rnet. 

Quod pertinet ad hepatis vfum, pauci -ha&enas dubitarunr, ipfum a 

na- 



DEPARTIBVS. i 47 

narura fuiHfe conftiturum, vt vniuerfo corpori alimentum prarparer. Offi¬ 
cialis enim eius aitio eft hasmatofis ,fiue ianguificatio, iuxta Gal. doctri¬ 
nam: Non quod hepar hoc officium in gratiam corporis pratltare conten¬ 
dat ,cum ratione careat, vt loquitur Gal. fed alimentum fufeeptum in fan- 
guinem conuertere, & fibi ipti apponere,atqqe debitam portionem affimi- 
lare : reliquum vero, ranquam inutile pondus, grauamen ideo ei inferens, 
aliorfum propellere. Verum licet hepar femetipfum nutrire intendat, eius 
tamen commune officium atque beneficium a narura ftuditum eft. Vnde Hepar fos 
fons vbernmns grariofi humoris dicitur Hippocrati hb.de morb. grariofi hn 
muiici.fuo enim cahdo,& humido temperamento vitas propaganda: valde moris, 
commodo, penum amplam conficit, & in vnmenum corpus nutriendi 
gratia rurfus iranfmittit. Galenus libro 4 de vfu parr.cius etiam vfum prac- 
feribens air: Ipium autem hepar, poft 'uam id nutrimentum accepit a fa¬ 
mulis iam praeparatum ,& veluti rudem quandam delineationem, obfcu- 
ramque fpecietn fanguinis referens»inducit ei poftremum ornatum ad fan- 
guims exacti generationem. 

Qv&srio VNICA. 


Vtmm Hepar (it principium Venarum > & 
fanguinis confector? 

A Riftotelesin hac fententia efle creditur, vt vnicam partem princi¬ 
pem admittat cor, quod non folum arteriarum ,fed neruorum, Sc 
venarum principium eft; ita vt fit (anguinis confeCtor, motus ani¬ 
malis author, animalis, viralis, & naturalis ,fiueconcupifcibilis facultatis 
fedes, Sc ante hcpai, cerebrumque efformatum ac vltimo monens. 

Nos ve umtamen cum H ppocrate,Platone,& Galeno hepar partem no¬ 
bilem , vtpote fanguinis efFcCtorem,& venarum principium efle credi¬ 
mus. Hippoc.lib.de alimento hepar venarum prmeipium ftaruit.cor vero 
arteriarum, hoc ordine : piocottf , Umetp pivavie iptnptwr Httpf in # ld 

eft , radicatio venarum, hepar \ raaicatio arreru rum, cor. Opiime lane 
tadicatioms vocabulo vfus eft Hipp.vt nobis indicet, hepar non efle prin¬ 
cipium generationis feu originis venarum, fed infertionis tantum; naiiu. 
venas xque faltem pr;us, ac liepaus caro, conformatas lunt. Dixi»faltem*, 
quia cum hepatis caro fit fanguis ipfe concretus, rationi confonum eft, 
vt venarum radices, circa quas ipfum iecoris corpus ex fanguine coalefcir, 
aliquo temporis interuallo prxcellerint. 

Hepar efle venarum pnncipiu,ficuticoraiteriarum,probat Gal.exemplo 
plantarum lib.6 de decre .Hipp.& Plat.c.$.Semen maturi m in riguam gle¬ 
bam lactum, primo emollirui ; oc tegumentum, & coitex , quo quafi cute 
circumdatur ,intumefcit:mox humore i nfito in aerem conuerfo rumpitur: 
inde ex illa ruptura germinatio qu£edam,tenuis illa quidem ac mollis egre- 
diens in vtramque parte protenditur: in fuperiorem aerem verfus, & infe¬ 
riorem in terras profunditatem: quam quidem & continuum incrementum 
accipere & ferri femper quo femel incepit ,confpicimus. Procefluveio 
temporis > fi arboris alicuius magnx iemen id fuerit, pars ea, quaE in ae¬ 
rem 


Ariflotclii 

opimo* 


Vera opi - 
nio % 

Principii* 
racucatw 
ms itfua. 


Primum^ 

argumenta 
cjjio probat 
C al. hepar, 
ejjC venara 

principium 

Cr \angnifi 
catmit an 
thorem* 








r 


Pars c[ua 
fc mittis 
pl anta lo- 
cu repra- 
fentat ra¬ 
dice deor¬ 
sis, & cau¬ 
dicem fur- 
sh emittit. 

Radicum 
extremi¬ 
tates iru 
plantis ori 
animalia 
afjimilan- 
tur, 

adorta di- 
uifio. 

Arteria-» 
'vemjd-j . 


/ 


Vena ca¬ 
na diuifio. 


j 4 8 LIBER TERTIVS 

rem fubijcitur, truncus: qua: deorfuin in terram penetrat, radix efficitur: 
atq,- vtraq,- fi multifida arbor cft , in multas fcinditur paniculas > vt vnum 
& ortus & incrementi omnibus planta: partibus principium, locum illum 
eflfe appareat, vnde Sc lupia trunci, St infra radicationis origo effluxerit: 
videaturqjinde quali e laribus quibufdam ea,quae arborem regit, virtus 
& facultas pioficifci: quam quidem contrario motu agitari fatis conflat: 
deorfum in terram dum primas radices, tum fcindendo diffundit, tum 
augendo producit: furfum dum ftipites nouos & ramos progerminat > at¬ 
que eos fubinde in alios, in fumma vfq, Sc minutiflima, cenuiflimaque_-> 
flagella ac virgulta diffundit. Atq-, hanc fuperiorem partem, qua: eadem 
arbor cft, tum fua, tum frinltuum caufa videtur ad hunc modum forma¬ 
re: inferiorem, qua alimenti fuppeditatio non defit; cum eodem munere 
fungatur in plantis radicum extremitas, quo;in animalibus os:acfane 
fibris, fiue paruis radicibus, quafi ofculis multis, nutrimentum a natura 
fabricatum ac prxparatum e terra, illae attrahanr. 

Hoc exempjum cordi ,& atterijs adaptat Galen.Jdeinde vero hepari, Sc 
venis caux , ac portae. Dicit igitur cor efle principium arteriarumquia £ 
corde emergit maximus truncus arteria:,quae aorta dicitur,quaroue m duas 
partes diuiditur, quarum maior deormm versus fprnam vergit, eftque ta- 
quam caudex m arbore i quod ab ea dimanenr innumeri rami in minores 
femper difperli, donec in exiliffimas 6c capillares arteiiolas definat. Al¬ 
tera vero, eaqj minor, arteria: pars furfum ad caput tendit quae pariter in 
varios ramulos difpcrgitur. Altera inluper arteria ex eodem cordis finu 
exiens, quae parti illi plantarum, qua: in terram radices agit, perquam fimi- 
lis, in pulmones fcifiafiue diuifa difpergitur« Eodem enim modo cor e - 
pulmonibus aerem per has arterias attrahit, quo per radices planta: ex hu¬ 
mo alimentum omne concipiunt.Quemadmodum igitur in plantis pars ea 
qua: e terra eminet, truncus efl, omniumqj aliarum lupeuc rum cratfiffima 
cernitur: qua: in radices difpwiutur ,omnium itidem lnferiorurmqua: vev6 
mediamur vtrafq-,eu , totius piant* principiu cfTe conflat ,ec de modo ili* 
arteria,quafi ftirps omnium , qux per totum corpus fparguntur, maxima 
eft.Item qua: ad pulmones permeat, omnium earum, qua: in pulmone fune 
latillima confpicitur: cor veio ipfum vciarumque medium cum fit, meritd 
ipfas gubernantium facultatum initium ccnfendum erit. 

Eodem modo quo de arterqs St corde, de hepate & venis philofopban- 
dum docet Gal. citato capite, St mxta Hippocratis ilodtrinam lib. cie ali¬ 
mento vbi dixit:Sicut arteriarum cor,ita venarum iecur radicatio eft.Radi» 
cationem autem in planta appellat Gal. partem illam inferiorem radicibus 
multo cralliorem, qux piant* origo efl, St a qua cralfus exurgit truncus,fi- ; 
ue caudex, a quo rami procedunt: Cor eodem modo principium arteriam. 

St. hfcpar venarum cite fequentibus confirmat. Nam quemadmodum e pia¬ 
tarum raclicatione,id efl origine,radxes deorfum aguntur, St ltirps furfum 
oritur, eodem padto e corde atteri* , altera in pulmones, altera in totunu 
coipus animalis difperguntur^e lecinorc item vena:, a!rera in ventrem, al- ■ 
tera in corpus vniuerlum diitnbnuntur:atque illae radicibus perfimiles fune 
venx, qux m ventrem pertingunr.Qtiod etiam idem Hippocrates declarac, 
ita fcnbens: Quod arboribus efl terra, id animalibus venter efl.Caua vena 
cft, quae trunci vice fungitur: qua: ex gibbo lecoris exorta, inde m vtram- 
que animalis partem , tam fuperiorem quam inferiorem icCta protenditur. 
Latiifima tamen ea elt lplius pars qu* intra iecur: minus lata qua: ad pi*- 

cordii 




DE PARTIBVS. 14, 

cordia fupetius tendit: vtrilque autem his adhuc minoi', qux cordi appli¬ 
catur • Atqui fi cor ellet caux etiam venae, ficut ell arteria magnae pnnei- 
j>ium,illa cius pars qux cordi continua eit, maxima confpiceretur. Harc 
Galenus. 

Ciim eodem,proportione feruata,modo,vcn$ a iecore,ac arteria: a i orde 
emergant, inde redte intulit Gal.iccur elle pnncipiu vcnaru,ficuti cor arte¬ 
riarum : vel certe fi hepar no fit venarum principium, pariter diccndimu 
nec cor arteriarum principium. In omnibus autem fimilitudinem obfer- 
uant. Nam quemadmodum aorta fiue magna arteria ampliilima eft in fiuo Optimati- 
ftatim exortu, 6 c quidem lccundiim partem in fpinam dorfi deorltim ver- uo 
gentem, ita pariter vena caua in luo ex hepate exortu,& fecundum par¬ 
tem defeendentem ampliflima eft. Pari eoam modo ficuti per ramulos 
venae portae, inftar radicum plantarum, &; rurllis per vnicum venae pertae 
tubulum alimentum ex ventre, id eit »inteftinis>& ventriculo ad hepar, 
vt fanguis exinde conficiatur, attrahitur ,* lic ex pulmone aer per os, deim, 
per pulmonis arteriolas, rudus pet vnicurn tubulum, in quem omnes illae 
arteriola! coeunt ,in cordis fi num mediocriter pr^paratus attrahitur: vt ni¬ 
mirum ex hoc , & benigniori fanguims vapore fpiritus vitalis temperatus 
vi vitali cordis generetur, ad touendum telaiciendumq; vniuerfi corporis 
infitum calorem,ficuti fanguis venalis in hepate confedtus eit ad reficiedas 
p artes inanitas, lpirirufq,- vitales in corde. 

Galenus vaiorum exortum vtrrfque terminis, id cft. radicibus, &c ramis Secundum 
ampliorem conftituir. Quare cum vena: cauxpars , qux,cordi infenrur, argumenti* 
multo anguftior fit illa parte,qux prope hepar elt,quxq; deorsu xq*,ac fursu (Jaieni 
protenditur,• inde interendum» lecur, 6c non cor elTc venarum principiumj 
cum mamfeiie conftct maiora minorum elle principia ; quemadmodum-, 
fons omnium riuulorum, in quos diltnbuitur, maior eft - 

Non defunt tamen > qui ea qux a principio remotiora funt, fuis origini- Obicftin 
bus maiora efle opinentur. Idque exemplo fluuiorum, qui quidem iuxta_> 
fontem > e quo fcaturiunr, parui cum fint, in receilu tamen augentur. 

Hinc obiedtioni latiffacit Galen. cap. cu. aiens, nonnulla elle liumina_-, Soluti»t 
qux alia multa flumina in fuum aluefim excipiunt, quxq-, ideo augefeunt: 
nonnulla contra, qux in uuos ceciudta priftinam magnitudinem amittunt. 

Nullus enim fluuius repedetur, qui ex vno tantum ronte ortus caput tuum 
exdius reliquo corpore habeat. Sed fi ex pluribus fontibus colligatur ali¬ 
quod tiumen,nemim dubium,quin tota illa coliectio lingulis lontibus ma¬ 
ior appareat. 

Deniq,- fi minoravafa maiorum initia efle fiatuantur, digitus aut calca¬ 
neus , cui inferuntur venulx, arcenolx, & neruuli, principium ent venar 
cau.c ,aortx>& fpinalis meuull^. Pariter etiam arborum cacumina, & cx- Optima rt 
tremx radicum fibrxprincipia arbons dicerentur. Quod plane ablurdum datgutio. 
cfiet, ciun huiufinodi fibi\- fint potius principia prxparationis alimeti,per¬ 
inde ac venx,qux in ventrem pertingunt,nec non arte na’, qux in pulmone 
numerolapuiluiatione diffunduntur. Adde quod (i aliquas fibras , liuc_-> 
exiiiftima ,&capillaria vala, principia elle aiiqui contenderent, aliquas 
Vero fibras non efle , improbatum dubiumque fundamentum , lncertaiirq; 
doctrinam fiatuenc. Supeteft ergo, vt locus, feupars cx qua vafa & trun- Radicati9 
ci, ac radices vndique oriuntur, fit verum principium eorundem, cumL, piant* eft 
ex hac virtutem fulcipianr, ficuti planta ex illo loco ,cx quo femen pri- principium 
tnuni puliulauit,-quem arboris radicationem,id eit, radicem& princi- iandicu& 

I i pium 



radicunu. 

T ertiuMj 
Ar gumen 
tum. 


Quartum 

ttrgumentu 


Quintum 
trgum eniti 


5 j 5 LIBER T E R T I V $ 

pium vocat Gal.ciudd ex ea truncus furfura diiatctui,ficuti deorfum in tt?r— 
ram radices, 

Iterum Galenus eodem lib.6. de decret. Hippo.& Piat. c. f. venas e ieco- 
re, & non e corde oriri probat, ex ipfa corporum difie&ionenullam enim 
e corde venam , neque in inferiores partes, nili qua: e ieccre fanguinem de¬ 
fert > neque in fuperiores tendere confpicimus: Sed caua vena e ieccre re- 
£la ad iugula vfque afeendens fuum quendam ramum cordi applicat. Cu¬ 
ius rei manifeftum indicium ede debet id, quod in magna arteria videre li¬ 
cet . Quod quidem fpe&are vnumquemque decet,atque ita demum ad ca¬ 
nam venam confiderandam defeendere. Vna enim maxima arteria e fini- 
ftro cordis ventriculo egrclfa in vtrafque arterias , tum eam , qu* furfiuiu» 
ad caput tendit, tum eam, qux ad fpinam inferius dcuoluitur,euidenti fcif- 
fionc, fiue diuifione partitur *. ita etiam pari padlo debebat vena caua, fi a 
dextro finii fiue ventriculo cordis exoritur, manifeftam in vtrafque partes, 
tam infernam quam fupernam ,diftributionem exhibere . Sed huiufmodi 
vena: diftributio e finu dextro cordis emergere non confpicirur, fed potius 
c gibbo iecoris,e qu o vena caua afeendens cordi ramum concedit. Ergo 
qui fieri poteft , vt quemadmodum finifter cordis finus arteriarum eft , ita_» 
dextrum venarum originem efie exiftimemus. Hoc fane Galeni argumen¬ 
tum a fenfu ipfo defumptum,contrariam fententiam protinus euertit. Ad¬ 
dere nos pofiumus cum ipfo Gal. efte contra ordinem natur* , & omne m_» 
prorfus rationem, venam cauam e dextro cordis finu emergere,- quia fi ab 
ipfo cordis finu emergeret *, quare prius ramos ex phrenico ramo, eius 
inuolucrum fufeiperet ? quare itidem coronarius ramus cordis bafim-» 
coron* ritu cingeret , & ad nutriendum cor furfum cx vena caua-» 
afeendente prius protenderetur, antequam caua in dextrum cordis fi- 
num fanguinem effundit, fi ex corde originem traheret caua ? Fiunt 
enim neceflario anguli deorfum fub corde in diuancatione iftorum ra¬ 
morum a caua afeendente. Ergo ifti anguli denotant venam cauam afccn- 
derc a fuo principio, hepate, & non a corde defeendere. Anguli enim ifti 
vel acuti funt, vel obtufi, & line*, fcu vena: angulos efficientes infra cor 
coeunt, & a parte fuperion nunquam iterum copulantur. Quod argumen¬ 
to eft, cauam venam afeendere ab hepate >tanquim a fuo principio, & non 
a corde defeendere. 

Aliud Galeni argumentum eodem cap.dedu&um. Multa animalia dex¬ 
trum cordis ventriculum non habent: venam tamen cauam poffidenc. Er¬ 
go in his (altem animalibus vena caua a iccore, & non cordis dextro finu 
qui illis deficit, pullulabit. Galcn.refert, le diflecuifTe quamplurima anima¬ 
lia , in quorum cordibus nullus reperiebatur dexter finus ,•& confcnfu om¬ 
nium , aquatilia nominat, in quibus nec pulmones, nec dexter cordis ven¬ 
triculus reperiuntur. Hinc infert Gal. animalia pulmone carentia dexrro 
cordis finu carere: & ilia, quae pulmonibus pr*dita funt,dexrro cordis finu 
frui. Addit, fe femper in omnibus obferuallc iecur, & venam cauam, cor 

6 aortam. 

Deinde in ipfis animalibus, in quibus cor dextro finu pollet, vena caua» 
priufquam cor attingit, in duas magnas diuiditur, vt in volucribus omni¬ 
bus ,& reptilibus, gieffilibus item non paucis, intueri licer. Paiitcrinip- 
fis animalibus, in quibus tor dextro finu pnuatut, vena caua , polleaquam 
pr*cordia,(iue feptu tranfuetfum traiecic,diuaricatur,diuiditurue,|n6fecus 
atq; alibi, cum prope iugula accefleric. Hxc funt indicia, venam cauam e 

jecore 



DE PARTIBVS: aji 

iecore emergere, & in fuo exortu in duos diuidi truncos, vnufn deorfunu, 
procumbentem, alterum furfum. 

Praeterea non tantum caua vena e iecore, & gibbofis eius 'partibus exit, 
fed alteraetiam vena econcauis hepatis partibus manat, qua: a nonnullis ** <xtu *** 
portaiecoris, ab alijs lanitrrx appellatur. Non enim totam illam venam., gamentum 
portam e(Te aiunt, fed partem tantum eius illam, quae piimum e iecore ex- 
tare cemirur * quae etiam omnium aliarum partium latiflima eft,ampliflima- Quia ven + 
que . Exhacpaite vas in dua§ regiones diuaricatur :diftribuitur enim vna^ porta» 
ex parte in omnes firnas,fiue cauas iecoris partes , alia vero ex parte in ome- 
tum,mefenterium>&: inreftina, ventriculum,lienem, & reliqua diffemina- 
tut .Sed nec vena porta,nec raro:,aut radices cordi continuanturtvt cx ana¬ 
tomicis difle&ionibus conflat. Ergo cor omnium venarum principium di¬ 
ci nequit. Supereft ergo, vi hepar (it principium difpenfationis venarum. , 

Gal. c. 6 . lib. 6 .dc decrec.prob ar cor non ede principium fanguificatioms, Septimum 
nec venarum: vt intentum faelicius probet * ipfius Erafiitrari fui aui Ari- argumeu* 
jftotclis fententiam ample&entis ,quaedam concdTa fundamenta praefuppo- tum» 
rut. Icaque in cordis bafi quacuor ora reperiuntuv, propter quatuor vafa ei¬ 
dem cordi inferta. Vnicmque fcilicet ventriculo, duo. Dextro igitur cor¬ 
dis finui lateraliter, feu fecundum vnum latus vena caua afeendens con- Quatnet 
ne&itur, vt per illum ductum fanguisin finiftrum cordis ventriculum in- 
fundatur. Eidem ventriculo vena arreriofa, per quam fanguisad pulmo- 'Vtrinqu^J 
num nutneionem tranfmitcitur, eriam inferitur. Ex alia parce finiftro ven- cordis bafi 
triculo inferuntur aorta, fiue magna arteria, per quam fpiritus, & fanguis annexa* 
flauefccns tk renuiilimus, ac fpumofus in vniucifum corpus deducitur: 8 c 
praeterea arceria vcnofa,pcr quam fpiritus vitalis portio in pulmones, 8 c 
infimul fuperflua humidiras fuliginofa mittitur, & per quam rurfus aer in- 
fpiratus, fo in pulmonibus praeparatus ad cor transfertur. His omnibus va¬ 
fis in fuis infectionibus prouida natura membranulas quafdam tanquam-, 
valuulas concedit. Valuulae vero, quae intromittentibus vafis inhaerent,de¬ 
foris introrfum vergunt, ne quidpiam ex ingreliis per eandem viam remee c 
extra. In vafis vero, quae materias educunt extra cor, contrario modoin- 
fertantur mcmbranulae,ab interiori fcilicet parte foras verfus,ne quod egref- 
fum eft intus regrediatur. Membranulis autem praedici,s, orificijs recepta¬ 
culorum, fiuedu&uum, fiue tubulorum praedidiomm infertis,ad materi^ 
tum admittendae, tum amandandae minifterium cor vtirur: vt ipfe Erafiftra- 
tus in coufedb habuit. Sed in orificio illo latens venae caua:, per quod itu 
cor fanguinem e (Fundit,tres fuut huiufcemodi membranulae deforis intror¬ 
fum tendentes,& cufpidum aciebus flrucfcura quam fimillimae: Vnde non¬ 
nulli Erafirt tataei, vt exiftimat Galenus, tricufpides eas appellarunt. In ar¬ 
teria venola (fla eam vocat Galen.qu? ex laeuo cordis ventriculo in pulmo¬ 
nem dilpergitur )funt item forma fimiles membranae, numero vero difpa- 
tes; nam loli huic orificio duae adhaerent. Aliorum aurem orificiorum, aor¬ 
tae nimirum , & vena: arterioix, vrrique tres membranae ttyn* litteram iru 
figura imitantes. Ergo materia ii ia , quae ex vena caua in coidis ventricu¬ 
lum dextrum effunditur, nequaquam per eandem viam amplius foras 
regredietur. Quoniam membranulae ili? orificio venae cau? fanguinem in¬ 
tromittenti in dextrum cordis finuin infertae, deforis incrorfum vergunt* vt 
a fanguinis introeuntis impetu impulfae reclinentur,atque in cordis cauita- 
tem refupinatae, os ipfum, fiue introitus aperiatur, expeditumque adituiru 
fai^guini, qui attrahitur, piaritent • Neque enim fponte materias effluere# 

H % tan-* 




CElauum 

Argumenti 

Nonum 

Argumenti 

Decimum 

Argumenti 


ay» LIBER T E R T I V S 

tanquam in inanimem aliquam cifternam, fed (or lpfum diftendi,ac per* 
inde , vt fabrorum folles attrahere, atque ira repleri inquit ipfemet Erafi- 
ftiatus *, qui etiam arferit, vt paulo ante protulimus, membranas illas,qua; 
intromittentibus vafis incumbunt, vbi cor contrahitur , vt ora claudant» 
& nihil ex attra&is ab eodem corde rurfus foras recurrere permittant,pro¬ 
creatas fuifle a natura. 

Erafiftratfi ergo, tanquam primi Peripatetici, fanguitiem femel ex ve¬ 
na caua in cordis dextrum finum intromilTum,cxtra per eandem viam non 
regr di concedunt j quia cum Anftotele rebantur fanguinem in iecorc^# 
pra:parari, & inde per venam caua in cor inuehi, in quo poflea reliquam 
propria; forma: abfolutain recepturus pcrfe&ionem, <S: vltimum com¬ 
plementum foret. 

Sic pofiraTeripat~ticorum dc&rina, petit ab e s Gal. vr nobis often- 
dant vas aliquod , quod e corde fanguinem ir, fe abfolute pericytum edu¬ 
cat,atque ipitini iur(us,vtaorta, fpiritum in totum corpus difpenfet. 
Quod fane oftendete nequeunt: naro coid;s orificia omnia lunt numero 
quatuor,duo in vtroque ventriculo* in finillro vrum, cuod fpiritum (iue 
aerem e pulmone attra&um admittit, alteium vero (aortam didam) quod 
praeparatum fpjrirum e corde in vniuerfum coipus edwcit: relicua duo in 
dextro ventriculo, alterum quod in pulmonem fanguinem emittit*alte¬ 
rum quod e lecote admittit, per venam nimirum cauam . Neque vllunu 
aliud quintum os in corde pofTumus inuenire, quo, e iecore admilTuiru 
fanguinem.in cotum corpus diftribuat. Non eft ergo dicendum, vniuerfo 
corpori a corde & fanguinem, & fpiritum tranfmitti, ac idem vifcus effc 
& arteriarum fimul venarum principium . Supere ft ergo,cor efTc_* 
arteriarum principium, iecur venarum * & fanguinem ex vena caua iru 
cordis dextrumfinumeffufum,efie fanguinis arterialis,& fpiritus ma¬ 
teriam»,. 

Aliud Galeni argumentum eodem cap.propofitum eft, quod ex hepate* 
& non ex corde deriuaturvena vmbilicalis,cx qua progei minationes 
multa:in chonon fiue externum fa:tus muclucrum difleminatur > ficuti & 
alia: multa;, qua: in interius inuolucrum , quod amnion appellant. 

Tandem, fi vena: a corae orirentur, pulfu lyftoks, & diaftoles ,a:qud 
Eene ac arteriae dotat^ cflenr. 

Galenus lib. C. de decret. Hipp. &• Piat. c.8. idem argumenti genus ad- 
uerfus Peripateticos profequiiur. Si, inquit, prima;generationis venam 
originem requiris, iccur eft: Si Jifpenfationis materia; , qua totum cor¬ 
pus alitur,& facultatis principium fpeiftas, neque ita aliud quodpia vif¬ 
cus inucnies ,quod principium iudicari aptius poftit: adde etiam, licet de 
natuiali otigine nihil agamus, fi aut doctrinam tantum ,aut viam ,autvt- 
rumquedemu aliter principium confideres, nihil aliud, nili iecur magis 
confenumee principij ratioi em fufcipiet. Nam tum verum fit, & natu¬ 
rale venatum principium, mirandum non eft. Vt intentum probet Gal. 
prariuppomt nonnulla, qua; nos fequenti ordine proponemus. 

Communis Mcdicoru , & Philofophoru confenfus eft, id omne,quod 
nutrit,in cius quod nutritur naturam fubftanuamque commutatu abire • 
Rurfus intti umenti naturam examinas ,vt iecur inftrumentu conficiendi 
fanguinem efle probet, fcquentia profert: Nam vnumquodque inft ume- 
tarium animalis membrum compofitum cum fit,ex alijs firnplicionbus 
partibus proprium quiddam m lubftaniia ita adeptum eft j vt nihil aliud 


DE PARTIBVS. sjj 

in vniuerfo animalis corpore liimle reperiatur :Sic ventris corpus pro¬ 
prium quoddam diuerfum ab alijs omnibus habetffic lienis: fic cerebrum; 
iic renes: lingua etiam , nec non oculi, & vcficx, & vreii fimili modo fe 
habent: arteriae vero, nerui, & ven£,communis vtilitatis inftrumentis in¬ 
dita fune, nonnullis membranx, & colligamina. His verbis demonftrar 
Gal»id quod alibi ab eo prolatum eft,in quolibet inftrumento infitam efle 
quandam peculiarem partem,cui inftrumenri adtio, tanquam praecipuo & 
peculiari authori, tribus nda eft : 8 c cuius minlilerio tale opus,& non^ 
aliud producitur. Nam peculiare temperamentum talis partis eft pecu¬ 
liaris caufa produdliua talis effe&us. Pars a.illa inftrumenri, quae talem-, 
fortita eft poteftatem,parem aut conftmilem fubftantiam in corpore non-» 
habet: verbi gratia tunicis ventriculi nullae extanc in corpore confimilcs, 
nec in eodem gradu temperamenti, nec in confiftentia, (iuc craffitie ,& 
tenuitate , neque in figura, aut reliquis. Caro pulmonum etiam fine pari 
habetur: ficuti caro lienis , 8 c caro renum : fubftantia cerebri :caro lm- 
gux:huin>r glicialis fiue chryftallhiiis oculorum r vefi^x coipus > vte- 
ri pariter: cordis: $cc. Porro qualis eft pulmonis fubftantia , talem nullam 
aliam in corpore inuenies:ccrebn item corpus tale eft,quale nullum aliud: 
cordis fubftantiac finrile exquifite nullum membrum aliud reperiri poteft: 
renum, lienifque natu r a ab omnibus alijs dmerfa habetur. Quocirca in 
lingulis harum partium,ex lubftantix peculiaris, qua polient proprie¬ 
tate , propria quardam funchoccnfcqujtur : fproprietas illa pecuiiaii par¬ 
tis fubftanti? , cui aha in corpore iimxlis non reperitur,tnbuenda eft. 

Hinc intert Calenus,hepar efle folum fanguificationis authorem: con- 
fequutiueergo,prxpofitis lam dictis ,in hunc modum loquicur:Nihil 
itaque mirandum , fi iecoris etiam corpus ex propria fua natura fundlio- 
nem propriam coniequutum eft : maxime rubrum enim cernitur, perin¬ 
de ac fanguis,r;o qui ab aere 1 rigido circuiuio fpiflatus,ac coagulatus fue¬ 
rit, caliuitate eius exrin&a, atque inde e refrigeratione, nigrore contrado» 
fed qui a calore innato perficiente magis, quam vitiante cpncreuerit:vtro- 
queenim modo, fiue coagulatio, flue iecoris caro fiat ,fanguis immuta¬ 
tur . Sed que in coagulationem fic mutatio, via eft quaedam ad putredi¬ 
nem : illa vero mutatio ,qux in iecoris fubftantiam fit, eft natur x opera¬ 
tio . Adeo nihil quioquam tam fimile fanguini inuenire poflumus, quam 
iecoris fpcciem, fiue peculiarem fubftantiam. Neque bene id a nonnul¬ 
lis didum eft , cum uffirmanr, fanguinem, fi in tepidam aquam inftilla- 
ueris, carni, qux primum recenti concretione conftiterit ,efle petquam-» 
finulem rcumlorige maiorem efficaciam ingenti caloris congruentia ad 
cxa&cabloluteque (anguinis naturam excolendam fortita fit. Si igitur 
vnumquodque membrum fucco fubftantie lu^ quam fimiilimo nutriatur* 
cumque libi alterando & immutando prxparac, (anguinis generationem 
nihil aliud ni fi cavo iecoris procurabit * que quidem caro , ucur fupra de- 
moaftrauimas»proprium corpus iecoris eft *, propterea ab alijs omnibus 
f e gregatum v meum queddain vik us, atque vniforme exutit.Hoc eodem 
colore cor etiam prxeurum eft, fed non adeo , vt lecur, quod humidius 
coide; atqueobeamcaufam rubicundius, molliufqueeuafir :at cor fic- 
cius cahdiufque iecore ideo effedtum eft, vt & eftet durius quemad- 
modum arteris ,duplici motione pcflfct agitari: atque ita ex ea agitatione 
infici caloris proportio xquabilts conferuaretur. Proinde neque pioprius 
cius fanguis iecoris fanguuu fiuuiis eftjfed quo calidius vifcus vifcerc,co 


In quoli¬ 
bet injlru- 
trientario 
mebro re¬ 
pentur pro 
prium ali¬ 
quid in Jub 
flantia cui 
nihil fimi¬ 
le m vni- 
uerfo carpo 
re ex tat. 


Cur cor dn 
rum eft. 




Tecultaris 
Jubjiantia 
hepatis e(i 
ipfius caro* 
communis 
Jub(ianti a 
funt tvcna, 
membrana 

&C. 


M4 LIBER TERTIYS 

flauior fanguis confpicicut , quem colorem pedoris fanguinis > fcuci hu« 
midioris ruDorem proprium cATe conftac. 

Totam hanc dodtrinam in argumenti formam reducere Lubet.No eft po¬ 
tior ratio,cur alia inftrumcnra peculiarem edant a&ionem, quam iecur. Sed 
alia peculiarem edunt. Ergo & iecur. Minor per fe patet. Nam cor conficit 
fanguinem flauefcentem,& fpirituofum, ac feruentem: Pulmones aerem-, 
cordi praeparant: Lien melancholiam attrahit , Sc conficit;& fic de reliquis. 
Maior vero probatur.Iecur eft inftrumetum, fiuc pars infirumentaria^quae 
a natura fruftra formata non eft. Ergo peculiarem edit fundhonem. Proba¬ 
tur confequentia. Quod habet omnia requifica ad peculiarem adfcionem c- 
dendam,peculiarem edet adtionem.Sed iecur habet omnia requifita ad pe¬ 
culiarem a&ionem edendam.Etgo iecur peculiarem edet adtioncm.Proba- 
tur minor. Iecur, vt reliqualnftrumenta ex pluribus compofita > habeqpa- 
culiarem quandam fubftantiara,&communes quafdam. Peculiaris a.fub- 
ftantia iccoriseft-ipfiuscato rubicunda & mollis, cui languis alfimilatur. 
Ergo haec pars peculiari fua proprietate fanguinem procreat, cum iit veluti 
fanguis coagulatus. Venae vero in hepate contenta: vim generandi fangui¬ 
nem ex fua natura non habent*, earum enim tunicae non rubrum humorem, 
fed candidum & vifeofum procreare confueuerunt: ex quo nimirum & ip- 
fat procreatae funt, & augentur, & aluntur,-vt ibidem iib i. de femine-/ 
loquitur Galenus. Venae quidem, ficuri arteria:, nerui, cartilago, adeps, Si 
ali? confimiles partes, quae communiter in varijsinitiumentis reperiuntur, 
nullam peculiarem adhonem in vna parte magis, quam in altera edunt, fed 
communem vbiqj.Ergo in iecore nec tunice venarum cx natura fua fangui¬ 
nem procreant; multo adhuc minus arteria:, nerui, & membrana. Supereft 
ergo, vt fit hepatis caro, aut cyftis fellis. Sanguificationcm vero cyfti huic 
bilis colligenda gratia procreata tribuere, ridiculum prori us eft: vt loqui¬ 
tur GaUib.q.dc vfu parr.c. 11. Ergo pracipua achonis, qua ab hepate edi¬ 
tur, caufa erit ipfiufmct hepatis fubftantia rubicunda, feu eius caro , qua 
chylum in fui fubftantiam conuertere pro viribus nititur. Vnde eundem illi 
tribuit colorem ,ficuti ventriculus ip fi chylo:adeoq; rubrum reddit chy¬ 
lum, dulcem ,Sc benignum, vt eo fic elaborato, in fanguinem conuerfo 
ipfum hepatis corpus nutriatur; reliquum vero, tanquam fupei tiuum ,a fc 
teijcit, eo modo, quo ventriculus fibi gratiorem chyli partem appofuir 
rciiquum tanquam excrementum in duodenum propellit. Conftnngitur e- 
nim venter ad cibos (inquit Gal. c. S. Iib. 6 . de decrer.) accommodarum fibi 
alimentum ex illis eliciens, quoad faturatus, ac perfedlc repletus; quidquid 
fuperatexcrementi,in ieiunum expella t: attrahit etiam inde iecur cibum in 
ventre prius concoctum: qui non ea quidem cauta a ventre immutatur, vt 
iecon fup peditetur,led vt tanquam fortius agens,almentum vt paflurn, Se 
imbellnis,agcns vincar, & fibi, quod in eo vtile eft, apponat: ita aurem ali¬ 
mentum vithira,& in chylum conuerfum gratius hepati tedditur, & faci¬ 
lius ipfum in fanguinem conuertit. Sicut igitur ventus reliquia: lecori ac¬ 
commoda: funt, eodem modo quod a iecoris alimento fuperuacaneum eft» 
reliquis omnibus vtile efficitur: neq; tamen illoru caufa iecur nurrimentum 
immiitauerat :fcd eo,quo dixi modo res ceilir, dii immutatur Se diuerfifica- 
tui>b.ib;lius ad alia mebra alenda euadit.Quemadruodu enim ipfum iecur 
tum ex ventre , tum eX ioceftinis pei venas alimonia m attraxit: ita quae 
Jioft ipfum conftituta funt, per alias venas in fe illam eandem e iecore exu- 
tum deinceps ex his alia: atq; hoc tanrifper,vfq,* dum in omnia anima» 


DE PARTIBVS. sjj 

lis m«ftibl*a alimecum digeratur, atqj i ra fit,vt fequenti,contiouaq; fucccf- 
lione vnumquodq-, membrum alteri fequenti materiam praeparare,ac prs- 
coquere videatur. Eodem modo iccur redditura a ventre fuccum fibi ipfi 
fimilcm afficit, hoc eft,carni,fubffantiaeq-, fu*, quae videlicet a quibufdain 
Medicis parenchyma nuncupatur,quafi interfationem'dixeris. 

Dilucide feiiem cocionis, quae in omnibus partibus > tam inftrumen' 
tarijs ,quamfimplicibus celebratur,comprehenfus eft; veinde colligat, 
hepar habere-vim conucrtendi chylum in fanguinem, taquam in fabftan- 
tiamfibi omnino fimilern, rtearurfus reficiatur. Omnes autem pattes 
fucceffiue vim habent conucrtendi alimentum in idonea ,&fibi fimilem 
fubftantiam. Ergo hepati fua virtus deneganda non eft > qua in rubram-, 
fubftantiam chylum conuertit. 

Gal. cit. lib^. de decrct.Hippoc. 5 c Plat.c.4. cuidara obiciftioni,quar tic Qjfi e ^ $ 

(c habet, occurrit: Vena: a corde facultatem fufeipiunt > materiam vero ab 
henate, a quo fanguis emanat. 

Huic obi edi ion 1 ticrefpondet: Si ab hepate fanguis emanat»vt ipfa.. 
cbiedrio manifefte refert, ergo in hepate facultas procreandi fanguinem 
continetur ; entque principium facultatis altricis timui, <3c vegetabilis . 

Si enim cor effet huius facultatis *que> ac pulfatilis principium, fruftra 
a natura iecur effer formatum, cum in corde, vtpote intenfiori calore prar- 
d ro, cibi mutatio commode fieri potiet. 

Sed dicet adhuc aliquis, iecur quafi miniftrum ad magnum illud opus 2 ofaflu 
a natura cordi adiundtum faiffe, quo videlicet ipfi cordi materiam pr*pa- 
raret, ficur ipfar» hepar a ventriculo pr.xparatara materiam accipit. 

Refpondetur. Omnia membta qu* materias alijs praeparant , totas eas s 0 [ ut ^ 0 
atque integras illis ipfis, quibus praeparant, referuare folent: vt pulmo- vndecirmi 
ncspervnicumduitum totum acrem, quem pr<£parant, ad cor tranfmit- 
tunt: Ventriculus & inteftina per 1'olos dudfcus ad hepar tendentes chylum * * * 

emittunt: ex reticulari contextu, fiue reti mirabili per arteriolas ad folii 
cerebrum vergentes, fpirituum animalium materia educitur: Vafa prarpa- 
rantia femen per nullum du&um alio tendentem,quam rc< 5 ta ad teftes fe- 
minalem materiam traijciunt:meatus omnes humorem biliofum colligen¬ 
tes , 111 vnum demum vas iecori annexum, folliculum fellis dictum , defe¬ 
runt. Atque hinc demum ad ieiunum inteftinum emergunt,no fecus, ac 
renes vrinam in vnam tantiim veficam rranfmittunt. Sed iecur non tranf- 
mittit totam materiam a fe elaboratam ad cor: maiorem enim fanguinis 
in eo confe&i partem ad infernas partes corporis tranfmittit, vc patet 
cx vena caua defeendente, qu* multo maior, ampliorque eft afeendente, 
quod maiorem corporis partem nutriat, vt ipfi aduerfarij confitentur. Pars 
enim corporis, qus fub fepeo tranfuerfo continetur,fuperiore maior eft. 

Denique antequam afeendens caua ad cor peruenit, alijs partibus, vt dia¬ 
phragmati ,rurfus vero ipfi cordi ramos communicat, fanguinem ad illas 
deferentes. Hinc liquer, iecur non miniftri, fed ducis, &, principis partis 
rationem obire . 

Quod etiam fanguis per afccndentem venam cauam ttque ac per defee- 
dentem , in ipfo hepate , & non corde abfolutus luerit, oftendit vicinia^ 
inftrumentorum purificantium fanguinem, eius excrementa prolicien¬ 
do. Huiufmodiinftrumenta funccyftis fellis hepati annexa, renes rur- 
fus, & lien . Prope autem cor nullum appofitum eft excrementorum rece¬ 
ptaculum , Ergo hepar eft venarum principium, Sc hsmatofeos caufa. 

F ' " * , Taa- 


Daedeci - 
mum Arga 
mentam. 









*S 6 LIBER T E R T I V S 

Tandem, cu m vnicas du-tus abh pace ad cor protendatur » quomodo 
polfibile cft,vr talis rubulus ;n medio animali pofirus, poifit efte fan- 
guinis puri a corde delator,& timui humoris crudi ab hep .te ad cor? mhii 
enim purum ,&co6tum m venis vnquamcontinetetur: H pirergofo- 
lum* & non cor dicendum erit facultatis vegetantis principium,-prout exi- 
ftimauir Hippocrates> &poft hunc P 1 ito , quorum auriioritatibus » ticuri 
Sc Homeri i libro fe-xto de placit. cap. vk. fuamfenremiam hattenus dc* 
dudtara confirmat Gal. 

uirijlotelis Argumenta[olmntur. 

A Rift.lib.de fomno & vig. c.^.Cor venarum principium fic ftatuit: 
Nutrimetum autem elt oinniotis vltimum ianguine quickm prae¬ 
ditis* fanguinis ipfa natura, exanguibus vero proportionale: lo- 
varij tex- cus ver6 fanguinis vena:,harum autem principi um cor.Palam a.quod di- 
fusCal.do - citur eft, ex difte&rionibus: foriniccus quidem alimenti ingredientis in_» 
ttrin& ofl>o fufceptiua loca fit euaporatio ad venas, ibi vero permutatum in fangiu- 
fui. nem vertitur. Lib.z.de pauanim.c.p.hsec habet: Vena etiam fiqua fepa- 
rata, nec fure origini continua tenderet, fiium fa nguinem feruarc iioul* 
potiet. Calor n.profluens ab origine facit, ne fanguis gelet. Putrefcere 
etiam fanguis videtur, qui a luo tonte remotus eft. 1 nncipium venarum 
cor eft. Lib. z.de gener.animalium.capite 4.ait: Alimentum autem vlti- 
mum animalis fanguis eft, aut quod fanguini propoitionetur, quorunu 
vafa, &: conceptacula vena: funr. Quamobrem venarum quoque princi¬ 
pium cor eft. Eodem iib.c.6.cor primo tanquam principium in animali¬ 
bus fieri ait, 6 c venas a corde tendi. Lib.de refpuat.c.io. ait, fanguinem 
primo in cotdc fieri: «Se rurfus inquit: Et pulfant Ycn^ omnes, & timui 
inuicem propterea quod pendent omnes a corde : mouet autem fen.per 
£yUc cor, quare & ilice femper . Lib. 3.de par.animal. c.4. hanc difputationem 
riff.comex produ&iorifermoneptofequitut. Dicit itaque inter caetera: Statim atq; 
tn '-i^uec te confiltit, & generatur animal fanguine prxditum ,cor, &; iecur in co 
cur aque confpiciiinouisenimipfis triduo cubatis, pundti lam magnitudine cor 
fruno 5 ac & hepar apparent: in partibus etiam abortiuis eaclem,fed perquam exigua 
cor geuttu cernuntur. 

gjfe. Rurfus aticrit AriftoteIes,cor efte venarum principium 3 quia melius 

Vrimunu eft vnum admittere principium , vbi id fieri poteft, quam plura . Vena- 
argumen- rum ergo omnium vmcum aflignandum principium Cowncquaquam ve- 
tumArtfi. ™ multiplex. 

£ e cudunt. Secundum argumentum, quo probat a corde tanquam a principiofve- 

nas deriuari > eft, quod cordis natura venoia fit. Vndc lequitur cor effio 
venarum principium. 

Tertium . Tertium argumentum: Per caetera vifrera vena: trautigunt, nulla vero 
per cor tendit: Ergo apertum eft, cor ctic partem , principium vena¬ 
rum. Patet conlequentia. Medium cordis fpitium ,cauumque corpus 
eft: Plenum etiam fanguinis eft,quafi hinc venae .oriantur . Gauunu 
elt, vc contineat fanguinem: fpifium, vt principium caloris leruaro 
polfit. 

Quartum . Quartum. In corde folo, fine venis fanguis continetur: caetera: vero 

parces fanguinem venis contentura habent \ quoniam fanguis ex cordo 

ad 




DE PARTIBVS. 257 

advenasderiuatur» At vero ad cor non aliunde dcuenit: cum ipfum lic 
prima origo 8 c fons fanguinis , aut conceptaculu primum: vt ex diffedtio- 
ne,& generatione animalium conflat. 

Quintum. Cor enim ftatim primum omnium panium confiftens fan- Ouintunt . 
guinolentum eft» ^ 

Sextum. Motus etiam lxtitix,ac triftitis,* ckniquc^omnuim fenfuunu Sextum, 
hinc oriri > eodemq*, 'definere videntur • 

Septimum * Principium enim vnum efic oportet, vbicunq-, fieri poteft. Septimum 
Aptiftitnus autem omnium locorum medius eft. Medium autem vounu, 
cfl, & tale, vt vndique attingi , vel seque »vel proxime poffit. 

Adhatc , cum ncc pars alta fanguinea vila, neq; fanguis ipfc vim habeat Ottauunr . 
fcntiendi,quod primum ianguinem habear : id efTc,quod fenciat > cer¬ 
tum eft, 

Senfu etiam percipitur in reces natis palpitatiocordis, quafi animal ef- Nonum. 
fet. Ergo eft principium fanguineorum. 

Denique. Nullum animal fanguinis compos cacet corde. Ergo eft prin- Decimum.' 
cipium fanguinis, Iecur etiam omnibus fanguine proditis inell: fed ne¬ 
mo id ccmfuerit cfte principium vel corporis totius, vel fanguinis: litum n 
nequaquam obeinet principalem. 

Ad haec, vena per iecur tendit, nec vlla ex eo prouenic. Vena: crianu Vndscimli 
omnes ex corde fua initia trahunt* Ergo cor foiumj & non iccur ctit (an¬ 
guinis principium. 

•Haec funt,qux de hoc argumenti genere ab AriftoteJeproponunttiK 
quibus omnibus in fuperiori qu^ftionecum Galc. fatisfecimus, Ad fingu» 
latamen fumrni Vici argumenta figillarim rcfpondebimus. 

Ait primo,cor eife venaru priiicipiu,quia prxftat vnicu principiu,quam Prima fola 
plura admittere, vi>i id cotnode fieri poteft. Ad quod refpoudemus id toty fio* 
libetcr concedcdo. Sed vnidi principiu in corpore tam varia munera,fan- 
guificationis,motus>& fenfus,pullandi fimul,ac conficiendi vitale fpiritu, 
celebrare no poteft. Pruno,quu nulla eft in corpore pars,nec ftatui poteft, 
tautx molis, qux p^ftet neruorum , venarum , arteriarum efle princi- primumJ 
pium. Nam horum tubulorum exortus magni iuxta originem eft e de- argumenta 
bent,vtj ccpiofa materia, & Ipuittis in erones coi potis paites quam ce- quo proba- 
lenter t ', 3 c affatim effundatur . Ncn ecmn iliam eandem magrntu- tur non v- 
clinem, quam in fuo exortu obtinuere ,quoquouerfum protenfi obler- meo prin- 
uant*, fed in plures minores ramos dirimuntur; hique iterum in alios, & cipto corp • 
ilii ruefus in alios, & fic deinceps fit, donec in perexiguos, ae capillares gaudere^ 
du£lus, fibrarum inftar, difperfi euanefeant, 6 c oculorum aciem fubcerfu- fed plurtb* 
giant. Hxc autem tubulorum iftorumtatn frequens in varios ramos di- 
fcretio fic, vt hac multiplici diuaricatione cundtis partibus idonea mate¬ 
ria , 6 c fpiritus,ad fui nutritieniem , & quafuisdebiras fundriones obeun¬ 
das,fuppeditentur . Vt ergo fufficiens materia, & Ipiritus ad vnamquam- 
que corporis panem per tam numerofos ramulos fine fibras diffundatur, 
pars antecedens tubuli, maxime qux origini propinquior eft, 'ampla , &c 
nota: magnitudinis effe debet. Alloqui infufticiens dfet»quxpollet fan- 
guinem, 6 c fpiritam in debita copia, Sc confertim per innumeros pr.cfa- 
tos ductus transfundere. Cum res ita fe habeat, impofiibile eft , cor effc 
co ntnune principium neruorum, venatum, &: arteriarum: nam vt in eo 
venarum radicibus {afficiens mfercionis locus non eft a natura conceffus» 
licuu nec craffs ipraaU. medullx» faltem prope cerebrum , iproahs eft 

K k me- 




Secundum 


Tertium , 


Cor cal idu 
& fucum. 


Cerebrum 
jrj&idum-> 
& humi au, 


-Cerebrum 
e (i fenjus 
nuthor. 
Hepar ca¬ 
lidum , O" 
humidum. 


Quartum 


a;8 LIBER T E R T I V S 

medulla, a qua omnes nerui manifefte dcriuantur,fi feptem paria ab an- 
teriori cerebri parce emergentia excipias. Venae a. pia: reliquis radices in¬ 
numeras ad alimenti fudtionem pofiideie debenr: cum alimentum per eas 
ad maiorem venam deferri ( oleat, aeque ac per plantarum radiculas, fiuc 
fibras ad radicationem .i. ad partem illam planta:, qua: feminis (ex quo 
Ortum duxit) locum prope terram obtinet, exinde vero ad caudicem, 8 c 
illinc ad ramos. Cor ergo tantum capax eft tubulorum deferentium ad id 
materiam conuenientcm ,ex qua poftit fpirituofus feruenfque fanguis ge¬ 
nerari , aliorumq-, vaforum, qua: ex eodem materiam alio euehunt, prout 
optime hadtenus a perita Medicorum fchola demonftratum eft. 

Secuiido, venae,arteria:, nerui, diuerfam obtinent ftiuCturam ,diuer- 
famque coniiftentiam: Ergo hate eorum diuerfitas principiorum diuerfi- 
tatem arguit. 

Tertio, facultates agunt pro ratione temperamenti; ideoque facultates 
temperamenta fequi videntur,ranquam hoium eftent proprietates ,licet 
ab anima proprie pendeant. Hinc inferendum, diuerfas facultates diuer- 
fa denotare temperamenta *, vt innuit Galen.lib. 6 . de decret. cap.vlt. Ergo 
4 um facultas vitalis,naturalisi& animalis diftinguantur,neceftaiio diftin- 
( 5 la temperamenta expoftulabunt. Sed hacc temperamentorum varietas in 
vnieo corde non referuatur. Ergo in diuerfis partibus, vt fana Medico¬ 
rum dodtrina confirmat . Quod amem diuerfa cxpoftulent temperamen¬ 
ta facultas vitalis, &c animalis, liquido conftat j quoniam facultati vitali 
conferuanda: calidum ficcumque temperamentum confert: Cor ideo ab 
omnibus calido ficcoque temperamento praeditum Jefle fertur. Eft enim_» 
calidillima totius corporis pars; quia tanquam caloris natiui fons in vita: 
ex-tum, alijs partibus calorem concedere debuir *, immo nouos fpiritu s in 
deperditi locum continuo reficere. At v. animalis facilitas temperamen¬ 
to multo temperatiore,&: frigidiore eguit,ne homo,ob nimium ardorem-», 
in perpecua inquietudine ,Sc motu verfaretur: neque inordinatis moti¬ 
bus a tanto ardore agitatus prarcipites, & preter rationem edat adliones: 
vt in phreniticis quotidie confpicere licet: imo in ijs,qui biliofo tempera¬ 
mento praedici funt: cerebru.n.paulo ficcius foliio habent: Calor enim in- 
tenfus ad perennem, inordinatumque motum excitat, fenfus praecipites 
edicit > & didfcamen rationis orfufcat. Prouide ergo a natura cerebrum-» 
refpcAu cordis frigidum, feu minus calidum facium eft. Et licet non fen- 
tiat, reile etiam fenfus author ftatuitur j quia tanquam iudex fpecies lm- 
preflas dignofeit, licet eas non recipiat: tk communis fenfus auxilio non 
de his tantum, fed de ipfis fetifibus fpecies recipientibus, iudicat. Facul¬ 
tas demum naturalis alio eget temperamento, calido nimirum , 6 c humi- 
do, vt huiufmodi temperamenti ope gratiofus humor fanguis generetur*. 
Vita enim non in calido, &; ficco, fcd in calido ik hutnido fuftinetur, tq- 
ueturque.Ergofatius eft harurn virium facultatumuc tres conftituere di¬ 
uerfas fedes, cerebrum , hepar, cor, quam vnicum cor,quod nequit 
calidum 5 c ficcum , fimulque calidum tk humidum , & ifrigidum sc hu¬ 
midum . Impoflibile enim eft vnicampartem tam varijs conflare tempe¬ 
ramentis , ac dilpofitionibus . 

Quarto, 1 * lis a£lionibus animalibus, cerebro,aut partibus ab eo manan¬ 
tibus , cuiufmodi funt nerui, medicamenta admouere folemus •, ex quo¬ 
rum yfu,fepiflime falteiR ( xgri conualefcunt. Ergo indicium eft, cercbru 
. effe facultatis animalis fedem. Sanguificatione pariter lxfa pro hepate-» 

re- 


1 ) E PAR.T I S V S. rs 9 

remedia propinamus. Ergo hepar eft altricis fedes. Vitali veto Iaefa,cor- 
di vtilirer apponuntur remedia . Ergo cor folius vitalis facultatis fe¬ 
des eft. 

Quinto, fi cor eflet vnicuni principium , 3 c omnium facultatum fedes, 
laefo impense corde omnes facultates laederentur. Sed tunc omnes facul¬ 
tates non laeduntur. Ergo cor non eft omnium facultatum,principium & 
fedes. Probatur maioris feqnela. Liefo mfignicer fundtionum principio, 
ncccdario fun&iones ab eo manantes Peduntur. Ergo lxfo covcie necef- 
ferio laedentur omnium facultatum fundfiones . Minor etiam argument i 
probatur. Nam l.efo corde illaefa: f^penumero manent aliarum facultatum 
functiones. Cor enim febris praecipua fedes ab omnibus ftatuitur. He¬ 
lica tamen febre, qua,quam aiia vlla,eius temperamenti! impenfius euer- 
titur, aftecium, licer in ea fummopere vitalis facultas deficiat, fatifcacue, 
latio tamen ad vitae exitii integra elt •, fenfus pariter < 5 c motus lilaifi funt. 
Cerebrum ergo, & non cor harum facultatum fedes ftatui debet. In fyn- 
cope pariter, & palpitatione , quae cordis affectus funt, naturalis facultas 
illaefa remanet: ficuti quando apoplexia, catalepfi, morbo caduco cere¬ 
brum afficitur. 

Sexto, cerebro refrigerato ftatim obrepit fomnus, qui ex ipfo Ariftot. 
eft primi fenforij quies. Ergo cerebrum elt illud primum fenforium, 8 c 
non cor; quod quidem perpetuo mouetur, nec vnquam a fua fundtione, 
quamdiu homo viuir, defiftit. 

Septimo,nemorum feptem paria ab anteriori cerebro deriuari, proprijs 
oculis, & ipfo tactu manifefte percipimus i ficuti a pofteriori parte fpiua- 
lem medullam,a qua per paria reliqui cmnes nerui procedunt: nerui enim 
funt ipfius cerebri portiones, quae, quo lemotiris a cerebro protrahuntur, 
duriores euadunt: in exitu vero nerui medullofi funt, 2 c molles inltar fe¬ 
re cerebri, 3 c exterius membranis obdudti*. quod nobis mamfeftar eos a 
corde non propagari, in quo vnicus folus a fexta coniuganone ncruorum 
dimidiis inferitur, vc iplius corpus perfiadar. Aiiftoteles puto,rebatur ven¬ 
triculorum cordis fibras quafdam a membranulis forte diftiemi natas, ner- 
uos elfe i cum tamen a neiuis fibra: longe difUnt. 

Ait fecundo Anftoteles,cor ede venarum principium *, quia cor veno- 
fam habet naturam. Sed hoc auda< 5 ler negamus, tanquam experientiae, 
Sc fenfui contrarium : Cor enim carnofum eft ; vena: vero membranofae, 
& f^ermaticae; qua: ideo frigida:, &jficc*e ex fua natura funt: cor vero ca¬ 
lidum & ficcum. 

Ait tertio A nll. venas per alia membra tranfmitti, & propagaulper cor¬ 
pus vero cordis neutiqaam transferri quampiam. Ad quod refpondetnus 
duo dicetcs * Primum cft,etiarnfi venatu radices per hepatis corpus difper- 
gantur, id nequaquam hepati principi) ratione adimere: imo potius id ar¬ 
gumento die, hepar e(le principium venarum partem principem. Se¬ 
cundum , negamus nullam venam per cor transferri; nam vena coronaria 
per vniuerfum cordis corpus producitur. Ergo cum hoc oculis percipia¬ 
tur , cor terminus a quo venatam dici nequic, hepar 8 c reliquae paites ter¬ 
mini ad quos . 

Air quarto Ariftoleles , in folo corde extra venas, tanquam in origine 8 c 
fonte, fanguinem contineri, in hepate vero alijfque partibus extra nullum 
contineri languinem , fed ex hoc in hepar,aliaque membra deriuari. Er¬ 
go cor venarum eft principium . Reipondeo , negando coniequennam. : 

K k z ad il- 


Quintum . 


Sextum. 


Septimum 


l. Solutio . 


Solutio, 


4-Solutio . 




Radices 
vena pena 

ar cma 

iuxta ex- 

trermrates 
trafuerfim 
& antijlo- 
matice fi- 
bi inuicem 
Appetiutur* 


5. Solutio. 

Hep.tr a n 
te cor pro- 
duttum. 


€. Solutio. 


7 . Solutio. 


S .Solutio 


»6a LIBER TERTIVS 

ad illud antecedens,concedo in folo corde fanguinem extra vafa tanquam 
in cifterna occludi; nego tamen, fanguine illu in corde, tanqua in fonte & 
origine, ac primo effieftorc,fuifi'e procreatu;fed in hepate,exquo ad cor ille 
dimittitur,vt ex eo in liniftvo cordis finu conficiatur fpiritus vitalis, & fan¬ 
guis feruidior flauiorq-, ipfo venali.Vno verbo,saguis in dextro cordis fimi 
conclufus in hepate faffcus eft.-fanguis idein finiftrocordis ventriculo vl- 
teriiis elaboratus in corde fieri dicitur.Qnod a* cor non fit principium,nec 
proprius locus fanguinis contenti in dextro ventriculo,patet, eo quod poft 
obitum intra paucum tempus talis fanguis concrefcat •, quemadmodum-, 
etiam in ipfo finirtro cordis ventriculo: in venis vero, & prateipue hepa¬ 
tis , nequaquam, faltem ad longum vfque tempus. Dicendum ergo hepar 
venarum principium , & non cor; cum in lolo hepate radices venar portae 
radicibus vena: cauac per anaftomofes quafdam committantur: non quod 
extremitates vltima: radicum vtriufque venae, tanquam os ori, aut tubu- 
lustubulo,apponantur, fed quod oblique tranfpofirae, & fuppofit* aliae 
alijs hiatibus quibufdam , mulris antiquis incognitis, communicentur,-& 
itacomode , vt per huiufmodi hiatus fanguis confe&usin radicibus por¬ 
ta: praecipue, in venae cauae radices in qurbus perficitur, trasfundatur: cum 
tamenquamplurimi exiftimauerint,per corpus hepatis transfundi chylu 
feinimutatum in fanguinem; & rurfus probe elaboratum illinc in venam 
cauarn transfundi. Libenter ergo concedimus, cor efie principium fan- 
gumisiftius feruefeentis, &flaiu,non vero venalis qui in hepate pro¬ 
creatur . 

Ait quinro Arift. inter paites fanguinolentas cor fuiiTe primo produdhl, 
Sc conformatum. Ergo eft principium venarum, vaforumque omninnu. 
Refpondeonegandoantecedens. Nam probabilius eft hepar quam cor 
prius efibrmatum efie, vt fubtiliter docet Galen. Primo,quia pars eft mol¬ 
lis , qua?ex fangiune faciltiis, quam alia vlla, concrefcere potuit. Secun¬ 
do, quia c&m fictus vita planta: prius > quam fentienris, viuat, cumque he¬ 
par fit alibilis facultatis principium,/edes,rationi confonumeft,vt 
hepar prius quam cor produdfum fuerit. 

Ait fexto Ariflot. in animi pathematibus, vt metu & m?ftitia, fangui- 
nero& fpiritumad cor refugere, & illinc in ira & gaudio ad .exteriora ef¬ 
ferri . Ergbcoreft principium fanguinis & venarum. Refpondeo conce- 
dendoanteccdens , & negando confequcntiam. Illi enim aduerfi motus 
fpirituum>& fanguinis fiunt a natura, vt internis vifceribus, &: praecipue 
cordi, auxilio fint. Sed hoc tantum concludit cor eile irae,aliarumquc va¬ 
riarum pallionuui fedem ,quod libenter concedimus > cum m eo multa-* 
otiantur pathemata. * 

Ait feptimo Arift. cor efie principium venarum ; quia vnum principia 
quam plura admittere praedat. Sed ad hoc paulo ante refponfum eft,qua- 
' do diximus principiorum pluralitatem in homine neceflario admittenda > 
Sc cor non ede mocus&: fenfus principium, fed cerebrum. Motus a.cor¬ 
dis naturalis eft,& necefiarius* Motus vero voluntarius libere fit. Ergo no 
a corde, fed a cerebro > & mufculis efficitur: a cerebro, tanquam a cau- 
fa tranfmittcnte facultatem & fpiiitum animalem ad nmfculos, a mu¬ 
fculis vero, tanquam infhumcntis motui dicatis. 

Ait odbauo Arift.cor efie in medio pofitum: atqueadeo ratione nob-ili- 
* tatis loci, ei prae reliquis partibus conceffi >efic principium totius corpo¬ 
ris, Sc confequenter venarum»arteriarum,& nemorumjyt illinc>tan- 

quam 


DE PARTIBVS. s Si 

fluam a Rege in raedio fui Regni conftituto, fuas quaquauerfum diffun¬ 
dat virtutes. Rcfpondeo primo,fi loci dignitas attendatur, cerebrum effe 
multo nobilius corde; quia eft in loco nobiliori, vtpote editiori; in capi¬ 
te fcil icet, tanquam in caelo, & arce tutiflima. Si enim par ordo in my- 
crocofmo, id eff, in paruo mundo homine, ac mactocofmo, id eft, ma¬ 
gno mundo admittendus fit, vt ipfis Peripateticis placet, fine controuer- 
lia pars in editiflimo loco conftituta cuiuimodi eft cerebrum,reliquis om¬ 
nibus partibus corporis praeftantior erit: ficuti inter elementa ignis, quia 
fupremum in fublunari mundo locum occupat. Caelum pariter erapy- 
rcum iuxta Chriftianorum omnium dodrinam, primum vero mobile fe¬ 
cundum Philofophorum Sc Mathematicorum Etnnicorum placita,fuprc- 
mum inter caelos locum , qui Dei fedes ftatuitur , obtinuit. Cerebrum,» 
ergo rationis fedes effe debuit,• cum ip£a ratio, tanquam animae rationalis 
indicium, fir id ,‘quod in homine Deo, fupremam fedem in toto mundo 
occupanti, allimilatur. Deus enim, vt' t loquitur Ariftor. fecundum om¬ 
nium hominum, etiam barbarorum opinionem,fuperiorem in mundo oc¬ 
cupat fedem- Ergo anima; rationalis praecipua fedes,in qua ratiocinatur, 

fuas vires , quibus ab animali diftat , exprimit, caput conftituendum} 
ex quo, vcluti ex fpecula, tori corpori prouidet. Concludendum ergo cor 
ratione fedis non effe partem nobiliorem , nec effe praecipuum anima? do¬ 
micilium, vt placuit Ariffoteli,& Stoicis, fed praecipue Chrvfippo. Qua¬ 
re fecundum in dignitate locum obtinet, hepar vero tertium. De prin¬ 
cipibus partibus hac ferie loquitur Gal.lib.7.meth.c.z$. Maxima igitur eft 
cordis officij dignitas, atque xgrotantibus m;xim£ omnium neceffaria.»: 
Cerebri vero ad vitam par quidem eft momentum, non tamen par robur 
eius in aegrotantibus requirimus, cum neceffe omnibus non fit neruorum 
ac mufculorum opera vti. Itaque abunde fuerit, fi tantum eius feruarum 
fit, quo refpirationis munus fit obeundum. At vero iecinoiis opus om¬ 
nibus particulis perneceffatium eft; non tamen adeo faltem perperuamu» 
necefiitarem habet, ficuti ipfius cordis. Ad portionem autem iecinoiis 
et iam ventriculi opus fc habet. Sic enim cuiufuis panis nobilis neceffi- 
tatem ad vitae propagationem apprime expofuit. Verum fi a&ionum di¬ 
gnitatem , non vero vitae nccelhtatem perpedamus, cerebrum nobiliffi- 
ma omnium pars conftituenda eft . Eandem do<ftrinam expofuit Gal.lib. 
(J.de vhipait.c.7. 

Rcfpondeo fecundo, cor non effe in medio animalis, fed ipfius bafim 
in medio folummodo pecoris, eius mucrone ad laeuam parrem declinan¬ 
te, vt cit.cap.loquitur Arift.fitam effe. Vmbilicus enim, vt praeclare docet 
Gal.medium animalis conftituitja quo tamen cor remotum eft.Igiror me¬ 
dius locus in corporibus, praeferam longis, partem non efficit reliquis no- 
bilioreim». 

Ait nono Arift. nullam partem fanguineam, ficuti nec ipfum fangui- 
guinetn, habere vim fenriendi; atque adeo id , quod primo fanguinenu 
procreat, quale eft cor, primo fennre,*& fic effe principium vnicum, non 
folurn; neruorum,ied venarum. Refpondeo/undamcntum huius ar¬ 
gumenti a Medicis negari. Supponit aurem Philofophus cor primo 
ante alias quafuis partis fanguine,quem concinct,conficere-,quod nos an¬ 
tea negauimus, hepar primam praecipuamque officinam ,&c effc&oreiTL» 
fanguinis vna cum venis conftittientes. Negamus ergo partem fangui- 
ncam non habete vimfentiendi , quam a cerebro fuicjpit. 


Fartium* 

nobilium* 
neceffttas, 


ti9. 


9. Salatii. 


Air 


JDeci tr>tL-> 
foltitiO. 

V ndccim a 
folutto. 


Hepar me 
4tum loiu» 
quam cor» 
mugis 6c-~ 
eupat. 


i6t LIBER T E R T I V S. 

Ait decimo Arifl. Coi in recens natis palpitare: atque ipfum effe fan- 
guineoi um animalium principium. Refpondeo concedendo efTe princi¬ 
pium facultatis vitalis,non vero aliarum facultatum. Nam, vt diximus» 
hepar efl principium prim 6 effigiam, & altricis fedes.Scd hac de re fulius 
lib.de faet. formatione. 

Ait vndecimd Arifl.nullum animal fanguine prarditum corde carero* 
adeoque Cor effe corporis totius >& fanguificaticnis, ac venarum princi¬ 
pium ; Iecur, etfi animalia fanguine praedita id pollideant ,a nemine dic? 
principium, aut totius animalis,aut fanguinis; quia fitum non habet prin¬ 
cipalem. Refpondeo concedendo, corde praedita effe omnia animalia-, 
fanguine conflantia. Sed quid inde admittere cogimur? Cor fortaffis eile 
fanguificationis principium, & vnicum totius corporis ? Nequaquam fa- 
ne-: nam inde #que bene fequeretur, ventriculum ede principium totius 
corporis, & fanguinis, ac cor; quoniam omne animal fanguine proditum 
ventriculo conflat, tefle ipfp Arill.lib. $.de par .animal, ca.14. Praeterea-, 
omnia animalia fanguinca iecur azque bene ac cor continent, vt ipfe et¬ 
iam AriLl.manifelte docet; qui gratis ait, hepar a nemine dici pi incipium 
aut totius corporis, aut fanguinis, quod fitum in corpore non habeat prin¬ 
cipalem i cum Hippocrdib.de alimen. h^c habeat -.Radicatio venarum-, 
hepar rRadicatio artcriariarum cor: ex hiseuagatur per omnia fanguis 
fk fpiritus,&: calor per haec promanat. His en.im luculenter oilendic Hipp. 
fanguinem e iecore, tanquam a principio per venas, fpintum per ane- 
fias a corde ,& calorem ab vtroquc principio ad vniuerfas corpons par¬ 
tes euagan ac promanare. Vnde Galenus lib.Cj.de decret.Hippoc.& Piat. 
c.vlt.Iecur principium anima: concupifcibdis ,& fanguinis redte nuncu¬ 
pat . Pon qUam Hippocrat.loco iam citato iecur venarum radicem flatuit 
paucisinterpofitis, fanguinem a lecoie ad omnia, id efl,ad vniuerfum 
corpus per venas permeare docet. Atque ita duplici argumento iecur 
principium effe oflcndit: <Sc quatenus venarum radix ell, Sc quatenus ab 
co per venas languisad omnes corporis partes emanac. Hippocrates de¬ 
nique venarum clirtributionem exponens ,j magnam venam cauarn^ 
dictam, iecorariam appellar. Plato etiam in Tymeo hepar concupifcibi- 
lis, flue altricis facultatis fedem , ac principium elfc mamfeflc } fla¬ 
tuit, aiens: Partem a. anima:, qua: efculema & potulenta, atque ea de¬ 
mum concupifcit, qua: corporis natur# neceffaiia funt, inter prarcordia, 
& vmbilicuiTi coliocaueruiKi in toto hoc loco quafi prarfepe corpons ali¬ 
menti fabricati •, atque ibi eam veiuti agreile quoddans pecus alligarunt: 
quam alere corpus lioi annexum,li morrale duraturum efl genusineceflc-» 
cit: Lt paulo poil, Hoc igitur cum Deus confideraret, ibi iecoris for¬ 
mam confutuit. Ecce Hippocr.& Plato ante Ariftotelem por.cntes hepar 
principium facultatisconcupifcibilis, fiue fanguificationis, vt loquitur 
Gal.Ad placitum ergo proprium dixit Ariitcr. iecur a nemine principium 
appeiiari. 

Ad 14 ,quod farpe repetit Ariflot. hepar non efTe principium fanguinis, 
quia in nobiiion loco, id ell, medio non cll fitum, refpoufum efl , & de 
nouo rcipondeo, iecur in medio effie melius conllitutum, quum cor. Nam 
fi vmbiLcus corpons medium itatuatur, ad hunc hepar quam cor propius 
acceuft. 5 i verometliumtrunci corpons venandum fit,euam hcc mo¬ 
do hepaj. melius quam cor in medio eile diceiui ; vt cmuis vel leuiterin-. 
anatonna venato palam erit, Moneo ergo loci etiam hepar venarum* 

& faiv 



DE PAR T I B V S. ' 2S3 

Sc fanguificationis principium redfe ftatuitur. 

Ait duodecimo Ariftoreles , iccur non polfe effe fanguificationis prin¬ 
cipium: quia Vena foliim per id tendit, nec vlla ex eoprouemt: Sed ex cor¬ 
de vene omnesjfua initia trahunt. Refpondeo negando totum: Nam ex¬ 
perientia concrarium ejemonftrat, exiles venar cante radices in amplum tu- 
bulumcoire in gibba hepatis parte, & hunc tubulum in duos ingentes ra¬ 
mos, venam fcilicet cauam defeendentem,& venam ca tam afeendentem 
diftnbuij&afcendentislatus perforari mxtacoi,cui uidem anftilTime 
colligatur fecundum iftud latus, altero latere maner te integro ,■& abfque 
eo, quod latus perforatum ,& cordis ventriculo coilgatum, vllas fpargat 
in cor radices; Quod eft certum fignum, cor non elle venarum radice,fed 
hepar, quod non folum venae canar, fed venae portae radices continet,con- 
ua quam placuit Ariftoteli, dum radiccsomnium venarum a corde oriri 
dixerat, quod fane experientiae, &c fenfui aduerfatar. 

Ait decimotertio Anilot. lienem nonefte principium fanguinis, licet 
conceptaculum feu cauitatem habeat;quia reliquarum partium more-fan- 
guinemin venisinclufum habet. Quibus verbis vifus eft fanguificatio'* 
nem hepati denegare-, quia conceptaculo liue cauitate manifefta vacat . 
Refpondemus, multo commodius eflTe, hepar cauirate carere ad fangui¬ 
nis confedtionem, quam fi ea praeditum efTet} vt nimirum fuccus ex ven¬ 
triculo & inteilinis attra&us ad radices fiue venulas hepati infertas , me¬ 
lius intimiufque vndique ab eodem hepate comprehendatur, concoqua- 
turque, tandemque in rubrum languinem conuertatur*, veiuri cum Ga¬ 
leno in fuperioribus docuimus. Ad omnem quidem co&ionemcauitas ne- 
ceflaiianoneft: vtinteftibus videre licet, in quibus femen conficitur, 
cum tamen cauitate vacui iint, ik quibufdam folum plexibus ornati. Sed 
teftiumdodfcrina a Peripateticis nota magni fit. Verum in mammis, in», 
quibus lac conficitur,omnium plane iudicio nullam inuenient cauitatem, 
fed quofdam plexus. Ergo cauitas fenfibilis non elt ad omnem cotftionem 
re qui fi ta. 

SolmnturCremonirn Deliramenta. 

✓"^VEfar Cremoninus, poftquatn Gkl. manes aperta impudentia,&: im- 
I modefta garrulitate fuggillauerat, in Medicos vniiierfos, tanquam 
quidaAriftarchus,ita debacchatus eft,vt eos plane ignaros, 6 c in na¬ 
tur? contemplatione minime vetiacos prardicer.Nugator hic’di<ft.93.Me¬ 
dicos errare aic,quod fenfui committant cognitionem pnncipij,cum prin¬ 
cipium importet relationem ad principiatum: quae 'relatio non poteft ha¬ 
beri , nifi per difeurfum fenfus autem non difcurnt; Neque,inquit,fi pe¬ 
tatur a Medicis ,qualenam fenfibile fit iftud principium, poterunt inue- 
nire ,quid refpondeant. Neque 3 enim principium eft fenfibile, aut pro¬ 
prium, aut commune. Quocirca magnus eft erroriftorum, velle fenfum 
ludicare , quod non poteit cognofcere . Non fic fe habet de motu de quo 
Arift. contra antiquos j nam motus eft res fenfibilis, & iudicium de illius 
exiftentia non attinet ad aliam facultatem, quam ad fenfum 5 cc. 

Procacifiimus nugator Pnuolophiae principiaeuerteie videtur, fenfi- 
bus fidem eripiens *, cum hi, tanquam lanitores, feu potius rerum explo¬ 
ratores , homini concedaucur > quorum jfuppetijs rerum naturas perenni 

ftudio 

B 


l.Solutio 


13. Solutio 








»64 LlBER TERTIVS 

ftudio venatur. S ue enim circa aliquid ratiocinemur> fiue idipfum finv» 
. Pj* c * lntu,tu percipiamus , omnia ex prarcedenti fenfuum cognitione mo- 
conuellt- (i mur # Vnde illud axioma a Philofophis ftatutum: Nihil eft m intellectu* 
[ ur ^ rsnj0 quod prius non fuerit in fenfu. Ridet ergo nofter content2ofus,quod Me- 
r.mut, dici £c n i us iudicio hepar venarum principium, cerebrum nemorum efle 
contendant: nec a:quo adhuc animo feit,qu6d aliqui Ariftotei. fibi faueo- 
tem commemorent, qui exprqfse lib.8. Phyfic. c. 3. -text. 11, de motu ad- 
ne rfus Zenonem difputans > ait: Dimittere fenfum & querere rationem 
efle infirmitatem inrclledtus,qui nefcitiudicarc,vnde oporteat deduci co¬ 
gnitionem, Sc vnde non. Id ideo dixitjquia fenfibus lpfis percipitur 
motus, quem Zeno negabat, ad ratiocinandum fe colligens: ciim tamen 
fenfui percipienti fuum fenfibile obiectum,motum credere deberet, abfq; 
vila vltcriori inuefligationc. 

Crcraoninus immodellos, ingenio infaelices , 8 c fatua pronunciantes 
appellat Medicos, quod hunc Arillotelis locum pro fe militare conten¬ 
dant ,attque , maximam elle difparitatem inter hanc Arift.'do&rinam, 3 c 
doctrinam Medicorum j quia Arift.meritd ait motum dari, cum fit fenfi¬ 
bile , dc confequenter obiedtum fenfus : qui ideo motum fine vllo errore 
concipit: atque adeo relinquere fenfum in hoc cafu, <3c recurrere ad in¬ 
tellectum efie mentis infirmitatem . At vero Medici, vclun fatui, immo- 
delti »& imperiti errones, folis fenfibus innicentes, pofthabico omni ra¬ 
tiocinio , fenfum ftatuunt indicem principi;, & principiari ,• quamuis dc 
principio in communi, dc de hoc principio difeernere dc iudicare fit folius 
intellectus; quia principium importat relationem, qua: relatio haberi non 
poteft, nifi perdilcurfum. Principium ergo iudicio fenfus venari nequit, 
nam principium ncc elt proprium, nec commune fenfibile. 

Sed has calumniatoris nugas difeutere , non elt operofum * Nos ille c 
naturalibus ad Logicam euocat, aiens, principium imporcare relationem, 
qua:ab intelledtu fitradeoque fenfum non polle de principio iudicare^. 
Ego pariter dicere polium, motu 111 .importare relationem ad mobile ,vel 
ad terminos ,& praecipue ad terminum ad quem ,ad quem elfentiaiena di- 
Crcmoni c ‘ corc ^* nem • H.cc doCtiina ex Ariilotelis ferinio deducitur: Lib. aute 3. 

Phyf. c. j.i motum hoc pacto definit: Motus elt adtus mobiiis , quatenus 
Rrin/r* mobilis elt. Morus ergo ex Arift. relationem importat: quod adhuc ipfe 
& lh(r ' tcftatur cap. 1. eiufdem lib. his verbis: Elt igitur eorum, qua* jfunr, aliud 
quidem actu foltim, aliud vero potentia. Et eorum, qua: iunt adtu , hoc 
quidem hoc aliquid ,'illud vero tantam, aliud autem rale, dc in alijs eiuis 
prxdicamenris fimiliter. Eorum aurem qua: lunt ad aliud ,aliud quidem 
fecundum fuperabundantiam, dc defedtum dicitur: alitui autem fecun¬ 
dum a^tiuum dc palfiuum, atque omnino tnotiuum dc mobile : motiuutn 
enim motiuum mobilis elt: dc mobile a motiuo elt mobile. Non elt 
autem motus pinrter res . Mutatur enim femper id, quod mutatui*,aut fe¬ 
cundum fiibftantiam , aut fecundum quantum, aut fecundum quale,a ut 
fecundum locum. Et longe poft: Eius autem, quod potentia exiitit,adtus, 
cum adtu cxiltens agit, aut idem, aut aliud , quatenus mobile, motus dt. 
Cap. 3.eiufdem lib.raotum in actionem dc pauioncm dirimit. Sed adtio 
ad agens pallio ad palfinn, refpedhim inuoluit. Ergo motus. Ha:c Cre- 
nronmus»vel iguorauit, vel non animaduertit, vel malitiose fubticuic. 
Concludendum ergo eius redargutionem nullam cife. Nam vt cuca pun- 
cipium , ita circa motum ens rationis formau poteii.; et fi ptii-c,pima 

inuo- 




Di: PARTIB VS. ' ifij 

inuoluit relationem, fimiliter & motus, qui ab adione & paffionc non-r 
diftinguitur.. 

Denique, dum ait, Medices fenfum amplexi ratione leli&a, imperi- 
ce loquitur; nec fcit, quid dicat Galcn. & quod deterius eft, nec quid Arii 
ftoteles. Nam Galenus eodem modo ac Ariftoteles loquutus eft. Ilte^» 
autem lib. 6 . de placit. Hippoc. & Piat. c. f. probans iecur efle venarum., 
originem, ait: Verum haec in manibus eft materia difledticnum euidcn- 
tijs maxime omnium indigere videtur. Nullam enim e corde venam,ae¬ 
que in inferiores partes, nifi qua: £ iecoie fanguinem defert, neque in fu- 
periores tendere confpieimus: fed caua vena e iecore reda ad mgula vfqi 
afcendet&c. Ariltotclcs ausem lib. 3.de part. animal.c.4. vt probet cor ef- 
le principium fanguinis >& primum fontem,ac conceptaculum, ait: Ha:c 
ex confe&ione animalium perfpici poflunt, atque etiam cx generatione. 
£t paulo poft in eodem capite: Nec ratione tantum ira efle probatur, vc- 
rumetiam fenfu percipitur. Ecce Ariftoteles difledioni ,£ue anatomi¬ 
cae adminiftrationi, &: ipfi fenfui vim magnam tribuens , vt inde prober, 
cor efle principium fanguificationis, £k venarum. Ergo fi Galcn. eodem 
prorfus pado ,quo Ariitot in inueftigatione principi) fanguinis vena¬ 
rum procedens .reprehendendus eft, pari pado & Ariftoteles. Patet con- 
fequentia: nam eodem modo argumentantur,praeterquam quod contra¬ 
ria ftatuant principia . Ariftoteles cor venarum 3 c fanguinis principkim^ 
ftatuens , qaibufdam ratiocinijs, tk cognitione fenfuum mediante diflc- 
dione, vtitur. Galcn. argumentis fimiliter a ratione deductis, dc iudicio 
fenfus media difledione, vt contrarium probet, hepar nimirum , & noru 
cor, efle venarum principium. Tanquam igitur ignarus eorum,qua: apud 
Ariftot. fcitu digna funt, infeUcuer Medicis notam inurens, falcem,vt lo¬ 
quuntur , in meflem mittit alienam Cremoninus. 

Si itaque quaerit a Medicis , quale fenfibiie fit principium, proprium, an 
commune ? idtpfum ab Anft. cuius do&rinam ignorabit,efflagitet. Di¬ 
cam tamen ipfum inepte impofuifle Medicis, qui hepar ipfum principium 
non ftatuunt,quatenus a fenfu percipitunSed hepar principium efle aiunt, 
prout ex fenfu colligitur &c conftat,quia nimirum vifu percipimus venam 
cauam in duos ampli ili mos ramos defcendentem, & afeendentem dirimi 
in luo exortu ex hepate-. & virerius confpieimus plures ladices eiufdcm 
vena: per hepatis corpus gibbofum prarcipu e difleminari ,& has radices 
anaftomouce copulari ramis, vel radicibus vena: porra:, per cuius fibras 
per mefenterium difpeifas alimctum ad hepar attrahitur. Ha:c omnia fen- 
fui patent. Et praeterea fenfus percipit, fanguinem habere eundem cum 
hepate colorem. Ex his ergo, qua: ita fenfui dilucide patent, colligere^ 
non eft difficile hepar efle languinis,& venarum principium. 

Si quterat, qualia iint ifta fenfibilia? non erit arduum refpondere,venas 
efle fenfibiie commune •, quia magnitudo funt: rubedo autem tum icco- 
ris >tum fanguinis fenfibiie proprium fenfus vifurjficuti magnitudo vifus 
fimul&tadus. 

Caluln niator didato 514. ftatim in limine qua:rit, cur Medici plerumq, 
errent in ptincipijs fuarum contemplationum,& cur in errore peifeuc- 
rent ? Quia, inquit, volunt facere fenfum per fe ipfum ludicem proprij,&: 
non proprijobiecb ,qucd eft lmpoffibiie. Nam huiufmodicognitio non 
poteft compleri fine difcurfu, «Se fire intelle&u. Non mirandum erro , ii 
Medici in erroneas fententras iapfi fuerint. Praeterea Medici (ludent , vt 

Ll ponant 


Occurri¬ 
tur Crema 
trino. 


M otm a . 
qua/i mate 
r taliter a 
{en fu perci* 
pitur adeo- 
que imper¬ 
fecte : nam 
cum no fit 
permanens 
rnemorut-j 
egetit pars 
e tus prxteri 
tacu jutura 
conferatur 
hcc colla¬ 
tio ad fen¬ 
fum non at 
titiet \> qui 
multo me¬ 
lius magni 
tudinemj 
agnofeit . 


Senfibus 
fides adhi¬ 
benda . 


x66 LIBER TERTIVS 

ponant principia contraria naturali contemplationi ,cum tamen Medicin^ 
prasftantia pras sipue repofita fit, vt fit naturali Philofophias fubalternata : 
Vnde fubaltcrnantis Phyficae conclufiones debercn cefle in medicina. Di¬ 
cebat adhuc Auerroes , determinare de principatu membrorum efie mu¬ 
nus P hilofophi naturalis > non autem Medici. Dicebat edam, quod Me¬ 
dicus debet credere Philolopho naturali numerum elementorum . Quid 
igitur mirandum, inquit calumniator, Medicos in crafsa quandam igno- i 
rantiam incidere , cum foli fenfui addicti aduerfam naturali Philofophix 
dodrinam llatuant. 

Sed in his , rt in reliquis ,fuam impudentiam patefacit Calumniator, 
qui Medicis imponit, aiens, Medicos (latuere fenfum iudicem proprij, &c 
non proprij obiedi, eofque ponere contraria principia naturali Philofo- 
phfe. Quare licet per verbum,mentitur,ei fufficientcr fatisfieiet,ipfius 
imperitiam propalare zquum ell. Ignorat, vt video, quod habet Arift, 
lib.i.Mctaph.c.i.vbi ftatim in limine ait:Omnes homines natura fcire-» 
defiderant: cuius fignum eft ipfe lenfuum amor .jEt rurfus de vifu fic lo¬ 
quitur : Quia fenfus hic ad cognofcendum maxime facit, complurefque 
rerum differentias declarat &c. Alexander in commen.ait,(enfus diligi 
non modo vfus gratia, fed cognitionis, fed & in comm. tex.2.idem Ale¬ 
xander hasc habet: Apprehenfio enim, quat per fenfum efficitur,difcipli- 
na quasdam ell. Tertullian.lib. de anima capite de quinque fenfibuseum 
qui fenfibus noftris audoritatem denegat,Sacre paginas verbis rede coar¬ 
guit : Recita,inquit, Ioannis teftimoniure : Qupd audiuimus , quod vidi¬ 
mus oculis noftris: quwd perfpeximus,& manus noftra: contredauetunr, 
de verbo vita’: falfa vtique tcftatio, fi oculorum, 5 c aurium , Sc manuum 
fenfus natura mentitur; Qua igitur audacia fenfibus dignofeendi vim_ 
adimit Cremomnus? cinn animas fencftras dicantur propterea,qu6d innu¬ 
mera variaque rerum fimulacra in mentem noftram pertrahant ad intel- 
lediuam rerum cognitionem . Vnde errantibus fenfibus, & abrogata pe¬ 
nitus fide, nulla in fcientijs certitudo reperietur. Quoniam fcientias eui- 
denubus principijsfola fenfuum asftimatione expertis innituntur. Vnde-> 
Lucretius lib 4. 

Denique vt in fabrica, fi parua eft regula prima, 

Normaq,- fi fallax redis regionibus exit. 

Omnia mendofe fieri, atque obftipa ncccfium eft: 

Praua, cubantia,prona, fupina, atque abfona , reda. 

Prodita iudicijs, fallacibus omnia primis. 

Cum torrente ergo Philofophorum, & Sacra Scriptura, fenfibus fides 
adhibenda : quod tritum illud adagium roborat: Plus valet ocularis vnus 
teftis , quam auriti decem. Quod autem dixit, medicos (ludere, vt prin¬ 
cipia ponant naturali Philofophias contraria, inpudenter mentitur, quia^, 
Medici ,tanquam prascipui Philofophi naturales, experientias lima pro¬ 
bati, innumera Philofophorum fophifmata, & errores in dies emen- 
dapt. 

Poflquam feliciter, vt credit, in Medicoium castum perorauit, in eof- 
qite fuam virulentiam euomuic, Galeni argumentum, quo fimilitudino 
a plantis defumpta ,iecur venarum principium eile affirmabat, reprobat 
calumniator, qui hac ferie loquitur: Vnaigitur, quas fit piinaa ratio Gal. 
eft defumpta a fimilitudine fiiuduras venarum in corpore humano, ad fi- 
miiitudinem radie um in arbore, & ftruduras ex radicibus prouenientis. 

• Fin- 






DE PARTIBVS: 167 

Fingit poft hxc fc Galeni mentem aflcquutum >eamque advnguem de¬ 
ducere , qui tamen tantum dodliftimi Laurentij difcurfum, quibufdanu 
mutatis vocu lis, integre refert *, vt videre eft apud eundem Laur.lib.4.fux 
anat. exercit.tertia. 

Ad Galeni argumentum a fimilitudinc defumptum hac ferie refpodet: 
Hac fimilitudine putat Gal. probari, venas oriri ab hepate > quia habent 
radices in hepate. Ego libenter (interrogarem Galenum> quis illum do¬ 
cuerit, venarum diftributionem, & originem clfc accipicdam a fimilim- 
dme radicum arboris,& qux congruentia aut ncceftitas fit in hac llmilitu- 
dine . Puto autem ipfum non pofle refponderc, prxfertim quod ifta limi- 
litudo docet venas non oriri ab hepate. Planta; habent radices in terram 
fparfas , non tamen oriuntur a terra : Vnde hxc venacaua> quia radices 

• habet per hepar fparfasj ideo per hanc fimilitudinem erit dicenda oriri ab 
hepate : imo dicam ego, quod illud eft fignuro, venas ibi definerc, non 
inde nafei. In fine adhuc didlati ait, fimilitudinem ;iftam Gal. Rhetori¬ 
cam potius, quam fciendficam e(!e: proprerea nihil mirum , fi dicebat 
Auerroes > Galenum non ede exercitarum in rationibus naturalibus. 

Ex his Calumniatoris verbis fatis conftat, ipfum non ni fi alienis oculis 
legifte Galenum, Vel certe non intcllexifle : Prima, inquit,ratio Galeni 
defumpra eft a fimilitudine ftrudturx venarum in corpore humano ad fi- 
milirudinem radicum-in arbore ,’&Jftru&urx cx radicibus prouenientis. 
Hoc fane eft ludere, & cauiilis chartas implere: Nam jnunquam Galen. 
cogitauit ftrudturas arborum a radicibus oriri per rerram fparfis , ncc ve¬ 
nam cauam a radicibus nafei ,• fed ait, primam radicationem , feu princi¬ 
pium arboris efie illam partem, qux teirx cohaeret * quxq; femini planta; 
terrae antea contmiflae correfpondct, a qua radices in terra promittuntur, 
& caudex, ac rami in fuperiorem aera. Cum ergo confimilis radicatio 
Venar caux in hepatis parte gibba versiis fuperficiem confpiciatur , a qua, 
veluti a radicatione plantx , radices per corpus hepatis diffeminantur, &c 
vcluti caudex ac rami ad vniuerfum corpus,hepar er;t venaru principium 
H^c cft Gal.mens,proiit ex cius verbis a nobis in mediu fuperiiis deductis 
liquido conftat,vbi inrer alia eius argumenta contra Arift.erac iilud,qudd 
no re&e principiu fiue parte nobile venamur ex co,quod terminentur in ea 
venx, aut arcerix,aur nerui. Sed calumniator alium calumniatorem., 
aeque garralum Auerroem coadiutorem aduocans, hxc ignorauit, & om¬ 
nes ingemj vires foiis congerendis contumelijs adhibuit. Hoc idem argu¬ 
mentum inaniter fequentr dictato fic reagitat. Prxterca ipfe Arift.lib. 

3. de par.«,iiim.c.4.air, cor eife neruorum principium, quia multos neruos 
in fe continet: Copia quoque neruorum, inquit, in corde eft, ldque redta 
ratione : hinc enim motus oriuntur. 

Eodem di&atojjf.hxc-habet: At ipfi dicent, illum qui eft in venis ab 
hepate efle fiinguinem , propeerea , quia eft eoioris rubei. Nefc io qua_* 
in fchoia didicerint cx colore rei fubftantiam conftitui. Ex vfu & facul¬ 
tate debet {anguis accipi: vius autem eft ad nutrimentum, &: facultas, vt 
lit aptius nutrire. Hxc ille, vt Medicorum rationem a colore fanguinis 
defumptam eneruet. Cum autem languinem venalem eundem cum he¬ 
pate colorem habere Medici animaduerterint,inde cum Galeno inferunr, 
huiufmodi fanguinem ab hepate generari :ciim omnis pars corporis no- 
ftri pro viribus nitatur alimentum in lui fubftantiam conuertere. Calum¬ 
niator hanc rationem fpernens quxrit, qua m fchoia Medici didicerim, 

Ll a ex 


2 6g LIBER T E R T 1 V S 

ex colore rei fubftantiam conditui l Cui refpondeo ,in nulla; qttia a nullo 
hactenus Medico aliquid tale di< 5 tum fuit, fed mcr(i elt impoftoris figme- 
tum; quia nefeie quo fe vertat , dum hxc,££ confimilia vrgentia argume- 
Impoflxra. ta a Galeno proponuntur: ad mendacia ergo recurrit. Et quod a Medicis 
profertur, in probatorum Philofophorum icholis tanquam fana docftrina, 
confirmatur. Medici enim cum Gal.Sc omnibus Philofophis, ex accide» 
tibus magis propinquis & infeparabiljbus rerum naturas venantur: notu 
quod ideo credant colorem fau^uinis, fubftantiam (anguinis conftituere. 
Ariftoteles ipfe eundem proceaendimodum mille in locis habet. Ait.n. 
nos dulci nutriri, qui ideo reprehenfione dignus eft aeque ac Galenus, (i 
calumniatori credatur. Poffuinus enim fecundam ipfius hebes acumen-, 
quaerere , in qua fchola didicit Ariftoteles ex dulcedine rei fubftantiam.» 
conftitui ? Nam ab accidenti (anguinis fanguis ipfe denominationem fu- 
fcepitapud Arift.Imo vero ipfum colorem tanquam intimum accidens, 
ei tribuit, dum inquit, animalia non fanguinea, eo quod (anguini corre- 
ipondet, nutriri * Id autem quod fanguini correfpondet, eft humor fua- 
uior ,& dulcior, licet rubicundus non fit. 

Praeterea de coruo dum fit mentio, eius nigredo tanquam accidens in- 
feparabile commamoratur. Scio tamen apud Arift.lib^.de part. animal, 
c.i i. corui pennas , quoties frigora vrgent acriora, albas fieri. Recfte er¬ 
go Medici ex rubore, & dulcedine-, &. mediocri confiftentia , (anguinis 
naturam expifeautur, cum non aliter atque ex accidentibus fubftantite 
detegi poffint: vt communis Philofophorun; & Medicorum fert opinio. 
Quare cum hepar fenfibus appareat veluti fanguis concretus, recte inde 
Medici inferunt, hepar efte fanguinis auchorem: hoc enim naturale cui¬ 
libet membro eft, alimentum in fubftantiara fimilis coloris conuertere-^; 
vt videre eft in ventriculo, qui chylum albicantem efficit: in corde quod 
arterialem fanguinem confinulis coloris conficit; ofla medullam confi- 
milis paritet coloris : vbera lac: teftes femen : membrana;, tendines, liga¬ 
menta , nerui, cerebrum, & extera: confimiles parces, albicantem pari¬ 
ter fubftantiam accurate elaborant, quam rurfus libi apponunt & alfimi- 
lant. Ergo prxrogatiua omnibus partibus concefta, foli hepati, ad quod 
alimentum ex ventriculo & inteftinis,antequam ad cor euehatur,transfcr- 
tur, denegari non debet. 

Jmpofiura Dicato 5 ) 6 . ait, Medicos velle bilem, & pituitam, cfle humores .xque 

€rmonim pri nc ip a l es » cura (anguine. In quo fane , vtinalijs innumeris, Medicis 
imponit, qui fanguinem principaliflimum humorum conftituunt, vt ipfe 
Arift.hb.3. de part. animal, etiam afierit. 

Eodem di&ato ad id quod dicit Galenus,quadam animalia dextro cor¬ 
dis finu carere,rcfpondet, id non prohibere, quin fanguis arterialis, tk ve- 
nofus, fpiritus naturalis, & vitalis in vmco fuperftite finu, vnico tempe¬ 
ramento prx dito,generari poflint; ficuti ab vnico hepatis calore quatuor 
humores contrari j temperamenti. 

Sed ille omnia confundit: nam.Galen.de temperamento cordis non lo¬ 
quitur: Sed inde folum infert, cor non efte venarum 8 c fanguificationis 
principium, quod peruium iter , per quod a corde per venam cauam ad 
iecut fanguis eneheretur,nullum appareat, fed obcarcatum potiiis,obftru- 
&o nimirum, vel deficiente ifto dextro finu. 

Praeterea, cauillandi libidine du&us, loquitun nam in fequentibus fan- 
guipemacerde ad hepar nou tranfmitticoncedit.Sed ad paritatem dupli- 



DE PARTIBVS.- 269 

cicer rcfpondeo. Primo effe contra experientiam, venalem & arterialerru Terflringi- 
fanguiaern in finiftro cordis finu procreando modo, quo quatuor humo* tur primo. 
res m hepate. Oculis enim confpicimus, vniuerfum fanguinem in arterijs 
contentum, & prius in (iniftro ventriculo elaboratum, effe flauefcentem, 
feruentem, & impetum facientem : Vnde Plato eum ad corpus vehemen¬ 
ter circumfundi ait. Nullus cmm n ventiiculo finiftro c ordis r angu sco- 
ficitur, qui non (it talis natura:. Ergo arterialis fanguis 8 c venalis.-quorum 
ille faltat,alter lente praetcrlabitur,ab illo calidiftimo cordis temperamen- ?er(hwgi~ 
to procreari nequeunt. Secundo in hoc peccat, quod tenuiorem, purio- tur fccudi> 
remque fanguinis venalis partem furfum afeendentem cum chylo con¬ 
ferat : nam in hoc quatuor humores potentia extant, qui ex eo in hepate 
formantur,propter diuerfam materia: difpolitionemiSiibftantia enim ma¬ 
gis terrea inepta,qua: in verum fanguine conuertatur,fit humor melacho- 
Iicus,qui partim nutritinus sagyis dicitur,alter excicmetitius.Aquea vero 
chyli portio a temperato hepatis calore i n fanguinem totaliter non muta¬ 
tur, & fit pituita, qua: dccurfu temporis, vrgente inedia in fanguinem 
conuercitur. At vero vniuerfa maffa fanguinaria a fuperfluitatibus vtplu- 
rimura repurgata,in venam cauam ex hepate traijcitur, &; purior adhuc 
eius portio per afeendentem venam eue&a fecundum quandam fui par¬ 
tem in dextrum cordis finum diffunditur: rurfus in finiftrum, in quo ita 
attenuatur 8 c efferuefeit, vt vnius natur? fubftanda inde rcfultet»fanguis 
videlicet arterialis ,*feu, vt calumniaturi farisfiat, fanguis tenuis, ferue- 
fcens,turgens,^: vt plurimum ad flauedineni vergens.Dixi, vrp uiimiim, 
quia referente Galeno huiufmodi languis aliquado nigrefeere poteft.Ei- 
go inibi fanguis craffus, qualis cft venalis refpc&u arterialis, &c fanguis 
tenuis, qualis eft ille, qui in eodem finiftro ventriculi finu generatur, qui¬ 
que claritatis gratia, arterialis dicitur, ab eodem calido cordis tempera¬ 
mento generari nequeunt. Patet confequentia: in liene, tefte Gal.& expe- \ 

rientia idem confirmante, licet fit melancholia: fedes,nullus humor craf- 
fus naturaliter generatur •, quia inibi manifefte vifuntur arteria: alicuius 
nota:, quarum opera, feu ope copiofi fpititus in ijs contenti fanguis mere 
melancholicus omnino attenuatur. Ergo in corde caloris natiui fonte_> 
praecalido, multo facilius omnis humor attenuabitur, 8 c turgefeet. Calu¬ 
mniatoris ergo argumenmrh.a paritate fumptum, nullum eft. 

Caeterum , quando calumniator a fubftantiali hepatis temperamento Terftrivgi- 
quatuor humores enafei profert, rem controucrfam in medium profert: tur ttrtiv • 
nam communis Medicorum, Philofophorumq, opinio eft,temperamen- 
tumnullum fubftanuale dar;, licet Chnftophorus a Vega cum fuo Difci- 
pulo Vallefio duplex admiferir temperamentum, vnum fubftantiae, & al¬ 
terum accidentium. Deniq-, fi fupponit quatuor humores in hepate pro¬ 
creari,nobifeum eft,qui nihil aliud afferimus quam maffam fanguinariam 
in hepate fieri. 

Dictato ?7.vt calumniator rcfpondeat Galeno afferenti, omnes venas a 
corde non oriri(contra quam voluit Arift.) vt apparet manifefte in vena 
porta, qua: radices fuas ad radices venae cauaE protendit, <x nullatenus a 
corde deriuatur, haec profert: Quantum ad hoc , quod non attingat cor, 
hoc Peripatetico nihil facit, & omnino eft ex rei natura, vt ita fio, quia, vt 
adas diximus, principium non debet grauarl. Quod fubiungunt illam ha¬ 
bere radices in hapate, eft quadam illorum fuppofiuo, &c Galeni,quae ni¬ 
hil ad rem.Supponit,n t Gai.radices effe prifleipituBjeum radices fint prin¬ 
cipiatur», ' Quot 


Crtmonini 
errores mul 
t illices. 


Diluitur 

$rimo. 


Dilihur 

Jeamdj. 


Nobis con¬ 
sentire co¬ 
gitur . 


470- LIBER T E R T I V S.' 

Quot dida,tot errores apud calumniatorem.Immodefte enim Galeno 
imponit , qui nunquam radices vltimas > fibras alias didas , principium., 
proprie ftatuit> fed hepar principium venarum conftitucns, ait , «aru rrw 
radices per id ditfeminari. Sed in fuperioribus hanc calumniatoris impo- 
fturam expofuimus. 

Deinde fenfui reludatur,nec anatomiam nouit, negans venam por¬ 
tam radices, Vel,(i mauis,ramos in hepar dimittere. Et rurfus, hoc nihil 
facete ad rem *, ridiculum fane refponfum : ficuci dicere, nihil Peripate¬ 
tico facere, Venam portim a corde non promana re, Hoc.ndeft tergiuer- 
fari, &c nobis , nolit, velit, palmam concedere: cum refpondere nequeatj 
nec Ariftotelem fuftinerc > qui abfolute omnes venas i corde proten¬ 
di ait. 

Calumniator didato pS.contra Medico* inquit :Vbi excernuntur ex¬ 
crementa , ibi fit difpofido materis , ne impediatur generatio forma:: ex¬ 
cernuntur in hepate, Ergo ibi non fit ni fi praeparatio. Suam rationenv 
fic confirmare nititur: Na, inquit, fi artifex vult facere aliquid artificium, 

{ >ritis remouet a materia, quidquid eft extraneum, Sc poteft impedire il- 
ius opus. 

Vtinalijsomn‘bus,hic errat. Primo vtitur exemplo artificum,^: non 
patitur Galenum vti exemplo plantarum, vt probet hepar efie venarum., 
principiumjcitm tamen Galeni fimilitudo allata ad rem proxime accedat. 
Calumniatoris nullatenus : nam dum artifices ab'afleie obices quof- 
His rcmouenr, vt fiat inde fcamnum, non folum fcamnum pr.Tpar-ant, fed 
efficiunt. Alimentorum pariter in corpore praeparatio , idem eft ac con- 
codio. Sed hec latent calumniatorem, qui eodem loco ait, alimenta i n 
hepate praeparari, non generati, quando excrementa ad cyftim fellis, re¬ 
nes , & veficam relegantur, aut attrahuntur. Secundo, pofito quod arti¬ 
fices opus non efficerent, dum fiihteriam praeparant, maxima adeft iru 
exemplo difparitas i nam partes naruraies totum alimentum, fiuc bonum 
fiue malum concoquere , prarpararcue intendunt : id vero quod familiare 
Sc homogeneum eft, edomant •, quod autem inutile eft, a natuia, vt fie¬ 
ri potuit, alteratur; fed quia incapax eft vt in alimentum conuertatur, ab 
eadem natura ,tanquam quid inutile ,fegvegatur: vt mamfcfte appare t 
in prima codionc. Chylo enim confedo, tunc maxime lecernuntiir ex¬ 
crementa in inteftinis. Ergo idem fieri debet in fecunda codionc in he* 
pate , ficut in terna, qua: fit in fingulis partibus. Codioenimalimcnto- 
rum elixatio quardam eft ,cxl’hilofopho . Ergo quando a calore natiuo 
fic, qua: heterogenea funt, fegregantur, qux vero homogeuea Sc familia*» 
ria, in vfura corporis referuantur. 

Didato 99. cODcedit tofuni fanguinem in hepate confedum, vena¬ 
lem vulgo didum» no confici in corde , fed ex cius portione in cor delata 
fieri arterialem ,Sc hunc arteriale ne quaqua rurfus per vena cauam hepati 
infertam regredi. Ait prxtCrea, portionem illam in arterialem fangume 
conuerfim , a corde per arterias tranfniitti, Sc eius calore fanguinem ve¬ 
nalem invenis contentum, &c ab hepate pra:p aratum, pcvfcde conco¬ 
qui & generari. Hac eius verba f unt: Non enim neceftarium eft, totum 
fanguinem , qui debet nutrire, elabouri in corde, fed lufficit perfici poj> 
tionem, quse poftta diftributa per arterias in omnes corporis partes, ha¬ 
beat vim formandi fanguinis per venas delati, qui non fuit ingreftus cor, 
ad hoc 9 vr fic aptus nutrire. Et non folumiu eft , fed natura fi aliter fis 

cillet. 


'D fi PARTIBVS: a71 

ciflfet, male feciffet; qiua no poruiflet pro tam varijs paitibus corporis ha¬ 
bere proportionatum nutrimentum. Oportuit itaque ipfam vti (anguine 
venofo delato ad partes, tanquam materia, ex qua poftea fanguis arte- 
liofus ad eafdem partes dedudtus faceret iingul^ cuique parti accommo¬ 
datum nutrimentum.Doctrina hacc fuperius eft ab Arift.accepta:& eft il¬ 
la , quam pofitit A uerroes. Hadtenus Calumniator. 

Ad quem alludens, fineiniuria , aio: Parturiunt montes, nafcetur ridi¬ 
culus mus. Sanguinem fere fudauit > omnemque mouit lapidemjVt Me¬ 
dicis Palmam arriperet, probando hepar non cfie fanguinis & venarum^ 
principium : nunc vero manus, etiam inultus, dat, nobis concedens fan- 
guineai venalem in hepate fieri; quia «equum erat, cor principium nobi¬ 
le non’grauari tanto munere,&orierc conficiendi vniuerfum fangui- 
nem . Suffiffit enim aliquam portionem in eo limari, fanguincm arteria¬ 
lem di< 5 tum, qui, aic ilic, vim habet conficiendi, & elaborandi fanguinem 
veaalem i vt fiat idoneum nutrimentum partium. Hancefie Ariftotelis, 

& Auerrois opinionem afferit. Nos in fuperioribus cum Galeno hoc ar¬ 
gumentum deduximus. Sibi enim obiecit Galenus, fanguinem ab hepa¬ 
te, veluti materiam deduci per venas ,fed virtute cordis fieri. Ad quod 
rcfpondens ait, fe intentum obtinere: nam eo ipfo, quod Peripatetici ad¬ 
mittant fanguinem veluti materiam ab hepate per venas diffundi, illico 
admittere coguntur, altricem facultatem in hepate refidere . Etenim non 
praeparandi tantum alimenti gratia, vr paulo ante ait Calumniator, fed 
concoquendi, natura hepar animalibus concefiit - 7 tefie ipfo Ariftot.Iib.?. 
de part. animal. c.7.hac ferie: Atque etiam iecur £c lien iuuant ad cibi co- Jecur, # 
codtionem : quod enim fanguinea 1'unt, calidam habent naturam. Renes lien cofho~ 
ad excrementum, quod in veficam fecedit, opitulantur. Sed cor & iecur nem inMt» 
omnibus animalibus necefiaria funtialterum propter caloris originem (lo¬ 
cum enim adefle aliquem , quafi lares focumque oportet, quo naturae fo¬ 
mites, & primordia ignis natiui contineantur & (eruentur, eundemque 
tutum effe,veluti arcem corporis totius necede eft)alterutn,iecur dico,cibi 
concoquendi gratia adeft. Et qujdem nullum fanguine praeditum ijs duo- Iecur ex 
bus carere poteft. Quamobrem omnia, quibus fanguis ,duo hxc vifce- slriftotele 
ra habent. Quse autem fpirant, tertium habent pulmonem: lien per ac- cibi conco- 
cidens necefTariusefl,quomodo excrementa tum alui,tum veficae. Ex quendigra 
quo fit, vt volucrum quibufdam, quae ventriculum habent feruentiorem, tia produ~ 
velut columbo, accipitri, miluo. Lib. 2.de hift. animal, cap.i eandem ttuTnefi, 
jecoris necefiitatem commemorat: Iecur, inquir, in omnibus eft, in qui¬ 
bus fanguis. Lien magna ex pane omnibus, quibus fanguis: fed magna: 
parti eorum,quae non animaLfed oua parinnr,lien vfq,adeo exiguus eft,vt 
propemodum fenfum effugiat: quod magna in parte auium experimur; 

Verbicaufain columbis,miluis , accipitribus,nocuis. Capriceps auis 
liene omnino caret. In quadrupedibus etiamouiparis fimilis ratio eft:na Capriceps 
ca quoque exiguum habent lienem: vt tcftudo, mus aquatilis, rubeta, la- liene caret 
ceita, crocodilus, rana. Fel alijs adnetftituriecori, alijs minime &c. Lib. 

5. depart.animal.c.iz.rieiecorehax habet: Auium iecur maxime fimi- 

le eft iecori viuiparorum: puro enim & fanguineo colore exhilaratur, vt 

illud . Cuius rei caufa eft , quod auium corpora difflari euaporarique op- p Hm 

time poffint ,-nec multum habeant excrementi vitiofi . Quo etiam fit, vt r i femgui- 

nonnulla ex viuipatis felle careanr. Iecur enim ad temperiem ,fanitatcm- nu colore 

que corporis multum confert. Finis namque eorum in fanguine potifli- refert, 

'Inum 


fjicn ali¬ 
quid chyi 
i a fangai- 
nem couer~ 

tit . 


Crewonim 

ignorantia 


272 LIBER TRRTIVS 

mum fitus eft. Iecur autem omnium vifcerum , excepto corde , fanguind 
refemffimum eft. 

Ha?c omnia Arift. loca clare demonftrant , ipfum tribuet? vim confi¬ 
ciendi venalemfanguinem iecori,quod Medici cupiunt. Si enimillc> 
cor fanguinis confc&orem appcllauir, quod in fe magnam fanguinis co¬ 
piam contineret, hepar ex eius opinione fanguinis etiam author erit: quia 
omnium vifcerum, excepto corde, fanguine tefertiflirnum eft » vtiauu 
vltMno loco dixit. 

Ex iifdem etiam Arift. locis perfpicuum eft,ipfum non tribuere tantam 
vim concoquendi alimentum lieni, quantam hepatitamctfi vtrumque-* 
vifcusad cibi conco&ionem concurrere ftatucrit : Verum hepar fecun¬ 
da? concodhonis praecipuus, imb folitarius author eft. Lien vero fangui- 
nem crafliim 8 c melancholicum elaborat, 8 c forte vapores quofdam e ve- 
tricftlo delatos» vt habet Ariftot.iib.$.dc part. animal.c.7. hac feric : Lien 
enim vapores vacantes diuertit,& attrahit cx vetriculo,&: concoquere cos 
poteft , vc qui fanguineus fit. Quod fi plus excrementi fit, parumque ca¬ 
loris habeat lien, corpus pra? alimento immodico ianguefeit: Et propter 
confluuiura huc humoris fiepe accidit, vt lienofis ventres praeduri effi¬ 
ciantur. Ecce Arift. concedens lieni vim quandam concodlricem, ,ua_» 
vapores ex chylo in lienem delati concoquuntur: Sed prxterea ipfum hu¬ 
more melancholicoexcrcmentitio repleri concedit. Fortafle propter 
illam concodlionem c hylofi vaporis, quam eidem lieni concedit Ariftor. 
Idem Iib, 3. de parr. ammal.c.y.ait; Deiccore & liene iure ambiges . Cu¬ 
ius rei caiifa eft, qiiod in ijs, qua? lienem habere n ceiie eft , lien ;pfe quafi 
iecur adulteratum effe videtur: in ijsautem, qua? lienem |habere non ne- 
cefieeft, vt exiguus admodum lien veluti nota? gratia habetur, fic hepar 
bipartite apertum eft, 6c pars altera ad dextram, altera, qux minor eft , ad 
finiftram ficum tenere expetit. 

Sed ad Cremoninum redeamus. Dictato 5)8. eandem dodtrinam Auet- 
loiscitatam hoc ordine deduxit: Ita natura debuic facere, ne totus fanguis 
ad nutriendum fadtus in corde acciperet perfectionem, poftquam ab eo¬ 
dem corde per aliam viam poterat ipfum recipere: & propter hoc habetis 
dofhinam Aucrrois certiffiinam in digtellionibus explicatis. Tranfmitti-* 
tur enim calor cordis per totum coipus, & imperfectionem huius fangui¬ 
nis, qui non fuit in corde, concoquit, & reddit pcrfeCtam, non foium lrm 
via propter confocietatem, fed etiam in lpfis partibus: Sc fic debuit facere 
natura, quia principium (cor fcilicet) non erat opere gtauandum quia 
pro varijsgenerationibus nutriendis varia coiftio requiritur, qux non po¬ 
tu iffet aliter pneftari, quam hoc paeto difponendo. Et certe fi Medici hoc 
intellexiffent, non fcripfiffent tot verba 111 hac maceria. Et hoc mirum eft, 
quia nihil faciunt mentionem de huiufmodi modo. 

His difcurfibus fa?pe repetitis credit Calumniator fe viatoriam repor- 
taffe: fed nih ll plane contra Medicos concludit: imo vero pro Medicis,id 
ignorans, certat. Nam Medici venalem tantum fanguinem in hepate fieri 
contendunt, & ex cius portione in cor tiansiata arterialem fanguine pro¬ 
creari ; qui rurfus per arterias delatus vim fuam venai i communicat, 6c 
partibus corporis robur, ac vigorem . Ideo a.Medici venas &: arterias co- 
muntftim per corpus diftendi autumant, vt mediantibus anaftomofibus 
portio fanguinis arterialis & fpiritiuim venali tribuatur : vc fic maiorenv» 
acquirat perfectionem ,nun ad permeanda facilius vala, tum vc pituito- 

fior. 



DE PARTIBVS. 

fior, Sc male elaboratus fanguis perfe&ionem quandam acquirat. _ 

folum ergo tale auxilium a corde,veluti ab vberrimo caloris natiui fonte, 
quoquouerfum per vniuerfum coipus fpatgi contendunt, fed (Impliciter 
ad vit*propagationem neceffarium effecredunto In hae. ergo do£trina_» 
Calumniator Medicis concors eft . 

Vcriim ille perenni mfolentia Medicis ignorantiam exprobrat:quamuis 
ille quoties id effutit, fuam , eamque inteliflimam, cuneis propalet.Sum- 
mus Gal. quem immodeftiflime lacerat, paflim injfuis operibus hanc do- 
dtrinam nobis reliquit * Lib.autem 4-de vfu part. c. 6 . de renum functio¬ 
ne hoc ordine loquen?,rem hanc luculenter exprefiit: Adiacent autem re¬ 
nes vtrinque venae cau#( quam paulo ante maximam diximus) paululum 
fub hepate, vt, quicquid in ipfam fanguinis affumatur,confeftim purge¬ 
tur > folufque poftea is purus eat per rorum corpus, pauco omnino ipfi ad¬ 
mixto aquofo humme. Non enim eget amplius fane multo hoc^ vehicu- 
culo, vt qui tum per amplas vias illinc feratur, tum fluxilis magis fufio- 
ne redditus fit: quod ei accidit ex calore, primum quidem ipfius hepatis, 
deinde vero ipfius cordis, qui etiam multo vehementior eft; in nobis qui¬ 
dem , Sc quadrupedibus animalibus omnibus ad dextru cordis vcntiiculit 
incerta vena: in ijs vero >quae huiufmodi ventriculum non habent ex ana- 
ftumofi (id eft; orificiorum apertione ) ad arterias , venis, qua: per totum 
animal funt fparfa, de calore, qui in corde eft, tranfumentibus . Didium 
autem eft de omnibus hisinalijs . Etlib. i.de temperam.cap. vlt.devtro- 
que fanguine venali Sc arteriali loquens, ait: Sanguis vero ipfe «a corde-» 
fuum accipit cal orem. Ecce clare expofitum id, quod opeiose,& iadtan- 
ter a Calumniatoribus Auerroe, &c Cremonino dictum eft: Finxit enim-. 
Auerroes hanc doctrinam a fe inuencam, quae tamen per nouem fere fa¬ 
cula, antequam floruit, a Galeno propofita eft: imo Ariftotcli conformis, 
qui, vt ex citatis paulo ante textibus conllat,afferuit iecur,& lienem,quod 
fanguinea fint,calidam habere naturam:& rurfusait,iecurad temperiem., 
fanicatemque totius corporis multum conferre; quia, corde excepto, om¬ 
nium vifcerum fanguine refertifiimum eft . Copiofo calore poller, vt ve¬ 
nalem conficiat fangumem, qui rui fusa fpirituofocordis fanguine atte¬ 
nuatur. Vnde fluidior calidiorque euadit, nec mulco eget fero,vt monuit 
Galenus: quare e fanguine lenes fuperfliium amplius ferum proledtanc, 

non nifi modicum m fanguine fuperftes relinquitur. 

Quamuis igitur venalis fanguis vi caloris intenfioris cordis, Sc ratione 
commixtionis alicuius pornonis fanguinis arterialis attenuetur, non pro¬ 
inde inferendum, ipfum venalem non effe fanguinem, nec nutrire. lio 
hepate autem, Sc praecipue eius gibba parte , nulla extat arteria, nec alius 
ductus, per quem fanguis arterialis ad ipfum fertur. Et tamen ilia pars no 
definit nutriri, vti reliquae omnes, ad quas arteriae propagantur. Praeterea 
in omnibus animalibus fanguine praeditis ineft vena magna, aorta vero in 
nonnullis animalibus obfcure, aut inceite, telle ipfo Arift. lib. 5. de pait. 
animal, c.f. Nunc quaero ab ambobus Calumniatoribus, Auerroe, Sc eius 
fectatore Cremonino, a quo fanguine arteriali tunc vena.is fanguis perfi¬ 
citur ? Si enim inftrumcnta fanguinis arterialis non cum certitudine repe- 
nantur, fed fola vena magna, certum indicium cnr, e corde fanguinem-. 
arteiialem ad corporis vmuerfas partes non tranfmitti. JErgo folo tunc ve¬ 
nali fanguine coipus vniuerfutn nutrietur:at que adeo 4 fanguis venalis ex 
fc idoneus erit qui nutriat. 

M m Tan- 


275 

Non_, 


Calumnia¬ 
torum M- 
tiantta.j 


In \quibuf - - 
dam ani¬ 
malibus ob 
[cure habe¬ 
tur aorta . 


s 7 4 LIBER TERTIVS 

Tandem (i omnis fanguis, quo parces nutriuntur,efietarterialis, vt vi- 
fus eft admittere cum Auenoe Calumniator di&ato 510. vbi ait: Nempe-/ 
quod fanguis arteriofus fi ille’, qui eft vere nutritiuus, inde fequeretur 
omnes partes corporis fore raras & fpongiofas more pulmonum,aut fple- 
nis, qui fanguine valde attenuato nutriuntur; & ideo ex parte fpongiofi. 
Videtur enim Auerroes velle, folum arterialem nutrire, dum ait: Qui eft: 
vere nutritiuus. Cum ergo partes corporis folidiores, duriorefqj alias alijs 
fint ,-non vnico arteriali fanguine omnes nutriuntur. 

Ita fatisfa&ura efie puto praecipuis redargutionibus > Sc refponfionibus 
Calumniatoris ad tredecim argumenta a do&iftimo Laurentio lib. 4. fua: 
Anatoni, exercir. 3. eleganter dedu&a. Ex quibus conftat Calumniatore 
non fuifle aflequutum nec Galeni ,nec Ariftotelis mentem . Nam Arifto-» 
teles, etfi cor caloris natiui fontem admittat, prout apud omnes Medicos 
in conferto eft, non negauit tamen hepar, cerebrum efie valde prasci- 
puas , 6 c ita principales partes, vc partium nobilium rationem induant. 
Quod ex ipfo de hepate protulimus, id manifefte ofrendit: De cerebro a. 
&; corde hasc habet libro 3. de parr. animal. c. 11. de membranis agens : 
Cerebrum Maximas inter membranas & robuftiffimas funt, quas cor, aut cerebrum-. 
ex A^rto. ambiunt. Idque optima ratione : harc n. prascipuam utelamdefidevant. 
efl pars Tutela enim partibus adhibenda principalibus eft. Hasc a. principatum 
bilis. vitas maxime obtinent (Teu hasc funt principalia, fine domini maxime-» 
animalium .) Quid clarius ? vocat Arift. non cor tantum, fcd cerebrum-, 
partem principem, fiue dominam. Ergo ex Ariftotele cerebrum eft pars 
princeps, vc indicant ( leiAp/A )in textu gia-co pofita r in plurali n. loqui¬ 
tur Arift. & cor ac cerebruna principes ac dominos vocat. 

Denique,quamquam Arift. in rebus anatomicis deliquerit, nihil id cel- 
, ileudini ingenij tanti viri adimit. Nam ille fpeculatiom, quam anatomic; 

diftedtioni accuratius incubuit. Vnde Galenus recfce monuit, nihil miri 
efie, fi in anatomia Philofophiaberrent:cum hi,qui eidem anatomias 
leuem operam dant, erroribus multis fint impliciti. Quod fane nos com- 
pertifiimum habemus in multis, qui anatomia ex profefso docuere fimul 
& exercuere. Quod aut#m in nonnullis Arift.defecerit, varia eius loca-. 
Venas orn- oftendunt.Lib.enim derefpirat.c.2®.hasc habet: Et pulfant venas omnes. 
nespulfare & fimul inuicem propterea, quod pendent omnes a corde. Mouet enim 
ait Arijlo. femper: quare & illas femper. Hjec ille, qui id, quod ipfi fenfui contra- 
riatur, affirmat. Videmus autem manifefte venas quiefeere. Et hoc ipfi 
Peripatetici nobifeum affirmant. Nerno|enim in hoc Atiftotelcm excu- 
fare poteft: nam quando inquit, omnes venas pulfare, necefiarib praster 
arterias veras venas comprehendit. Loquendo enim de vena caua a cor- 
V'enam ca de, vt rebatur,ranquam a principio procedente, eam venam maiorem, &c 
ua<n ao ta aofolute venam appellat: arteriam vero aortam , aur venam minorem-* 
nobiliorem vtc.^.lib^.depar.animal.afpicerelicet. Libroetiam 3.depart.animal.c. 
(latuit A- 5.venam magnam aorta nobiliorem ftatuit: cum tamen contrarium am- 
nft • pie&endum. Aorta.n.eft fanguinis fpiricuofi vehiculum. Ergo non lolum 
Vena na- ratione conft tuitionis, fed ratione ortus, quem lufcepit a pane nobilio¬ 
ra^/# 10- ri, & ratione offici)erit multo nobilior vena caua. Eodem etiam lib.5. 
munem Cu de par.anirr1aLc.13.ait: Differunt vifccracarne non modo fua corpulen- 
vifctribus tia, verumetiam eb, quod caro foris pofita eft,vilcera intus continentur. 
habent ex Cuius rei taufa eft, quod naturam communem cum venis habeanr,6c 
■Arift. partim venarum gratia fint ,partira non fine venis efie poifint. Ha^c ille, 

qui 


DE PARTIBVS.’ s 7J 

qui plurimum deficit in eo,quod afierat,vifcera habere natura comunem 
cum venis:cum has fpermatica: parces fint,albicanccfqi:hepai,cor,lien &c. 
partesfanguincae, Sc tanquam fanguis concretuSj. Dcniqj vifcera ommu 
proprer peculiare quoddam officiu,non vero propter venas abricata funr. 

Denique quid magis remotum a veritate, quam id quod capit. 4. eiuf- Sanguine 
dem lib. cit. refert, dextrum cordis finum ,copiofum & caiidiflnnum fan- calidi [fimu. 
guinem continere .-Quamobrem, inquit, pars corporis dextra calidior eft: cotinet dex 
Similer vero ventriculus parum fanguinis continet, idque frigidiifimum: ter corc i ti 
medius ventriculus mediocre languineui, tum copia , tum qualitate ,fed ventriculus 
puriorem . Admittit ille tres ventriculos in cordibus magnorum anima- ex 
iium. Homo amem fatis magnum animal eft duos tantum continet 
ventriculos. Pra terca lenfui conftat contrarium de fanguine. Nam fi.ni- 
ft er cordis ventriculus fanguinem feruefeentem igneumque continet: in 
dextro autem finu continetur fanguis ipfe venalis multo remiflior. 

Sed in his rebus , quae ad anatomiam fpeblant, condonadum Arifto.qui Excufatur 
alienis oculis»&: aliorum relatione magis Opus 3 de animalibus, quam pro- 
prio Marte examinauit. Propterea nb fine multis talentis iuftu Alexandri 
opus illud comparatum eft. 

Concludamus ergo, hepar efle venarum. Si fanguificationis principiu. Hepar eft 
Non eft autem principium generationis, fiue originis venarum j quia ha:, principium 
vt reliquae partes fpcrmaticae, ex femine in principio a virtute formatrice radicatis— 
«ffigiatae fune. Eft igitur hepar principium radicationis,Si diftnbutionis: nisvenant 
Principiumradicationis ,vti diximus,quia maiores vena: ciaftiorem fui 
partem iuxta hepar habent. Principium «f isunrivi , id eft , diftnbutionis, 
difpenfationis, offici), quia per venas communes faltem materia, alimen¬ 
tum fcilicet, ad caetera corporis diftribuitur. Eft.n.facultacis altricis 1'edcs» 
vt diximus, fuoq,- loco repetemus. 

T>e V‘tfi'cula Fellis 9 


I D quod Grarcis Kvctt ^oa 0/0^0*, Latinis folliculus felleus appellatur. 
Eft enim bilis conceptaculum ex leimiadexni parte hepatis propen¬ 
dens inftar burfula: rotunda:, autpyri oblongati, vnica, eaque valida 
conftans tunica , tiipliciq,- fibrarum genere dotatum . A peruonaro aliam 
exteriorem tunicam, more partmra in imo ventre octlularum , accipn: 
Venulas pariter binas cyfticas nuncupatas a porrar trunco, vt nutriatui;ar- 
teriolas a caeliaca arteiia, 6 c neruulosa coftaii dextro. Veficuia haec fel¬ 
lea fundum, quod eft bilis conceptaculum, Sc ceruicem polfidet,- duofq; 
infuper expadit datlus^ofuc^oMiSe^f diclosivnu in Upue-iv fiueintefti- 
num duodenum, per quem unem a ie deturbare confueuic alterum in_, 
hepar, qui in numerofos ramulos inter radices vena:porta: Se vena: caua: 
per hepatis cauum oblique diuaricatur. Ramuli a. iftij (iue radices exiles 
funtSe obliqua’,vt nihil praeter fynceram bilem per eas veficuia proliciat. 
Ambo dubius, communem, iuxta veficuia: ceruicem, canalem ln e tubu¬ 
lum habent, per quem vicillim veficuia bilem ex hepate attrahit, &. ad 
inteftina proijcic. Er^ter profatos binos dubius, teuius praeter natura: in- 
ftitutum ad ventriculi fundum ,ad quod bilis infeftans euehitur, aliquo¬ 
ties protenditunProinde fic male formati bilem frequenti (fime euomunt, 
& «V.> id eft, bilioli fupra appdlantunficuU Tr/xfs^oAo; ^«.id 

Mni z * eit, 


j Quid cyfiii 
fellis. 


Cyftis fel- 
lis in fun¬ 
dum.c erui- 
cem->0' du¬ 
ctus diuidi- 
tur. 


Vicrocholi. 


Ve ficula 
fellea fa- 
miharita- 
te fubfkan- 
tia attra¬ 
hit bilem . 


V e ficui <L> 
fellis bile 
non nu tri- 
lur. 

Iobertus 

ferftripgi- 

tur. 


176 LIBER T E R T I V S 

eft , biliofi deorfum illi, qui talem redundantem ductum ad duodenum^ 
habent prolenfum. De hoc redundante dudlu Gal.loquitur iib.i.de tern- 
pcr.c.8.& lib.de arte medic.c.7. 

Vcficula: fellis vfumin fupeiiori lib.expofuinius :licetenim hepar to¬ 
tis vilibus bilem, rem adeo acrem > & non folum partibus , fed fanguini 
obnoxiam a fe deturbet, cyftis tamen fellea quadam infita,occulcaque vi 
eam aiiide pvoleclat, vt (al ioquin redta ad inteftina bilis effunderetur, &c 
non ad angulum, in quo cyftis fita eft,propelleretur) eius commercio ali¬ 
quo temporis incerfticio recreetur, & rurfus ipfam ad duoden 11111 per d li¬ 
ttum commemoratum oblique & tortuose inter duas inteftinorum tuni¬ 
cas infertum propellat $ vt hoc acri excremento inteftinorum mucus , & 
alimenti reliquia: detergantur, vtq* fua acrimonia eadem inteftina ad ex¬ 
puitionem proritentur. Vt has funttiones plene fubeat, cyftis fibris dota¬ 
ta eft varijs:redtis intus, vt bilem attrahat*, obliquis in corpore,vt eam ali— 
quandiu retineat: tranfuerfis vero exterius, vt eam propellat. Trahit vefi- 
ficula bilem quadam fympathia, 8c fubftantite familiaritate, tefte Gal.lib. 
f.de vfu part. c.10. vbi ideo veficam felleamfelle refertam fine noxa diu- 
tilfime poft animalis mortem afteruari inquit. Quod argumento eft, vc- 
ficulam felleam bile , cum fit purum mordaxque excrementum, non nu¬ 
triti , fed cius praTentia oblectari: ficuti fuccinum paleas, magnes ferrum, 
rhabarbarum bilem , ob qualitatum communionem, feu fubttanti^ fimi- 
litudineai aut familiaritatem attrahunr ; licet attradtis not\ nutriantur, feci 
obledtentur. Galen. ideo lib.f.de vfu part. c.7. redte inquit, ambas vefi- 
cas, viime videlicet , & fellis, venis, vt nutrirentur,eguiffe *, quia fynce- 
rum excrementum nutricioni inutile, fcciis ac lien,& renes,in fui capaci¬ 
tatem attrahunt. Cap. 1 1. eiufdem libri adhuc ait, excrementa a veficis 
attradla non concoqui . Ergo iftis actradtis non nutriuntur. Exhisma- 
nifeftum fitIoubertum volentem, veliculatn bile nutriri,a veritate fane 
fine fundamento declinaffe . Nam licet propter fympathiam, & longam 
confuetudinem,bilis veficula: non noceat, ea tamen minime nutritur* 
quod nihil faeculenti habeat, purique excrementi rationem induat. 


I^eVenis . 


V Ena Graecis dicitur: 'tvardirtoe ab Eudoxo: /ij-cquern ab He- 

fychio. Hippocrati, Platoni, ahjfque antiquis lignificat no 
folum communem venam, fed infuper arteriam. Vcn.x autem_, > 
Arteria:, 6c nerui, ab Hippoc.hb.de corde dicuntur croret/xoi <pCato* <t vQpet- 
Venst, art ** 5 5 naturalia hominis, feu flumina naturae hominis: quia 

ria ne * P er C1 * a va ^ olum genera, tanquam per fontium riuos, diffluit ia vni- 

indru t** C0l P us id omne , quod illis neceffarium eft: vt per venas ab hepa- 

t (0 men ~ te fanguisSc calor: per arterias pariter fanguis vitalis: perneruos fenfus, 
ma. motuique, & fpiritus. Quare Gal.lib. 16. de vfu part. c.i.arteriam>venam* 
& neruum,communia totius corporis inftrumenta appellat. 

Vena autem, prout organica pars eft, eft longus & rotundus quidarn tu¬ 
bulus , fimplici tunica proditus,omni fibrarum genere intertextus,ori- 
0 ginem , feu initium ab hepate ducens, vt alimentum contineat, diftribuat* 

vena con fj clilt ,pevficiatque. Ex vna, fimplicique tunica villis intertexta con- 
ftat vena ,* quia non feiuentem fanguinem, ficut atteri*, fed temperatum 

conti- 


"DEPARTIBVS. 277 

concinet. Villi fiue fibrx funt folidx, 8 c primx, fimplicefque venarum^ 
partes:fubftantiareplens inania fpatia fibrarum venarum,carodicet im¬ 
proprie, nuncupatur. Venis triplex villorum genus conceffit natura, vt 
omnem perficiant fun&ioncm fibi commiflfam: obliqui ad retentionem.», Triplexfi- x 
re<5ti adattra&ionem, tranfuerfi ad expulfionemconferunt. Galen.lib.z. brarumge- 
de temperam. venarum fibras cute frigidiores eite docet, venarum tamen nui yenis 
carnem cute calidiorem ftatuit. Verum cum vena fit pars fpermacica, eaq,- conceditur 
ficca, temperamento gaudet frigido &c ficco,-licet ob fanguinis inclufi co- 
tadlum calida per accidens dici poffit-,ob quam forte caufam,magis quam 
ratione carnis,vena cute calidior dicitur lib. i. de temperam. Vena autem 
a membranis differt, quod hx fimplicem quandam fubftantiam fine fibris Vena a me 
habeant: vena vero fibris , ilue fpermaticis filamentis e lenta quadam fe- brana dv 
minis portiuncula procreatis , firttul &; carnea quadam fubftantia conflat, (Unguitur. 
Prxter propriam tunicam, aliam in inferiori ventre a peritonxo,in thorace 
a pleura,fuicipir. 

Venas in quinque differendas diflribuunt Anatomici. Prima efl vena 
caua, propter fu i amplitudinem & capacitatem ita di< 5 ta,qux ex gibba he- Communit 
patis parte emergit, & ramos in vniuerfum corpus diffundit. Secunda eft venarudi- 
vena porta, qux ex caua hepatis parte procurrens,in ventriculum , lienem jiributio, 
inteftina, 8 c epiploon diuaricatadefinit. Tertia vmbilicalis dicitur, qtix 
a fidura, fiue iciffura, fiue rima hepatis ad firtus vmbilicurn'exciirrit, ibiqj 
inferitur, vt ex vcero alimentum fxtui euehat. Edito autem puero fixe 
vena tota marcefcens, &c vieta facla in ligamentum degenerat.Quarta,ve¬ 
na arteriofa dicitur, qux venx officio fungitur, licet ratione ftruuStiirs fit 
arteria:*&: hxc in pulmonem difpergitur. Quinta,venofa arteria nuncupa¬ 
tur, quia arterix officium, Sc venx fttu&uram habens, varios emittens ra¬ 
mos in pulmonem abfumitur. Laurentius, <Sc re&e, duas tantum venarum 
differentias admittit, cauatn, & portam . Nam vmbilicalis portx propago 
efl.-artcria venofa venx caux foboles eft: Vena arteriofa fuam habet cum 
aorta continuitatem per vas arteriofum, 3 c arteria vere dicenda. 

De Vena Porta, 

E Caua hepatis parte vena non exigux molis,qux ideo aliquatio a Ga¬ 
leno id eft, magna nuncupatur, prodit. Dicitur etiam npoc 

rj&travK&s id eft, ad portas: quia veluti hepatis porta eft, vbi omnes 
in vnum veluti truncum prope hepar colliguntur, coeuntue meferaice,feu 
venx m fentcrijjvt habet Gal.li.6*deanatom.adminift.c.6.&; vt c.i t.eiuf- 
dem lib. oftendit his verbis: Hoc namque (.i. hepar) vifcus venas ex me- 
fenrerio, ad concauam iplius partem pertinentes, excipit : vocanr a. hunc 
locum, in quem omnes venx colliguntur, portas iecinoris. Lib. quarto de 
vfu patt.c. 1. venarum meferaicarum officium vfumue deferibens, huius 
nominis primam inuentionem exponit hoc ordine: Hx autem (id eft me- 
feraicxvenx) quemadmodum baiuli in duitatibus purgatum in prom¬ 
ptuario frumentum, in aliquam communem ciuicatis deferunt officinam, 
concoquendum, & vtile ad nutriendum mox futurum: fimili modo prius 
elaboratum in ventriculo alimentum ven? ipfx deferunt ad aliquem con-- 
co&ionis locum communem totius animalis, quem hepar nominamus* 

Ingreflus autem in locum huc inultis anguftis vijs diuifus» vnus eft, quem 



Vena por¬ 
ta. 


Primi fa¬ 
muli a ve¬ 
na porta 

orti. 


Praei pu au 
porta dire¬ 
ptio. 


Rami [ple¬ 
ri i ei dittifio 


Alia [ple¬ 
ni ci di (tri¬ 
butio , 


Vdfi sbre- 
tth vtilitas 

Rami [ple¬ 
ri ici vfus. 

Rami me- 
se ter ici di 
tiifio. 
Ramus ha- 
n/orrhoida 
lis eiuj^ue 

VjllS. 


178 LIBER TERTIVS 

Vir quidam antiquus natura: opinor peritus, nominauit portas: a quo fem- 
per'idem nomen in hunc diem manfit. Quin & H>pp. iple, ac cum eo vni- 
uerfa Afclepiadartim familia ita nominaucrunt,laudantes fapientiam pri- 
mi illius, qui difpefationem eam,qua: animali ineft, ciuili aftimilant. Pro¬ 
pter hoc vena: porta: officium ita a Gal. varijs in locis expreflum , eadem., 
hepatis manus appellatur: quia per hanc, tanquam manum quadam, chy¬ 
lum ad fe prolevat hepar. Ob hoc idem ofhcium, quo chylum albicacem 
ad hepar defert, vena laCtea ab Arabibus dicitur. 

Innumera: vena: porta: radices per hepatis cauum dirempta: in vnunu 
coeunt caudicem, eo modo, quo vena: porta:, fplenica, & alia:, a parte ex¬ 
teriori. Ex hoc caudice prope hepar furculi quidam, numero quatuor ex¬ 
tenduntur. Quorum primus cyfticus appellatur, qui ex fuprema & antica 
eius parte probitens, in collum, corpufq; folliculi fellis difpertitur, in ca¬ 
pillares penitus definens furculos. Secundus furculus Gaftricus dicitur, 
quod pvetenues venulas in ipfum ventriculum, & pylorum tranfmittat. 
Tertium germen gaftrepiploicum a Syluio & Laurentio dicitur. In fun¬ 
dum dextrum ventriculi, & epiploon abfumitur. Quartus furculus inte- 
ftinalis appellatur, quod per duodeni longitudinem excurrat. 

Poftquam quatuor illos exiles furculos truncus porta:a fc expandit,in_. 
duos rurfus infignes ramos finditur, quorum vnus mefentencus, alter 
fplenicus nuncupatur . Hic tenuior,elatior,& finifter rifitur : mefen- 
tericus vero humilior, ampliorque eff, & in dextrum fer. ur. Ramus fple¬ 
nicus , quamuis kleo dicatur, quod in lienem feratur, quatuor tamen fur¬ 
culos a fe diffundit antequam eo perueniat. Primus eft Gaftrictis >qui 
in gibbam ventriculi partem difleminatnr . Secundus eft epiploicus 
dexter,qui in dextram inferioris epiploi partem quofdam diffundit lurcq- 
los,quofdam vero ad inteftinum colon. Tertius coronarius ftomachicus, 
omnium aliorum maximus, ad fima ventriculi partem accedens,in duos 
dirimitur furculos,quorum vnus fupernum orificium ventriculi, corona: 
inftar, cingit: alter furculus ad pylorum defeendit. Quartus furculus a 
fplenico proueniens ,Epiploicus pofteiior dicitur j quia ad pofticam epi¬ 
ploi partem , & parteinteftinicoi. dorfocommifsa diffunditur. Poftquam 
hos quatuor furculos a fejplenicus cttffudit, poftmodum in duos finditur 
ramos, & hi in alios, aliof que, donec in cauam lienis partem, & tandem 
per varios diremptus in totum lienis corpus diftcminentur. Verum,ex ra¬ 
mo adhuc fplenico prope lienem furculus quidam diffunditur, ad finiftru 
ventriculi latus, vas breue fiue venofum didtum. Per hoc vas fuccus me¬ 
lancholicus transfunditur ad ventriculi fundum, atque os , vt fua acerbi¬ 
tate , acidiraceque appetitum excitet. 

Rami Ipicnici praecipuus vfus eft, nutrimentum ad ventriculum, & ip¬ 
fum lienem euehere, & vna cum nutrimento humorem melancholicum 
ad lienem. 

Secundus vena: portje ramus,fplenico multo amplior, mefentericus ap¬ 
pellitur , quod ad mefenterium &: inteftina per innumeros diremptus di- 
fpergatur. Licet tam numerofos in mefenterium fpargat riuos, hi tamen», 
adeo exiles funt vr nulli appareant infignes, praitet ties ramos j quorum», 
primus hamiorrhoidalis nuncupatur, qui ad extrema coli ,& ad inteftini 
recti longitudinem,ad anumvlque excurrit •, quem anum exilibus ramis 
oibiculacim circumflexis amplectitur. Huius rami vfus eft talis : Lienem 
aliquando obftiu<ito melancholicus fuacus commode expurgari nequit; 

quare 




fl&morrbe 
tdes exter - 
»<e. 

Ramus c<t- 
calis. 

Ramus me 
(entericus. 


Ai efcraica 
ru munus , 


.DE PARTIBVS. l 79 

quare idem humor ad hunc ramum veluti 'regurgitans ,vel melancholici 
fanguinis portio non potens totaliter deorfum ad lienem defcendere,fecu- 
dum aliquam fui partem per hunc ad anum protruditur, < 5 c tandem orifi- 
cijs referatis exterius profilit. Hxc eft venae hsemorrhoidalis interna: de* 
feriptio ..Per hanc autem fuccusmelancholicus inutilis,& redundans per 
lucida interualla expurgatur. Externas aurem haemorrhoidas hypogaft ri- 
cus defeendens ramum ad exteriorem anum diffundens, procreat , & ple- 
thoram deplet. Verum harmorrhoidalis a fplenico ramo non raro ortum 
ducit. Secundus ramus alicuius notae, escalis, quia ad caecum inteftinii 
excurrit, nominatur. Tertius, & praecipuusxorius nomen retinens , mc- 
fentericus appellatur , innumeros diffundens framos, qui oblique inter 
duas inteftinorum tunicas producti terminantur. Nequaquam enim ad 
inteftinorum cauitatem hiant, ne fanguinem, quem in fe continent, ad 
mreftina diffundant. 

Venularum meferaicarum vfnm cum Galeno diximus: chyli enim ten¬ 
uiorem ,& fuceulentiorem partem exugunt ,Jeique fanguificationis rudi¬ 
mentum tribuunt, &jad hepar euehunt. Ha: eaedem venula fanguinem 
ad inteftinorum nutritionem deferunt: fcd quafi diuerfis temporibus vi- 
ciffim fua haec munera complent. Secundum autem natura: legem, paucu 
fanguinem continere debent,dum animal appetir.Quare chylus confcduis 
quafi libere permeat. Si vero fanguitie referta: fint, St chylus ad eas defe¬ 
ratur , inde varia: nafcuntur oblfi ucftiones, St naturalia officia non conle- 
quuntur. 

Radices vena: portae, fecundum maiorem fui partem, per caua iecoris 
fparguntur, paucae vero per conuexa. Ex aduerfo plures vena: caua: radi- 
ces per conuexa deferutur, pauca: vero per caua hepatis. Extremitates ra- -(itia\xomo* 
dicum vena’ porta inferuntur anaftomotice in medias radices vena caua: f ls ra “ lCH 
St e conuerfo extremitates radicum vena caua: in medio radicum vera: njenA cau * 
porta anaftomotice etiam infiguntur •, vt inter alios optime animaduertit ^ P orU an 
Laur. qui elegaatiflime hanc venarum diftributionem fuo more depinxit. t q. mstnc Q* 
Verifimile ergo eft, in meferaicis, tanqua porta ramis, fanguinem prapa- • 

rari,- in radicicibus vcn<£ porta fanguinem confici, in caua vero radicibus 
adhuc perfici. 


DeVenaCaua, 


V Ena caua ideo dicitur, quia maiorem, amplioremque cauicatenu 
quam carcra omnes vena St arteria, obtinuit. Vnde per antono- 
mafiam WaZm, ,id eft canam, aut ventrem ,* aliquando vero ^uc>c- 
aZo», id eft, magnam appellarunt. Imo Galenus non magnan? fimpiiener, 
ied jbjjQhiCci fityis-Uu ,id eft, venam maximam appellat.Hipp.lib.2 Epid. 
nv&rifku , id en, ie cora lia vocat. Arift.venam maiorem, aortam minorem 
appellat. 

Vena caua diftributione paucis comprehendit Gal.lib.4» de vfu par.c. 
5.Sed c.^pracedenti bile ad vefica fellis, melancholiaad lienem relegari 
asaguine in cauis iecoris elaborato, hac ferie docet: Poftqua igitur depo¬ 
li. 1 , qui apparatur in hepate chymus, hoc eft, humor ad nutrimentum 
animalis, praediifta duo excrementa f bile St melancholia ) St ab innata-» 
caliditate coctionem eft adeptus? ruber iam& purus furfum ad gibbas 

par- 





C AHA. 


Syh+ius & 


,8o liber t e r t i v s. 

parces hepatis afcendit, portionis,abitcrfionifque ignis in humido diui- 
ni calorem indicas , vt Plato dicebat. Er in principio fequentis feriatiim. 
hxc habet .-Excipitautem ipfum fanguinem illic vna vena maxima,ex 
^ gibbis hepatis enata , qux ad vtramque animalis partem fertur, fuperio- 
Ortu vene lem fi mu i & inferiorem: diceres fane feu aqua: chidfcum quendam plenum 
fanguine ipfam c(Te, riuofque quamplucimos a fefe manantes habe¬ 
re paruos & magnos, in omnes particulas animalis diftribucos. Libro 
it>.de v fu part.c.2.compendiofifIime cam cum magna arteria fic depin¬ 
git : Siquidem arteria vna maxima'a corde eft producta, velut truncus ia 
rmilros palmites ac raradsxdiuifus. Vena aurem] (quam propter magni¬ 
tudinem cauam appellant) ex gibbis hepatis furfum ac deorfum proce¬ 
dens trunco cuipiam bifido eft affimihs : propterca quod & corporis no- 
ftri alia quidem pars eft hepate altior, alia v. humilior. Hipp.lib.z.Epid. 
fedt,4.iudicio Galeni, eam fic optime, fed breuiter diftnbuic: Iecoraria 
per 1 umbos ad magnam vfq,- vertebram (os facrfi intelli git) deorfum; fcr- 
turj ex hepate vero fublata, per diaphragma cor redta,deinde iugula petit. 

Exactius tamen ,quam a quopiam, vena caua a dodtiffimo Syluio de- 
fcnpta eft, quem nos >vti doctus Laurentius, alijque fere omnes fcripto- 
res anatomici,qui poft ipfutn fcuipferunt, fedtabimur. Illi enim,& do- 
Laurentius cSLiffimo Laurentio plus in rebus anatomicis, quam alijs tere omnibus,de- 
Seriptores bernus. Radices ergo venar caux in vnum caudicem truncumue in gib- 
pr<£ aptu . bis hepati coeunt. Idem truncus ex hepate emergens, in duas partes, 
tanquam praegrandes ramos,diftribuitur. Ramus vnus furfum ad fupe- 
riores corporis partes protenfus, vena caua afeendens appellatur. Ra¬ 
mus vero deorfum ad fpinx longitudinem excurrens , vena caua defeen- 
dens dicitur. / 

Vena defeendens aorta: incumbit ad initium offis facri vfque, & in fuo 
defcenfu quafdam]propagines, tanquam furculos,a fe diffundit-, ita vt fint 
quinque paria,vttinq,- lanius vnus.Primu par adipofum dicitur,quia ad ex- 
Vcn*caua tcriorem renum tunicam adipe veftitam fertur. Hanc ab emulgente ali— 
dejccmcns quandoenafei obferuauit Laurentius. Secundum par furculorum,om-* 
quin<jj (par niumque ampliffimum, renale ,quia ad renes: emulgens >quia ferum ad 
git pariae renes deducit,appellatur. Vena hxc emulgens, antequam in renis cor- 
anteajta in p Lls diuaricatur, in duos finditur ramos; vterque horum in alios duos, 
tliacas di- fi e i nC eps, donec in capillares delinant .Venam emulgentem duplicem, 
jmbmtur• triplicemque vrrinque in quolibet rene lxpe obferuauit Laurentius. Ter¬ 
tium par fpermaticum appellatur, quod materiam femini conficiendo ad 
tclles tranfuehat. Dexrra fpermatica a trunco vena: caux oritur: finiftra 
vero ab emulgente exilir, non vero a vena: caux trunco, ne ab aorta in lx- 
uam partem inibi declinante > fuo valido motu dilatationis 6 c conftricHo- 
nis, hxc vena, qux ei quali oblique accumberer, rumperetur. Vnde fe¬ 
men in dextro rethculo calidius fxcundiufque,tanquam vim habens pro¬ 
creandi mafeuium, contineri dicirqr: Semen vero finiftri teiliculi aquo* 
filis frigidiufque jquare fxmincum dicitur. Adteftipulos delatx hx ve- 
nx, plexus varios, retis inftar,eificiunCj quia miro artificio inibi implican¬ 
tur. In rxminis vna porcio venx in teilicuhim fertur,altera in fund um ven¬ 
triculi dilpergitur. Quartum par lumbare dicitur, quia vrrinque ad ver¬ 
tebras 6 c fpinalcm medullam nutriendas fertur. Per hoc e cerebro,& fpi- 
nali medulla femen deferri finxerunt aliqui. Quintum par mufculofuiiu 
dicitur, quia ad lumborum mufculos fimul ^ abdomiuis, nutrimentum»» 

defert 



Rami ilia - 


;de partibvs. 1S1 

deftfrr. Ab iliacis ramis > de quibus poftea, fxpc hoc par emergir * 

Poftquam caua defcendens haec quinque paria effecit, circa oflis facri 
principium, in duos infignes ramos, iliacos di&ostanquam ftipites diri- ct * 
mitur. Inibi vena magna cedit aortae» id eft» locum mutat, Sc vena prope 
os collocaturi» arteriaque ei accumbit»ne duritie oflis facri »&c frequenti 
motu, ac plexu, qui circa illam partem fit, arteria difrumpatur, vt com¬ 
muniter aiunt. Vterque hic ramus iliacus quatuor a fe furculos effundit „ 

Primus, vena facra dicitur; quia fpinalem medullam in offe facro inclusa __ , 

nutrit. Secunda vena Hypqgaftrica appellatur, eftque omnium amplifli- er $r ?*~ 

ma-,quia quamplures ramos expandit ad nutriendas partes in inferiori re- mus * 
tre, flue hypqgaftrio-contcntas, vt veficam, vterum, re&ura ipfum inte- U9r J 
ftinum, ad cuius extrema ramuli deferuntur, externas haemorrhoides co- ,. os ex V*~ 
ftituentes,plethorxaliquandodepIetriccs. Tertia vena Epigaftrica dici- **• 
tur, quia in epigaftrij mufculos adeorum nutritionem abfumpta eft. Ma¬ 
ior tum cius portio per redii mufculi longitudinem furfum ad vmbilicum 
fertur. Quidam riuulihuius venx furfum ad mammariae vena: tiuulos» 
ejuibusoccurrunt,extenduntur. Propter anaftomofim ,quxin hoc oc-* 
curfufit,oritur,(vtaiunt)confenfusille mirus mammarum &vteri. • 
Epigaftrica faepe a crurali ramo, de quo mox,cxurgit„ Quarta vena pu¬ 
denda appellatur, quia ad viri,&: facminaepudcnda nutrimentum afportat. 

Ramus iliacus extra cauitatem abdominis profiiiens ad inguina Sc cru¬ 
ra , Cruralis nomen obtinet. Vnumquodque ergo crus fuum obtinet cru- 
xalem. Quanjplurimis autem ramis per vniuerfiim crus ad digitorum pe¬ 
dis excrema fruticatur. Sex tamen a Syluio alicuius notx animaduerfae sut 
jrenx. Prima eft faphxna, feu venamallcoli ad glandulas inguinis nata; 
per internam cruris partem, inter cutem ,& membranam carnofam de- 
fcendit ad malleolum vfque internu, 8c in fuperni pedis cutem varie diui- 
fa abfumicur. Secunda Ifchias minor appellatur, qu$ e regione faphaenae 
in anterioremifchU‘CUtem,& mufculos inibi contentos diffeminatur. 


Rami 

rales. 


Sex fur cu¬ 
li a crura* 
li orti . 


Tertia vena mufcula eft ,quae induos diuidicur ramos ;quoium minor ri- 
uos varios in mufculos excenforios cutis diffundit: Maior ramus profun¬ 
dius immetfus in feraorismufculos diffeminatur .Quarta eft poplitea vena; 
ejusex duobus ramis cruralibus coeuntibus conflata liuos aliquot inpo- 
flicam cruris cutem emittit,turfiifq; per medium poplitem defcendens* 
nunc iiiiatx cutem abfumicur, nunc ad calccm vfq; defeendit ,nunc ad 
externam malleolum ferrur. Quinta eft furalis ,quae in fura: mufculos» 
& cutem-tibia: internae «iflfemmata , circa malleolum internum reflexa./, 


latus internum pedis,fle cutem poilicis^rard alios digitos adit. Sexta-» 
eft Ifchias maior, qin£ fecundum maiorem fui parrem per fura: mufculos 
defertur,rurfus in furculos decemabfumicur;lingulis fcilicet digitis binos 
tribuens. Eadem Ifchias fecundum minorem Iui portionem inter perone 
& calcem ceflac: interdum medium ligamentum perforat, &: rurfus fpar- 
gitur per mufcujum abducentem digitum pedis, & per cutem, Hxc cum 
praefatis Dodtoribus •. 

Vena cauaafcendens, diaphragma, cui atifte ligatur, ne difrumpatur, 
ftarim m fuo exitu ex hepate, peitorat: rurfus membranis interfcpiemibus y t9A c 
<iue mediaftino in thorace ,mediante tunica a pleura accepta , alligatur; M afcedcf. 
poitmodum cordi, cui fuum lacus aperit,vtin ipfiusfinum dcxirum»velu- 
ti in cifterna fanguinern ad fanguinis fpirituofi generationem , &c ad pul¬ 
monum nutritionem,effundat. Huic ideo ventriculo artte colligatur per 

N n ’ auri- 


Thymus^ 

'Rami a- 
fcendentis. 


Vcnecaut 

afcendctis 
in ramos 
duos fub- 
elautos di- 
uifio. 
Subclauii 
rami diui- 

fi»* . 

Ve?i& in¬ 
terna tho¬ 
racica di- 
(Irihntio, 


282 LIBER TERTI VS 

auriculam dextram ciufdcm cordis, Sc per tres illas mebranas tricufpide$* 
Eadem vena caua fupra ad iugula excurrens, ne a fpina? vertebris ludere¬ 
tur, &vtvtrinque ramos ad partium nutritionem tutius diffundat, a na¬ 
tura molle quoddam fubfterniculumpuluinarisindar,aceepit:glandciTL, 
nimirum mollem, & notae magnitudinis (thymus dicitux.) Sic ad iugulum 
vfque truncus afccndens excunit. 

Truncus hic afccndens quatuor a fe fpargit furculos. Primus Phrenica 
vena appellatur»quae maiori ex parte in diaphragmatis corpus abfumitur. 
Eius tamen quidam nuuli ad cordis inuolucrum fpargumurjficuti ad me¬ 
branas fictfpdrTorrag .id cft mediaftinum aut mediadina.Secundus furcu- 
lus coronaria vena dicitur,Grnecis re?ttr/* 7 *# ;quia indar corona: vniuer- 
fam cordis bafim cingit. Simplex vcpiurmuim, raro duplex vifirur. Ha:c 
vena in vniuerfum corpus cordis di (feminatur, fed piirres (urculi in ‘fini- 
ftra eius parte, quam in dextra cernuntur; quia cum iixc pars llniftracraf- 
dor denfiorque fit, copiofiori eguit alimento, quam pars dextra. Ad haec, 
pars dextra portione aliqua fanguinis venalis in fuo finu conclufo lefici- 
yir. Tertias fureulus venae came afeendentis, vena Azygos,id dl, fine co- 
niugio,aiit fine pari, appellatur j quia in dextrum tantum latus expandi¬ 
tur. Haec veRa odio ramulis fruticatur,qui in. fimitrara partem gque ac de¬ 
xtram difcurrunc. Vnde odio inferiores collas ,earumque fpajra nutriunt: 
aefopbago infuper nuroerofos riuulos concedit .Vena Azygos commu¬ 
nionem habet cum venis thoracicis, quae ab axillari vena, de qua mox, 
prodeunt. Propter hunc occurfum Sc communionema rccen toiibus ob- 
feruatam, fedtio ven^e btachij eiuidemiaceris pleuricide affedli magis co- 
fert, quam fedlio ven;e b-racbij alterius lateris . Alcera communio vena? 
azygps elt cum vena adipofa,& venaemulgente, per ramulum quendam 
exiguum ad has dimiffum. Mediante hac comimimone, voluit fallopius» 
pus aliquando in thorace genitu per vias vrinae e uacuiri.Quartus fui culus 
caua: afeendentis ed vena intercoftalis dicta, qua nurrimentum.fpacijs 
incercofialibus trium aut quatuor fiipenorumcollarum fuppeditat. Hac 
vena fispe deficit, vc ob-feruauit Laurentius.. Ea ergo deficiente,vena azy¬ 
gos ramum ad fuperiota codarum interdiana axi fui munitionem expadit. 

Podquam venu caua afeendens quatuor enumeratos furculos etfudit» 
bifida fic, id ed, finditur in duos infignes ramos^ qui fubclaui) nuncupan¬ 
tur, qui infraclaues, fiueclauiculas offa &c iuguium, fitumhabenc pri¬ 
marium. Pars horum ramorumin cauitarem thoracis.recondita tertur:al¬ 
tera vero, pars extra thoracem emergens, ad axillas defertur: Vnde axil¬ 
laris vena appellatur. 

Ab illa vena >quafin cauitatem. thoracis difeurrie, quinque ditiaricane 
tur furculi. Primus ed mammaria vena quas per interiorem derni partem 
inferius.fertur, qua:q; ad thoiacicosmufcuios & mammas, riuulos quof- 
damtranfmittit. Secundum tamen maiorem fui partem ad inferiorem re¬ 
dii mufculi partem.emergit, furculofque aliquot ad totidem furculos ve¬ 
rtas hypogadricte afeendentis mittit, qui ambarum venarum fibi paulo fu¬ 
pra vmbilicum occurrunt. Secundus furculus Thymica vena appellatur» 
quia per illud corpus gland tilofum per interfepientes pcdloris mem¬ 

branas didnbuitur. Tertius furculus ed Capfularis vena, quas per cordis 
capfulam feu inuolucrum pericardium vulgo didtum,fertur; &■ praaerea 
Phrenicis ramulis afeendentis rami fuis ramulis occurrit. Quartus lurcu- 
lus ed vena ceruicalis,qua:per foramina apophyfe&n trauluerfaium cer¬ 
inas 






DE PARTIBV 5 . i8 v ?- 

uicis , in cerebrum percurrit, dimittens ad vicinos mufculos in Tuo dccur- 
furamulos aliquot. Quintus &vlrimas furculus, eft vena Mwfcnla_», 
qm in mufculos rachitas tum ceruicis, tum fummi thoracis diftribuitur. 

Altera rami fubclauij pars, qu? extra thoracem emergit,dura ad axillas P*cr.A ex - 
fertur, axillaris appellatur, vt paulo ante di&uraeft. Ab hoc ramo axij- tra thora- 
lari tres veni deducuntur. Purfta Thoracica appellatur, qui duplex eft, cem etner - 
vna qui ad mammas & pectorales mufculos ,& pricipue ad pectoralem gemis qua 
6 c ferratum nunorem: altera vero in pofticos thoracis mufculos diflemi- axillaris 
natur. Harum venarum tres rami>interdum quatuot cum tribus aut qua- elicitur di - 
tuor vem azygos ramis coeunt,inquit Laurentius. Secunda vena ab axii- flribmi^» 
lari prodiens, Bafilica dicitur, Hippocrati interna > alias iecoraria, iiuo Bafilica-’ 
hepatica. Hanc in duos adhuc ramos difpefcunt,quorum vnus profuda duplex- 
bafilica appellatur, alter bafilica fubcutanea . Profunda bafilica axill arem 
arteriam, Sc tertium par neruorum ad cubiti flexum vfque concomitatur. 

Inibi autem in duos ramos difeinditur, quorum vnus cum radio efie pro¬ 
tenditur , quofdam a fe furculos fpaigeus •, in pollicem nimirum duos , in 
indicem alios geminos, in medium digitum vnum . Alter profundi ba- • 0 

filici ramus olli cubiti per tendinum mufculorum anulum coextenditur, 

& totidem furculos expandit: in medium videlicet digitum, vnum : in_> 
medicum,fiue anularem dignum geminos , <5 c ita auricularem iiuu 
minimum digitum alios geminos: Bafilica fubcutanea per cutem excur¬ 
rens ad cubiti vfque arriculationemdilcurrit>& inibi in duos fcinditur ra¬ 
mos: quorum vnus ad internum cubitum delatus , cum humerarii, fiuc 
cephalici veni ramo vnitur jSc ex huiufmodi coitu fiue mfeitione ori¬ 
tur vena communis , Mediana vulgo didia, Arabibus vena nigra . Alter Alediatial 
ba filici fubcutanei ramus per infernum brachij latus extenditur, ramu¬ 
los vicini cutnfubiedtifque partibus concedens.Tcrtia de mu vena qui ab 
axillauprocedit,eft cephalica,fiue capitalis,• quia an atfedHbus capitis Cephalica,, 
Medicor.uiflu non raro aperituuab Hipp. externa dicitur,quia per biachij 
exteriora diuaricarur, ficuti bafilica per interna: A multis humeral ia,quia 
per humerum prius, quam ad biachij longitudinem porrigitur, recurrit. 

Hic vena inter mufculum deitoidem , & tendinem nnulcuii pedforalis 
verius fupeiheiem ad cubiti vfque flexum percuriit: inibi in duos diuidi- 
tur ramos,quorum vnus in interiorem cubicum oblique delatus, cum ba- 
filici ramo coit, & venam communem, fiue medianam par it: alter vero Ai edi an 
grandior ramus ad medium radij ollis defcendic,iiiinc oblique ad carpum 
fertur,& extcrnam s manum rcre toram irrigat, ramulos vndiq-, fprugens-, 
confpicuum tamen de notatu dignum furculum inter annularem .& auri¬ 
cularem expandit,qui Arabibusfaluaceilanuncupatur. 

Ramus lubclauius, a quo axillaris vena denuata eft » quam prilmim_» Supercla- 
fupra claucs protenditur, iupraciauius a Dodblfimo Syiuio dicitur. Hic uius in in - 
inciuos;mfigues ramos dirimitur, qui veni paymJif ,id eft>iugiriares ierntirni& 
appellantur; quarum vnaexterna, altera interna nuncupatur, hxterna externa' iu 
iuguiaris in brutis maior, in homine minoijvifitur . Ber ceruicis latera-, gulaie eu- . 
inter cutem &carncfam membranam abiens, in ■ mufculos vkinos tamu- uiditur * 
los quainplurnnos fpargic. Ad fauces delata, in duas partes diuiditur, 
quarum vna in mufculos laryngis, hyodis , & lingui abiumitur ,• alteris 
fubcutanea, in labra vtraque ,pinnas narium, fronrem, toram (ere fa¬ 
ciem , maiorem oculi angulum (qui lciiicet iuxca nafum ficus eftj & par¬ 
tes auuupoitcriores ruos diflfimdirriuos.Iugularis interna in heminepnfi- 
■.<& hn z gnior 


4*4 LIBER TERTI V S 

gaior eft externa propter cerebri magnitudinem, quod ideo copiofoeget 
alimento. Per latera ceruicis afccndens ad mufculos laryngis & lingua: 
plures dimittit propagines: rurfus per foramina cranij. in dura: menyngis, 
(lue dura: matris finus afcendit,a quibus finibus innumeri venarum ri- 
uuli prodeunt, vt ambar raenynges & cerebrum nutriantur. Sic cum do- 
dfcifllmis AnatomicisSyluio"pra:dpue tk Laurentio, venarum omniunu 
Pfus vena diftributioneraaflequuti fumus: quarum omnium a caua dependentium 
vwru . vfus eft, fanguinem cunelis corporis partibus ad fui nutritione difttibue- 
re,atque conferuare. 

Neta i- Notandum tamen eft, in maioribus crurum & brachiorum venis val- 

uulas quafdam repertas efle, qua* nimis celerem fanguinis curfum deor- 
fum motarentur >qui curfusin trunco vena: caute cohiberi non debuit - ' 
Neta i, Proindeque vena: cauaedudtus peruius eft:.. 

Notanduim praeterea internas venas cui^ extern;s,cfcxtras cum finiftris* 
infcrnascum fupernis ,per quofdamcoeuhres ramulos communionent, 
habere-,. 

Nota 3 » Notanda rurlus nonnulla cum G<tL ltb. \6. de vfu par.c.vlt. Natura, 
inquit ,fumma cum aequitate partibus omnibus venas diftribuit r Cum 
autem nutriri corpora fit neccfle , quod indies vacuentur, per curem pra:- 
eipue, perquam triplicis fubftantia: efflnuiumfir, copiae fubftantia: quae 
derluir, alimentum aequaliter correfpondeie debet, Defluit autem plu¬ 
rimum fubftanrix a calidis ac mollibuscorporibus, & ijs, quae mouentur 
aflidue ,aut vehementer: minimum autem fubilancia a frigidis & duris, 
quae moderatas obeunt a&iones . Frigus autem corpora denfat, cogit, ac 
conftringit .probibctqnefiibftanuae defluuium. Calor vero contra, cor¬ 
pora rarefacit, liquat, tenuat, ac digerit . Quin etiam, fcquod ad fub- 
ftanciam ipfam attinet >qua durior quidem eft & lapidea, permanenseft, 
nec facile difiipatur: qua: vero humida eft , ac mollis,celeriter quidem a 
calore in halitus tdbluiturddedquc cito perit,arqueexhalar.Pulmoni igi¬ 
tur omnia infunt , qua: ad celerem vacuacionem pertinent i nam 8 c mol- 
liifimus eft >&calidilfimus, motuque agitatur perpetuo . Oflibusvero 
infunt velut ex diametro cum eo pugnantia: etenim frigida funt, & dura, 
bonamque totius vitae partem quiefeunt .• Ob eas certe caufas perdurat 
ipforum fubllantia, nec facile difloluitur. Ne igitur mireris, fi ijs qui¬ 
dem natura exiguas adeo tributtvenas,vt ne clare quidem appareant* 
etiamfi animal magnum fuerit: pulmoni veto vena maxima a corde in¬ 
ferta eft : quia copiofo eget alimento. In medio autem pulmonis &c of- 
fium , fune reliqua: partes corporis*,qu? prout laxiores,duriorefue > 
prout quiefeunt, aut mouentur, & prout frigida: vel calida: funt,propor- 
tion.uum expollulant alimentum. Exceptiones tamen quafdam Galenus 
hoc modo facit: Nonnulla: autem partes, tametft fubftantia finr durio¬ 
res, vc cor, tamen propter caloris natiui copiam,aiimentum copiofius 
co.nfumunt: alia: vero , quanquam fint molliores, vr cerebrum , minus 
tamen ob caloris inopiam digeruntur. Hxc fcire iuuabit.. 

Adhuc animaduertendum eft id , quod ibidem Galen.ait, nullam at- 
teriam fine vena comice in corpore extare: non ullas tamen venas ad cute 
terminatas, & ad brachia cruraque extenfas fine arcerijs efle. In internis 
tamen partibus vix atic nullatenus id contingit :nam ipfic nutnerofsc ve¬ 
na: porta: propagines ad inteftina >omentum , ventriculum, &: lienem-, 
deducta i comites habent arteriolas:quas, vt dixi ( unquam venas la¬ 
cteas 




DE PARTIBVS. '485 

&ea$ pofuit Af ellius . Vfus igitur venae cauae eft fanguinem conferuare, Veut caup 
& diftribuerc. " vfus . 

C A P V T VII. 

De lnftrumentis Generationis. 

Q Voniam quedam partes generationi additae" extra peritoneum pro¬ 
pendent, diftfndio capite omnium naturam examinare decet. Pri¬ 
mo aurem loco vafa fpermatica id eft dyyntt wefiptanKA-, fc •sretpti- 
srKtvrud , id eft, praeparantia occurrunt: qux quatuor communi¬ 
ter numeratui :dua: venae,& totide arteriae.Vnde emerferint h£ ven£,paul% 
ante,duin fpeimaticumpar venaru exponeremus,diiftueft.Simili modo ex 
aorta geminae piodeur arteriae fpermatice.Haec duo vaforii paria peritonaeo 
alligata,abdominis cauitatem tandem egrediatur* non quidc nuda, & fine 
babituma inuoluta funt productionibus quibufda peritonjc, quas mufculi Vaforunu 
cremafterici di< 5 bi comitantur.Sic a. excurrentia deorfum haec vafa pxope fpermatica « 
epididyraides , & teftes coeuntv& rurfhs ad epididymides 5 & teftesferun- rum exitus 
tur; vbi varijs fpiris intorta , vanjsquc anfractibus implicita figuram refe- extra peri , 
runt vitium, aut hederae capreolifatae „ Vnde a nonnullis haec vafa ita ira- tonaunu 
plicita contortaque in lefticulis, pampiniformia,& hederifoiraia appel- ' 
fantur. Alij«f/x mutte wxty(ut , id eft, retiformem plexum vocitant. Ha¬ 
rum arteriarum & venarum anaftcmofis inibi confpicua eft ► De his va¬ 
fis Gal.ita loquiturlib.r.de femine c.ij.A rteria& vena ad vrrumque te- 
ftem defeendere confpiciuntur, non retfto itinere, vt reliquae omnes,fed 
inftar capreoli aut hederae varijs modis inuofurae r vnde & puto,a diffc- 
itionis Profeftoribusparrim hedcraria,partmu capreolaris natura ipfarum Materiae 
fuit appellata. In his vero capreolis, & anfractibus, quos faciunt, ante- feminis iru, 
quam ad teftes perueniant, aibefcere paulatim fanguinem videre licet: vafis fptr - 
tum demum, vbi iam ipfos teftes attigerint , feminis fubftanna in ipfis muticis aU 
manifefte apparet &c. / hefcere in - 

Horum vaforum officium effrprima rudimenta femini conrribuere.Ideo cipit • 
autem vafa praeparanda dicuntur;quoniam in ijs multifariam implicitis 
fanguis albefcereinchoatper tvippoL'» id eft, irradiationem teftiu:n:ficu- 
ti venae in virtute hepatis faciunt. Alterum vfum iftis venarum plexibus Vaforurru 
tribuunt,vr nimirum diuturno tempore materiam femini coficiendoido- fpermatico 
neam retineant: nam fi ftatimpraeparareturdtominem ad libidinem perpe- rum vfus • 
tuo ftimularet. Haec funt venarum fpeimaricarunr officia. Arteris vero 
ratione caloris in ciscontenti teftibus .vigorem tribuunt, 8c feminis con- 
fe&ionem iuuant: imo fanguisipfcarteriahs venali commifcetur,& ma¬ 
terialis caufae rationem induit * 

In vafis itaque fpermaticis fir prima feminis praeparatio,fecunda vero in Secunda^ 
cpididymidibus.Galen. enim lib.i.de femine & lib.r4.de vfu pare, fangui- feminis prp 
nem in vafis fpermaticis dealbari ,fed magis in epididymidibus affirmat, paratioiru 
Controuertitur, quid fit epididymis. Archangelus Piccolhomineus Ve- Epididy- 
falijerrorem fequutus epidydima vocat membranam immediate tefticu- midibusf.t. 
Ium ambientem, ortaroque a menyngrbus,neruosin teftes propagatos in- 
uoluentibus jdiciturenini, inquit, a id eft, a teft« , quem circum¬ 

da;, 


Quid Epi- 
didymis 
Valento* 


Epididy - 
misvpti* '* 


Quomodo 

Epididy— 
mes dva- 
fis fperma- 
ticis difcre 
pant. 

Epididy- 
ms para- 
flata vari- 
cbfit coma 
ni ter nun¬ 
cupantur . 
Paraftat.t, 
Heropmlo 
qU.t. 

Epididy¬ 
mis Laure 
tio quid. 

V erus or¬ 
tui Epsdi- 
dymdis* 


2$6- LIBER TERTI VS 

dat , id eft circa didymum. Quod attinet ad nominis etymologiam, noru 
ionge a veritate recedit J fed volens membranam illam elfe epididyma^, 
poft Vcfalium deceptus eft , quia non ad conficiendum femen, fed ad re- 
ftiendum cefticuluir» amatura prtjdu&ajeft. rLopge enim diftat a materia 
feminis. Regius ergo Galenus de epididymide loqurrurlib. i.defem.c. 
if. hac ferie: Arteria igitur, & vena (fp«rmatica: fciiicet) a concepta¬ 
culis dorfi (id eft, a vena caua deff endente Sc aorta) ptofedhe per ilia de- 
orfum feruntur, vfque dum ad ceftium inuolucrum,&: appendicem per¬ 
tingant, quam epididymidem appellant t quafi fupergeminalem dicas: eft 
autem fupergeminalis pars quafoam animalis, gemini, hoc eft tcftis capiti 
fuperimpofita id quod nomen ipfum pr? fe tere:ex qua multae fiftulae fero- 
fo.quodarn humore plenae permeant. Epididymis igitur tefticuli appen¬ 
dix capiti eius impolita a Galeno dicitur. Eius naturam vfumque plenius 
kb.14. dc vfu part.c. 14. & vit.hunc in modum exponit: Cur autem na¬ 
tura, inquit, non in ipfos teftes fpcrmacicum vas infcruirded nuncupatam 
epididymidem mediam amborum locauit ? quoniam laxi admodum te- 
itkes, dc cauernoli ac molles cum fpcrmaticis vafis denfis, fortibus, ac du- 
ris,coale'fccre tuto non potuerant. Quare hic quoque, qu.e f?pe iam mon- 
ftrauimus,natura efieciife videtur, corpora fciiicet, qua; fubftantiam ha¬ 
bent contrariam, noti vniuille, fed feuiper in eo elaborafie , vc vinculum 
quoddan? nece ific udi tus inter lpfa medium collocaret. Quantum enim 
robore, dc denfitate, Sc duritie epididymis a fpermaricis valis fuperatur, 
cdntum lpfa teftesfuperat. Quin Sc ex partibus lplius cx , qu? vafis fper- 
maticis inferuntur, fune duiulima:, quae autem teftibus * eae funt moilufi- 
mte: qu.e verd in medio‘funt, omnes ad portionem inter fefe exup erant: 
liquide, quaj funt vafis fpermaticispropinquiores, eae funt duriflimae, qu$ 
teftibus, eadem ratione funt mollilfimae. Vult enim Gal.epididvmes elTc 
partes vaforum lpermaticorum, molliores tamen. Difcrcpat igitur epi¬ 
didymis a vafis, quod fitillis multo mollior,tenuiorquey ratione cuius 
mollitiei Sc tenuitatis magis amica uxis teftibus aduemt, quam vafa fper- 
matica, vtpote duriora. Andveas Laurentius epididymes hac ferie deleri- 
bit: Quatuor haec vafa, fpermatica fciiicet, miro artificio implicata vni- 
cum corpus efiiugunt, varicofum, candidum, oblongum, quod quia tefti 
adhxret, eique incumbit. Epididymis dici folet. Anatomici fere omnes, 
Paraltacas vancolas appellant: Paraftatas, quafi aditantes teftibus: vari- 
cofas , quod varicum m morem varie impliceotury licet Herophylo mapa» 
?£tcu wprotifieifyV aricoli adftites fint veliculo illa: mxta veficaiii vrinariam 
polita;, in qua»ciaculatOria vafa femen etfundunt.Epididymis ergo corpus 
eft oblongiijVCriqy celtis extremo adherens,in medio aliquantula dehifccs , 
excoquedo Sc dealbando lemini dicacum. Corpus hoc altera lui parte ad- 
mictic pr^parantia quatuor y altera vero emittit deferentia duo vafa, mc- 
diamque meer vafa, Sc ceites naturam habet: in luperficie quippe mem¬ 
branorum apparet, fed intus glandofum eft, Sc aHpttyyUfte . bepatatur fe¬ 
re totuura teitibus» hauee tamen per exdes nftulas cum illis conciniutatej 
vade vis illa manat r *$&iUclt3 y» iwr/xit.Eiegater laue iuo more led obfcure. 
.Nam dum ait, Epiduiymas ex quatuor vaforum coitu coalcfcere, rem, vt 
in fe eft, non exponit,- quoniam duo tantum vafa dextra ad dextrum tefti- 
culum, duo autem iiniltra» venammirum & arteria ad finiltrum tcfticu- 
culum percingunt. Ex duobus ergo vafis capiti ccfticuli implicatis epidi¬ 
dymis oritur,m qua femen quam in valis fpermaticis multo melius elabo¬ 
ratur. 



D/E P A R T I B V; S. 2 8 7 

ratur, albefcitquc j completius tamen adhuc in corpore tefticuli perfici¬ 
tur,ad quod per exililliipos duftus ex epididyme deducitur ibidemque in 
ipfis exilibus vafis vi feminali tefticuli >ficuti fanguis in exilibus venulis 
hepatis , vel in ipfa tefticuli fpongiofa carne, ficuci fanguis in. fubftantia 
porofiore hepatis fimul, & venulis, iuxta antiquorum opinionem, con¬ 
coquitur . 

Duplex eft epididymidis vfusrprimus, vt fit veluti medium inter vafa-, jr pi^ ym i 
feminalia & teftes: Secundus, vt in ea melius, quam in fpermaticis vafis, v r HS 
femen elaboretur. J ' 

Poft vafa fpermatica peritoneum egredienda & epididvmas, tertio lo¬ 
co teftes perpenduntur Teftesa.Gr.Tcis fyxus dicuntur o’\xoi, T e [}; s 
Kva.fA.oi, JVJVjm#/ etiam ab Heropn vio appellantur,quali genu- 
«i leugemelli. Teftes communiter, quia r>i< Apptthmof tt<n napjvpit id eft 
virilitatis teftes funct varijs epithetis a Latinis ornancurivinies gioL>uli,co- 
lei,lanuini, cliterini. A Plauto vafa. Teftium fitusin maribus cuiuis ap¬ 
paret, fiti enim funt longe a pene , vt longiore morafbi contrahente fan- q ut t( n (i 
guine melius elaboretur,-& copiofius generetur femNvt colligitur ex Gal. ^ 
lib.i.de fem.c. \ f.Teftes numero duo ftatuuntur, vt facundius generetur 
femen: dexter epptroyovof, id eft mafculinus, linifter 3 wAi^cw,id eft faemi- 
mnus dicitur ab Hippoe.quoniam in dextrum tefticulum languis purior dextro 
& minus ferofus ex ipfo vena cauae trunco euehitur j cx quo ideo Cenien Jt7 n »• j.- 
calidius, facundiufq,-generatur. Ad finiftrum autem tefticulum ex eniul- 6 C r \ 
gente finiftra ferofus Unguis percurrit,ex quo femen mulco frigidius, & US J emen ^- 
confequenter ad femina quam maris generationem aptius, generatur.Ob 
id Hipp.lib.6.Epid.ait: Hircire» bi.coire) incipiens , fi dexter tertis intum- mi r ° t ^ Y ~ 
ueric mafculum,fi finifter femellam portendit.Teftes fune corpora qurda Ur * 
mollia, cauernofa, glandulofam carnem habentia,albicantia,oblonga, 
rotundaq,, feminis procreandi, & virium conferuandi gratia produft.\_,. ^ xerte ~ 
Semen concoquunt vi peculiaris fuafubftanti a calida & humida, laxa:, tuma ‘ s 

cauernofa, &: albicantis. Virtus hac intenditur ratione rotunditatis oua- 
Iifq*, figura: quam poflident: nam praterquamquod talis figura ad eorum m '' tr , tH “ 
tuitionem, ne ab externis occultantibus occafionibus laedantur, confe- mens J' s,mtm 
rat, vt calor natiuus intimius vni^tur, plurimum iuuat. Quod autem in_, nam & ent ~ 


teftibus fimul & vafis femen gemeretur, patet ex Gal.iib.i.de femine ca.p. a-. 

1 2.14.&: 1 j.Et lib. 14.de vfu parr.c. io.vbi hac habet. Vena n. fiipcriacet, 
fubiacet autem arteria ; vtraque flexus multos numero aquales efficiens 
inftar capreolorum quorundam varie implexorum : quo implexu fanguis 
Sc fpirkus, qui ad teftes feruntur,diutiflime coquuntur,clareq-, cernas hu- e 
morem, qui in primis plexibus habetur, adhuc fanguineum, m lequend- ^ emen 
bus deinceps magis magifqj albefeere, quoad in omnium poftrcmis totus P r *P ar * r2 '' 
albus omnino fuerit redditus: qui flexus poftremiin teftes terminantur. u ™ s va P s 
Teftes vero cum fint laxi,ac cauernofi, humorem,qui in vafis carptus erat a ^. n . €fn 
concoqui, excipientes ipfi rurfus percoquunt. Et paulo poft ait, ideo * 

fanguinem in vafis fpermaticis implicatis in teftibus dealbari, quia vafio i lexuS 

illa multis gyris contorta funt: adeoq; cum diu ,imb diutius quam in vllo ' ua! ‘ 0rpinLj 
alio vafe fanguis commoretur, a vafis albicantibus, & cenantibus in fi_JF^^“ 
milem fubftantiam conuertere fanguinem,dealbatur»Flexuofiras ergo va- CorH - * ' K ~ 
forum ,&c diuturna fanguinis& fpiritus mora funt in caufa, cur in vafis L0U " 
cefticulorum materia femimsdhie fanguisalbefcat.Cap.vero 14.L1.de fe- q 

mine a folis teftibus femen formari negat. Nam in vafis > qua ad cefticu- r urtK ' J irn 

i , proiMJi. 

JrOS ^ * 



Tepes 
vim habet 

conficiendi 
femen , & 
roborandi 
cor. 

Eunuchi 
mulieribus 
fmiles. 


Vfus tefhu 
apud Ari - 
fio felem . 


Galenus 

Arifi. con- 
uellit. 


Tefiium 
adminicu - 
la . 


Dux pro - 
prix i tuni¬ 
ce tefiium. 


a 83 L I B ER TERTIVS 

los feruntur , continetur femen. Ergo habent vim alterandi dealbandi 
femen. Praeterea in capreoli forma venae ad teftes feruntur, & non in rebta 
forma. Ergo vt elaboretur femen. Quod autem teftes habeant vim confi¬ 
ciendi femen, & corpus roborandi,fuse probatura Galeno contra Arifto- 
telem lib.i.dc femine c. i f. vbi ait, teftes quafi par robur ac cor ,corpori 
tribuere. Nam qui eos amiferunt, ft igefc unt, veluti altera quadam caloris 
natiui origine priuati, omneque illis corporis robur collabitur perinde , ac 
fi fenes fuerint .Neque lata: amplius iliis venae, neque fanguis floridus eft. 
Arteriae etiam parum & imbecilliter, ficuti fenibus > pulfant. Vnde pa¬ 
tet teftes at?imaiibus, 8 c roboris originem efle, & caliditate multa totum 
corpus perfundere. Atque idcirco, qui ipfis priuantur, depiles non mo¬ 
do mento, fcd toto etiam corpore euadunt, patuafque (vt di&um eft) no 
fecus ac mulieres» venas habent: ac quafialiud quippiam magis, quam-, 
animalia, fint, nulla venereorum libidine afficiuntur; vt in hoc, vel cor¬ 
de ipfo amplius habeant teftes, quod praeterquam quod calidkatem &ro- 
buu animalibus exhibent, genens etiam perpetuitatis incaufa fint; Harc 
Galen. qui maiorem* vim calefaciendi rc It ibus, quam cordi abfolute non 
tribuit, vt Laurentius aucumat, fed vult teftes habere qtiandam vim ro¬ 
borandi corpus, ficuti fere cor , acinfuper efle principium generationis 
& propagationis , in quibus geminis vfibus cor ipfum (uperare videntur. 

Artftoteles > cuius verba citat.Galen. teftes comparabat lapidibus fta- 
minibus appenfis (hos lapides planas vocant, qui ponderis tantum vfum 
exhibent'- In diftenris autem telis , dum deorfum plana: trahunt•, repli¬ 
cationem augent. Pariter teftes a natura datos efle afferit, vt feminalium 
inftrumentomm teplicatio&apertura conferuetur. Lib„f.degener.ani- 
m tl.vbi de acuta & graui voce loquitur, harc habet: Exe&a onmia in fa:- 
JXHuain degenerant; £c quia neruofum robur in fuo principio laxatur, vo¬ 
cem iimilem fauninis emittunt. Laxatio a.eft perinde, ac (i aliquis fides 
intendens appenfo aliquo pondere contentas reddiderit: id , quod mulie¬ 
res qua; telas texunt, facere confueuerunt: vbi enim (tamen intendunt, 
ei qua? planas appellant annectunt. Ita quoque teftium natura femina- 
rijs meatibus appenfa eft, feminarij meatus vente, yena originem in corde 
habet.. Hsec Arift.apud GaLquem videas. 

Facile quidem hunc Ariftotelis difeurfum eneruatGal. probans ea ani¬ 
malia qu.e intus teftes reconditos habent , eos huius vfus gratia non con¬ 
tinere i vt patet in auibus, qui appenlos feminarijs vafis teltes non habent, 
perinde ac pianas,cum intus &: alriori loco fiti effe cernantur,quam fint ip- 
fa vafa,qua: infra collocantur. Ergo procreandi,feminis gratiatefticuii 
concedi funt ,nec elt necefle vt planarum inflat pendeant. 

Teftes venas, & arterias a fpermaricis vafis recipiunt ,• neruos autem a 
lumbaribus neruis,d£ neruocoftali. Vtcrque tefticulus cremaftere,id eft 
fufpenforio mufculo fluitur, ne vafa fpermatica 6 c deferentia comprima- 
tur,laxentur,aucdiirumpanrur: cum pneterea exterius penduli promi¬ 
neant teftes,illi mufculi ab*ilibus ad eos demifli fuiit, vt fuftmeantur» 
fint motus voluntarij participes . 

Teltes habent;duas tunicas libi proprias ex Galeno lib.de difle&r.vulua?» 
dc ex lib. IntroduCtorij Herodoti. interna eius tunica Galeno J^etproe dici¬ 
tur. nvp vocat Rufus Ephefius, hoc eft membranam neruo- 

fam. Eit autem ha;c tunica dura & folida , ac crafla membrana , quae te¬ 
ftium fubltanua intime immediateq, inuoluit, vt eorum mollem laxarnq; 
. carnem 







DE PARTIBVS.' 2 8i 

carnem fulciat, & vt vafa fpermatica lpfis adneCtat. Secuncfa membra¬ 
na hanc primam exterius ambiens Graecis tpv$ptnliif dicitur,quia cius ex¬ 
terna fnperficies ruber, propceT fibras quafdam carnofas, quibus confper- 
fieft. vocant, quia in hac tunica ,veluti in vagina, fiuc_# 

inuolucro, ieu«myT/r«>,id eft, fihqua, includitur ipfetefticulus.Qui¬ 
dam duo extenora tegumenta tcfticulis tribuunt: alij vnum. Nos plu¬ 
ralitatem amamus.Primu horii communium 9 fXi 9 r,of%ii t SfxtA 1 y.Apru‘ 9 i& 

.i.burfam,Graeci vocantiComunitertamen fcrocu vel icortum appellatur* 
quoniam facculi coriacei fimiiitudinem refert • Scoitea dicebantur an¬ 
tiquitus ea quaeuis caua receptacula, quae ex aluta aut pelle conftabant. 

Scrotum autem nihil eft aliud praeter rugofam illam burfam extinum,te- 
fticulos ambos ambientem : quae quidem nihil aliud ad fui ftru&uranu Duo aliaZ> 
accepit, praeter cutem & cuticulam. Alteratunica communis geminos tefticulorii 
teftes ambiens feroto fubiaccr,«S: ortum ducere creditur exipfo pannicu- tegumint*’ 
lo carnofo, fiue ncrueo. 

Quoniam alibi de femine a&urus funa, eius natura hic peculiariter no 
examino, ficuti nec illius humoris ferofi in glandulis procreati , & libi¬ 
dinem cum in vilis, tum in mulieribus excitantis irrorantis infupec 
meatum vrinarium, ne ab viiux acrimonia corroderetur, vtq-, vcficae col¬ 
lum lubricum redderet,vt fic facilius ad mingendum excitetur natura.Vi- 
deGal.hb.14 de vfu par.c.5>.&' 11. 

Quarto loco fefe nobis exhibet vopoidmpixxnwi id eft du<£his fiue va- Vafadtffi 
fa deterentia, auteiaculatoria (quae fpermatica Gal.dicuntur lib, 14, ds.v rentia» 
vfu part.c.vo.)numero bina, $c ab Epididymidibus quibus continua fune 
(exlib.i.de femine c.vlt.) prodeunda, a tcftium capitibus deorfum ad 
fundam vfque cum qiubufdam gyris declinantia, Sc veluti repentia. In¬ 
de rurfus futium per eandem viam, per quam vala fpermatica, afeende- 
bant, eademqueperitonaei productione inuoluta in abdominis cauiratcm 
aftuigunt iifgrediuturque, & obliquo quodam ac flexuofo dudtu ad po- 
fticam ,exterioremque vcficae partem deferuntur, amplificantur, Zc in_, Veficd que 
veficas collo veficae 6 c penis radici infertas terminantur. Haec vafa in fuo feminis coit 
cx epididymidibus exortu crafia moderate funt,&:fungofa}Vt quibuf- ‘feruatricct 
dam placetj 8 c conuoluta vt di&um eft: vbi vero paululum a teftibus re- dicuntur . 
certarunt furfumque vergunt, videntur teretia, candida , & pene cauita- Fafa defe- 
cis expertia , neruifq} fimillimaj vt nimirum fua hac denfirate tutius con- rentia ner 
tineant femen fpiritu refertum, adeoque turgidum: quod quidem exilem uisfimilia 
hanccauitatemfacile penetrat,cum ignea: aereaeque naturae fit. Vni- Semen-» 
cus eft horum vaforam vius , femen in veliculas relatas transferre . ignee, ae— 

Quinto loco conliderandx veniunt paries excipientes & conferuantcs regquc na- 
femen productum; quae duumfunt generum, vt mulas placet. Primo ture eft. 
enitn verinque ad veficae collum , iuxta fphincterem mufcuiuiu lita funt Proflata 
duo glandulofa corpora, quae mp&anas xlwoning id eft giandulofos prae- glandulofa. 
fides aucadftites, velabfoiute proitatas appenanc; funt enim corpora-, 
glandulofa, &c candida fatis, femen recipienria,idqu<§ conferuantia, in- 
crallantia, &c perficientia quae membranula quadam obducuntur, caecif- 
que lpiraculis peruia funt, ne femen facile difflueret. In ijs ergo femen Semen in* 
perficitur & incrafTatur,candidiuiquc redditur, cuna idem, femen ali- glandulis 
bi ferolum fuerit. Alium praeterea vfum haec eadem corpora habent: proflans 
irrigant enim vrethram, 6 c veficae collum oieofa quadam iubftantia, ne perficit ur. 
vrinae acrimonia eaderavrethera rodatur. Tandem coeuadjlibidinem* ^lijvjus, 

Qo ea- 


t 9 » LIBER TERT IV S 

eadem vafa adaugent , quia tenuis humor, quem continuo gignunt» pra* 
ritum excitat, & tirillationem. 

^ _ Secundum genus partium recipientium femen funt veficuif quamplu- 
fr 9 a tt res > q Uas nvp , id eft varicofos adftites appellant. Ha 

V 4 nc<i£, poiica: funt aa mitium ceruicis veficac ; inter ipfam tameru* 

veficam , A: re< 5 tuin inteftinurn Sunt autem defeientium vaforum ex¬ 
trema »vnde Ira: geminae funt>pluribu^tamen anfractibus, varicum mo¬ 
re, implicatae,ne videlicetvmcocoitu femen exeat. Vnde quafi fem- 
per feminis aliquid continere videntur, quod tempore coitus ad vefi- 
ese ceruicena exprimunt.. Dixi, has veficulas aliquid forte feminis fem- 
per continere, non autem femper femine praegnantes effe, vt placuit qui- 
bufdanu,. 

Verum'hanc dodtrinanvaliter expendir Galenus lib;-primo de femine 
cap.M.Veficulas iam dictas deferentium valorum extremitates e(fe dicit». 
& ex his eifdcm veficulis immediate femen in penem effundi docet: Aitc- 
teria, inquit, igitur, & vena a conceptaculis dorfi (id eft, a vena cana., 
defeendente aorta ) protecta: pci ilia deofum feruntur, vfque dum ad; 
teltium inuolucrum appendicem pertingant , quam e pididymi,dem** 
appellant,- quafi fupcrgeminalemdicas. Eltaiuem fupeigeminalis pats^ 
quasdam animalis gemini, hoc elt ce(tis,capiri fuperimpolita, id quod no- 
, men ipfum prae fe iert;.ex qua multa? nftulse ferofo quodam humore plenae 

. ad tcftem permeant.. Huic fupergcminali aitcna, & vena luo ilio anfra¬ 

ctu, tk. capreolo, quem paulo ante dixi, innectuntur: iuique parrem quan-- 
... dam exiguam prius quam teftibus committuntur, difhibuunt. lam vero 
jMtMtum meatus Gtiaaxi genitalis,quem vancofum atliftentem nonnulli vocant,inde 
gtmta,-- g en i turall) haultam ad cohs radicem defett. Et paulo poft: Genitalem-* 
irm appt - ver ^ m caxuni iurfum ferri: atque inde rutius , non tamen extra olla pubis,. 
lAf «cum p Cr jp^ a penetrantem, fuper lpfa decliuem tendere, quoufque fefe ap- 
pue rece - pjj cet ^ ceuiicem vefica', cui coles ipfe ackundtus eft. Lil* 14.de viu part- 
ptjtcu um c 12> .h*c habet: Cum enim teftes vinnque radicem fic enim pu- 

jeminis ty aliqui nominant) circumflent, fi in valis Iperuiaiius aliud nitui 

veJiatcoL- ma chinata, non folum non maiora ipfa fami nis etten det ,led multo* 


ar 


r etiam minora.. Longum igitur quendam vise circuitum lpfis excogitauit». 
varicumqi jp {a q U idem prius ducens furfum ad ilio, iurfum autem per interna dedu- 
tum. cens ad eum vfque locum,vnde pudendum enalcitui, vbi lemen erane 
r erudtura : quo loco multis flexibus ca contorfit, varicofaque effecit,vndi» 
VeUrenUH q Ue pannum, quoad licebat; amplifleando, ac dilatando rccepucuia ca 
4 vtjorwtLj a fq ucnt i a feminis comparans innumera. Ex his, & alijs Galeni didtis con- 
tx rtma-Ji ^ at>ex iftis veficulis femen in colem defein.Quarc ergo femen illis glan- 
tmp icat at c j u |j s p Cl g c j & contineri dicunt Lunioresjcum reucra corpora, illa giandu- 
lofa alterius vius gratia conftructa flut: vt ex Galeni doctrina conflat iib.. 
■0 /TV 4 1 4» de vfu pare, c.^i&c.ii. Primo aurem loco voluptatis in coitu cauiara 
pro; a a , j n q U i cenSj haec adnedtit: Accedit autem eo aliud praeterea quoddam adiu- 
¥** VC !£ U r mentum non afpernendum a corporibus giandulofis, qua vtraque parte^ 
ic a qu.puj co j|j vc fi CJE f unc locata: in quibus dc lpfis humor quidam fpcrmati quidc 
Oam appe l 9 verum tenuior longe continetur ^ Ecce quomouo femen ad nta-» 

Hr * glandulofacorpora non terrimu eat;fed in ipfisferofu.n ^utndam hu- 
Multorn morem ad vanos vfus contineri dixit,vc cap. n. cuatociariiu tn inOuitJ.ac 
error rtpri hac feric: Porro qui humor illis corporibus unduious gignitv*r,in mu* 
mitur. tum vfinanum effunditur ,in mafculis qmucm viu cum lcmine in ma tu 

gem- 





DE PARTIBVS. 291 

cem delatus,in feminis autem 6 c foras in muliebre pudendu efflifus. Vei- _ 
litas autem eius,in vtrifque quidem, tam maribus,quam feminis»eft,quod , . 

ad venerem excitet, quod in coitu deleget, quod denique meatum vrina- *, •ferturtLjt 
rium madore afpergac: in mafculis autem propria Sc praecipua eft, qualis L r 
fcminis in feminis: fune enim inter fe fpecie fimillima, femen quod in te- r JL e n u rZ, 
ftibus feminarum continetur,& humor,qui in glandulofis corporibus /- 

marium eft*, cum & robur, & calor mafcnlorum dccentum in his partibus m ^ 
humorem ita concoquat, vt nihil ei ad feminarum femen defit. Vndc*/ Tt l^ n p xr J t 
opinor, & meatus, qui ex ijs corporibus proficifcuntur, non dubitant va- • 

fa fnermatica nuncupate: ac primus quidem Herophylus *&p*r*T*f */«» - ... , ^ ’ 

nftif d eft glandulous proftatas appellauic: &c qux tefticuhs expianum- * * J 
tUL rmpttriTitf Ktp94n/‘^f, hoc eft, vaticiformes, nominare occupauic*No- 
ftram lemcnuain contra plures tuitus eft Gaien. lib.i.dc femine cap , 6 %&c 
vltimo. 


De Pene. 


S T quid aliud in mundo nominibus ornatum,eft virile’membrum:nam 
fequentibus nominibus ex Gr^cis a Laurentio diligenter co le&is in- 
fignrrur : KdvXef,iTd6n,‘wtoe e*.v[xnv,TvXofi KA&piftKuX», Af*,yx.£or> 4**« 

. Lati¬ 
nis vai> s etiam nominibus Jocatui. Vocatur enim hasta, muto, verpa-» > 
mentula, priapus, fc&pus > veretrum* coles , caulis, virga ,fafcinus vni- 
lis, cauda lalax, neruus fiftularis * gemcale, virile membrum, virile pu¬ 
dendum , 

Membrum h oc virile litum habet confpicuum , cum extra imum ven¬ 
trem penctulumcuniShs vms appareat, & ad extremum veficx colium ap- 
poiitum, ex cap.S.iio. de vtu pait. Eft enim corpus ncruolum , penau- 
lum, praelongum, cauu n ,ac omntquaque fiftulofum (excepta ea pariem» 
quam glandem vocant,) omni hvlraore vacuum,ad vene-rem concitarim», 
& temeu excernendum aptifiSmum, (icuti inluper ad vrinx excrctionerru,. 
Enafcitur autem ex fuperioribus quidem partibus ofiium,tanquam exlo- 
co commodiori. Oftibus veib, & non ahjs partibus mollioribus implan¬ 
tatum eft ; quia-fubitantia neruca, & valida, ik dura , duram bafim , cui 
.inniteretur,expoftulabar; cum quod ad iptius athones tale fundamen¬ 
tum plurimum confert.. Nam m Uu erectione vt rectum,ac ftabilcrotam 
pudendum leruaretar, a corpore ltabili exortum elTe dccuitjvr docet Gal, 
lib. if.de viu part.c.i.&.z. Loftquam durum fimul & cauutn proprium-, 
corpus pudendorum ede oportebat, ex ofle quidem emergit , non aliter* 
quam reliqua omnia ligamenta^ Solum autem ex omnibus erit cauum-* 
quod vtiiicas ita ftaguet, vt cap. primo lam citac. loquitur Gaien. 

Componitur pudendum ex duobus nerueis corpcxiDus,canali, glande^» 
mufcuhs, venis, arterijs, *x prapucio praecipue. Eius a. piaecipuae partes 
funtduo ncruea corpoia orta canquain ligamenta, vt volunt,a iuperiori 
parte olfiura ifchij» & inferiori parte pubis, voi inter fe coeunt, vS: tanqua 
vnum corpus ad glandem , liue balanum vlque piotenduntur. Duo haec 
corpora neruea,riftulola funt,• 6 c eorum internae cauitates iungolx & ni¬ 
gricantes, veluti atro fanguine oppler^ cernuntur,quafi exilibus vaforum 
extremitatibus lntcrtexus efient occupatae. Inter haec duo corpoia fita eft 

O o x 


NomwAs 
tam gr.um 

quam Uti - 

tlA o 


Quid viri - 
ic membru 


Situs & 
cernatf$ti§ 
c e tu. 


Colis fifiu • 
sfi vcfi- 
e a colitim 
produttu» 


LIBER TERTIVS 

fatis confpicuacauitas, canalis inftar, percuiam femen eiaculamr tempcn 
re coitus j &c quotidie vrina $ vnde eam *p>'dpa.v , aut fiftulam viinariarru 
. ( 1 'vgfi- vocant. Hasc autem fittula eft lpfiusvefica: coiium produdtum ad extre- 
c* 'rallum niuro vfque pudendi>quo neruca illacorpora omnino non protenduntur^ 
Galen.iib. i f. de vfu part.c. de hac conftru&ione ita loquitur: In parti¬ 
bus enim pudendi inferioribus feminis meatus fecundum longitudinem 
exporre&ius , medius eft conftitutus: incubat autem huic nemus cauns: 
vtraqi vero horum parte mufculi duo , quo- meatus, ceu a manibus qui- 
bufdam in vtramque partem diftradhisdilataretur> toto pudendo flabili 
manente: futurum vero fane erat ,vt meatus latitudo per huiufmodi ro- 
(Irudtionem conferuaretur. Vtrleaurem eft raearum,dum femen excerni¬ 
tur, latiflimum fimul»& quam redtiftimum feruan, quo femen totum fibi 
ipft continuumconfertim, quam celerrime ad matricum finus perueniat. 
Recentiorts quatuor mulculosin pene admittunt, quorum duo a iu- 


Spadottes 
propter cu~ 
ruit ^ teyru 


men reclX P er ^ oie °^ s ifcbij parte oriuntur, ad pofteriorem penis partem in longi- 
nem i t i tudinemcoextenduntur ad iuuandatn feminisexcretionem*Ahjduo mu- 
tunt Oua- ^ cu ^ 1 * ^ aten ^> us olfis pubis ortr, ad latera per longitudinem extenduntur» 
re nec^e- vc P enem cn g ant > dtiatentque* 

nerunt * Accedit, tannuam caput, corporibus nematis carnea, fporigicrfaqu<L-> 

O atttor quaedam glans &£.\*r*r Jrxcis, Mollis e it, ne vterum laedat in coituiacu- 
mxTcuti ve 1T ^nata, vt facile introeat. Senfu facis exquifito praxlinreft, vt vellem eius 
■J “ pruri tu ad coitum quis exciretur. In fua fubftanua, licet fpongrola videa- 
Balani u* tur, nem caua, fed folida interius eft tmeinbranula quadam obtegnrv. 
tura ' Lib.Introducf. de glande h«c habentur. Cxterurn fummicaspeni fttxa- 
id dl glansclicitur» inquam litlulofus neruus non ingredi tu : o-id 
Tr&vutiit «qualem fempei habet magnitudinem. De preputio eodem lib. & hb. 2. 

* * de femine, 8 c 14.de vfu parr.harc habentur: Cuticularis excrefcenrra intus 
caua,qua? glandem tegit, rze&ii appellatur: Latinis praeputium, a putando. 
Pars, prominendo* picxputijaUfoiro^'»?. Preputium vero-e It pars cutis to- 
Vrtputif tiu- s penis: vt cuitusinaoteli.it. Glans preputio colligatur vinculo quo- 
cum I[aJm dani» quod vocant, & xvndtei*o?, id eft r caninum vinculum. A qui- 

d* neyas. bufdam v.xhiv°t> id eft, frenum, noula. Circulus inftar corona* glandenu, 
Corona pe- cingens ^ 9 *** 1 * id eft corona, appellatur. Interior penis pars in iongitudi- 
nis. ‘ i nem vergens, p sapii, quafi futura vocatur:quas vero adufq,- ledera prcxluci- 

Sutura pe tul vc bebetur lib.lntroduxftjipacitun penem & annum rnteicedes 

ms eft U~ v*pi v *H* Grxcis, Latinis fenum-, aut inter fsemineam CX Gal.lib. r.cie locis 
riea in in~ attcCtis» & comment.tfo.lib^.aphordrnorum .Pars autem non pendula &c 
'enort par ventri proxima wWv»fc^dicitut:parsaatem pendula, & qux cteorium tic- 
\e * balano &i tur «V* nuncupatur. Piurcs fufeipit penis venas& nerunlos, vt vi fan- 
ad ormne guinisde vtriufqi.fpintus non folimr nutriatur y reticiatiuque , verumes- 
yrotenf*. iara » vt tempore coeundi membrum antea rugofura diftendatur,qua: qu>- 
B&men. dei» fubita diftenfio nonmii ab aere aut fpirisu proprie ht: telle Galeno 
Vena-, ar- lib.i f *dc vfu pardum c. 1. A medulla oftis facn neruulos quofdam penis> 
teria , & fnfcipit»& panniculo tandem nerueo»fiue eaniofo,cute,& cuticula eoa- 

veruu tegitur. ... 

Gal.Ub.if.de vfu part.c. x. rationes reddit, cur penis nonrfaerit ex alijs 
partibus, quam ex praedictis nenieishftulis conltrudius . St enim eflet os» 
femper rigidus perftaret,& matrici noceret: non fmt fadus ex mertsdiga* 
mentis , quia harc fenfu carent,& cauitatibus:non ex tendinibus,quiau 
nou funt cxcauad, nec fatis duri: non eft cartilago r propter huius dumicr 

non 




DE P A R T I B V S. 79 } 

non glandula jnec caro,nec cutis, propter haru rnoiUtie: non neruus-,quia Solus aer 
hic molits, Si cauiratibus expers: non vena •, quia tenfionem nimiam iine aut Spiri- 
ruptionis periculo non roleiat: tum quia vt lubito erigeretur & fiaccefce- tus prom - 
ret, fanguis ad has fundtiones celeriter efficiendas ineptus eft: nam fan- pteunfiau 
guis nec celeriter replet, nec celeriter cuacuarur. Acr enim folus, aut fpi- 
ritus prompte luppeditari poteft aut euacuari. Quare hic folus capax eft» 
diftenfioiiem fubitaneam conciliare:& eius euacuatio partium confiden¬ 
tiam. Penis a.non fuit factus arteria,tum ob didas rationesitum quia per¬ 
petuo motu dilatationis Sl contractionis infeftarerur, fi cfiet arteria 

Vius praecipuus penis eft femen aflferuatum in proftat!Sgrandulofis,vel Tenis vfus. 
potius in vehculis fupra defcriptis>ibique turgens»ad vteri linus eia- 
cuiare. 


*De Partibus generationis mulierum , 

I N mulieribus aeque ac viris quatuor prarparantia vafa avena caua_» 
defeendente & aorta eodem modo protenfa,reperiuntnr. In tefti- 
culos integra , vt in viris, non abfumuntur: fed maior pars in tefticu- 
los, qu<£ inibi epididymides flexuofas Sc implicitas, vt in viris, eftormat: 
minores vero eorundem vafjorum rami ad vteri fundum difleminan- 
tur. Gal etenim I1b.14.de vfu par.c.14 .& vitimo probare videtur Mulieri: 
teftes epididymidibuscarere,- fed vuit, vtexiftimo»mulierum teftes non 
habere epididymides eminentes more teftium virorum , qui multo 
maiores funt mulierum tediculis. Non enim vaforum reuolutionem-» 
in tcftibus denegauit Gal.vt loco moxeitando dicemus. 

Teltes mulierum quibus inferta funt prxdictavafa fpermatrea, late- Situsteftiu 
ribus fundi vteri vtuinque diuifi & diftantes accumbunt. Situm .n.ha- mulierum» 
bem interius fupra lumbares mufculos. Annexi fune teltes lib.z.de femine 
c.i.vuiuisex veraq*, parte alter, vafo-rum reuoluuond excipietes fimilera» 
vt in maribus, mfi quod in eundem locum non protenditur: non cnim_> 
erat opus femina:, quemadmodum mari, extra, fed; in ipias vuluas fe¬ 
men elfundere, vnde hae,quafi occurrentes feminali meatui/obiongos 
quofdam procelfus a lateribus exigunt, quibus femen excipiant. Harc 
Galen.cum Herophylo > cuius doctrinam aGalen.loco citato produdtam 
vineas. 

Mulierum teftes multo minores, molliores »frigidiores , planiorcfque Status te- 
funt > qu <m viiorum tclticuii j veliculofi itidem ,nec «eque rotundi ac vi- Siculorum 
rouim : nam parui funt, Sc leniter prelli, glandulis perfimiles j vt loqui- mulierum . 
tui Herophylus apud Gal.cic.loco : lk quoniam molliores funt, quam vi¬ 
rorum, nioilioresetiam habent epididymides. Vflica limplici membra¬ 
nea tunica vcerque circumdatur »vt loquitur Herophylusj qui etiam reCte 
monet > eos non vno feroto ambiri >raore celticulorura virorum. Came Interius fi 
vero fragiles funt >perinde vt m maribus. Cum fermnae viris frigidiores tum habet 
fint, recte a natura interius tanquam m loco calidiori ad feminis confe- mulierum 
. dtionem, ficum habent. Qii od aut cin femen conficiant mulierum teftes, teftes » & 
per fe patet:nam alioquin a natura fruftra eftenc conftrucli . Denique» quare. 
ex fuiDus feminis dum teftes abftrahuntur,mafculis caftratis aftimilantur. Mulierum 
teite Gal. lib.i.de femin.c. 1 f.quod indicio eft > teftes habere vim confi- teftes fime 
ciendi femen j vtrumqui enim femen ,tam raafc 11Iinum >quam femini- efficiunt. 

num. 



Fsfa de- 
ferentia. 


LAurtMt 
perftrindi¬ 
tur. 


2*4 LIBER T E R T I V S. 

num,ad fxtus productionem concurrit, vclib.de genitura affirmat Hippi 
qui ideo aGaLlib.i.de femine c.r.citatuiihancq,- Hipp.fentent a adueistis 
Herophilum , Arift. & Athenaeum pro virili tuetur lib. eodem i. de fem» 
cap.i.& 4.1icet enim muliebre femen viri femine ferofius fit,cobium ta¬ 
men craffumque efie poteft, vt tertatur Galen exemplo viduae, de qua li¬ 
bro i.defcm.c.i.fic loquiturr Quemadmodum etiam nunc in muliere-»* 
quae vteralibus morbis vexabatur, in vuluam peius, deinde ex ea foras Sc 
eopiofifTimum & craifiilimum femen effluere vifum cft. Eodem cap.va- 
rios fe .unci feminis vfus ponit; Poteft, inquit, natura exeo intellina- 
le inuolucrum conftimere. Poteft efie alimentum virili femint. Poteft et¬ 
iam ex vtrifque commixtis vnum perfcblum femen conflari. Foeminae 
denique vt viri fine congreflii in fomnis femen emitt ere conlueuerunt. 
His omnibus probat Galenus feminas icmen vtile atque prolificum ge¬ 
nerare^. 

Varicofas proftratas,fiueveficulasjn fine vaforum deferentium vari¬ 
cum inftar in viro formatas, mulieres non continent; fic uti nec glandu- 
lofas pioftatas. Nam horum omnium vicc vafa deferentia fufficiunt. 

Duo feminalia vafa, deferentia communiter dibla, a quatuor praepa¬ 
rantibus, quibus continuantur, deorfum feruntur,^ in vteri cornua abfu- 
muntur, vt tempore coitus femen illinc in vteri fundum diffundatur; vt 
omnes communiterdocentpoft Gal.iib.2.de femine c.i.Lauremis tamen 
a communi hac opinione recedens ait, tota deferentia vafa in vteri cor¬ 
nua non oblitteraii, fed in duos ramos dimdi; quorum amplior bieuior- 
que in vteri latera , cornua dibla, fertur-: alter angullioT, fed multo lon¬ 
gior per latera vrerini corporis inter membranas excurrens ad finem oris 
interni j vel in principium ccruicis definit . Illo ampliott ramo femen in 
vteri f undum eiaculaniur mulieres. Sed poliquam mulier concepit, vte- 
tufque contrahitur vndique, conniuetque, ix 1 minorem illum ramum, 
femen in ceruicem vteri effundunt, nc internum os vteri tempoie coitus 
in puaegnaunbus aperiatur, &; abortus prouocetur, Vndep"opter longi- 
«tndi~hei^aPiis dubius grauidas in coitu magis obleblari putat Laure .us> 
quau 1 das. Dicitque preterea hos cludius in grauiciis ene cou- 
lpicudPrinsipulieiibus autem ,quai non conceperunt , obfcuuliimos-. 
Aitque tkndem fe primo hunc dubium in vtroque vteri latere defcnpfif- 
fe, Sed vir alio quin doblus f,ibi aitogat, quod fuum non elf : Nam Gal. 
loco a nobis citato contra Heroph lum ait, meatus feminarios, fiuc deie- 
rentia vafa , in vteri cornua ablumi. Herophilus autem apud Gai. docet 
praefatos dubius deorfum ad vteri latera exrendi ad ceruicem vlquc vefi- 
c«, Herophili verba funt harc. Seminalis porro meatus vtnnque uoiu 
admodum appa et, qui ab exteriore parte vuluae inhietet, alter a dextro 
latere, alter a iimllro, reuolutufq; eft , quemadmodum in maribus pno- 
remque partem, rd quamque omnem fere vancofam vique ad finem ha¬ 
bet : qui a-b vrroque te fle non fecus atque in maribus, ad ca molam cer- 
uicis vefica: partem interitur in anteriore parte ten uis & tortuofus, qua-» 
coxaium offa attingit, quo etiam definit, introque ab vtraqr.c parte ad 
cunnum penetrat. Vancofus aflillens in fkmina numme infpedtus eft. 
Ecce Herophilus aiens vala deferentia ad veficae ceruicem,^ 111 cunnum 
penetrare.Ergo Laurentius non fuit primus inuentor horum dubluuiru. 
£t videtur preterea velle quofdam mearus ad vteri cornua admittere, vti 
teett Laurent. vt indicant illa verba: qui ab exteriore vulux parte inhx- 

ret. 



DE PA8TIBV S. ~ ijjy 

SCt &C. Cum enim de exteriore loquatur, interiorem vifus eft prxfuppo- 
nere ,• quia particula (exteriore) dificnmen ponit inter interiores-ductus » 
& exteriores. 


DeVtero. 

G Rarci varijs nominibus vierum nuncupant. Vocatur emm (*nrnp* id 
eft , mater , quia factuum mater eft . v?ep *, quia vltima vncetum» 
non genita, fed fita eft . rnfvr *»«•? ttvrrvpiot , id eft, vas fae¬ 

cum conferuans aliqui appellarunt. Diutu; /iApu*, quod germanos pro¬ 
creat factus. *>■>«#*, quafi con eptaculum vocat Hippocr. lib.6. Epidem.,, 
Vide us alia nomina apud Laurentium. Latin vterum, Plinius vtriculum 
quia in eo , tanquam in vtrc , factus continetur ► Dicitur vulua , quali va- 
lua, aut volua. Lucilius bulgam, quafi foiliculii& loculum. Anlt-locos* 
& membrum-fetuile. 

Sitaeft vuiua inter re&um iflteftinum, & veficam, tanquam in comic- 
nientiffimo loco; vtpote in quo tepore praegnationis extendi poffit,& per- 
fedtum reddere fartum, femenque tempore coitus admittere, vt habet Ga- 
len.lib. 14.de viu par.c.g.Eo\;em etiam lib.c.irrationem fitus vteri,quem 
ei ftatuir iib.de diftec.vuluae c.i.& z.rcddit, aiens retftum inteftinum re¬ 
tro vtcrum 1 e habere inftar fubfterniculi, veficam vero a parte anteriore 
inftar piopugnaculL Locis eiratis de diftec.vuluae docet vreri fundupaul- 
16 altius velrcaverfus vmbdicum extendi ,.veficaetamen collum dcorfui» 
protentum cunnum in longitudine excedere. Hunc vteri fitum comme¬ 
morat Hipp.lib. ue arti cui» 

Magnitudo vtc rHnaequaHseft vt docet Galendib.de difte&.vulu^ eap» 
i. nam i-uniores.. & quae non conceperunt feernina? r minorem, quam prae¬ 
gnantes poftident vterum. Fundum habet iuxta vmbilieum: inferiorem.* 
£ui partem ad cunnum protendir. Atque locus vnde incipit ad exterio- 
lem cunn' ten inum, non aequalis in omnibus: vtplurimum tamcrrvnde- 
cim digitorum fpacium eft:in latitudinem vero ad vtraque iiiafuis corni¬ 
bus porrigitur. Cunnuseft ea inanitas» quae inter offa pubispenetrat, ex¬ 
tumet us pelliculam quandam innatam habens virorum praeputio cotre- 
iponde. cem. 

Figuram veficx vterr fundo tribuit Gal.lib.de diflec. vuluae c. j. ratione 
tamen cornuum, inquit, a vefica differt Cornua ex Herophile dimidiato 
circuleaflimilanctu ^ Anatomici communiter magni pyri, aut nucis fcu 
pom; pinei,aut fetori inuerfi figuram citribuunt.Soranus cucurbita: me¬ 
dicae figuram ei ce ncedit.. 

Libro de difle&.vuluxc.6.duas vterotribuit tunicas GaL Externam v- 
izameamqyneruofam, & validam, quam a peritonaeo fufeipit, & median¬ 
te qua vteri corpus debite vicinis partibus colligatur ralteram internam-» 
eamqy propriam , quam venofam propter innumeras venas appellat, qua¬ 
que carnofam communiter nuncupat-Decuit vterum membraneum effe 3 
*t fefe circa fastum colligat, diftendiqy pro vt neeelluas expofcit,tempo- 
fe praegnationis & paicus,poffic .. Propria ilia 6 c interna tunica carnea eftj 
icti luacalid.tare tactum foueat ttriplici ftprarum gerere gaudet yredtis vt 
ieaien vili c fua ce urice in- iuum finuau attrahat vterus : obliquis, fibris vi 
fetum retineat, rehquaque ei pergratartranfueifis, vt fatum ,fecundmas 

men- 


NominA* 


Vteriftm 


Vteri ma* 
gmtud» & 
termini» 


Figura v* 
ten» 


Duplici 
conflat tti - 
mea r 


i. 7 *ripliei 

: fibrar u/fLa 
c genere co~ 
, ftnt. 


i $6 LIBER TERTI VS 

menftruiim fanguinem, mucum, aliafqj infeftantes res excludat. Gal. lib. 
i4.dc vfu part,c.i4.hoc triplex fibrarum genus admiiir. 

Craffirict Spiflitudinem fiue craflitiem vteri tum ratione astatum, tum occafionu 
Vteri i examinat Galen. Iib.de diflec. vul.c. 8.Cum meftruorum purgatio mftat, 
crafla plane vulua ac tumens apparet, vtpote fanguims humiditate irri¬ 
gata:*; contra tenuis & arida,dum tempus purgationum iongiflime abcft. 
Lib. 14.de vfu par.c.vlt docet Gal.vteru pr^gnantiu efle multo tenuiorem 
feipfo reliquis temporibus, quod tunc profunditas in latitudinem fit ab— 
fumpta, more rerum omnium quas dum dilatantur aliquid fuse fpiflitucfl- 
nis amittunt: Contra tamen hanc regulam, & communem Medicorum 
confenfum Laurent.afleuerat tempore prxgnationis, & prxcipue poftre- 
cnis menflbus , vteri craflitiem adxquate craflitiem duorum digitorum-.. 
Pugnantibus autem, inquit,iam non membranea videtur fubltantia, fed 
tota fere carnofa, fungofa, fpongias limilis, in multas cortices fungorum-, 
inore facile diuidua, vt fanguinis, & fpiutuum copiamprofxcus alimen- 
to , & vita contineret. 

Vena. & A vena caua &c aorta, duas vena*, &■ dux arterix,vna vtrinq,- venaa ve- 
<*rteru v- na, arteria ab arteria, exoriuntur; quarum altera a dextris ad dextram, ai- 
teri , tera a finiftris ad finiftram vulux partem delata, priulqiiam in ipfam in¬ 

grediatur, ramulos quofdam ad teftes porrigit. Deinde in corpus lpfius 
vulux vtraq,-vnita,ipfum intexit. Ita Gal. lib.de diflect. vulux c. venas 
arterias vteri examinans.Communicer ab Anatomicis dux quidem ve- 
nx, & totidem arterix pro vtero ftatuuntur. Vna venarum, caque minor, 
a fpermatico ramo delcendit* altera, eaq^ maior, afcendic, eiulq*, quidam 
riui cum illius tiuis committuntur. Ambx fparflm inter duas vteri tuni¬ 
cas excurrunt. Hypogaftrica tamen, quia amplior, ampliores fuicuios no 
foliirn per externas partes fpargit, fed etiam ad internas, tum corporis 
partes, eiufq-, colli fuperficiem promittitiq iorum fureulorum ora interius 
vergent!a,x9Tvx//<. # ref , feu acetabula , per quxfxtus vtero lungitur ,& ex 
quibus alimentum trahit,appellantur. Quidam riuuli huius hypogaitrici 
rami ad extremam vfq; ceruicem protenduntur, per quos in grauidis ip- 
fls, & virguuculis tantillum menflrui fanguinis extra defluit. l J ar arteria¬ 
rum fimilicer per vteri corpus difleminatur, multo tamen venis exiliores 
funt. Neruos quamplures a fexta coniugatione ramorum, tum a lumbari, 
& facra medulla, vcerus fufcjpir. Vnde conlenfus & fympathia vteri cum 
. cerebro, Sc pixferrim poftico, flue cerebello]. Hy fleri ca ideo pallione la- 
JHyftericA borantes mulieres, velati apopledticx aliquando decumbunt. 
f&pe vifun* Vterus varijs partibus, mediantibus quibuldam vinculis, connedtitur: 
turapople-* Hepati, cordi, & cerebro per venas* arterias, & neruos. Tenuibus quibu- 
fdatn fibris redto inteflino, veficx; fed veficx pluribus anneCtitur * vt 
Nexus* loquitur Galen.lib.de diflectione vulux c. 4. Sacro item olli alligatur fir¬ 
mis quibufdam vinculis 8 c neruorum & mufeulorum . Depeiidet etiam», 
totidem nexibus ex lumborum vertebris: lumoorum.n. magni mufculi v- 
trinq*, proceflfus quofdam fatis magnos promittunt qui tum in vtrafquc»# 
vulux partes, tum in ceruicem veflcx,tum in fedem dntribuuntur: Atque 
hxc vincula laxa omnia funt: Vnde eificicur, vt late 8 c mouen Ce transfor¬ 
mari rulua poilit. Velicx &; principi inteflino, flue recto, ad ceruicem ta¬ 
rum membraneis, & arteriolis partibus modico cu ni adipe couiungitur, 
acq; vmturjica tamen,vt refolui excoriando poifitudeo vero exactu aggiu- 
tiouatio ea efl, vt vna <Sc eadem caro edictatur. Teites vero & 1 enn nanos 

mea- 


Cotylid 1 
nes 


0- 




DE PAUTIBVS. ap7 

uncatus agnatos habet. Cunno a.ceruici? extremitate, committitur. Haec 
Gal. cit lamcap. 

Recentiores GaLdiligentiam in enumerando variam connexionem vte¬ 
ri cum reliquis partibus, omittentes, duo ligamentorum vteri genera pro- 
ponunt i communia,& propria: communia funt vena:, artcriae*nerui, qui- 
bus vicinis Sc pr incipibus fimul annecftitur. Ex tribu communiti vinculo- mentorum 
tum videtur efle pentonxum,quod omnia ab inferiori ventre comprehen- vteri & ene 
fa colliget. Propria ligamenta funt numero quatuor: quorum duo fupe- taii»xta~> 
riora funt lata & membranofa, quae in vteri fundum prope ,& inter cor- recentiores 
nuainteruntur, quasque oflibus fpinaceundem vterum copulant, conne- 
druntque , ne vterus tempore praegnationis praifertim deorfum a ponde- 
rofo factu trahatur,-aut dum libidinis furijs agitatur, non deorfum tantum, 
fed extra os pubis per proprium collum ad cunnum vfque rapiatur ^ que- _ . 

m ad modum aliquoties contingit in affeClu illo,<]uem vteri lapfum vocat, ^ [ cr * 
qui ob nimiam ligamentorum laxitatem contingit. Venim cum di&aduo H us zn * e 
vincula ad coercendos omnes violentos vteri motus, non fufficerent,na- I race(iit - 
tura ali ud vinculorum par concefTit: exiguos fcilicet mufculos iftos a Ga¬ 
leno commemoratos,qui cum fubrubn lint mufculorumritu,mufculi vte- 
lini crcmalleres a quibufdamdicunturcnamueluti fufpcnforij funt,afeen- 
•dentes ab vteri lateribus ad inguina,perforantes in fuo afcenfu pcritonacu, , 

& extrema inufculorum abdominis, donec tandem inipfa pubisofta_> 
ieiantur, & in adipem ad membranas oftainueftientes oblitefcant. His e nsUltt - - 
non raro nimium dilatatis bubcnocele mulieribus fupevucnit. His autem rHm ' 
vim ulis m hyfterica paflione, qua vterus iam ad latera, nunc vero ad he¬ 
par Sc fupernas partes vergit agitaturque, veluti i oris,reir^natur. 

Vterum tandem in varias partes diftribuunt, Antiqui in fundum Sc coi- v ... 
Ium dilpefcunt j Recentiores -minutius in quatuor partes: Prima eft fun- ‘., er *. ~ 
dum vteri: Secunda internum os vteri: Tertia eft collum ipfum,(iue cer- ' ,ri utt0 * 
uix . Quarta eft externum colli os quod pudendum cunnumue appellant. 

Fundum vteri eft iplius corpus, feminis receptaculum, & fartus conferua- p t 
toriuslocus. Eft enim in hoc vteri corpore capacitas continendi fetum, . 
non folum vniun, fed geminum,urvo triplicem. Vidi enim Tolofac vxo- vtert * 
rem putoris Mailoti ,quac vnico partu tres grandes filias enixa eft . Co- _ , . 

nutilia Hoilandiac olim tot peperit lictus, quot funt in anno dies. Galenus * ro . es1nu 
l b. 14 oe vfu panium cap.4. canum luurn matricibus varias cauitates ex ' 
pro numero factu uni rribuiqquibus factibus exierais mammarum numeius 
correfpondet. Pariter duos m mniheium vtens admirtit ftnus,dextrum 
vnum ,alterum finiftrum : iecit enim fagax natura, vt vult, numerum fi- 
nuum aequalem numero mammarum, ex quibus fatus in lucem editi lac 
ad fui nutiitioncm exugunt. Sic enim ex numero binario mammarum in 
mulieribus geminum in vtcro admittit finium Gal. Qui, vt opinor, iuxta_. 
communem antiquorum doCtrinam loqmmis eft . Ordinarie autem vni- 
cum factum mulieres edunt, aliquando plures, vt dixi. Ex numero ergo 
vberum numeius cellularum matricis nen eft colligendus. Vnicaeninr-. 
cauicate praedita eft-, qu£e camcn linea quadam ,velut irifcrcto vifituf, in 
dextram&Ti ni Ii ram partem dirimitur» de quibus Hippoc.lib.^. aphprtfm. 

48. ait i mares in deXuis, racinmas in fimftris contineri» Idem inhuit aph. 

3 8. eiufdem libri de geminis agens . 

Secunda vteri pars eft eius internum osropg. t£v id eft vteri on- Vteri ori- 

ficutm Hippocrati dictum. Anguitum hoc ett cc pr.ceipue conceptionis fictum. 

1? p tCttlpO- 


Interpre¬ 
tatio zer- 


Vteri' coi - 
lunu 


Hymen. 

Verum 
hymen sut 
quatitor 
rarwcuU 


€ erui cis 
ari fi ait vul 
go cunnust 
& eius di- 
{tributio . 


Trimap ars 
latitans* 

-Alarii v- 
fus. 


Secunda 
uni qua- 
t*f or carum 
tuU. 

Venim hy 

mert* 


298 LIBER TERTIVS 

tempore? vt ftatuit Hippocr. Alijs etiam tempoubus femperconnuret nrfi 
quando aliquid recipit» vel excludit. Exterior huius or.ricij pars virili 
glandi, fiue balano allimilatur; vc docet Gal. Tincha: pifci, aut ori canis 
fecundum aliorum fententiam - 

Tertia vteri patseft collum fiue ceruix, inftar vagin^ virile membrum 
tempore coitus fufcipiens, &: tempore partus fetui exi urn tribuens. 
I11 medio ceruicis vten membranam quandam tranfuerfim fi tam m_? 
media perforatam multi cum; antiquis ftatuum-, qune Graecis vul «J La¬ 
tinis hymen, dc virginale clauftrum appellatur : quoniam ea dilace¬ 
rata in primo coitu venulae eius difcumpuntur * fanguis exit, & vir¬ 
ginitas aroictiruf. Sed multi oculatifilmi, vt Pineus, Laurentius, & 
ali), nec in puellis, nec ipfis faecibus faemineis,calem innenere membra- 
namiQuacuor ergo carucnlas iuxtaexternu orificium fibi ar<fte colligatas 
virginitatis clauftrum ftatuunt.Vsii& conLit udonem colli vteri ad amuf 
fim profequitar Galenus lib. 14. devfu partium c* vbi pLira notatu di¬ 
gna refert. 

Quarta tandem vteri pars,eft colli fine ceruicis orificium,muliebre pu¬ 
dendum didium, Graecis ajtSriovyvvoix.it ov j vocatur etiam nomine vuluae, 
& laruar. Circa cunnum piures parces confiderandae veniunt: Prima ex¬ 
terius pubes» Graecis rpi^oatt , vxitnMh Latinis pedleu, monticulus Ve¬ 

neris , aut mons Veneris, aut collis. Veneris protuberans pilis ornatus 
Secunda pars primo occurrens,eft duplexpudcndilabrum , cutaneum-., 
fpongiofum tamen, & adipe non pauco refertume Vtrinque ad magna; ri¬ 
mae latera iaccnt.Tcma pars eft magna rima,eaq;cofpicua Graicis 
Latinis fciiTura, pudendi fiftiira. Surfum ad pubem, & deorlum iuxta_, 
anum protenditur: eftqiie longior ipfo pudendi collo vqaia in partu col¬ 
lum , vtpote membranofum »facile dilatatur: imo fi penis oblongus eft, 
in coitu prolongatur »decurtatur vero, & obuium fit, quoties mentula-? 
breuioreft . At v. fiiTura ,.quia cutacea eft>in partu fine laceratione difte- 
di ampliariue non pollet:quare prouide ab authore naturae ei-concelTa»* 
fuit idonea longitudo in adulta artate, ne eius breuitas partui obftet. 

Prima latitantium pars funt fitpvyt* , feu 5? epvydyaret , Latinis ala:-,quae 
ftatirn ar que pudendi kbia feparantur, confpicuar occurunrdpongiofe na¬ 
turae fun*, & ita aliquando prominent, penfilefque exrerius apparent, vt 
cogantur interdum,prae earum prolixitatate,muliereseas fcindere decur- 
tareuc: Quod praecipue faciunt AEgyptiae mulierculae. A natura inftitu- 
te funt, vt ab externis iniurijs > aeris praeferrim, vterum veficamq^ defen¬ 
dant . Ali ura praeterea vfum habent > vt exterius e rimae fnndo vrinanu» 
tanquam inter duos parietes »euehant,deducantque: quae alioquin pu¬ 
dendi labia confpurcaret, ii ea meiendi femper tempore contingeret: ais 
autem faepe prohibent, ne ea vllatenuspemngar. Dicuntur aucem Nym¬ 
phae , quia aquis praefuntdd eft,ex meatu vrinario per has vrina,quae aquea 
fubftantiaeft, veluti euehitur. Secundo,fub alis in virginibus occurrur 
quatuor exigux carunculae, valuularum inftar, quae mediantibus quibuf- 
dam membranulis inter fe coeunt 1 Harum vna veficae orificio- praecft in 
inferiori p^rte ano proximiore altera fita eft caruncula r aliae vero duae la- 
teraliter fitae funt, id eft, vna vtrinque veluti fixa \ formam exterius refe¬ 
runt garviophylli hoitenfis,feu floris veeonica: nondum explicati:& vir¬ 
ginale clauftrum, & veru hymen couftituunt Pineus,atqyLaurended.hic 
praecipue. Laceratis a. iftis membranulis carunculas colligantibus* & ac¬ 
tricis 



DE PARTIBVS: 299 

tritis in eodem primo coitu eifdem carunculis, flos virginalis deperit, 6 c 
fanguinis guttula: exeunt. Vnde poft coitu dibtee caruncula: feorfim fatis 
confpicua: funt. Vfus habent varios hxeatdem caruncula:. Pirimuseft, 
vt vna meatum vrinarium tegant. Secundus, vt omnes impediantintroi- 
tum aeris, alteriufue rei pulucrulent? in vterum <$c veficam. Tertiusuoj Caruncula 
venereo congreffu virile membrum fuauitertitillant,& quia fpiritibus tuc Tum vfus . 
referta: turgidatque funt, idem virile membrum, tanquam manu , fatis ar- 
6fce comprehendunt. Tertio tandem in fupetiore anterioreque vulua: api- Tertia-? 
ce fefeexhibet particula qiucdam oblonga, ex duobus ligamentis cauis P ars 
ab ortibus pubis ortis conitans; partes illae caua: intus fpongiofa: funt, & 
atro craifoque fangmne refertae, eo modo,quo membri virilis fiftula:: exi¬ 
les prsierea mufculos,quatuor numero, habet.Iftis ligamentis impolita-* 
e it glandula quadam virili glandi consimilis; & vt glans uirilis»praputio 
contegitur, ica 3 c hxc. Et in hoc tantum a membro uirili hxc pars difcre- 
pat, quod n® emittat femen, vt iMrile.Penis autem faeraineus, aut mentula 
muliebris Laurentio, Clitoris Fallopio,Tcntigo Albticafl, Albatia Au i- CUitorisif* 
cennae, Amor,& dulcedo Veneris Columbo dicitur. Vfum jhabet con- J us * 
fopitam uencretn excitare, quoties perfricatur. In quibufdam mulieribus 
extra l imam pendee inftar penis : quare multa: mulieres,prsefertim qua: ui- 
tili coitu carent,fefe mutuo perfricant, & ueluti coeunt. Vnde fricatricesr 
feu uribades appellantur. Latitat maiori ex parte in pinguiore pubis par- 
tc.Hailenus de partibus in imo uentre contentis. 

C A P V T VIII; 

De Thorace. 

D Vm corpus in fuas regiones varias diuiderem, Thoracis naturam^ Thorax 
breuiter expofui. Qajt&g enim a fo/xvdd eft falio, deriuatur,vt aiunt} vnde dici - 
quia cor ineo concentum extroruirn incrorfumque vicillim falta- tur • 
re videtur. Stoici ideo dici, quod mentem, Diurnam animi partem, cb- 
tineat , aflerunt: a quibus non multum recedere videtur Ariftoreles, qui 
cor omnium facultatum praecipuam fedem, & folicariam partem princi¬ 
pem conititaic. Thoracis naruram & vfum declarat Gal.lib.S.de anato. 
adinmi(t.c. i. i b.tj.de v fu part.c. z.lib.7.ciu fdera operis cap. zo.Thorax au¬ 
tem eit totum illud , quod a coitis comprehenditur, vt locis citatis de_> Ouid tho - 
anatora.adminilf.loquiturGal.quietiam citat. cap.i.lib^.de vfu partium rax. 
eum paulo prolixius defcribit. Quod igitur a coitis vtrinque cncumfcri- 
bitar,pcitmetque anteriore quidem parte aci pectorale os,ac feptum-, 
tra n i uerfum i declinat vero poiteriore ad (pinam, ac refledtitur, hoc to¬ 
tum lpacium Medici confueueruntappellare thoracem. Elatior, flue-» Termini 
fupeuor thoracis terminus, clauicula: yulgo diCije exiitunt,- quemadmo- & partes 
dumdemitfior, flue inferior pars , fepeum traufuerfum,quod pptrctf 8 c thoracis, 
fiappet-yp ,1 jGneci nominant- Verumque thoracis latus duodecim -oitis 
cu a uiuiculis varqs, venis,arteriis , neruifqac, & pleura conitar. Sedes 
omnibus coibs duplex elt: prior etpvtf , id elt pectoris os, poitenor ver¬ 
tebra: (unt: qua totidem numero pi.me ■> quot 6 c colla, habentur ,1 ho¬ 
raeis latera -va tvpcu appellantur, pariter, flue colla: anterior pars 

rp 1 rrfaet 


300 


LIBER T E R T I V S 


rfu$. 

In contine 


ctiSot >id eft» (ternum &, pedtus., quod cartilagine* enliioitni ad ventriculi 
onricium tendente terminatur. Poftcrier paivrwTor. & Jcrorfid 
eft dor fu m & tergum. Superiora tergi latera c^otao/t^Sc $ , ic. eft 

fcapuls, & ais. Thoraxcordis conferuandignuia . «tanquaPiluuueniens 
^ munimentum, conftrudtus eft. 

e Thorax, non fecus ac venter inferior, in continentes, & contenta diui- 
tia & con- ciit^-contmentiunT partium quadam fune communes & quatuor nume- 
tenta dim. yQj vt cutis>cuticula> pinguedo, panmculu;; carnofus, autneruofus: me- 
ditxr* brana communis mufculorum additurjalis (untprcpri^, vtmufcul >offa, 
cartilagines ,mebrans , quibus addamus diaphragma.De mufculis , olli- 
bus 5 &; cartilaginibus, fuis m locis hic peculiariter de diaphragmate, & 
pleura . Contente thoracis, partes, funt, cor, pericardium , arteris , pul¬ 
mones > mediaftinum>.thymus^».cefophagus, vena cauaafcendens, de qua 
egimus;, fcd.de reliquis contentis deinceps.. 

- Thoracis» fiue medij ventris vfus eft,vt fit cordis tutela. Eft enim_» 

Vl ut * eiustutiliimum domicilium,refte Gal.iib.6.de vfu par.cap.7. Cor illinc ad 
infernas.fupernafque corporis,partes calorem liberalrcer diffunditvt cu- 
iufuis partis infitus calor, eo foueatur, reddaturqy ad fundtiones fuas ob¬ 
eundas idoneus . Thorax, quoad partes offeas & catulaginofas prscipue, 
abexternisjiniurijs huncvberrimumcaloris natiui fontem tuetur.mu- 
fcuLorumope ipfum calorem expurgat, refrigerat que _ Quod vt clarius 
percipiatur > in memoriam reducere par eft, calonem natiuum duplici via. 
refici »atqueconleruari;cranfpirationc i.iir.irum., & refpirancne.Tranf- 
. picatio fit dilatatione, & contradtione arteriaium, qus in cutem definunt; 
Calor nata .gq Ue j n diailoie fiue dilatatione externum aerem attrahunt, vt calor 
nustranjpt ^Jus. aeris frigiditate contemperetur, & pans eius , qus a fumofova- 
ratione O ob olefedtum flabcllationis fuffocatur, ventiletur,reacccnda- 

tuique.. Esdem arteris in fua- fyftole yfiue ciontradione ,conftnatione- 
ue fumofos >fuliginofolque vapores fpiritusaccedentes ,& calorem na¬ 
tiuum ».fed prseipue influentem,fuffocantes.extrorfum deturbant. Traf- 
piratio ergo habitus corporis, calorem hac. via conferuat .. Archigenes 
apud Galenum arterias in fyftole flue eonfUidlione attrahere ,& confe- 
quenter repleri aiebat-, in diaftole vero, flue dilatatione euacuari, & ex¬ 
cernere : quia dum labia anguftantur & nares, tune i nfpiratiovfit- Sed 
l,' deceptus eft r nam aliqualis illa anguftatio labiorum & oris, flt, quando 
jirchige-- t ^ orax dilatatur, & attrahit rficuti in digitis.fic»qui dum attrahuntur a 
wec ner mu f cu fl Sl verfus originem >tota manus, maiorem cauitatem parit .. llhw 

ergo labiorum, Sc narium aliqualisanguftia fic» quia eorum mufculi ad 
fuam originem retrahuntur,tiun quia, magna aeris, ingredientis copia,fuo 
impetu» dum attrahitur, labia narefque claudit, vt in: rebus. inanimis, < 5 c 
mollibus.fieri cernimus . Refpitatio autem cordis caufa fit, vt habetjGa- 
lenus hbui.de vfu parc.ca.z_ Eft enim motus animalis, dilatatione thora¬ 
cis', 8 c conftridtioue conftans , vt cordis calor conferuetuiv Thoracis di¬ 
latatione infpiraiio fit reiufdem contradlione expiratio_ Infpiratio itaq;, 
& expiratio fune refptradonis .parces; qus non more tranfpirationis,ope: 
motus natalis arteriarum: fa<Sbe, perficiuntur, fed motu ani mali, mufeu- 
lorum ad fuam originem letradtione _ Efleruefcens cordis calor aere fti- 
Spiritus gido-infpirato temperatur, attratftoue mediante dilatatione refrigeratur* 
vitalis «e- ventilaturque v & ex:eodem aere, & tenuiori; fanguinis parte fpiricus vi- 
ncratio* talisde nouo generatur.Expiratiane autem ,qtis tnoracis & diaphragma- 

t . J us. 


rejpi ratio 
ne refici — 
tnr _ 


nes per 
ftringitiir 


Refpiratia > 
quid* 


DE PARTIBV S. . jor 

tis; confiri&ione fit, quidquid in corde feruet ,■& quali combuftum,ac Triarefpi 
fuliginofum e It, ex ipfo thorace per traducam atrerianv effunditur. Re- rationis n 
fpirationis inftrumenta m triplici funt differentia. Plinia fune monentia, (Irumenta- 
qua: funt rauiculi numero lexagintaquinq,, qui thorace diflendunr,vt aer 
infpiretur,&: contrahunt,vt fuliginoll vapores excludantur..Diaphragma 
mufculis annumerandum . Secundum genus inftrumetorum refpiratio- 
nis ,deducentia dicuntur: & funt larynx, ac rrachaa fine afpera arteria.». 

Larynx n; elt afperx arteriae caput, Sc vcluti cooperculam,.cuius rimula: 
fuperponitur epiglottis.. Tertium genus inanimentorum refpirationis, 
exdpknrradrcuntur, Sc funt pulmones, qui aerem recipiunt exterius, Sc 
vaporem fumidum a cordis ventriculo finiltro. Vnde cor, pulmo, & tho¬ 
rax principalitfima fpiritusj.refpirationisinllrumentadicuntur iib.8. de 
anat.adm^c.r^ 


De ‘Diaphragmate» 

T Efle Galeno lib.j.de locis affechc. 3 . Plato primus fuit, qui fiippAyi* 

y.A Ji*ppit77Hv id e(t diuidereappellauit, id quod Hippo crac.iib. Nomina 
de Virginum uiorb. dicitur.. Ariftotel Sict^syat , v*o£oy.Ar 

Sc vtpiiQye *, Lannis cindus, cingumm.. Celfo fcprum traniuerfum ,• fe- 
ptum, quod naturalia membraa viralibus, parieris indar, diuid it *, rranf- 
uerfum,quod trans-coipus ab anteriore ad pofteriorem partem , Sc ad la¬ 
tera extendatur : Vndeab Hippocjin coacis pramot. fnLiAais appellatur. 

Prifci tamen cum Philofophi tiim Medici, & praecipue Hippocrates, tunr 
Poeta pp&vag-ii ppoveit i id eli prudenter fe gerere, aut a nomine <ppLu/y quod 
mentem ligniricat deriuari putabant: non quod prudentia aut ludicij par¬ 
ticeps jfed quoniamtantam cum cerebro habet fymparhiam,- vt co, in¬ 
flammatione prafertim affedo,cerebrum delirio, eoqy continuo ,ranquam 
ipfummet inflammaretur, afficiatur. Diaphragma, quod cordi prafit,pr$- 
cordia appellatur ► 

Diaphragma eli mufculus RJiaia pifeis figuram referens, Sc oblique, ac Quid Dia. 
tranfuerfim pedoris ofli, notharum coftarum extremitatibus, &c fuperio- phragma.. 
ribus lumborumvertebiis, mediantibus duobus, tendinibus alligatus,ad 
varios vfusedendos.. In duos dirimitur circulos,in internum , fiue me- Eius diui~ 
dium, eumque membraneum arq,- nerueum,fibras quamplurimas ad par- fio,, 
tem carneam, verfuscircumferentiarn, emittentem-, & in externum circu- 
lumy eiimque carneum . Internum circulum communiter principium, Sc 
caput Anatomici ftaruur,a qua tamen opinione Laurentius defecit,didum 
circulum finem Sc caudam conftituens: cui libentius haererem, fi cum alijs 
nondixiflec ,fupremis.lumborum vertebris duorum tendinum interiedu 
diaphragma annedutendines autem, omnium Medicorum communi fuf- 
fragio,mufculorutn fines &caud^ appellantur: medium ergo diaphrag¬ 
matis, caput, Sc origo,-quam cauda, conuenientius dicitur.. Quod confir¬ 
mat fibrarum tendentia a medio circulo ad exteriorem:, vtipfe Laurentius Laureiius 
fatetur.. Superior diaphragmatis fuperficies^coivpulmonefque refpiciens notatur . 
a pleuramembranam recipirinfernacomcauaque fuperficies a- peritonxcr 
fuamTufcipit,exGaleiT.lib«7..de , vfu , parr..c.2 r.Abr afeendente venx eauae* 
erunco- d uas. venas, phrenicas- ideo- didar,, fu ici pir ,\ vel uti: duas- arterias di- Vafa* 
dis venis coaiugatas:: duos-fiuiltceii neraosi ad ! qpjdlibKcfijilutus;ai (pii- 


Triit fora¬ 
mina. 


Plures eius 
vfus» 


Nota. 


Simili offi¬ 
cio ac pcri- 
tcn<tuyfnn+ 
gitur. 


302 LIBER T E R T I V s: 

naii medulla ,extra qua«am,quinramque dorli vertebras emergentes,do¬ 
nec in nemeum circulum chordarum inftardefinanr, in fuos vius fentien- 
di mouendique recipit. Duo aut tria in eo vifuntur foramina, vnum pro 
jftomacho fiue cefophago,-alterum pro vena caua afccndente; tertium pro 
aorta defcendente, quamuis Laurentius hoc vltimum neget, exiftimans, 
aortam inter fpinam & diaphragma deorfum protendi, fine vlla eiufdcnu 
diaphragmatis perforatione. 

Varius eft diaphragmatis vfus: Praecipuus tamen, quod fit primarium 
refpirationis inftrumentum. Ininfpirationecoextcnditur, in expiratione 
vero coar&aturJcotrahiturue.Qudd laxetur coar^cturuc in expiratione,pa 
tet in mortuis, quib* laxu reperiturjquia expiratione vita terminatur.Secu- 
dus vfus eft, vt ventris inferioris paites,& praecipue conuexum hepatis ve- 
tilet.Tertius vfus, vt faeces deorfum inteftina comprimendo deturbet: vn* 
de eius obliquitas, tefte Galen. lib.7.de vfupart. c.zi. Sc lib.j.c.i f.Sc lib. 
de refpiradone, qua: loca vide, 8 c praecipue cap. i f.Iib. f. vbi ait: Mufeu- 
lus eft quidam magnus, ac rotundus, quem iure diaphragma nominant* 
vcquifpiritusinftrumenta id eft,difcludit ab alimenti lnftru- 

mentis .‘Siquidem his fupetior eft omnibus,illis autem fubijcitur. Lib.f. 
de anat.adm.c.f. haec habet. Vnus itaque thoracis adhuc mufculus fu- 
pereft haud vilifllmus Phrenesappellatae.Et poft: Inter omnes quos dixi 
mufculos ad relpirandi functionem animali funt vtiliifimx. Et lib.7, dc-# 
vfupart. c.j. 1. Caetcriim de ijs thoracis particulis, quz haud ipfx quidem 
habent a&ionem , fed alijs habentibus fubferuiunt,deinceps tratftabimus. 
Propria quidem fepti tranfuerfi fubftantia mufculus eft:tunicae v.ipfi dux 
funt,&c. Diaphragmatis vfus ex Platone eft,vt irafcibllcm animam a con- 
cupifcibili fecernat. Ex Ariftot. prodeftvae puaui vapores ex alimenti of¬ 
ficina fublati, ad cou penetrent. Ex Plinio diaphragmati msnris fubtili- 
tas acumenue tribuendum eftque omnis hilaritatis, ac rifus fedes, vt ex 
cius titillatu conftat.Ob hoc, inquit, in praelijs,gladiatorumquefpettacu- 
lis» mortem cum rifu traie&a prxeordia attulerunt. 

De Pleura. 

M Embrana illa,que thoracis vniuerfam catiitate inueftit,Grxcist/ m- 
ifuKos , & «ar \iupct nuncupatur, Latinis membrana coftas fuccm- 
geus: qua: fubftantia: peritonaeo fimilis compos eft, & eundem 
vfum omnibus ipiritalibus inftrumentis (pulmo, cor, {&. thorax piincipa- 
lifiima fpiritus inftrumenta iunt, vt loquitur Gal. lib.7. de anatom.admi- 
nift. c.i.)veluti peritonaeum inftrumentis cibum conficientibus, tefte Gal, 
lib. 6 . de anatom. admimft.c. 1. Prxtcrea , vt peritonaeum , illu 1 a graeca-* 
verbi etymologia dicitur, quod alimenti vafis prxtendatut : ita'hzc fuc- 
cingcns,quia coftas totas intrinfecus fuccingat,vt ibidem loquitur Gal.qui 
ait, infuper pleuram membranam ab cifentu nominari; quia araneae telae 
modo fibi fimilis coftas fuccingit; cunica abvfu appellatur, quia indu¬ 
mentum eft, ceu tunica quaedam omnium fpitatioms inltrumencorunu*. 
Quemadmodum ergo peritonaeum inferioris ventris contenta compre¬ 
hendit , lingulifque partibus tunicam diftin&ara concedit, fic pleura om¬ 
nia conteta in thorace imraediadus,quam reliqua: thoracis partes circuin- 
ambit»& finguliscontentis lingulas tunicas communes tribuit, quibus 

' melius 




DE PARTIBVS. 


3°3 


meliits colligantur. Et hic ed prunus eius vius. Secundused, vt eius in- Vitri} vfus 
teruentu pulm 'nes a codarum,caitilaginum;que duri cie defendantur; Vri- 
de interna eius fuperricies madida >laeuifque a natura conftiruitur. Nec 
foluoi, qua parce codas tegit , pulmones ab iniurijs defendirv fed qua par¬ 
te mefopleutia,id ed, fpacia inter codas media fuccingit, mufculis inter- 
coftalibus, 8 c vafis prodeft: nam rnufculis tunicam dat, vafaque omnia_» 
fulcit. Tertius vfus, vt prohibeat, ne pulmones, dum per in ipirationem 
eleuantur, 8 c latera contingunt ,(efe in intermedia fpacia infinuent. Sic 
enim eorum motus tardior, quam par ed, euadcret, propter moram quam 
in illis. mteiftitijs contraherent. Harc membrana a vena azygo & intere o- 
ftali ramos fufcipirartcrijsconiugatos; afpinali medulla, & fexraconiu- 
gatione fuos recipit neruos. Non mirum ergo, fi propter neruos,& mem- 
braneam fabdandam fenfu polleat, &c dolore infedetur acuto, dum aliqui 
fuperflui humores, vt in pleuridde accidit, ei tenaciter adhaerent. 



M Ediaftinumfubdantia a pleura nondidinguitur, fed eft eadenu 
cum illa, quatnuis ratione litus >&: officij feparenturv Quando 
enim pleura ad medium fere tbcracis verius fpinam peruenit, ex 
vtroque latere duplicatur»& ad medium fere os pecdoris llernum didtum» 
vtrinque pars duplicata extenditur, eique alligatur j & quia hae membra- ynde dici 
nx ita duplicatae mediam partem thoracis ab altera dirimunt, mediaftinu, tlir 
vel mediaftina potius>( Graeci futppciilornat , id ed >interfepientes appel¬ 
lant ) nominantur. Harum membranarum vfum & litum hac ferie expo¬ 
nit Gal. lib.6. de vfu part. c,3. Medius autem thorax valendbus membra¬ 
nis , fecundum ipiius longitudinem fuperne deorfum tendenribus, diri¬ 
mitur , ac interfepitur. Valide autem infiguntur, parte quidem poderiore 
fpinae vertebris , anteriore vero odi medio pedloris, cuius ora quidem in¬ 
ferior elfiqua Graeci i- cartilaginemenfiforme, nominant, 

quae ed prope os ventriculi » fuperna veioclauium compago.Porro mem¬ 
branarum vtilitas prima quidem & maxima ed, vt ventres duos thoracis 
efficiant: vt fi forte magno vulneie in alterutram eius partem accepto (vt 
inlib.de motu thoracis, ac pulmonis offendimus) refpirationis munus 
eius partis perierit, reliquus venter incolumis dimidium faltem a&ionis 
retineat. Quocirca a magnis vulneribus intro in alterutram thoracis par¬ 
tem penetrantibus repentine animans.parte dimidia, tum vocis, tum re- 
fpirarionispriuatur ; voce autem , atque refpirationeplane deftituitur, fi 
venter vterque fuerit confolTus. Primus vfus mediaftini ex Gal. praefatis 
verbis ed, vt thorax in duos ventres medium &c finidrum dirimatur,ne la- Vfus* 
befa&ato vno ventre, aut contentis in eo, alteri labes communicetur. Se-, 
eundus vfusibidetn ab eopofituseft, quodillae raembrans contentairw 
fuis fedibus contineant, vafaque colhgent,fulciantque ► 


De Pericardio . 


j- tptKtipitft idem fonatac ftipracorr vfus tamen ita inualuic,vt cordis 
umoiucemn >capfa ,cap£ulaae it Latinis vocitetur: quia cor vndique, 

nifi 




3 o 4 LIBER TERTIVS 

nili vbi vafa ab eodem corde emergunt, hac membrana obdu&um cft, 
fed e longe. Cordis turbinatam figuram obtinet ; nam inftar 4 vagina? fc 
habet: Vnde Hippocrates vocat. Ortum habet a membranis qua- 
Vjtpi . tuor vaiorum cordis bafi inteicorum,qua? vafa funt vcnacaua afcendens» 
ve na arteriofa, aorta, Sc arteria venofa. Subftantia ei us membranea elt 
& craffareius bafis in medio thoracisfita eft: eius mucro in lxuam decli¬ 
nans fterni cartilagines attingitg,&: nerueodiaphragmaris circulojarcte 
V[us. colligatur . A phrenicis , & a ramo fubclauio venulas fufcipit ; a recur¬ 

rente finiftro neruulos. Praicipuus eius vfus eft , vt aquam, fiue ferum 
quoddam ex vaporibus inibi concretis, vt quibufdam placet, vel forte a 
principio genitum contineat; vt eiufcemodi feri ope cor perenni motu Sc 
proprio calore excandefcens refrigeretur: vt libro de corde reltatur Hip- 
pocrat. qui illuni liquorem per traducam arteriam ex potulenta jubilan¬ 
tia delabi putat. 

’ De Corde. 

C Or Chry lippus quali id eft ,ptincipium ,nominar. 

Alij npeaPi&v a j(jsat fcLtn&eLt , id elt vibrare *, quia perenni cietur mo- 
^ tu. Cv»l eltroaiiiUum oblongumqueparenchyma,pinea’: nuci no 

abumile,- cuius bafis, quam caput vocant, in medio thoracis fira eit ( Rc- 
v liquum enim eius corpus miu tonarim in iiniftru latus, antenoremq,- par- 
,., t tetn fub pupilla definit) vt voluti caloris natiui fons vbeiritnus quoquo- 
uerfum calorem ad partium corporis conferuationem diffundat. Rotun¬ 
dum elt, vt capacius euadat. Oblongam, pyramidalemque figuram ob¬ 
tinuit , vc facilius moueatur : vtque lyltolen Sc diaftolen aduerfos motus 
facile perficiar, mediocris eft: magnitudinis . Animalia, quibus magnum 
ineft cor, timida funt; quod in magno vafe calor magis quam in paruo re¬ 
frigeretur. Animalia huiufmodi funt, afini,lepores, cerui, muftclar, 
panthera? Scc. Sola bafis cordis in medio thorace impolita elt , vt a?quali- i 
cer a fterno Sc fpina differ, ficuti a iugulo Sc diaphragmate , a coitis de¬ 
mum dextris atque finifttis.Medius ille fitus ad quatuor vaforum implan¬ 
tationem plurimum confert .Turbinato rurfus mucrone pars reliqua cor¬ 
poris anttorfum, fimffrorfumque, vt dixi, porrigitur. Antrorfum, vc 
pars anterior ,ad quam fit motus animalis, dum monetur, calidior red¬ 
datur , tum ne dura olla bafis pertingat, Sc laedatur. Siniftrorfum varias 
ob caufas cor inclinat. Primo, quia fi in dextrum latus, in quo hepar 
maiori ex parce collocatum elt, porrigeretur, corpus aequilibrium non-» 
Temptrics feruarer, fed ratione maioris ponderis torum dexciorfum decimaret. Pr<£- 
terea venae alcendentis afcenfum impediret. Tandem fi lecta deorfunu, 
porrigeretur diaphragmati accumberet, Sc refpirationein prorfus com- 
pefccrer, vel falcem unperfebtam redderer: Cor calidum Sc ficcum , re- 
lpeftu alioni vifcerum, cenfetur. Carnem pollidet duram , denfamque, ; 
ac folidam , vr continuis validifque moribus renitatur,Sc tenuiflimos vi¬ 
tales fpintus arfte cohibeat. Pars mucronata propter omne fibrarum gc- 
Tripliei fi nus in eam terminatu bafi durior eft: ne ab offb, dutn id in fua fyftole cor 
brotmm ge contingit,fenfibilem noxam patiatur . Triplici viilorum genere lruitur. 
nere gau~ Reftis namque fibris ab eius bafi ad mucronem protentis in fua diali ole 
det. (in quaabbrematurampliatuique)ex venacauain luum dextrum linum 

fan- 



DE PAKTIBVS. 


;°5 


fanguinem venofum, & per arteriam venofam ex pulmonibus aerem in_, 
finiltrum (Inum attrahit. Obliquis fibris, vt attradfa retineat,vtitur. 
Tranfuerfis, quibus ipfum, eiufq*, Unus fine ventriculi accinguntur , vti¬ 
tur, vt harum tninifterio in fyftolc fiue conftti&ione eoar&atum, tuligi- 
nofos vapores per arteriam venofam deturbet, fanguinem per venam ar¬ 
terialem ad pulmonum nutritionem ,& per aortam fiue magnam arteril 
fpiritum vitalem ad vniuerfum corpus. Extima corporis Cuperficies l^uis 
eft, atque polita,licet tantillum inaequalitatis ei afferre videantur adeps > 

&ven* ,acarterix,coronales dicta?. rtpayZct »ideft coronalis,dicitur 
vena, eaque vtplumnutn vnica, quae coruis balun cingit, plurimofqjra- yt. 

mslos quoquouerfum , fed ad finiltram partem, vtpote maiori egentem-. 
alimento, propter maiorem eiusjdenfitatem fohditatemqj, ciimittir, vt 
fic probe nutriatur z arteriam pariter coronariam ,fa?peq; duphee ab aoita 
accipit. Neruuioseriamafcxtaconiugatione. Tunica ooduciturpecu¬ 
liari , vt Brmius^obfillat per eam motui. Eius tota iere fupcrficics copiofo 
adipe obdtwfta eft , ne incendio conflagret propter motum perennem, cc- 
piofumqj eius calorem. 

Cor duos habet (Inus, fiu e ventres> fiue fpecus: Dextrum vnum: fini- Duo vordii 
ftrura alterum . Dexter non ita longus eil ac finifter. Sanguineus appel- ventncul\ 
iatur, quod fanguinem in fui dilatatione ex vena caua attrahat, in fuifq; 
anfractibus attenuet, vt partem vnam per venam arteriofam ad pulmoni» 
nutritionem emittat: alteram vero per fepti exigua foramina ad liniilrum 
ventriculum , vt in eo picbe elaboretur, ex eaque fanguis arterialis, fpi- 
ritufque vitalis conficiatur. Similet venter, fiue finus, arteriofus dicitur* 
atque aereus»quia fpiritum arteiiofum conficit, contmetque,& ae¬ 
rem infuper attrahit. Vndc eius exterior paries triplo crafiior eil -pariete 
dextri, < 3 e ad finem coni, id eft ad mucronem vfq,- cordis deducitur vier- 
que venter, icd pirecipue finifter i fcueas habet plurimas: vnde interna: 
fuperficiei inaequalitas,afperitafque. Septum quoddam medium ambos 
ventriculos ab inuicem feparat. Laceri externo vrriufque ventriculi pro¬ 
pe bafim exrac fubftantia quardam mollis &. carnofa, tanquam membra- 
nofa appendix > qua: propter figura fimilitudinem, auricula dicitur. Ex- Jiuricni$ 
ceinafuperneiesvtriufquelauns eft,& quoties oppletur,ira tumet ,vt corviis 
gibbofitarem contrahat: e contra quoties non oppieta, concidit, rugofia- 
que apparet. Interior fupefficics in.cqualis eft propter foueas varias, va- 
f iofque fibrofosa^mplexus. Dextra auricula, finilha grandior, oftio ve¬ 
lis caua: cordi inferta? pisiacet. Siniitra auricula vena? arteriola: orificio 
prjcpofita etkeftq,- dextra minor,quia cralfum fanguine,vt illa>iion conci¬ 
pit , fed aerem tantum. Harum auricularum vius eft, vt fanguinis <k ae- 
lisimpetuofus ingreffus recarderurinam alioquin hzc corpora magno ini- Vjus <vyrr» 
petuingredientia cor opprimerent,conftrmgerenrquevndique^ik: ca¬ 
lorem eius natiuum fuffocarent. Secundus earum vfus eft, vc impediant 
vena: caua? cordi annexa?, & arteria: venofa? in violentis moribus ruptu¬ 
ram , dum cor videlicet auide fanguinem & aerem per di&a vafa, vrgen- 
teneccdicate,prble&ar. Tertius vfus, vt inftar follium» cor refrige¬ 
rent, referente Hippocrate libro de corde . Quartum vfurn aliqui addu¬ 
cunt > vt in ijs fanguis & aer praeparemur i vt ex ambobus conficiatur lpi- 
ritus vitalis. Ha: auiiculae, dum implentur, diftenduntur; cor v.> quando 
dillenditur ,impletur. 

Cordis bafi quatuor hietent vafa,duo finiti dextro,vena caua afeendens» 

Qji - & v -- 




S o 6 LIBER T E R T I V 5 

Quatitor & vena arteriola; duoque ventriculo ffniffro,aorta fiue magna ’ arteria , 
trajacordi & arteria venofa. Vena cati a aicen dens fuum larus apenens,cotdi cui la- 
wfena* teralicer tantum copulatur, fanguinem coptofum fubminiftrat»qtii paulu¬ 
lum iu dextro finu attenuatus, partini in pulmones per venam arteirolatn 
ad eoruui nutririonem,parrim per leptmn cordis in finiffrum ventriculum,, 
ad arterialis fangumis confectionem diffunditur. Vena arteriofa,vena ab 
officio dicitur , quia venarum uwte fanguinem ad pulmonis nuxrmonem 
defert. Atteriofa dicit ur •> quia arteria denfam ftrudturam habet , vt fan¬ 
guinem venalem in dextro cordis ventriculo elaboratum attenuatumque 
line ia&ura contineat in illo perpetuo pulmonum motu. Arteria venofa 
tertium eit vas , in dextro cordis fiiHtcpufpicua. Arteria dicitur ab offi¬ 
cio yquia per totum pulmonis corpus ramulatim fpariaullinc aerem mfpi- 
ratum ,& in eodem pulmone prapaiarum, m finirtram cordis finumeue- 
hit, & vicilfimfumidos vapores ex eodem linu ad pulmones* vc per tra¬ 
cheam arteriam, 6 c os tadem, mediante expilatione»deturbemur,defert: 
fimulque fpiritus aliquos vitales ad pul nonum concinuirm vlum .V enofa 
tamen dicitur propter verne finituram ,quam pofhdct. Non enim alia¬ 
rum arteriarum riru,fanguinem arteriale in magna copia continet, Quar¬ 
tum vas r eft Arteria illa magna* aorta didta , qua e fi fpiritus \ Italisfan- 
guimfque arterialis in fimffro cordis ventriculo ex venali fanguine <5c ae¬ 
re mixtitn elaboratorum»amplum conceptaculum, quod varios Ipargcns 
farnos ad totum corpus,dumims a fuo fonte dimanatis modo,fpiritum il¬ 
lum vitx ad vniuerfum corpus irrigandum > refarciendiimque diffundit» 
teffe Hippocdibeilo de Corde * 

Quatuor lllavafa in filis onficijsiuxta cor»membranulas , tanquam_, 
valuulasaut oftiola»numero vndecimpollident: vena nimirum caua tres 
YaiUuU. valuulas exterius apertas »& intus in cotdis ventriculo claufas, ne fanguis 
ex ea in cor etfufus extra regrediatur > habet itk ha: vaiuulx tres tricufpi- 
des funr.. Arte nat venofx orificio fimiliret duae tricufpiues vaiuulae foris 
patentes, intusclaufae>committuntur, ne aer in pulmonibus prapara¬ 
tus , 3 c a corde prole&us ,-extra rurlus remeare pellit. Verum fagax natu¬ 
ra duas tan tum orificio huius vafis coticelfit portas fiue valuulas , nc.om¬ 
nino aut plurimum impediatur fuhginoff vaporis ><k fpiritus cuiufdam_» 
vitaHs per eafdem exitus ad pulmones. Sed adueilo ordine pofita-funt 
valuula tum venae artenofa:>tumaorta: :.nam*ttraque in luoexaru & orifi¬ 
cio tres valuulasintus-patcntesapertafue habet, vt liber concedatur exitu* 
fpuitui vitali per aortam, & (anguini fubtili artenuatoque per venam ar- 
teriofam. Exterius vero vtriufque orifieij valuulae exa&e occluduntur* 
ne fawguis arterialis i terum ad cordis finiftrum finum remeet» aut fanguis 
cx vena arteriofain dextrum finum . 

Valuulas ori fici j aortx femilunares cflfe volunt, ficuti valuulas venae ai- 
teriofxfcraicirculares. De his tum vafis»tum valuulis fuperiiis pagina-» 
a^peum Erafiftraro apud GaLnonnulla protulimus. In cordis thaffolc 
fiue dilatatione valuasomnesextendi volunt quidam Anatomici j quonii 
tunc cricufpides multas efficiunt rimas ad fuum munus obeundum; ferni- 
iunares autem orificia fuorurn vaforum claudutun fyffole fiue contrario- 
ne cordis omnes illae vaiuulx contrahuntur, & tricufpidum rimul? clau¬ 
duntur : Semilunares vero in hac conugatioae fifturas efficiunt, per quas 
fanguis libere permeat, & exit. 

Multi multa de cordis motu dicunt*’ Auetroes cordis motum fentien- 

" .. . .' te 


DE PARTIBVS. 


307 


te anima, inftigante appetitu, fieri docet. Ariftoteles ,quem TfcurifanuS 
Monachus feq tiiriiLslib.de. refpirat. exiftimat continuum cordis piiifuma 
feruore 8 c frigore fieri: dilatationem fcilicet a fanguine feruefcente,& 
ampliorem locum occupante t conft risione na verd (i ue 'contractionem^ 
eiuidem ab impetu aeris refrigerantis > &c ingredientis. Cum torrente_v Cordi: vt* 
tamen Medicorum dicendum cor ideo repleri, quia dilatatur, non vero tus tft na- 
dilatari, quia repletur. Id manifefte in follibus confpicitur , qui dum di- turalis. 
latantur replentur. Quod autem ab appetitu, d' anima fentiente non mo< 
neatur cor, vt placuit Auerroi, paret ^ quia talis motus liber efie debet,dc- 
betque a nuifculo exerceri ,<Se ad placitum cohiberi, aut excitari : motus 
enim liber animalis eft talis natura:,tefie Gal. llb.i.de motu niufcul.c.f. 

At verd motus cordis naturalis eft, non eo modo, quo motus grauium &c 
Icuium,fimp 4 icem mixei formam conCcquens, nec quatenus naturalis mo¬ 
tus dicitur, qui violento lopponitur, fed quatenus naturalis motus ani¬ 
mali aduerfatunquo in fenili docet Galenus libro z.de rnotu tmifcul. c. f• 
inorum cordis , &c arteriarum efle naturalem , Sc non anima:: & lib. 7. dc 
vfu part. c.9. cordis motum a narura fieri afferir, thoracis vero motum ab 
anima. Praetereacor mufculis caret, qui motus vduntaiij inilrumenta-f 
funt. Ergo naturaliter mouetur. Quod denique a facultate dependeant Afotuscor 
tam fWtoie, quarn diaftole cordis, non vero a feruore &: fiigore-, aut diia- dis a facul 
tatio a feruore, confindito a podere cordis in fc concidentis, vtduibuftia tute [rat- 
placuit, patet; quia cor omni fibrarum /genere piarditum efi : regiis cnittu drt. 
contraitis cor abbreuiatur versus bafim,& fanguinem runc ex vcnacaua, 
aerem per arteriam venofam regulariter attrahit: tranfueifis autem fibris 
conftringirur (cor > magifque prolongatur, quam in dilatatione , [tunc 
per aortam fpidrum vitalem quoquouerfum diffundit, ficuci tenuem ca¬ 
lidumque fanguinem ad pulmones per venam arceriofam. 



A Rteria Grarcis.*^™' , quafi fanguinis arterialis arcula dicitur: Alij 

a.f>7vf>iluj rr&pa, 7 s 7°vdtpaL7tifiiv , quod eft aerem ducere vel 70 Quidarte- 
&ipt£at , quod cft attollere,quia dilatando fefe .'attollit, diei pu- ria 'it pars 
tant. A^nac nomen atquiuocum efi ; nam in laxiori fignificatione afpe- [imitaris, 
ram arreiiani, artenam venofam ,& aortam comprehendit: fed de ma- <& r t tn— 
gna arteria , qua: vena antiquitus dicebatur, eiufqtie lamis nobis agen- frumenta- 
•dum. Efi «lini pars fimffaris ,albicans , frigida & ficca ,ex quadam por- hs*. 
tione fbminis ductiii, & lenta genita. Qujucnus vero infhumenti \k nen 
partis fimilaris rationem induit, fic defuibi poteft: Arteria eft dudfcus li- 
ue tubulus membranofus , rotundus & cauus, duplici tunica varijs fibris 
intertexta conflans, ad fanguinis aiteriofi ac fpiriralis quoquouerfum de¬ 
lationem , vt reficiatur > contemperetur, expurgeturque calor infirus par¬ 
dum corporis. Arteria caua efi , oblongaque, vt fenfibtis patet; rotunda 
etiam ,vt motui facilius cedat, & capacior euadat. Duas habei tunicas. T uniet* 
externam vnam eamqs limplicem : internam alteram, illa quintuplo ciaf- 
fiorera, vt docet ( 5 Hcrophylus. Craffa enitii itk. valida elfe debet, ne- i ia-» 
motu perenni difrumpatur, aut a praetenui feruidoque fanguine perfore¬ 
tur, dilatetur, aut etiam pumpatur. Externa, tunica multas habet fi¬ 
bras rectas, & nonnullas obliquas : interna vero tunica tranfuerfas qua- Fibrt • 
plurimas ad expellendum difiribuendumque,obliquis autem, & .rectas 


jo* LIBER TERTIVS 

paucifllmas. Interna tunica inftar cuticula? aut cruftula? aliam tuniculam» 
araneam cela? confimile,habere confpicitnr. Quartam tunicam in thora¬ 
ce accipit arteria a pleura > in imo ventre a peritona?o; arteriae tamen m_» 
Vfus» vifceribus occultat? communemuullam habent . Arteriarum vfus con- 
fpicuns eft, Primus., vt fint caloris influentis a corde»& facultatis vita- 
tis ad vniuerfum corpus delatores. Per corpus enim ipfum arteriarum-» 
facultas a?que bene, ac per canalem, excurrit. Secundus Arteriarum-, 
vfus, eft caloris natiui contemperatio,nutritio,& expurgatio. Nam¬ 
que dum contrahuntur arteri.T *foras exprimunt fuliginofum omnem va¬ 
porem , np ex eius retentione calor natiuus fuffocetur. Dum arteria? di¬ 
latantur externa? permfenfllcsdufius,porosdictes ,&■ perexiliafua of- 
culawcutemterminantia,ambientem aera attrahunt,vt calor natiuus 
ventiletur fecundum partem qua: extinguirur, & in fuo ardore frigidi cq- 
mercio contemperetur >foueaturque , qui uou ardet .‘.interna: vero arte¬ 
ria in fua dilatatione fpiritura vitalem a corde ,.tancuam caloris influen¬ 
tis vehiculum ,attrahunt: vapores etiam, vt fint fpiritus vitalis pabulum: 
ac demum dx vicinis venis per anaftomofes fanguine ad fui nutiirionem. 
JLort& 'ttt j Tertium arteriaruni vfum addunt, quod plurimum conferam aci fingula,- 
afcenden— rum partium nutritionem, & fpiritus animalis generationem . Vcnofus. 
tan &dc- autcm fanguis.ad parres delams vt nutriantur, ex arteriofi fanguinis com- 
f'cedentem mercio, atque commixtione fplendorem quendam non exiguum aequi- 
diuifio. _ rit.. Animalis- v.fpintns arteriofo fanguine ia plexibus illis .cerebro adao 
Antcqud xis pcrpetub-fouetur atque reficitur. 
in ilacos de Aortafiue magna arteria e finiftro cordis fimi emergit, Sc in fuo hoc 
[cendensdi exortu.flarim ramulum ad cordis bafim dimittit, quem coronarium ap.-* 
u i datur,no pellant > quique aliquando gepninusdeprehenfus cfl . R urfus, inftar ve— 
nem fpa r~ nx caua?, in duos praegrandesfripites, afccdentcra fcfiicet, & defeenden— 
git propagi*, tem , dirimitur . Arteria magna defeendens ad lamam paulifper, v.t ven£ 
nes. canae in lumbis cedat,vergit-,.quia tame,'arteria nobilior cfl vena,profun- 

Jntercofta-- diorem» tutioremque locum ©banec-yfcd prope osdacrum, ne ab cxcar- 
lii. neo ofit? arteria laedatur, confcendit, & ven? accumbit, turfus vero-, dc- 

Rhrenica . fccudit,,& folitum locumdub vena occupat.. Ante defeendentis arteriae 
Coeliaca . in iliacosramos diuifi©nem>variasfpargit propagines . Prima eft interco— 
Mejas teri ftalis maior in interflitia odio inferiarum collarum fparfa. Secunda efl 
ca. Phrenica in diaphragma di fperfa, & ad pericardium ramulos fpargens 

Renalis. Tertia ca>liaca(fic di&a,quod ad #•/*/** i. ventriculum rames mitrat)a qua 

Spermati- ramus quidam in veritiieulu,pyloiu,& omentu excurritraliusin hepar, Sc 
e*. follicuiu fellis.: tertius,ifqyinfignis,in liene. Quarta eft mefenterica fupe- 

Mefenteri rior,qu? in fuperioremeseteri) parte,qu? gracilia intelhnac6ned:it,&: coli 
§a, magnam partem difpcrgitur. Quinta eft renalis fiue emulgens, qua? in-. 

Lumbaris _ coipus renis excurrit, vt vitalem deferat fpiritum, tk v.t ferum, quo ma- 
Aiufeula. gis.finguisartenalis abundat,quam venalis a expurgetur.. Sexta eft fper- 
Dtjcendes inatica,qua? in teftesdabyrintheis plexibus prius eftonnatis,infsriuir.Septi- 
in.iiiacosdi ma eft mefenterica inferior, qua in inferiorem mefemerij parte, colon, ac 
uidituvquo redlura.inteft-inum fpargitur. Qctaua eft lumbaris, qua: ad fpmalem me- 
rum qutfq; duilam aj.endam:per lumborum,vertebras tranfit. Nona, & vltima, Mu- 
quinq- fi.nlaappellaturyquia.inlumbares mufculos difpcrditut. Poftcjuam de- 
cul.as.emit> frendens truncus di£k>s,fparficramos, in duos infignes iliacos, di&os diri- 
td*. mituc. V^teique ramus quinque furculos emittit. Primus Sacer dicitur». 

Sacer. quia ad.ollis,fac.ri-rcedulLundcrtur.. .Secunetus.»^einuivun.maximus l>y— 

A W* 


/7 ipBgtijIri 
flricus. 

V ribdica- 
lis . 

Lpifsfiri- 

CHS. 

Pudendus. 
Lauja ere- 
diurnis pe¬ 
nis* 


DE PARTI B V s: 309 

pogaftficus > quia hypogaftrij omnes partes irrigat» Tertius vmbiiicalis, 
quia ab vmbilico emergit, 8 c eo factus in vtero viate > de tranfpirat. Poft- 
quam in lucem editus efl fatus».hic victus eft,ficutiomachos»&: venavm- 
bilicaiis . Quartus Epigaftricus appellatur *, quia per Epigaftrij mufculos 
excurrit. Quintus & poftremus, pndendus eft •, quia ad pudenda, & \>ix- 
cipue ad caua illa penis corporadtferturjtbique multipliciter» &: vaiie im- 
plicatuqvt plexum generet tquoties fpumofus fanguis,aut flatulentus fpi- 
ritus in his arterijs redundat , penis diitenditur».erigiturque . Ramus ilia¬ 
cus ad crura delatus cruralis dicitur. Diuaricarur eodem feic modo,quo 
vena cruralis »nili quod ad cutem minores rami huius, quam venae fe¬ 
rantur . 

Arteria afeenders defccndenre minor ad iugulum vfque protenditur, 
ibidemque in duosinfignes ramos fubrlauiosdidfos dirimitur . Subcfa- 'ylfeexdn:* 
uius dexter quinque fpargit furculos. Primus inrercoftalis fuperier appel- diuifio , 
laturjquia fpacia inter tres aut quartior fupeticres coflas, eo repens alit,fo- Subclau;- 
iietque, fieuci & vicinos mufculos. Secunda arteria dicitur nummaria-, tiS werque 
qua: per inteiiorem fterni partem excurrens , mammis ramulos concedit.. qnwane^> 
Quidam ruuLi huius mammaria: occurrunt totidem riuis arteriae epiga- iparatra- 
ftricae afeendentis paulo fupra lpfum vmbiiicum. Tertia arteriamufeu- \ nu fos* 

Ia nuncupatur, qux in pofticos ccruicis mufculos diffemimtur. Quarta j rJ t e y C oft 
eeruicalis(qua: Spigelio vertebralis dicitur) quia per foraminaprocefluti t 
tranfueeforumccruicis afeendit, &duriorcnxinembranam, qua fpinalem 
medullam contegit, penetrat, peiforatuc *, caluarite rurfus cauiratem in- r ; at 
.grcditur,tnpxq*,cii alio confimili patiqj.ramo alterius lateris oppofid copu- g| iufcula 
tatur» fitque tunc ex ambabus arterijs.vna,qua’ lub media bali cerebri re- Cervicalis* 
pit, vfquequo ad feliam fphenoides peruenerit, vbi glandula lllaporofa, * ' 

& bibuli infidec ubique in duos ramosdiuidicur, quorum vnus ad dextra 
partem,alter ad finiftram excurrit. Vterquc horum ramorum varie diftri- 
buitur per duram, piamque inartem., afccnditque rutfus ad fuperiores ce- 
jebri ventriculos» vbi rete mirabile diclum ,.quod Kopoadn vocant, effin¬ 
git» cum.portione etiamcavotidum »• ita vt videatur illud reteex quatuor 
arterijs effbrmatum.Quinta arteria a»i $Apywi , & dicitur, quia 

intercepta»autquouismodo obftructa,.i'pirkuivitali,exq.uo^r aere,tan- 
quarrr ex materia,animalis generatur,aditus in ventriculos cerebri denega¬ 
tur. Indeque carus, aliquando apoplexia. Communiter harc arteria ca¬ 
rotis dicitur: qu<£ Yna cum arteria iugalari interna afeendens antequam^ 
cranium ingreditur, innumeros ramufculosin laryngis » hyodifque offis 
mufculos,glandulas amygdafiires, maxillam inferiorem , mentum, la¬ 
bia» procefTus etiam mammillares,vicinofque mufculos,ljngu<e radicem. > 
mefTeteres» mufculos temporales»dentium cauitatem, & vniuerfas nares 
fpargit.. Reliquum carotidis arteriae per fuum foramen inter fphenoide, 

&os temporis,fiue petra»ad feliam confcendit» vbifub duiamatreda- 
tens mbrutis infinitas propagines,inftar retis effingit*, in hominibus ta¬ 
men non itaperfpicuas emittic,qua: rete mirabile efficere poffiat,vt contra 
Gal. animaduerterunt Columbus, fallopius &; LaurentiusHinc furfunrv 
afeendens hxc arteriaduram matrem perforat, atxenas diffribuit opticis : 
neruismiufculis mouentibus gcu1qs»& mufcuhs temporalibus i tuEfus .fu¬ 
pra feliam praetenui quadam membrana Curi uka verfus pollicam partem,,' 
tupxainfraque,, &adUateradi fpcnL.it ut Demum ad, fuperiores cerebri 
venti!culos.coaic,cndens.vatie ik -rauiriplicitet ur,plicatur ,.&:cum rama¬ 
lis 


Lethargi¬ 

ca, 


# 




jio LIBER TERTIVS 

Subctauia lis ceruicalis plexum illum [labyrintheum efformar. Subclauia finiflriu» 
fmftra, eodem fere modo, quo iam dextra diftribuicur > praeterquam quod caro¬ 
tidem non emittat» ficuti dextra. Nam finflra carotis a trunco oriri 
videtur. 

■' Reliquum rami fubclauij, poflquam thoracem penetrauit > & ad 'axi- 

las peruenit, axillaris appellatur: quae thoracicam arteriatn , atque bafili- 
cam a fc dimittit /Thoracica arreria, duplex eil ; vna qux in anticos tho- 
ylxillarii meis mufculos diitribuitur: a Itera vero in pofticos eiufdem thoracis mu- 
diuifio. fculos. Bafilica pariter duplex efl»vna profunda inbrachij mufculos ab- 
Thoraics, fumpra,altera fubcutanea, etiam quampluiimos riuos a fe diffundens . 
partitio'. Ramus ille, cuius pulfum in carpo quotidie percipimus a fubcutanea ba- 
Ba/Hica ontuh Varij hinc rami, ficuti ab interiori arteria ad digitos , & vo- 
dijiribatio. 1 am manus excurrunt , de quibus minutim , ik docle Spigelius. De vafis 
ymbilicalibits libro de fetus formatione agemus. 

Poft omnia notare iuuabir,afcendenrem arteriam tefopbago attenfam 
inter afperamarteriam & venam cauam, ac mediaitinum fui fium ferri . i 
Frigida ergo,qualis nix, & glacies, pedori inimica funt, tufies mouent» 
Nota fcdii fenguims eruptiones tk deftiUationes , inquit Hippocrates libro f.Apho- 
lo rifmor.24.Quia prxterquamquod nix & glacies fua frigiditate cerebrum 

comprimant , & defluxiones fic concirent, & venatum ruptionem in pe¬ 
llere propeer nimiam comprcffionem minemur, per os tatuen affumptro 
trachxam arteriam , & cefophagum fpermaticas partes, & confequenter 
arteriam interpofitam refrigerantrEt fanguis ac ipiritus ex ea in cor reper** 
cutfuntur: rurfufque cura impetu in caput furfum tran(mittuntur : ip- 
fiimq; replentes hemorrhagiam variafque fluxiones in pcdus,& alias fu- 
biedas partes cocitant.Non mirandue go fi pofl violetos coipo ismotus, 
inulti qui frigidam hauferunr , mortui fuerint.Nam fanguis in aorta , &: 
cocdc ipfis congelatus efl, fyncopemq; lllicb ac mortem experti funt. Vn- 
de cum Ceda vena fanguis craffiilimus xgerrime talibus hominibus exi¬ 
ret, nullum magis prxfentaneum remedium inuentum iuira Spigelio, 
quam illud,quod ratione tenuitatis partiu vim habet dillbluendi grumos, 
cuiufmodi funt acida quamis, vt oxymel, fyrupus acctofus ,oxyfacchr- 
ra» oxycratum, fuccus limouum » acerum &c. Ob viciniam huius afeeti- 
dentis arrerix cum gula , & lingua, lmgux nigredo ik difficultas degi u- 
tiedi in febribus ardentibus exparte oricur.Vcbene monetidc Spigelius. 

De Pulmonibus, Afpera Arteria # 


P Vlmoncm Grxci <jm u/*»*, a ^r«r , id efl fpirare, aut a , 

appellant. Latini cordis flabeli um, ik ventilabrum vocant. H.ip- 
pocr. > id cft tenerum^ molle, libr.de inteinis affed. vo¬ 

cat. Auicennacordis culcitram )qUoniarn pulmonibus vtrinque adia- 
' centibus»tanquampuluino,cor accumbit. Pulmo etl pats diflimilaris, 
Qtiidpul— carne leui»rara atque fpongiofa, calida humidaque vcplurimum conilas» 
t,.o. vnguiumbouis, aut alterius animalis bifulci figuram referens'» fituinque 

habens diuifim in thorace»id efl , hinc inde circa mediailinum, feu in- 
cerfepientes membranas, vt infpiratum aerem prxparec, fui igines fufei- 
piata corde, & vocis generationi inferuiat. Quod pulmo fit parsdiffi- 
xnilaris patet ex eo, quod fir parenchyma, iiue affufio fanguinis fpumofi, 

* e -- 




DEPARTIBVS. 311 

peculiarem obtinens. figuiam>v.ariafqce partes concinens . Tefluclims li¬ 
gulam ei tribuit Hippocr, fed dejt et &. inalter inter Ce colfatib.bubuli pe¬ 
dis 6g uvam referunt: pitiinp^ckxteVcicxcuuu , finifier fhr.ij:re.r fiimlraiTL, 
thoracis «unarem inter membranam interCep!enrem>&vo(ias, metu va¬ 
cui, replet. Ab ore remoti Amt pulmones ,ne mfpuato aue ftatiminfe- 
ftentur: funt leues , vt fint ad morum idonei r mouencur ad motum tho¬ 
racis: nam in mfpiratione, dum thorax dilatatur, hunc motum thoracis 
metu vacui confequuntur: dum thorax conftnngicur, puimones pati- 
ter tunc flaccefcere videntur, nmomnino, vt in mor uisvquia femper 

aliquid aeris continent. Caco pulmonum rara eft,& fpongiola ,vt ae¬ 
re copiosujfblliu more,in thoracis dilatatione hauriant,& fuligines demqj 
ex corde facile fufeipiant. Sunt magna: moJis pulmones , vt copiofum_» 
fufficientemque aeiem ad plures coulis pullationes obeundas compre¬ 
hendant : alioquin fpiritum nunquam cohibere pollemus ,• fed ad lingu¬ 
las cordis pulfationes infpirare aerem in longa oratione,in cantu, quo- 
ues lub aquisnatamus, aut prauosodores declinamus,cogcrcmur . Tho¬ 
raci,aut membranis interfepienribus, aut alijr partibus pulmones nequa¬ 
quam ne&untur, vt libere moueantur. Sufpenfi ergo trachxis arterijs, 
vena arteriofa, ac arteria venofa ne labantur per dant. Collo rameiv, 
&; dorfo per afperam arteriam,ficuti iferno, &c vertebris,mcdiaftini inrer- 
icilu connedluntur . Septo tranfuerfo quibufdam nexibus ortis a parte 
pleurx, qua idem leptum contegitur: qui nexus li breuiores fint, incura¬ 
bilem difprixam pariuntj vt optime inter alios notat Spigelius. In factu 
rubicundi funt coloris, pondeiofi j tum quia tunc io?mobiles , ncc acre_^ 
replemur, tum quia puro venali fanguine nutriuntur; nam fola rranfpi- 
piratione viuit fatus. At veto fartu in lucem edito, quia fpiritu referti, & 
affidue mouentur, fubflauo, aut rofeo colore affecti videmur . In antica 
fui parte maxime lobos habent (fibras,pinnas, alafque vocant) ne dum_» 
hemo antrorfura fle&icui,comprimantur,aut dum rettorftim*difrumpan- 
rur, aut fatifeant >vcl vt facilius dilatentur, vel vt fic maiorem aeris co¬ 
piam attraham, vel ne vno lobo affedto alter afficiatur 
Pulmones membranula^ prxtenui atque porofa, a communi vafornm_> 
ingred*entium tunica orta, obducuntur: tenuis eid ne fuo pondere graua- 
men pulmonibus afferat, eorumque motum impediat. Mollis eft, vt pul¬ 
monibus mollibus fit amica: porofifiima elf, vt per eam pus, auc fanguis, 
aut quiduis a natura alienum &c in thoracis cauirate contentum peruade- 
re permearcue ad pulmonum vfque bronchia pofiit. In hac tunica fiuc_» 
membrana fparfi funt perexiles iieruuli a fexta coniugatione orti > corpus 
pulmonum nullatenus ingredientes. Pulmones quidem parcilfimo fenfu 
taifius prxditi funt, ne forte perpetua moleftia animal afficeretur •> cimu 
perpetuo aerem externum fenfibili ahqua qualitate femper affeci um, at¬ 
trahant . . 

. Tria continent pulmones vaforum genera: Afperam arteriam > venam 
arteriofam» & arteriam venofanr. Afpera arteria a faucibusdeorfum per 
medium pulmonum decurrit, in variofque ramos fcinditur. Eftaucem 
trachxa arcena (qux abfolute arteria antiquis dicei>arur>ex iib. 6 . de pia-? 
citis fiflula capax , Qc oblonga ex cartilaginibus rotundis» membranif- 
que duabus libi inuicem connexis effanmta, qux in humiliori faucium.» 
parre fica, gula: incumbi:, deorfumque mpnlmoirumcorpus dtoaricaea, 
diipergirur. Superior eius pass > qux c:t eiufdem caput, K*§vyii dicitur. 


Figura* 


Ncx-Ui• 


Difpnaa. 
'Calor in fe 

tu. 

Color irL> 

adulto. 

Lobi. 


Aiembra- 
na poro fa^ 
Cir mollii 
quare. 


* * 

Pafa* 

Quid lr/t- 
chia arte¬ 
ria. 



Qtii La¬ 
rynx» 


Quid Ej)i~ 
glottis , 


Iuxtala- 
ryrtgc duo 
glandula¬ 
rum [aria 
Jit a furit . 
amygdala 
fiue tonfi l- 
l&\ ali&que 
minores. 
Cur multe 
res collum 
teres ha¬ 
beant » 


Tifata. 


Cmfofitio 


; i * LIBER T E R T I V S 

70 \ttfivyyi£<Hp, quod gutture latius didufto vociferari fignincat. Ab 
Ari it. iib.z.de hut. animal.c. 1 1, vdpvyt appellatur, fed improprie nimis, 
quoniam hoc vocabulum fauces, fiue partem laryngi antepofitam figni fi¬ 
ent . Inferior trachxae arrerix pars Qpovyjfi appell atur, a &p6%t&cui quonia 
veteres potum ad pulmones ferri putabant. Larynx fitus eft n? medio col¬ 
lo, fecundum pofticam fui partem fubfidet paulo deprcftior / fecundum-* 
anteriorem fui partem veluti acute extuberat. Exquatuor componitur 
cartilaginibus, quarum nes moucncuta mufculis, vna immobilis manet; 
haec annularis dicitur: rimam habet fuperne femper apertam, per quam», 
aer ingreditur,& fuliginofus vapor extra thoracem egreditur, qua: glottis 
dicitur. Nc tamen cibus aut potus per fiftulam, fiue cannam ad pulmo¬ 
nes cadat, ida apertura, qu* ligula: formam habet, tempore deglutitio- 
nisepiglottide cooperitur, donec retro in gulam transferatur. Epiglottis 
enim cartilaginofum coipus eft, quod praeter dfdum vfum, alium habet; 
nam vocem modulatur,quia aerem a pulmonibus leni impetu repulfutn 
percutit. Credunt aliqui, inter quos eft Laurent, giottidem, fiue laryngis 
rimam nunquam ita exquifite ab alimentorum podere in deglutitione oc¬ 
cludi, quin portiuncula quaedam potus per eam in tracheam fiue afpcrara 
arteriam deerret. Suas habet larynx venas Sc arterias,fuofque neruos,a re¬ 
currentibus acceptos,& mufculos.Laryngi adhuc adiacent duo glandula¬ 
rum paria. Primum par Anatomici,tonuilas vocant, chirurgi amygda¬ 
las, Graeci r*ft&u.Ut>8£ anteris , qua: ad elatiorem laryngis fedem gar- 
gareonis latera, circaque lingua:radicem vrrinque in ore collocantur, Sc 
numidicatcm a cerebro delabentem in faliuam conueitant. Ad humilio¬ 
rem Laryngis fedem alia: dux glandula:, thyroid i, fiue falciformi cartila¬ 
gini incumbentes, fitx funt. Quoniam in plerifque mulieribus, ob nati- 
ui temperamenti frigiditatem, hx glandula: humoribus refert^ funt ;ihdc 
fit, vt exdem mulieres collum femper habeant teres, Ik aequale: at vero 
quoniam in viris, prxfertim ficcioris temperamenti huiiifccmodi glan¬ 
dulae defeclu humoris fiacccfcunr, anterior laryngis parseuidenter indat 
pomi extuberat: vnde pomum Adami ab inerti vulgo dicitur; quod cre¬ 
dat frudum pomi ab Adamo contra pr^ceptum manducati, faucibus hx- 
fiffe. In deglutitione larynx furium cieuatur; quia oefophagus contra¬ 
hitur: in infpirarionee contra iai^nx deorfum retrahitur , & oefophagus 
afeendit. 

Pars inferiortrachxx (id ed afperx) arteriae, ed fidula cx cartilagini¬ 
bus, dupliciq,- membrana condans,- Exterior eius membrana a pleura ori¬ 
tur, qux cartilaginum vinculis tenaciflime hxret:interior,illa multo den- 
fior, ab oris tunica, fiue tunica palatum fuccingcnte, oritur, fibnfq; reflis 
prxdita eft, humoreq; vnCtuofo perfufa: eftque exqmfito fenfu donata^, 
vt minimum quoduis in trachxam arteriam lllabens perfentiar, tuilique_j 
rurfus eijciat.Caitilagines inter vtramq; denominatam membranam con- 
fiftunt: nonnulla: harum cartilaginum rotunda: funt,integrum tamen non 
perficiunt circulum* quia quarta pars versus oefophagum eis deficit. Vn¬ 
de afigiualittera:,,C, aGrxcis lygmoides, a Latinis figmiformes appel¬ 
lantur. Filtuia incipit ftatim a cricoidc,fiue annulari laryngis cartilagine, 
retdaque deorfum tendens anguftior fit,& mediante quadam membrana, 
fecundum pofticam fui partem, celophago hxret. Poftquam ad quaitam 
thoracis vertebram fub iugulo peruenit,in duos dirimitur ramos,quoruna 
dexter in dexuum pulmonem infenrur>£nifter vero in finidrum. Hi rami 





DE PARTIB Vi; 315 

flarim atque in pulmones ingreffi funt j vterque in duos ramos diuiditur, 
Sc hi rurfus in alios, & illi in alios, Sc fic deinceps, donec in minores tan¬ 
dem delinant & ad externam vfq; fuperficiem protendantur. Hi rami pec 
fubftantiam pulmonum fparfi, bronchia vel bronchi appellantur, & non 
figmifermibus annulis, vc fiftula i fcd ax integris conftant ,diuerfa: ta« 
men figura:: nam quaedam cartilagines funt quadratae, alis triangulares 
&c. Pnefati rami fiei fune in medio ramorum vena: arreriofa: >& arteriae 
venofae. A pofteriori namque parte venae arreriofa: propagines pulmo¬ 
num corpori immerfas, vicinas habent> ab anteriori parte arteriae veno- 
{x ramos. Interdum tamen obferuatum cft, bronchia prxdi&is vafis ac¬ 
cumbere, vel fuccuraberc. Sed ordinarius eft litus inter arteriam veno- 
fam, Sc venam arcetiofam: nam ab hac fanguinem recipit, & eius ofeu- 
U cum ofculis arteriae venofae ira coeunt, vt ex hac facile futnofos vapo¬ 
res fufcipiant bronchia,& vicc verfa,ramuli arteriae venofae attra&um ae¬ 
rem. Trium a.prxdicftorum vafarura rami ad pulmonum fuperficiem vfq-, 
praeferipto ordine porriguntur. 

Didorum duorum vaforum vfuniiam antea pronunciauimus :ficuti 
ex parte tradi xx arterix: quae quidem tria potiffimura munia obit. Nam 
aerem in pulmones deducit, fumofos vapore* ex pulmonibus >vr per os 
exhalent, recipit; Sc ad voccjn edendam omnino necelfana eft. Ob huc 
vlcimum vfum cartilaginea viplurimitm facta eft,& praecipue fecundum 
fuperiorem fui parte,quae larynx dicitunqusq; ideo circulis integris,glot- 
ride fiue lingula,& epiglotcidecdfta&vc aer inter cofimiiia folidacorpora* 
dum quodam leui impetu cx pulmonibusjeffUtur ad vocis prolationem.», 
collidatur; Sc quoniam integris conftat circulis, nc vicino ac fophago no¬ 
ceat , lioc elatior eft: fiftula ramea in pofteriori parte membranofa eft ,ne 
fi ibi cairilaginolaefiet,oefophagum latdcrer, Sc ciborum prxciptte duro¬ 
rum bolorum deglutitionem impediret. Afpera arteria non eft nimis hu- 
mida, ne vox rauca ederetur, nec nimis arida, ne vox clangofa euadat, 
vti in hedicis Sc fenibus > ob huniiditatis defedutn accidit. Vc autem-, 
larynx praecipue temperantiam in humiditate, Sc ficcitate cbfieruec,va- 
fii habet, vc reliqua: partes, quibus nutritur: Sc forte defuper femper ali¬ 
quid roris infenfibilitcr fufeipit: Quod voluit Hipp. lib.de corde, dimm, 
inquit, potus portionem in guttur ac arteriam Sc pulmones delabi, quod 
non negat GaJen.hb.2.de fimplic. medic.facult.nec libr.S.de Placitis, vbi 
hanc Hippocs. Platonis, aliorumq;antiquorum, Ariftot&ie excepto, fen- 
tenfiSm examinans ait, quod fi multa portio aSpccts , id cft conferiim, in- 
pulmones influar, vt fpiracioms vias occupet, tulfim excitabit, vocem- 
intercipiet, Sc difficilem fpir&tionem pariet: prout fentit Hippocr. ipfe->, 
lib.q.de morbis; idque rationi confonum eft: nam quoties pulmones ob- 
itaiuntur->& immodice madefeunt, moueri libere nequeunt., nec tho¬ 
raci obfequuntur; vt in aftmate ,orthopn^a, apnxa, Sc difpn^a videre li¬ 
cet. Verum fi fenfim per latera afpera: arteria: in pulmone potionis por¬ 
tio feratur', nec tuffim, nec vllum irritationis fenfum excitabit, vt cic ato 
loco loquitur Galen.qui ob hanc caufam in methodo, med. vt afbcix ar¬ 
teria: vicus curetur, vult xgrtimfupinura {decumbere, Sc medicamenta-, 
diuturno tempore in ore retinere »8c omnes mufculos, qui inibi funt, re¬ 
mittere ,id cft, ne guttur moueatuc, aeger non nifi leniter refpirare debet, 
vt fic deorfum remedium cadat ad afpcram arteriam :quod quidem ien- 
Sc commode tunc eo delabetur, quia glottis, fiue rima illa laryngis, 

Rr iu> 


Bronchia 
rum pulmo¬ 
num /itus . 

Ojculas 
■branebio — 
rum* arte¬ 
ria venofit 
oj culis oppo 
nuntur . 

T racbiZA 
arteria r- 
Jhs* 


V 


Humi 
tasjuper *— 
flua rauca 
■effici t voce 
nimia/i cc i 
tas clango- 
Jam . 

Mod i cum 
potionis Cr 
medicam e* 
torum be* 

cbicorutru 
fiue contra 
tu/Jim per 
tutchaam 
ar tc nam-» 
labituram 

pulmones • 


3i 4 LIBER TERTIVS. 

lingua: fimilis femper hiat, nifi tempore deglutitionis alimenti, quo gra- 
uitate ciufdem alimeti fupra glottidem epiglottis deprimitur, vt ex Ana¬ 
tomicis condat. Sed d c his fatis. 

^ . Quod attinet ad pulmonum vfum, quibus afpera arteria ramulatim in- 

THlmonum f er i cur>eiim fuperius innuimus, pulmones autem in pulfationis cordis 
vjHSvartj . fubfidium conftrudi funt. Namcopiofum aerem attrahunt .euraquo 
aliquo tempore conferuant, & cordi paulatim difpenfant. Secundus vfus, 
vt cor vifcus fcmpcr iduans , flabellorum indar lefrigerent. Tertius, vt 
ad vocem edendam concurrant: nam quae pulmone carent, vocem non 
edunt. Quartus, vt indar fudentaculi prohibeant, necor ad fpinam, aut 
ad os pedoris allidatur , dum animal ira concitatur, aut fubitaueis partio¬ 
nibus in/eftatur. Quintus vfus cd , vt in ijs aer attradus alteretur, prae- 
pareturquc‘vt ex eo rtmul, & vaporoio fanguine in cordis rtnidro ventri¬ 
culo fpintus vitalis generetur. 


De Oefophaco. 


n 'IO r\ E hoc £ lfficienter > dum de ventriculo ageremus . Edenimdudus 

C ~ i M quidam rotundus amplus,indar intedini, a faucibus.ad os ven~ 

Jopagus, 4-^ criculi,cui continuatur,protenfus, vt ad ventriculum cibus ,dc 
pocus,lingua: varijs agitationibus, & motibus in eum detrurt,d eferantur* 
- Duas poilrdet proprias tunicas; quarum interna crafla ed,&: neruortor ex- 

internatu teina .iingueque, & ori ,8c palato communicatur. Redis gaudet fibris, 
nica reuis vc alimenta ad ventriculum trahat. Externa carnofa ed, 8c rubra,tranf- 
ff r J s uer rtfque condar fibris, vtdeorfum alimentum comprimendo propellat, 
- &c materiam inutilem furfum per vomicum, quories tranfuerforum circu» 
hxterna-> l oraalc0 nt r adio a ventriculo exorditur. Obliquis fibris caret •, quia fi ali- 
tunica iraj menturn ln co remaneret ,refpirationem impediret. Tertium fufeipit te- 
uer ‘ :s ' vt ~ gumenmm a ligamentis vertebrarum, vel potius a pleura . Neruos accipit 


lis {ruitur. 

a fext3 coniugatione, domachicos ideo didos. A caua vena venas fufei- 
« pit,iicuta coronaria ventriculi: arterias a defeendentis aorta: riuulis. In 
" lprtus medio dudu glandulae fit ae funt, indar puluinans, ne in alterutrum 
latus facile voluatui j tum vt his glandulis madefiat ,lubricufque ad fa¬ 
ciliorem alimentorum ficcorum deglutitionem reddatur. Mufculi duo e 
lateribus cartilaginis fcutiformis orti ipfum circa medium amplexantur, 
vt deglutitioni inferuiant, eamque ad animalis arbitrium impediant .Oe- 
fophagus afperae arteriae fubtenfus ed > redaque deorfum ad quintam vf- 
que dorfi vertebram porrigitur,ibique, vt aortae cedat, ad dextram partem 
tantifper declinat: mox tamen arteriae accumbens > oblique ad laeuanu 
declinat hepati cedens, ibidemque diaphragma perforans,ventriculi ori¬ 
ficio continuatur, atque in ipfum definit • De thymo, dura de vena cfaua. 
afccndcntc»egimus. 


Tunica co 
munis, 

Vaja. 

Clavdulx. 

Mufculi * 


iimiiif 


CA- 


DEPARTIBVS. 31 j 

C A P V T IX. 

De Ventre Supremo. 

S Vpuemus venter eft caput,Rationis prxcipuum domicilium, Sacraque 
Palladis arx ideo diba. Graecis Kapft , Sc ice/»»;w appellatur. 

Capur,idco Latinis dicitur, quia ab hac regione lenius mitium ca¬ 
piunt. Duobus modis caput a Medicis accipitur. Primo, in laxiore fi* 
gnificato, pro fuprema mole, quae inter primam colli vertebram, & lum¬ 
inum verticem intercedit. Secundo anguftiori,preflioriue fignificato ca¬ 
put fumirurpro folocerebri domicilio, ac propugnaculo.Capur orbicula¬ 
ri figura tornatum eft, vt capacius fit ad continendam magnam cerebri 
molem ,* & quia hanc molera capit, non male ideo caput dicetur . Se¬ 
cundo , rotundum eft , vt fic valicfius»ibibus, alijfque iniurijs occurfer. 
Terti6,vt facilius quoquouerfummoueatur. Rotundum eft caput»in¬ 
quiunt Platonici, quia eft anirax domicilium . Cum autem ex cx- 
lo rotundo anima nobis infufa fit, in nobis ei rotundum domicilium 
prxparari debuit. Caput tamen naturaliter exquifite rotundum efic^ 
non debet , iiec acuminatum, aut turbinatum •, quale luit Therficis; 
Nam illud ftupiditatis, hoc impudentix (ignutncft. 

Caput ergo naturaliter formatum, debee efle aliquantifper oblongum-., 
ad latera mediocriter compreftum, duplici vertice , aut prominentia, vna 
ante lupra frontem,altera fupta pofticam partem, ornatum. Debet enim 
caput figuram habere globi cerei in medio leniter comprefti, ita vt fuper- 
fint dux prominentix* vna ante ,alteri retro , vt lib. dc arte medicin. do¬ 
cet Galenus. Anterior prominentia in fronte liberum concedit exitum-» 
procellibus mammillaribus, in quibus luxta Gal. fententiam fit odoratu sj 
ficuti & feptem paribus nemorum inde proeedecibus ad organa fenfuum. 
-Tars poftenor extuberans cfte debet,vt cereocllum & initium fpinalis me¬ 
dulla: , & nemorum, ac vltimum cerebri ventriculum libere compleba¬ 
tur. Qui autem capite mediocris magnitudinis talis figurxprxditi 
funt,iudiciopollent& ingenio. Caput ergo oblongam, hominem durx, 
ac difficilis conuerfationis dcmonftrat. Caput fphxncum, quale eft Tur¬ 
earum , timidum, infenfatum^ibfque memoria & iudicio eft . Caput ha¬ 
bentes cum temporum prominencijs ,genifqn« tumentibus,funt iracundi. 
Caput in poftica parte prominens, robur indicat: in antica parte depref- 
fum, & fine prominentia, infenfatum hominem fignificat. In poftica_» 
parte depredam, roboris & memorix defectum. Caput anse , 6c retro de- 
prelfum , & fine prominentijs, infenfatum, & memoria priuatum demon- 
ftrat. Caput paulo maius folito, fagaccm, prudentem , ftudiofum > ma¬ 
gnanimum hominem oftendit. Caput nimis paruum, inlenfatum & pelV 
fimum > maxime vero, fi frons angufta fuerit: nam in tali capite loca, qu^ 
fpirituum elaborationi conferunt, nimis angulta funt: Adeoque omnes 
animales principcfq*, abiones defebii patientur.Caput.n.ex Miletio Pfat- 
lofopho propter cerebrum fabum eft , 6c in fupremo loco propter oculos 
fitum, ex Galeno. Ergo vt Totninis cerebrum, quod eft ratiocinarfdi, 
Remorandi, imaginandique commoda fedes, commodum conferuet 

R t 2 temne- 

/ * 


Nomina . 

Duplex c* 
pitis acce¬ 
ptio. 
Fisura, 


Rotu ditas 
capitis ftti- 
pi ditat emt 
acumen -» 
impuden- 
tt d argui t . 
Debita ea 
pitis figura 


Vitiofa ca* 
pi tu m for - 


Caput me¬ 
diocriter 
magnum-* 
optimum > 
Caput par 
uum pejfi - 
mum. '•> 
Caput prop 
t er cer e¬ 
brum j ali u 



$i 6 LIBfiR TERTIVS 

temperamentum , couueniencemq^fotmationem»caput probe effigiatum 
efie debet. 

Primaca- Caput in duas dirimitur partes: Vnacft capillata : altera capillis priua- 
fitit diut- ta. Pars capillis te&a, rplxpv Ariftoteli, Latinis caJuaria nuncupatur. Pars 
fio, pilis carens vporwvov, & > qua folus homo ante profpicit ,Gra> 

cis appellatur, Latinis facies >& vultus. Circumferentia capillata «ar gJ »*- 
> .i. corona nuncupatur,. Anterior pars Bpiypet. j quia hu- 
rmdiffima 6c molhffima eft, Latinis finciput, quali fummum caput , ap¬ 
pellatur . Portica pars w*r, quod fibrofa fit & neruofa, dicitur. Media./ 
pars xapvpih {Ufostp&vo* » vertex I atinis» quia ibi crines in gyrum vertuntur» 
vocatur. Partes laterales xpCmpn, Latinis tempora dicuntur* quia homi¬ 
num aetatem ratione canitiei ibi incipientis, produnt. 

SesundiLj Alia diuifione diftribuitur caluaria in partes continentes &: contentasi 
di tu fio iru vti in alijs duabus regionibus fecimus. Concmentcs communes funt pili 3 
contine »— cutis ^panniculus carnofus. Propria’,pericranium*, cranium ipfum, & dme 
tcs,& con- menynges.Contentx partes funt cerebrum,atqj cerebellum.Pili commu- 
tentas. nes partes dicuntur, quia in toro fere corpore crefcunt ; licet foli capitis, 
fuperciliorum, & palpebrarum fint congeniti, ali) omnes poftgeniti. Pili 
Viloruni^. Giacis quia feOboni obnoxij j dicuntur: Perfio xtppi a xe'pa , id elt 
Tiomitta. incido. Caefaries etiam a frequenti carfione viris dicitur: coma mulieri¬ 
bus a cultu > nam topia idem eft accuro. Linea illa,, quic a vertice ad fro- 
rem protenditur, quaque aequaliter capillos-ad capitis latera procumben¬ 
tes fepa rat, & auVcc//, id eft folutio vel diferimen /aquamentum- 

Ariftoteli dicitur. Pilorum cumulus in fronte vpcxo 774 dicitur: cumulus 
in 4 occipitio x.pcu 7 *»id eft iuba, & crines .Primus pilorfi exortus in tempo¬ 
ribus id eft lanugo appellatur : qui uixta aures pendent ‘zmpmif&.i. 
cincinni, dicuntur, maxime vero fi contorti fuerint „ Radices pilorumu 
lorfoe aliqui nominant. 

Cuticultui Cuticula in capite craffior eft, quam alibi: cutis alijs in partibus, quam 
& catis, in cap ite, acutiori pollet fenfu •> quia alibi membrana neruof? fuperitrata 
Quare cu - eft, in capite vero mufculofa membrana: ideoque capitis cutem tantimu> 
tem capi— ad nutummouemus. Exiguus adeps in occipitio eant um repetitur. 
fis tantum Peiicranium, quod & perioftium dici poteft, eft craffa folidaque metu* 
ad nutum brana totum cranium cooperiens, ortumque a dura matre trahens: quae 
monemus . quidem fibrarum plurimarum imeriedlu , commiflurisfiue futuris crani-j 
Quid feri- firmiter haeret, 6c extrorfum circum cranium vniuerfum coexrenditur? 
sranium. nifi vbi funt mufculi temporales, crotaphita dicuntur: nam inibi fuprtu» 
mufculum crotaphitam extenditur. Quomampericranium crafta menyn- 
gi ar&ilfime haeret, ec forte continuatur: eam fub cranio fufpenfam, pra:- 
fertim prope futuras,detinet. Haec membrana firnplex eft >fed ccaflatm 
duafqy forte partes fcindi poteft, ficuti Sc ipfce njenynges. 

Cranium. Os capitis,caluaria , vel calua vulgo didla,cranium appellatur: xpuvoe 
vnde dtei- idem eft ac galea : cum ergo inftar galea: hoc os cerebrum contegat terte 
tur• Gal. lib.8. de vfu part.c. % merito hoc nomine donatur. Craflum eft hoc 

os in cerebri tutelam*rarufti tamen,vt vaporibus furfum eleuatis, & cere- 
Cranium~> brum inebriantibus exitus concedatur.Cranium c<fto conftat offibus.Pri- 
ofa ejfibus mum,os frontis, fiue os puppis & inuerecundum (quia frons pudoris in- 
cwft*it» dicium eft ex Arift.) Graecis pi7at<ao* dicitur. Hoc os caluaiix anteriorem, 

& faciei fuperioretn partem conftituit. Aliquando geminum eft, quoties 
fcilicetad intercilium nariumradicem Sagittalis futuraprotend’tur. 

Seini- 



DE PARTIBVS. v ji 7 

Semicirculari figuta gaudet. Secundum, & tertium, funt duo ofta parie¬ 
talia, aut (incipitis, aut vertici^Grxcis offa f3ptyn«.iw, quia cerebrum fub 
illis humidi(fimum eft. Quadrilateia funt. Iu nuper natis anterior eorum 
pars membranea eft, deinde cartilaginea fit: tandem odea euadit. Quar¬ 
tum &c quintum os, offa temporuru dicuntur» quia temporibusad aures 
fubter orta bregmatis quqdam officula rotunda apponuntur, qux quia du- 
ri(fima,petreafiue petrofa*, & quia fecundum fuperiorem partem fqua- 
mea, fquamofa appellantur . Sextum eft occipitis os quinquelaterum; 
licet triquetra figura fuperne praeditum fit. Septimum os fphenoides di¬ 
citur y quia cunci modo fefe intecomnia capitis <Sc genxfupcrn^ offa infi- 
nuac. Bafilare etiam appellatur, quod in bafi capi:is ficum fit: Os cola- 
toiij alijs, quia illi adiacetglans illa fpongiofa,pituitaria dida, qux cere¬ 
bri fuperfluirates inftar fpongix recipit, imbibitque, eafque rurfus paulla- 
tim in palatum inftillat. Odauum os TTrovyoe^et , id eft fpongiofum , & 

, id eft cribriforme, appellatur, quod in media frontis bafi (itum 
eit. Per multiplicia illa foramina,licet angufta obliquaq;*aerem admit- 
t(c’ad fpiritus animalis generationem, & expurgationem; odorumq-, fpe- 
cies prxterea ad.proceffus mammillares vna cum aere infpirato . Alter 
vfus didorum foraminum eft, vt per ea fefe exonerare poffint fupenores 
prxeipue cerebri ventriculi,quoties fuperfluitatibus fearent,licet vni- 
ucrfim Sc ordinarie fuperuacanei cerebri humores per illud infudibulum 
ad piruitariam glandem deerrent. Hxc odo capitis ofta inter fe conne- 
duntut immobili compadaquc quadam articulatione, quafi pedinatim_, 
aut dentatarum ferrarum more •, qux connexio futura communiter dici¬ 
tur. Oifa autem petrofa aut fquamofa fola,rku fquamarum 6c imbricarim, 
vt aiuntf, copulantur'. Nulla ergo capitis offa inter fe per diarthrofin iun- 
guntur. Suturae capitis verae funt tres: Coronalis,qua: os frontis a parie- 
tarijs diuidit: Sagittalis, qua:inftar fagittx ad longitudinem capitis prote- 
ditura coronali ad lambdoidem, qux tertia eft , quaeque os occipitis ab 
alijs diuidit: Dux alix fururx oifium petroforum lquamofx dicuntur, 
fpurix. Sunt alix tres!, communes didx, qux fphenoidem, ethmoidem, 
& genam fuperiorem a calua difcluduiu. 

Sub ca luaria collocantur membrana: dux, quas Arabes matres, Grxci 
/iftviyyetg appellantqux circumquaque cerebrum ambiunt. Exterior ta¬ 
men qux prope caluariam eft,dura mater appellatur, quia elt tanquarm. 
mater, cum cerebrum vniuerfum ambiar, & mediantibus vafis, qux ad id 
tranfmittit ,nutriat: dura dicitur, & craffa, immbcuticularis ■> <rx,k>fect , & 

, quia eft membrana omnium duriftima, & crafiiftima, tte vbique^ 
duplicata, licet vnica (it. Caluarix figuram habet, quia ealuarix intus ita 
adhxrct, vt omnes eius cauitates, finufque impleat: feque habet in capite 
eo modo, quo pleura in thoracc^k peritonxum in inferiori ventre. Calua¬ 
rix bafi tenaciter hxret j cranio, vt fuperius (protuli > villorum interiedu 
alligatur, qui per futuras rurfus exeuntes, & quoquouerfum expanfi, pe¬ 
ricranium procreant. A fuperioti erani j parte aliquantulum didat, vt ira- 

{ >ediat ne cerebrum in fuo motu furfum,duram oftis fubftantiam, a qua_> 
aederetur, attingat. Pix matri per venas copulatur, & his ijfdem , ac fi¬ 
nibus procelfibufque mediantibus, cerebro. Multis foraminibus peruia 
eft dura mater, vt venis atque arterijs, muri mentum , 6c fpiritus ad cere¬ 
brum deferentibus, introitum concedat, feptem vero paribus nemorum, 
fpinali medullae, & infundibulo ac procdfibus mammillaribus exitum. 

Ptopc 


r*. 


Dura ntA' 
ter , 





328 LIBER TERTIVS 

1 'iope os n ; fpongiosu cribri inftar .perforata eft,te,le Gal.vt per procefTus 
mamillares extuSerares» & rurfus cli^Sta foramina expurgari poffit illuuies 
humorum fuperiores parces cerebri ,fuperiorefque ventriculos infellaos. 
Propter varias huius membranae reflexiones duos efficit procciTus „ In ca- 
Durx nta- picis ergo vertice reduplicata in cerebri corpus re&a ad medium vfq; fub 
irisprocefi fagittah futurajimmergicurj&quiamefforixfalcis figuram exprimit >falx 
jus. vulgo appellatui,cerebrumquc in duas partes, dextram , & fimftram , ad 

med-um vfquediuidit. In poltica vero cerebri parce haec membrana qua¬ 
druplicata alium,generat’proceflum, fcquc intesita infinuat, vcccrc- 
bellum a cerebro maiori ex parte diuidat. 

Quatuor Inter duas ia didlas durae matris flue duplicaturas , quatuor vi- 

fittus quos funtur efformati tubuli ,tanquam ductus & vafa, licet vafls paulo latio- 
duranto ,— res,quos finus appellant. Inftar a. aquaeductus fanguinem, qui in eos ex 
ter cjjir— vafis effunditur, quoquouerfum in cerebri fubftantiam, vt nutriatur, fpi- 
mat. litufquc animalis generetur, deducunt. Magna quidem cerebri moles 
copiof® eget nutrimento: Ergo cum magna: vente ad ipfum non fuerint 
proteaftc ,rede ex venarum»arteriolarumque ofculis in amplos illos du- 
&us a natuia fabricatos, tanquam magnorum vaforum vicarios, fanguis 
Duo primi continuo effunditur. Duo laterales fimis dexter &; fimfter oriri incipiunt 
finus « a bafl capitis iuxra magnum odis occipitis foramen , vbi primum iugula- 

ribusinternisingreflusconcedatur;illinc oblique per poftertora afeen- 
dctes,circa cerebelli apice,& ad futurae lambdoidis principium coeur,an¬ 
gulumque efformant: & ex hoc eorum coitu tertius flnus, canalis inff ar, 
nafcirur; imo & quartus ,vt mox dicam. Tertius ille omnium longiffi- 
Tertitts fi - nuis furfum repit, & ari longitudinem futurae coronalis decurrens ad ni- 
xtus. rium offa, vel criftam galli, vtalij loquuntur, fertur. Hercphilus 
Torcular, id. ell torctilar, appeliauit*, quoniam ex eo fanguis,quem a lugulanuus 
valis, $c praecipue a maioribus ramis iugulariun) internarum ,bc minori¬ 
bus ramis arterix carotidis accepit, tanquam ex torculari & cifterna iru, 
vniuerfum cerebri coipus exprimitur, Aiij vero torcular appellant qua~ 
tuor finuum flue concurfum,coa!itumue. Ab hoc tertio iinu 

quamplurimx venulae in tenuem membranam, flue piam matre ad h uius 
Sola frons cerebtique nutritionem fparguntur . Qupniam hic flnus ad frontem vf- 
infiamma- que perducitur, Hippocr. de fra&.capins ait, folam frontem, fi percucia-* 
ttoniobno - tur, inter omnes capitis partes effe inflammationi obnoxiam. Quartus 
xia. tandem fii\us omnium breuiffimus, ex fupradidto duorum primorum fi- 
Quartus fi nuum coneqrfu oritur : & quemadmodum teitius ille fimis furfum ver- 
7tus (titc^a gcbatjita hic quartus deorfutn nam inter cerebrum »& cerebellum* 
dubius* ad nates, glandulamque pinealem didf atn redda tendit, variofque fpargit 

ramos furfum deorfumq; ad.teftes, 6c ventriculos etiam anteriores vfque . 
Hic fedulo notandum venas, 6c arterias in cerebro nullo coniugio, vt in 
reliquo corpore,copulari,fed venarum orificia deorfum refpicere, vt 
cerebrum fanguineirrorent;arteriarum vero orificia feorfim fupra re¬ 
fpicere; quia ex ljs fpiritus praetenuis facile ad cerebrum ,■& membra¬ 
nas exit. 

Vjus VAr ij Durae matfis primus vfus eft, vt cerebrum contegat & fpinalem me¬ 

dullam ab externis miurijs defendat. Secundus vl'us,vt cerebrum in_. 
dextrum & finiffrum, pollicum & anticum diuidat. Tertius ell lam an¬ 
tea expoficus: vc nimirum fic omnium vaforum caluariam ingrediendum 
jeceptaculum. Vide Gal.lib.S.dc vfu par.c. 51 . 

Du- 




DE PARTIBVS. Bl9 

Duram matrem confequitur KevTn»fiuc tenuis mcninx,qua: renuis, j>i a mater, 
mollifque a natura fadta eft »vt facilius fefe in quofuis cerebri finus infi- 
nuet, neque fuo pondere cerebro molefta fit, vtque vafa omnia a duraj 
matre dedu&a per vniucrfum forte cerebri corpus deferar; Vnde yopoeilHf, 
id eft fecundina appellatur,quia vt fecundina fartui inclufo nutrimentum 
ab vtero acceptum diftribuit» (ic pia mater cerebro,quod a dura accepit. 

Quoniam harc membranula immediate cerebrum obuelat »in intimofquc 
eius receflus, et ventriculos, non deqrfum, fed furfum porre&a»perua- 
dit, pix matris nomen meruit. Ita enim pia mater cerebrum concinet 6c 
conftringit, vt hac priuatum idem cerebrum facile diffluat atque diffol- 
uatur, vt habet Galenus lib.S.de vfu partium ca.S.& dc eadem capite fe- 
quenti 5 >.fic loquitur. Siquidem menynx Choroeides innatum eft cerebri 
tegumentum ,vt in animali cutis. 

^De Cerebra. 

C Erebvum atque cerebellum,quia tot relatis inuolucris obducuntur» 

& intimiore in capite fede occupant»merito contenta appellantur. Ue m i na * 
Cerebrum Graecis,quia in capite conrinetur,«>jct>*A.ordicitur: Pla¬ 
toni , id eft medulla, propter fimilitudinem, quam cum medulla-, 

habet. Quibufda, qui ipfnm medullam efie crediderunt, tyatipt t- 

hh»c , i. mednlla in capite contenta , ad diftindtionem jut nh* t* p*#?* , 
id eft , medullae fpinae, nuncupabatur. Si tamen veritatem amamus» vix 
medulla dicendum: quoniam a vera medulla longe diftac. Nam odium 
medulla,pinguedinismore,aduentu caloris liquefcit, ffuxilifque reddi- 
tur,nec tunicis obducitur, nec arterijs, & venis intertexta eft, nec lpfi vlla 
cum mufculis aut neruis intercedit communio, vt medullae cerebrali ,• vt 
loquitur Gal.lib.i.de motu mufculorum cap.i. 

Cerebrum itaque eft fubftanda quaedam mollis & alba,craffa, vifeida» Quidcerc- 
frigida humidaque, ex puriori fpirituofi feminis parte,ad praeftamiftimos 
vfus generata. Cerebrum molle eft, vt rerum imagines facilius recipiat, 
eique hae facilius imprimantur: tum vt nerui ab eo propagati, fint flexiles: 
tum ne, fi durum effer, fuo pondere totum corpus aggrauarcr, &nca fu® 
naturali motu ipfummct cohiberetur. Cerebrum album eft,licet non., 
perfedte ;quia eft pars fpermatica j tum quia talis fubftanria conueniens 
eft ad limpidiffimos fpiritus generandos ,• qui atri in melancholicis, qui¬ 
bus cerebrum atro humore refertum eft, procreantur. Quia cerebri fub- 
ftantia alba eft & friabilis more glandium, cerebrum glandi fimile efie^ Cerebrum 
monet Hippocrates lib.de glandulis. Et fane glandis munus quotidie fu- gi an( fo n^, 
bit, cum vniuerfos vapores ex corpore furfum capeflentes, fpongiofaium 
glandulari! ritu,abforbeat:a quib* retetis infeftaturiliberatut vero,quoties 
libere percaluariamin fuis futuris dchifcentem, dittac fuperffuitates eua- 
nefeunt. Craffa eft cerebri fubftantia, vt calor in eo melius vniatur, ido- 
neumquead fpirituum animalium aechereorum generationem, firoulque 
conferuationem ,fit. Vifcida&glutinofa aliquo modo eft cerebri fub- 
ftantia ob eundem nunc relatum finem *, tum quia eft fubftantia mollis &c 
fpermatica, frigida humidaque . Decuit autem cerebrum frigido humi 1 * 
doque temperamento praeditum cite, ne in perpetuis cogitationibus arc- 
fceret, & concercy:etur(queiuadmoduLn tadem in fenevftutc fit,tcfte Hipp. 

in 




3T0 LIBER TERTIVS 

in Epid.) Sc vna cum tenuiflimo animali fpiritu accenderetur, fpititufque 
tardem refolueretur: neque phreniticorum more temerarias fine rationis 
du&u actiones ederet homo .- Cerebrum non eft a natura tam artificiosi 
Vfof. fabre radium, vt cordi tantum refrigerio fit, ficuti eontra Ariftotcl. doccc 

J * Galen.lib,8.de vfu partium c. i,Sc 3. & alibi paflim fed vt fit prateipuum 
- inftrumentum, & fedes facultatum principum, & animalium. Vnde a 
Platone diuinillimum membrum appellatur t^ab Homero ipavte cadum-* 
Elogia. quod inftac primi mobilis prsfuppofitas partes llluftret: qua: llluftratae* 
Cerebrum tum facultate animali, tum fpiritu, mouentur& fentiunt. Quoniam ce- 
pajfiue no rcbrwn eft communis fedes,deomnique fenfuiudicat,nonfentit pafii- 
fentit, fed ue» fed -energia folummodo i quia fenfuum omnium au&oreft. Oculi 
fenfum effi autem pars videns fine colore cft.vc colores videat. Cerebrum eo ferc_# 
cif, J modo, quo cor, naturali motu dilatationis & contra&ionis agitatur, qui 
Cerebri mot Us ipfi proprius eft(communipr?terea motu arteriarum agitatur)vt in 
motus eft dialiole explexu mirabili fpiritum vitalem praeparatum, & ex naribus 
naturalis aerem attrahat ad fpiritus arrimalis generationem: in fua fyftole fiue con- 
Clmulto re fttidione interiores fuos finus coartat, & fpiritum animalem ex fuperio- 
mi(Jior mo ribus Ventriculis in tertium, quartumque inferiores, fnmilque in fenfuum 
tu cordis, motuuraque organa diffundit: imo quidquid in eo fuperfiuum eft, duo 1 
Vnde fpi- fumofum, fiue cuiufuis naturae,a fcproviribusdeturb.it. Hoc ergo fuo 
ttalis me-"' contradfcionis motu fpiritus animales expurgat, &: fufficientes ad fenfuum 
dulla, nec & motuum organa denubat: mediante dilatatione materia fpirituum gc- 
nerui mo- Metationi idonea in ventriculos fuperiores prius attrahitur attractione 
uentitr ad aeris iam genitus contemperatur. Quoniam in cerebro principes facul- 
ivfius mo - tates ■»& animales fedem habent, tot fu notionibus obeundis ncceftaria_» 
tum . fuit pars notae molis . Quare hominis cerebrum ita magnum c(t,vt duo 
Aiaznum boum cerebra in mole excedat: haec moles caluariae longulam rotundaq; 
hominis ce figuram exprimit j ficuti in lateribus dcpreilam. 

rebruM->. Eallopius in profundis capitis vulneribus Jobferuauit, cerebrum in ple- 

CahioriA nilunioturgere, fubfidete autem decrefcente Luna. Hinc in interi un-io 
figuram A- varia incommoda frequentius, quam in plenilunio occurrunt: Et in capi- 
mulatur. r * s i&ibus praecipue > quia decrefcente Luna maius interuallum inter cerc- 
Cur\ mala hrum & duram matrem intercedit, quam in plenilunio. Quare venae,quae 
in interlu - a d ura matre in cerebrum demittuntur, ruptionis iadturam patientur^ quia 
wo& non tunc magis, quam alijs tetnporibus,dilaranturpropterraaioremfufpenfio- 
alijstempo nem cerebri a dura meninge. Et quoniam tunc cerebri partes magis exic- 
ribus {a- cantur«&cius humoiesacredinem accerfunc,atrabiliarij praecipue fuas 
Hiant. melancholicas acceifioncs in nouilunio patiuntur jimo & ipfa Epilepfia, 
qua: ab humore melancholico aut pituitofo oritur, fuas etiam in nouilu¬ 
nio repetitiones habet. Humores quidem omnes in plenilunio mitefeut: 
partefque omnes temperatiores euadunt. Non mirandum ergo»fi in in¬ 
terlunio cerebrum propter maiorem intemperiem, & humorum benigno¬ 
rum penuriam didtis morbis fir obnoxium . Tunc autem imbellior tacta 
pars qu^uis minus caulis moibificis refiftit. 

Cwe bri di Licet nomine cerebri tota illa mollis malfa^aluaiia comprehenfa intel- 

ftifio' ligatur; illa tamen moles in cerebrum diuiditur &c cerebeliu: tertiumque 

diuifionis membrum aliqui addunt,principium fpinalis medullae. Moles 
illa anteriorem, fupeiioremque capitis parram occupans , (impliciter cere¬ 
brum dicitur: pofteriorem vero, &: inferiorem portiunculam a cerebro fe- 
cnidiuifam, cerebellum, & *W«tj iyKfutm appellant. 

Ce- 





Superfici¬ 
ei externe, 
cerebri an. 
finitu t. 


DE.PARTIBVS. 3,1 

Cerebrum fuperius anteriufque in dextrum &c finiftrum a falce mef- Cerebri ab 
foria, diuiditur. Externa: fuperficiei color fubcineritius eft i figuram habet folut # difti 
gracilium inteftinorum gyris fimile, fi epiploon illis dematur. Infinitos ha- diutjio u 
bet anfratlus >& circumuolutiones, quarum multae in iplius fubftantiam 
interius penetrant. Ideoque htec cerebri pars varicofa dicitur, Ktffoeiftf 
Graecis. Hi varij anfra&us fiue gyri i natura conftru&i runt,vt per eos fe- 
fe pia mater, nutrimentum intimius» mediantibus vafis, ad cerebri nutri- 
cionem deferens, infinuet. Hi gyri, iuxta aliorum fententia, formati funt, 
vt ex eorum vfu cerebrum leuius reddatur, & ad motum magis difpofau. 

Alij eos conftru&os aiunt, vt cerebrum molle, & confequenter inhabile, 
melius in proprio loco fulciatur. Alijeos conftru<5tos aiunt, vt fanguis 
6c fpiritus libere quoquouerfutn per cerebrum deerrent: proindeque i»-» 
plenilunio,quo tempore humores augentur,& fpiritus,calor natiuusi 
fuffocationc in iftis anfra&ibus liberatur: ficuti etiam in cerebri dilatatio- 
ne fiue diaftole in ijfdem anfractibus melnis conferuatur . Quidam di¬ 
ctos gyro? fatftos putant, ne afiiduo cerebri motu vena:,& attenx diftum- 
pantur. Superficie hac cerebri cultro ablata, fe&oque fic cerebro ad fpif- 
fitudinem duorum , aut trium digitorum, illico fe exhibebit altera cere¬ 
bri pars multo candidior duriorqi, fine venis , aut artrijs, aut membra¬ 
na ; quse pars ob fui duritie Graecis rvxSle<\cSfJUt, vel rt Mwfiie cZu *., id 
eft: callofum corpus appellatur: hic terminatur ilia cetebn diuifio in dex¬ 
trum & finiftrum. Hrcpars cerebri medulla dicitur,quia in medio cere¬ 
bri 8c capitis inter partem fupernam, & infernam , anticam , & pofticam^ 
fica eft, & more medullz probe elaborata: albicat. Ablato maiori ex par¬ 
ce hoc corpore callofo mox occurrunt duo cerebri ventriculi, anteriores a 
Galeno ,ab alijs fuperiores nuncupati. Sed quoniam in medio penitus 
cerebri capitis fitum habent,redius forte vnusdexter, alter finifter 
dicetur: nam collateralicer fitifunt •, funtqj multo ampliores reliquis duo¬ 
bus > quod fpiritum contineant mulco crafiiorem . Aqualis funt magni¬ 
tudinis ,& ab inuicem fepto quodam dirimuntur, quod corpori callcfo a 
parte fupetiori, fornici a parte inferiori vnicur. Hoc feptum laxa rugofa- 
que fubftantia eft . Explicata tamen, tcnfaquc donec rugas amittat, fi in¬ 
ter oculos ,&c claram lucem, aut candelam pura flamma accenfam inter¬ 
ponatur, eodem fere modo, quo vitrum, tranfparet. Vndcab Anatomi¬ 
cis communiter feptum lucidum, fpeculum lucidum , & lapis fpecularis 
dicitur. Eft enim hoc feptum,quod ventriculos ita ab inuicem difcludit, 
portiuncula ipfius cerebri a natura affabre formata, vt veluti .lucern fpiri- 
tibus conciliet. Praefati duo ventriculi figuram exprimunt Luns falcata:, 
aut mediae partis circuli. In medio autem anguftiorcs euadunt, a parteo 
vero priore latiores. Dum inferius ad fe inuicem conuertuntur, ad ter¬ 
tium ventriculum tendunt, a quo parum diffiti funt. Praetenui jquadam-, 
membranula «xquifitiffimo fenfu prodita , & ab infundibulo furfum de- 
duda interius fecundum luas concauitates hi ventriculi;fuccinguntur. 

Plexus quidam in his vencriculis, in vtroque vnus, jvt quibufdam placet, 
vel intet hos ventriculos & fornicem,vt ali; volunt,reperiuntur; qui vhiy- 
fcctTAt aut at /rt , id eft choroidcs, vel chorioformes, quod 

memoranae,quae laetum in vtcro inuol*it,afIimilantut, appellantur. 

Hi autem plexus a vafis nominanttuvquoniam funt venularum, arteriola¬ 
rumque infiniti labyrinthei contextus fiue complicationes per tenuem-, 
membranam afcendenteni excurrentes; ita vt hac membranula fulcian- 
, S s tur. 


Corpus cal 
tofum . 


Duo 'ven¬ 
triculi an¬ 
teriores cc - 
rebri. 


Septum Ih 
ci dum. 


Duerum^ 
vetneu lo¬ 
rum figura 


Plexus 
ventriculo 
rum » quos 
rete mira¬ 
bile quid* 

appellant. 



Plexuum 
& vcntri- 
c illorum-, 
anterioru 
vfits* 


Proceffus 

mammilla 

m. 


LIBER TERTLVS 

tur.Haec vafoula partim a quarco finu, partim a furculis carotidis a ree rise 
oriuntur.In his plexibus animale fpiritu-m concoqui,pra:p3rari, atque at¬ 
tenuari ftatuunt .jVnde eos in ditftis duobus ventriculis generari commu¬ 
niter aflTerunt. Huius ergo generationis fpirituum gratia, & illi plexus, fi- 
inuique ventriculi bini a natura pottflimiim coftrudri funt: Hique quidem 
gemini, vt laefo vno ventriculo, alter ad fundtiones principes dc animales 
obeundas fufficiat. Galenus gemmitatis huius vfus exponens lib.S.de vfu 
part.c.io.ait :Nam admirabile illud fpedfaculum, atque incredibile,quod 
Smyrne in Ionia accidit, aliquando fumus confpicati adolefcentem vul¬ 
nere in alterum anteriorum ventriculorum accepto,fuperftirem fuifle,Det 
( vt videbatur) voluntate: fcd ne temporis quidem momentum viuere po~ 
tuiflet, fi vtrumque fimul vulnus violaffct. Alios binos ventriculorum., 
di&orum vfus ibidem Galenus proponit. Profunt igitur ad infpirarionem 
& expirationemcerebri :&ad odores fufeipiendos: ad qua: duo munia., 
procefiiis mammillares perforatiinfemiunt. ‘Galenus loco cit. hac fic ex- 
pofuitt Anteriores itaque duo ventriculi infpirationem & expirationem^ 
efflationemque ex cerebro effickint:Nec minus quoque demonftrauimus» 
quod prius quidem conficiunt, ac praparant ipfi cerebro fpiritum anima¬ 
lem ; atque etiam, & quod infernis fuis partibus, qua fpedfant ad’nares, 
fimul quidem olfadlorium funt inftitimentum , fimul autem veluti ductus 
quidam ac canalis, adfuperfluoru effluxionem acc6modus,paulb ante in- 
dicauimns . Proceflus autem hi mammillares funt Juo quadam tubercu¬ 
la ,papillis mammarum perquam fimillima, qua ab ima parte , vel falcem- 
vicina didtorum ventriculorum , ad narium o(fa enbrofa, cribri fimiliter 
inftar perforata protenduntur.. Pia tantum matre, non dura,contegun¬ 
tur., Per hac enim aer, £c odorum fpeciesad cerebrumtraHfuchuntui* 
ideoque odoratusinftramenca ftat-uunttir. Peritos eofetem proccfius ce¬ 
rebri mucofa illuuies non raro expurgatur, per nare fque ftiiiac, ficuti fu- 
liginofi vapores in cerebri compreffione,.fiue fyftole. Sub duobus prafa- 
tis ventriculis duos quofdam finus admirnt Arantius,quos hypoeampi,fcir 
bombycini vermis effigiem referre vult. Laurentius tamen fuperioruiru 
ventriculorum portiones efie autumat. 

Subfequitur eaput 4 <tM«-<JkV>VGl «\uthtPoH$ te ad eft corp* canter^ ritu c6- 
ftru&um, & tribus quafi .columnis iuffulcum: parte qua fupremos duos 
ventriculos refpicit hac camera,ampla eft >,dcorfum tamen paularim an- 
guftatur s & in tenuem quafi apicem definit - y ita vt trianguli Ifocelis for¬ 
mam occupet. Quoniam fornicum,aedificiorum vfum exprimit hac con¬ 
cameratio Graecis KttfAoipM dicitur , ficuri >-& teftudo 4 *AA/J'et, vt habet 
Galenus lib. 8^de vfu part. c. 1 1* vbi huiuscameia , quam torundamj, & 
orbicularem effle vult , vfum.fic exponit: Vfus fane iiiius 
corporis nullus alius eft 'putandus, quam 4*A/u/*V ,|id eft fornicum iiil, 
adificijs. Quemadmodum n. .fornicesad ineumbetia onera fuftinenda 
Fornicis funt quauisallafiguia aptiores ,ita&: hoc corpus partem cerebri omnem. 
fine teff it- incumbentem citra moleftiam fuftinet. Fornix autem ftotum cerebrmtu 
fupra fe poficum fuftinet ,.inipeditq*,.ne tertium ventriculum fuo pondere- 
comprimat ,acqyGoardtet. Sicut ergo in sedibusforniccs te&um fuftincn.t* 
reliquafque partes fupenores, fi inferiils. c onftruantur, vt quoties ceHa->» 
vinaria inftar fornicis effingitur, fic defcripta camera fuperi us cerebrum.. 
Huic camerae fubditus,eftltertius.fiiius ffiue ventriculus-, qui eft duorum^ 
fuperiorum coacurfus ,,&comir/unis, carneas.* Medius yeutera Galena» 


Quid pro- 
eefjus mam 
miliaris. 


dms vfus . 




D E P A R T I B V S. $ij 

appellatur, vel quia inter fuperiores,;&: quaitii (itus eft vel quia in me¬ 
dio frontis, &[occipirij collocatus. Hic tertius ventriculus duos a fc ex¬ 
pandit dticftus (iue meatus: vnus, ifq; infignis atque confpicuus, cx hu- Duo finus 
tniliori fede per corpus cerebri tanquara exfculptus antrorfum, deorfum- duttujue a 
que recta ad eiufdem cerebri bafim porrigitur. Vei fus finem huius du- tertio ven- 
dtus infundibulum %tdv!w , (iue pelium nvtkov c onfpicies . Infundibulum triculo ex - 
eft cludus quidam (iue cauitas, fub tertio ventriculo ex piae matris portio- currunt . 
ne initat infundibuli conltruda: nam primum latior ampliorque eft, rur- lnfundiba 
fus paulatim anguftatur, donec ad glandulam auandam ei fubftratam_» Ium quid, 
delinat. Quae glandula pituitaria vulgo dicitur} quia, rametfi portiono Glandnia 
piae matris obducatur, fpongiae tamen ritu fpongiofa eft, atque bibula, vt pituitaria* 
cerebri pituitam per inf«ndibulum,veluti per manicam Hippocratis prius 
tranfcolaram, excipiat; rurfufq; per cunei olfis foramina in palatum pau-’ 
latim inftillet, Sira eft h aec glandula in quadrato illo finu olfis cunei, qui Quatitor fi 
in medio fella* veluti exfculptus cernitur: ab hoc finu ali; quatuor deri- nus a finu 
uantur excurruntue^quidam versus anteriora ad fecundum foramen ciuf- offis cunei, 
dem offis cunei in radice fedis ipfius oculi politum: ali; vero excurrunt ad ueducun— 
poftcriora ad inaequale & afperum foramen, quod eft eiufdem olfis quin- tur. 
tu m . Circa latera praedidti finus > in quo glandula pituitaria fita eft , fiue 
ad latera apophyfe«n,clinoid*n,vtinquit Lauren.plexus q-uidamembra¬ 
neus confpicitur innumeris arteriolis varie complicatis, plurium retium Rete mira 
fibi fuperftratorum inftar, intertextus j JWveeLjV* mhtyp .*,, id eft retifor- bile quale. 
mis plexus Gal.dicitur: Recentioribus , vt aip Spigelius rete admirabilo. 

Hunc plexum a Galen.defcnptum Vefalius in hominibus inuenirr negat» 

Spigelius tamen &alij ftam a parte Galeni, fuftinentque non in vitulis 
tantum > bubus, 3c alijs ( grandioribus animalibus fed etiam in hominem 
confpici.Lauren.curnReceiicioribus,vt ait, non hunc plexum fed plexum 
choroidetli qui in fuperi-oribus verriculis cernitur,rete mirabile appel lare 
raauult. Sed profero mirabiles fflnt hi feriptoresmam Spigelius plexurru, Laurenti} 
retiformem a Galeno defcnptum cum recentioribus rete mirabile appel- & Rpsgelif 
lar: Laurentius non hunc, fed plexum ventriculorum anteriorum leto repugnari" 
mirabile appellat. Alter terti) ventriculi duCtus ad quartum finum liiio sia. , 
ventriculum retro dirigitur: Eftque priore iam deferipto, qui ad glandu- ; \Secundns 
larapituitariamexcurnc,amplior,inquit Laurentius, fed multo angu- ductus d 
ftior, vr interdum reperiri nequeat, vt inquit Vefalius, cui Spigelius co- tertio ven~ 
fennt. In hac via fiue duitua tertio ventriculo ad quattum fele primo lo- triculo pre 
cootfert glandula quasdam pinealis didta, quam Gr xci xzwHfJ &: x&W- cedens . 
pia appellant, quia figuram habet turbinatam, nuci pinea: non abfimilem. Vejalio ad 
Giandulofam quidem fubftantiam, licet duriufculamj, refert: eius apex uerfitur 
ad fuperiora dirigitur, bafis vero deorfum fpe&at. Harc^glandula ita 111 —. Laurent, 
principio ferme huius ductus fica, more aliarum glandularum , tulcrum Glandula 
eft aeque fulcimentum venularum atque arteriarum, tum vt liber pateat pinealis. 
introitus fpiritibus animalibus a temo ventriculo in quartum,cendetibus, F'fus varij 
tum vc inibi diu foueancur, reficiananque ijdem ,• tum vt illa pats interna 
cerebri nutriatur, foueaturque . Glandula rurfus praefata illam viam fiue 
ductum a tertio ventriculo ad quartum patentem conferuat, patentemq; 
quartum ventriculum, vt a fuperionbus fpiritum fufcipiat. A tergo co- . ; 

nari) fiue glandulas praefata: pinealis vennque, fiue ex vtraque parte , fta- Jfj * 
tim vifuntur, duo quasdam corpufcula rotunda $c duriufcula, qux eriam . -V 
cerebri portiuncula fune , quaeque, quia natium fiue clunium jfiguram* • ivS 

Sf ii t .Ttnu- 






3*4 LIBER T E R T I V S 

aemulantur. id eft nates appellantur. Sub his duae aliae particulae 

teftium figura exprimeres vifuntur. Vnde apytie & dicuntur. Spi- 

gelius, contra quam Laur.teftes priores conltituit. 

Succedit tandem quartus ventriculus omnium minimus, rotundus ta- 
_ men , interque cerebellum & fpinalis medullae principium fitus *, qui ftrf- 

intortus ^ior paulatim fadus, in acumen definit inftarcalami feriptotij. Vndc_> 
venticit- C3 | a , nus (criptorius ab Herophilo dicitur. Cum enim paulatim fpinalis 
medulla exilior euadat, ventriculo aut multum patenti du&u non eget,vt 
per eam fpiritus animalis omnium tenuidimus tranfeurrat. 

Secunda cerebri portio,eaque decupla minor anteriou cerebro iam an¬ 
tea deferipro , cerebellum fiue panium cerebrum inftar appendicis jdici-* 
tur, Graecis • In cerebri autem fubfidium facium eft, vt ni¬ 

mirum fpinrus animales in alijs tribus cerebri ventriculis elaboratos con- 
feruet»adque fpinalem medullam ad fehfumtadus in vniuerfo corpore» 
& animalem motum edendos >tanquam ex promptuario, & officina tranf- 
mitrat. Lati globi parum longi aut profundi figuram aemulatur. Inferio* 
ri cerebri parti continuum eft,alijs ideofuis in partibus pia duraque_-> 
matre, vt cerebrum lpfura, obducitbr. Subcineritio colore, & aliquan¬ 
do fiauefcente infedum eft: durius denique craftiufque eft ipfo ce- 
rebro:in fuis externis partibus gyros haber &c anfra&us. Situm habet in il¬ 
la occipitis (quod non totaliter occupat) parte, quae duabus fofiis circum- 
Icribirur. Totum cerebellum ex quatuor partibus componirur, quarum 
dextra & finiftra globulorum figuram exprimenres, laterales. Aliae duae 
partes in medio fitae funr,vnaanterior, & alterapofterior,quae cerebelli 
proccfTus nuncupantur :& quia vermium, qui vetera, cariofaque ligna_» 
depafcuntur, fermam exprimunt, owvpZws <rx , id eft procef- 

fus vermiformes appellantur. Anterior extuberanda meatum a tertio ven¬ 
triculo ad quartum apertum feruat. Pofterior pars fpinalis medullae po- 
ftica: parti accumbit,& ad quartum finum, fiue ventriculum, quem aper¬ 
tum feruat, excurrit . 

Cerebellum fequirur p*%h»ei id eft medulla fpinalis, quam non¬ 
nulli cerebri proceftum, auc cereorum prolongatum appellanti quia eft 
iplius cerebri atque cerebelli portio, pia, duraque matre, aeque ac ipfa_>, 
obduda, quae per magnum occipiti} foramen exiens , deorfum, vertebris 
vndique dorfi,tanquam firmis, validifqj fepimentis, circumdata, ad coc¬ 
cygis odis fedem,exilior duriorque femper euadens quo magis a cerebro 
producitur, excurrit.Medulla haec fpinalis a jquatuor radicibus oritur^ vt 
Varolius primus omnium animaduertit) quarum duae maiores a cerebro, 
duae minores a cerebello pendent. ( Ex pofteriori ventriculo fpinalcm-. 
medullam produci teftatur Galen.lib. 8 .de vfu part.c. io.) Quae omnes in¬ 
ter fe coeuntes fpinalem medullam, tanquam cerebri caudicem confti- 
tuunt. Caudex hic in internam partem caluariae adhuc inclufam , & ex¬ 
ternam, quae extra caluaria egreditur, diuiditur. Ab interna eius parte fepte 
neruorum coniugationcs, & proccflus mammillares oriri , cum alijs vult 
Laurent. non vero ab anteriori parte cerebri, vt antiquis plac uit. Septena 
coniugationibus Spigelius odauam pro odoratu addit. Pars fpinalis me¬ 
dulla, qua: extra caluariam excurrit, rotunda eft, duraque, 4 eique pia ma¬ 
ter ,per qtia vafa innumera, venae, arteriolae ad eiufdem medullae nutri- 
tionem, fpatguntur, arde cohaeret *, dura vero non ita . Medulla in prin¬ 
cipio fui exortus crafta, amplaq;, paulatim, vt diximus *cxilior fit,donec 

tandem 


Nates . 
T efles. 


Ca lanius 
feriptorius, 
Cerebella . 


Figurth 
continui • 
tas, & co¬ 
lor . 


Situs. 
Cont pojitio 


Spinah s 
medulla . 


Ortus» 


Spinalis 
medulla di 

utfio. 

Septem pa 
ria neruo• 
rum. 




DE PARTIBVS: 325 

tandem in dorfi finem perueniens »tota in varios funiculos & filamenta-, 
caudam equinam exprimentia »definat. Itaque nemuli»qui abeafpar- 
guntur > innumeri funt, atq; incomprehenfibiles. Quoniam tamen quam- 
plurimi»dum vertebrarum foramina egrediuntur > coeunt, vt neruos vin¬ 
cules atque corpulentos effingant* Anatomici ad certum numerum neruos 
reuocare contendunt. Varij igitur villi a fpinali medulla prodeuntes coetit». 
tenuique membrana vcftiuntur anfte, vt ex Jijs neruus exurgat; qui dunu 
ad vertebra: foramen accedit, dura membrana a dura matre produ&a, ve¬ 
rtitur , formaturque ex ijs omnibus perfe&us neruus j qui 'poftquam fora¬ 
men egreditur, in varios rurfus funiculos, & capillamenta'» vt antea,ante- 
quamex ijs neruus coiret»feparatur. Cum ergo quaelibet vertebra bina pof» 
fideat foramina,geminos confequenteremirret neruos ,vnumad quoduis 
latus. Erunt ergo triginta neruorum paria fpinalis medulla: extra caluaria 
produebe. Septem medulla: ceruicalis propterfeprem ceruicis verte¬ 
bras: duodecim dorfalis medull?,que duodecim vertebris cotegitunquin- 
que lumbaris, qua: quinque vertebris: & fex medulla: oifis facri; quod,li- 
cet bene connexum vbique, fex vertebrarum rudimenta exhibet. Septem 
neruorum coniugationes fequentibus a Columbo comprehenduntur. 

Optica prima (videt) •, oculos mouet altera; tertiaguftatj 

Quartaque; quinta audit; fexta vaga; feptiwa lingua:. 

Notare parert , netuum multipliciter accipi. Neruos 7 tv*t , 

Grarci vocanr. Erotianus in Onomartico exirtimat Toint apud Hippocr. 
de venis, arcerijs, ac neruisfimul dici .-cuius rei exemplum habetur libro 
de viu humidorum . Ruffus Ephefius arterias neruos vocari teftatur.Hip- 
poc. lib.de locis in homine, ligamenta offium neruos appellat aiens .* Ner- 
ui colligam premuntque articulos , & offibus adhsrent. Etlib.de|Aitc: 
Nerui procenfi ad offa, ligamentum funt articulorum.Arift. iib. 5. de hift. 
animal, orta omnia neruis ligari vult. Gal. Iib.i.de motu mufcul. Lib.de 
offib. A: alibi partim, tria ftatuir neruorum genera, quae exanguia, Sc finu> 
fiue meatu carentia apparent. Quorum quidam ex ortibus prodeunt: ali) 
exmufculis: alij vero ex cerebro & fpinali medulla deriuantur. Qua: ex 
ortibus prodeunt, funt ligamenta, vfufque ita inualuit, vt neruorum co¬ 
gnomen retineant. Proinde Anatomicis omnibus evmvpafig vocatur il¬ 
la articulationis fpccies ,qua: ligamentorum interuentu perfoluirwr. Pa¬ 
riter etiam degeneratio mufcufi in rendinofam naturam uvotupuaie com¬ 
munirer appellatur: veficar denique ambar, vteius,ventriculus , membra¬ 
na:, propter fimilitudinem quam cum neruo habent, neruex partes dicun¬ 
tur . Id vero quod communiter nomine nerui venit, a cerebro, & dorfa- 
li medulla dimanat, terte Gal. lib.de dirtedh neruorumcap. i.&lib. i, de 
motu mufculorifm capite primo. Hoc eodem libro primo de motu mu- 
fculorum capice fecundo tria prxfata (neruorum genera a fe innicem hac 
ferie diftinguit. Quod igitur mixta quaedam natura tendinum fit exli- 
gamentis, 5 c neruis , didtum quidem hoc ante. Tendo autem durior ert 
neruo, quanto ligamento mollior: quin & mclc corporis taiisvcquiex 
ambobus maxime fa&us fit. Et ligamentum quidem omne infenrtle : ner?- 
uus autem omnis fenfu proditus: tendo vero neque infenrtiis, quia etiam 
ert nerui particeps: nec ita fen filis, vt neruus: non enim neruus eft cantum. 
Quatenus igitur particeps eft ligamenti natura: 4 eatenus hebetatur acri¬ 
monia fenfus . Quin etiam, quia nafeitur quidem tendo ex fine mufcuh: 
inferuntur autem m caput ipfius & neruus ,ik ligamenta,deinde in to¬ 
tum 


% 


Nerui 
ex tenuib* 
[pinalis me 
dulU vil¬ 
lis coale— 
[cum . 

T riginta 
feptem ner 
uorum pa¬ 
ria. 


Varix ner 
tii accepti* 
nes* ' 





Ligamenti 
tedtnis & 
Merui dt — 
fontlio* 

Quid ten¬ 
do. 


Tendo ex 
neruis,& 
ligamentis 
fu. 


Quid ner- 

MUS. 


Ntruus eft 

pars ? dijji- 
milaris. 
Tedo pars 
diflimila— 


rtfm 


Capitis ad 
mime ula. 


326 LIBER T E R T I V S, 

tum mufculum difperguntur, rationabile eft ex ambobus tendinem eflfeJ 
fadtum . Re&e fane ligamentum tendinem, 8c neruum ratione originis, 
fenfus ,8c molis , ac habitas a fe inuicem diftinguit Galenus. Netuus 
autem ex cerebro, $c dorfali medulla originem traxit: ligamentum vero 
o(li alligatum eft, nec aliunde originem deducit: tendo autem eft tanqua 
finis & cauda mufculi, originem habens ex neruis fimul Sc ligamentis. 
Netuus exquifito polleq fenfu; ligamentum nullo: tendo , quia vtriufq*, 
particeps, fenfus acrimonia non pollet, ficuti netuus, nec eft infenfibilis 
vt ligamentum: mediocri ergo fenfu donatur. In magnitudine rurfus di- 
ferepant: nam neruus exilis eft, tendines fexics aut decies craffiores.Quo- 
ad habitum rurfus differunt ,• nam nerui funR molles, tendines duriores: 
ligamenta vero tendinibus multo duriora. Quod tendines ex ligamentis 
&c neruis generentur ,demonftratGalen.eodem cap. Neruus & ligamen¬ 
tum capiti mufculi inferuntur: tendo eft mufculi cauda. Ergo ex vtrifquc, 
fk non folo neruo fic. Neruus enim in caput mufculi interitur, rurfus in 
mufculorum ventres difleminatur,& in membraneas atque praetenues fi¬ 
bras definit j poftmodum ha: particulae fiue prxtenues fibrae inuicem co¬ 
eunt,ac neruos mole quidem prioribus in mufculi ventre difperfis maio¬ 
res ,exterum numero pauciores generant. Quoniam vero in fine mu- 
fculi neruus in tendinem definit, & tendo aliquoties eft decuplo maior 
neruo prius capiti mufculi inIerto,inde inferendum, tendinem illum-, 
non ex folo neruo, fed ex neruo fimul & ligamentis caput mufculi peiua- 
dentibus, & in eiufdem deinceps mufculi corpore plene fparfis, rurfufqj 
circa finem mufculi coeuntibus coaiefcire. 

Sed ad rem redeo. Neruus, proprie dicitur pars fpemiatica,inftar fu¬ 
niculi rotundi, ex cerebro, & fpinaii medulla deducta, per quam fpiri- 
tus animalis ex eodem cerebro in v niuerfas corporis partes fenfibiles ad 
fenfum , & voluntarium motum edendum diffunditur. Licet enim fen- 
fibiliter nerui perforati non appateant(fi opticum par excipias) capaces ta¬ 
men fpiritus animalis delatores aeftimantur. Quoniam fpiritus hic tenuif- 
fimus eft , neruique medulla (qux neruum vae conftituic) fpongiofa eft, 
facileque tenui fpiritu permeabilis. Neruus enim, more cerebri, medul¬ 
la conftat albicante, qux eft propria nerui fubftantia: duplici iterum me- 
brana tegitur, dura fcilicet ,& tenui, quemadmodum & cerebrum lpfum, 
Vnde neruus pro toto hoc aggregato ex duabus membranis ,& medulla-, 
compacto acceptus, pars vere di ili milaris! xftimandus. Si vero fola me¬ 
dulla fpedtetur, pars fimilaris. Et forte non male fentiet, qui lpfum ten¬ 
dinem diftimilarem in rei veritate dicet. Nerui proprie accepti etymo¬ 
logiam ex Galenolibro 1 de motu mufculorum cap. 1 . fic accipe :Neup»p 
autem, id eft neruus, <5c tonos, ex cerebro , aut fpmali medulla onuuair. 
Nuncupatur autem ab ipfis operationibus vnum inftrumentum duobus 
Hominibus ; eo quod vi~hv , id eft nutare, feu fietlere: & ntlniv ,id eft ten¬ 
dere, narum eft. Subftancia vero corporis eorum ea eft, ac fi mtelligas fti- 
parum, & denfacum jideoque duriufculum faCftum cerebrum. Eft etiam 
& fpinalis medullx corpus finale cerebro compa&o ,6c ob id duro facto: 
nam Sc ipfius cerebri pofterior pars,qux medullx fpmali continuatur.» du¬ 
rior eft anteriori. Reliqua de neruis vide apud Gal.lib.de nemorum difie- 
dHone. Hoc folum obferua,neruum vafculis tenui membranae hxcentibus 
nutriri. 

Quxdam capitis adminicula funt fenfuum organa, vt proccfTus mam- 

mii- 




DE P A R T I B V S, 527 

miliares odoratus: oculi, aures, lingua tk palatum. De proceffibus egi¬ 
mus . Oculus in confpicuo eft, ite vifus organum dicitur; Cuius anato- 
miam , ficuti, &: exterorum organorum ,artuum pariter , mufculorum_>, 
oflm&c.quiuisapud Anatomicos percipiet,nos a.trium ventrium doctri¬ 
nam vtpote difficiliorem , & medicis abfolute neceflariam haSlenus, qua 
potuimus diligentia, inuefligauiimisrne vero liber hic in immenfum cre- 
fcar, intaCtas partes hifce fubfequentfbus lineolis accipe. Caro pro— 

Caro Graecis a&fB. , xptxt quadrupliciter accipitur. Primo proprie pro yrie g* id • 
fubftantia illa rubicunda & molli , qu? ex fanguine ( mediocriter exie- ( 

cato in'fibrarum interftitijs, Sc circa eafdcm fibras generatur. Et hxc 
pars {anguinea proprie dicirur: eftquc caro mufculoium ,cui addun- Caro qua - 
tur glans membri virilis, & gingiuamm caro. Mufeulus e(t motus vo- drupiex e fi 
luntanj inftrunriemum , vt habet Galenus libro primo de motu mufeu- 
lorum ite alijs in locis paffim; pet ipfum-n. clifciirrit nemus ,qui e cerebro, 
aut fpinali medulla fpiritum defert animalem ad motum eeiendu volunta- 
rkim,&rfimul fenfum. Retradlo autem ad fui originem imperio volun¬ 
tatis neruo, retrahiturj& totus mufeulus,qui tendine tanquam cauda co- 
ftat. Eius origo caput dicitur,media eiusdem pars , venter. Secundr w 
fpeeies carnis eft caro vifcerum, vt hepatis ,renum,cordis,lienis, 8c pul¬ 
monum. Parenchymata quafi affufionesab Erafillrato dicebantur. Eft 
& tertia fpeciescarnis glandulofa didi a , quales funt glandula: omnes , 
pancreas. Quarta fpeeies carnis eft illa » qua: eft vnienique parti pro¬ 
pria , qu.xque villos fiue fibras ex fe ingenerabiles infarcit tcuiufmodieft 
caro oefophagi, ventriculi, inteflinorum, vteri, veficx tam vrinx, quam 
fellis , vt hb.io.methodi teftatur Galenus. Carnes deferipra: contra fri¬ 
gus & illum, profunt: Subfterniculi itidem vicem pro partibus fperma- 
ticis gerunt. Quaelibet tamen caro fuos habet peculiares vfus; vt ex ditftis 
fatis conflat. Hipp.hb.de carnibus ipfam genituram feptem dierum car¬ 
nem nominat. ^ 

Os Graecis r^top . Eft pars vniformis & fimilaris omnium ficcifiima dc Quidos* 
frigidiifima, ex feminis craffiori, terrefttiori, ite pinguiori parte vi forma¬ 
trice , fed caloris natiui ope genita ad totius corporis ftabilimen,& pe¬ 
culiarem figuram conciliandam, &; conferuandam . Temperamentum-, 
frigidum &ficcum eft ipfius forma accidentaria praecipua,tanquam-, 
fubftant/alis inftrumentum. Generatur os, non ex parte glutinofa & du- 
(ftili,ex qua vala omnia, membranae, fibise , tendines ligamenta effigian¬ 
tur , fed ex craffiori, & pinguiori, ex qua vi caloris fup eradat a os a vi for¬ 
matrice , tanquam ab efficiente eaufa efformatur: Et in varios fines in_. 
deferiptione propofitos. Sine offibus autem animal non ambularet,fed 
tanquam rudis indigcftaque moles humi femper decumberer. 

Cartilago Gra’ds ,eft pars fimilaris frigida & ficca non adeo ac Gutti car~ 

os, ex craffa feminis p ortione genita vi formatricis fac u Iratis, & caloris 'ttiago* 
ad motuum varietatem, & ad externos internofque impetus omnes elude- 
dos . Vnde cartilagines vbiq^laeues vifuntur ad promptitudinem motus, 

& offium. tutelam: Plicabilesm. funt, ideoque ex magis dudlili vifcidaq^ 
materia quam offa produdta? funt. 

Ligamentum Grxcis > Latinis copula vinculum, eft pars Quul 

fimilaris frigida ficcaque exdu<5tili, &r vilcida feminis portione a faculta- mmtum 
te formatriceope caloris, producta, fine fenfir, ne in< perpetuo dolore-# 
articuli. ycLfareijruijSc mediae-confiftcndae intes neimmi ite cartilaginem, 

vt 


* 






Quid mem 
br<tna. 


Quid fibr a 


328 LIBER TERTIVS 

vt articulos colligent, contineantque , mufculofqjfirmiores in Aiis capi¬ 
tibus reddant. Ligamentum ideo validum >vt motibus varijs renita:ur, 
e(Te debet: flexile tamen more neruorum & tendinum, vt motibus mu- 
fculorym obfequatur. Licet ligamentum fenfu careat,iliud tamen, quod 
in exteriori articulorum parte membrana obducitur, ratione huius fenfu 
pollet. Vnde articularis dolor in perioftio fiue membrana ofia Sc articu¬ 
losae ligamenta tegente ,& in tendinibus fit. Ligamenta duo membri 
virilis fenfibilia funt,ficuti inter cartilagines cx qua palpebras coftituuntj 
& inter o(Ta dentes ,vtquibufdam placet . 

Membrana Graecis v(j.Uuy & iituuyi dicitur,fienti tunica yii »V. Aliquan¬ 
do tamen idem fignificanr. tamen tenuiorem ficcioremque fub- 

ftantiam continet, ytrctr crafiiorem. Membrana eft pars fimilaris frigida 
&ficca, lata, dcnfa,&tenuis , ex du&iii lentaque feminis parte genita vi 
facultatis formatricis 6c caloris ope , exquifito radtus fenfu praedita ,qua: 
partes fubiedlas veftit, colligat,cuftoditque. 

Villi fiue fibrx, Grxcis freo vel w forte funt partes fimilares frigidx, 
& ficcx,ex du&ili feminis portione vi facultatis formatrici s,& caloris ge- 
nitx, albidae quidem, folidx, & filamentorum inftar produft x >ad motum 
& carnis cuftodiam . £t hic tectij libri finis efto. 



NBLLA- 





3*9 

NELLANIGLACAN 

TIRCONALLIENSIS HIBERNr, 

PHYSIOLOGIA. 

LIBER QVARTVS, 

de TEMPERAMENTIS.’ 

CAPVT PRIMVM, 

QujJL Temper amentum .? 

Alcn.comment.in librum de natura hominis refert Hip¬ 
pocratem fuifle primii authorem huius nominis tem¬ 
peramenti. Quoniam hoc partium fimilarium fcnfibi- 
lis forma cenfecur, de eo poft tra&ationem de partibus 
commodius quam poft elementa agendum. Eft enim, 
vt dixi, tanquam partium forma, & natura: Eius ideo 
difquifitio medico protinus neceflaria. Natura dicitur 
apud Hippoc. lib.de vitiat, in morb.acut. vc Cornmen. x. tex. 47. certa¬ 
tur Gal. exponens haec verba: Quas item natura nortra, habitufque lingu¬ 
lis &c. Pariter lib. 1. aph. 34. pro natura accipitur , terte Gal. dum Hipp. 
inquit: In morbis minus periclirantur, quorum natura:, &c stati, &: habi¬ 
tui , &c. Lib. etiam 3. aph. z. Naturarum ha: quidem ad aeftatem, hse ve¬ 
ro ad hyemerrie bene maleue fe habent, vide Gal. in comment. qui etiam 
lib.-i.de vfu paix. c.9. ha:c habet: Infunc autem primum, & maxime tem¬ 
peramenta , quippe quae propriam particularum fubrtanriam complent: 
eorpus enim rale natura ell»propterea, quod caliditate, frigiditate, humi- 
ditate» ftccitate fic commixtum eft Mwm carni efle carnem, & neruo ner- 
uum, & aliorum vnicuiquc id efle, quod eft, ob qualitatum quatuor pr^- 
di&arum certam quandam temperaturam contigit. Hsec igitur fecun¬ 
dum fubftantia: rationem infuntj confcquuntur autem-neccflatid odores, 
fapores, colores , durities, mollities :alia vero nec-eflario accidunt, poli¬ 
tio , magnitudo, connexio, conformatio. Vlternks iib.i. Meth. med. c.6. 
Quippe oftenfum eft, vnamquamque rerum talem efte, qualis eft,propter 
calidi* frigidi, humidi, & flcci temperamentum. Eandem doctrinam re¬ 
petit iib.de Vtilitaterefpk.c.$.& vlumo .Comment.cir.z.lib.3. aphoriftn. 
Galen. eandem lic pofuit doctrinam: Natura hoc in loco dixit Hippocra¬ 
tes fecundum principalilfimum & proprium lignificatum, quod fecundu 
ipfam maxime fubftantiam naturx eft . Dicebamus autem m praeceden¬ 
tibus lpfam efle temperatura quatuor elementorum, humidi, licci, calidi, 



Tempera* 
mtntnnuy 
eft partiti 
\fttmlarm 
forma. 

Eft natura 


Tc 


Secun- 





aut hor. 


330 LIBER Q^VARTVS 

Tempera- 'Secundum caputex quo neccfiitas dodfcrinx de tcmperamenris.coiligi- 
mentum-> tur,eft, quod temperamentum fit veiuti au&pr omnium a&ionum natura^ 
e(i attionu lium, vt ex varijs Gal. locis conftat. Lib. 1. dc focult. nat. c. $. haec habet; 
partium fi Ac mihi quidem tam vena, quam reliquarum particularum fingulae ,ob 
mi Urium certam quandam temperiem» quam ex quae uor qualitatibus funtna&x, 
hoc vel illo modo agere videntur. Lib. etiam de differenr.morborum-., 
docet omnes adiones a temperamento procedere. Item lib. f. de locis afi- 
fed. c.7. ait: Secundum temperamenti proprietatem particula agit. An¬ 
tiqui autem Phiiofophi, & medici temperamentum mixti formam agno- 
fcebant. Rede idto tantam ei virtutem tribuit Galenus. 

Tertium, ex quo nccelfitas dodnnae de temperamentis colligitur, eft, 
quod a temperamento indicatio inter curandum defumatur ,fiue tempe¬ 
ramentum pro viribus partis,aut coiporis fumatur,fiue pro eo quod mix¬ 
to primum ineft: Nec mirum, nam in temperamenti qualitate fanitas con- 
fiftit ex Gal. lib.i. de fanitate tuenda. Comment etiam 1. in lib. 1; Epi- 
dem. ait, temperamentum efle caufam , cur facile, vel difficile homo pa¬ 
tiatur: Quod autem temperamentum inter curandum indicet, patet ex 
lib. 1. de cornpof. medie, fecundum locos, & lib.7. meth.c. 13. vbi a tem¬ 
peramento partisalTcdx indicationem defumi ait: & c. 3. inquit j Qui 
tueri adionem vult, temperamentum earum cuftodiat oportet. 

Temperamentum Graecis Kfdfte quali concordia plurimorum , qux an¬ 
tea difeordabant, dicitur : licet propria vocis fignificatio fit mixtio, fiue 
mixtura & temperatura. Varie a varijs deferibitur. Ab Auicenna fen. 1. 
primi doctrina 3.0.1. hoc ritu:Temperamentum, feu complexio eft qua- 
litas^quac ex adione & paffione contrariarum qualitatum in clementis re¬ 
pertarum infurgit, ciim elementorum partes ad tantam muicem paruita- 
tem redada? fnnt, vt cuiufque earum minimum contingat minimum al¬ 
terius . In hac definitione parciciila ( minimum) debet accipi pro mini - 
mo formali, vt volunt, non vero materiali: Nam elementa mifcentur fe¬ 
cundius minima formalia, id eft in quibus ,&non minoribus partibus 
forma retineri poteil. Loco particul? ( minimum ) quibufdam in verfio- 
nibns habetur (plurimum,) 

Fer fidius Fernclius cap.i.lib.j.fux Phyfioi.de temperam.quadam cum acrimonia 
pugnat aduerfus Auicennam infurgit , quod ex mutua effedione primarunu 
Auicenna qualitatum quintam qualitatem, eamque fimplicem emergere confirmet: 

quae vna fuperftes, reliquis in congrefiu pereuntibus, omnium vires po- 
teftatc complet,eafque quafi fuo finu complcxuque recipit. Subabfur- 
dam ideo commentus eft definitionem Auicennas, & abfona dicit: n3in 
inquit Fernelius, fieri nequit, vt omnes qualitates pereant, dc prxfertim 
illa, quae tanquam validior confiidus principia dedit. Praeterea, pofito, 
quod perirent omnes qualitates exorto temperamento,tunc in genito cor¬ 
pore nulla erit contrariorum repugnantia.Nulla per fingulas States fieret 
temperamentorum conuerfio. Nullaque inerit infira morbi, fenij,vel 
interitus caufa. Neque tandem in corruptione mixti corpora fimplicia-» 
adfuaelementa recutiercnr,qualitatibus omnibus deftituta. Eft ergo 
vanitas quaedam opinionis, nouam illam opinionem inuehere. His, tan¬ 
quam penetrantibus flagellis, Auicenn? definitionem e Scholis explodit 
Fernelius. 

Sed miror tanti viri errorem in redarguendo, & accufando Auicen- 
uam vanitatis, cum ipfe proifus vanum, ne dicam ignarum, omnibus di- 


A tempe¬ 
ramento 
indicatio 
defumitur. 


Tnde dici 
tur. 

Definitio 
tradita ab 
Auiccntu 



DE TEMPERAMENTIS: 3 3 f 

ligentiotibus fcrutatoribus verborum Auicenna: fe praebeat. Impugnat 
enim gratis Auicennam , qui licet in alijs a Galc. plurimum defecerit»nc 
per (omnium hic cogitauit quod ei a Fernel.imponitur,vt ex his eius ver¬ 
bis conftat: Complexio eft qualitas > qua: ex asione ad inuiccm ,& paf- 
(lone contrariarum qualitatum in elementis inuentarum, quorum partes 
ad tantam paruitatem redama: fune, vt cuiufq-, earum plurimum contin¬ 
gat plurimum alterius »proucmr. Cum n.ad inuicem agunt &c patiuntur 
fuis virtutibus, accidit in carum (limma qualitas m toto earum fimilis, 
qua: eft complexio. Et quoniam virtutes primae, qua: funtin elementis 
praedibis, funt quatuor, caliditas, frigiditas, humiditas , cc ficcitas: tunc 
manifeftum eft , quod complexiones in corporibus generatis, & corrup¬ 
tis funt per eas. 

Videat vnufquifque quomodo,vel quo ingenio dubus Fernelius ex di¬ 
alis Auicenna: intulit complexionem cfl'e fimplicem qualitatem genitam-, 
cx quatuor primis qualitatibus corruptis,ciimcontrarium plane cum vni- 
uetfa Schola cenfeat Auicenna: ait.n.hic, ex quatuor primis qualitatibus 
complexionem fieri, vt omnes cum Galeno fatemur. Quod autem non_. 
exiftimauerit Auicenna , primas qualitates in temperamenti exoiju cor¬ 
rumpi , patet; quia primo nihil tale citato in loca vbi exprefse de tempe¬ 
ramentis, dixit. Secundo nobifeum air, temperamentum ex quatuor pri¬ 
mis qualitatibus fieri. Tertio temperamentum nomine complexionis do- 
nauit: quia complexio plura complebitur, ad qua: refpebum quendam.. 
dicir. Particula autem illa, virtutibus , & particula, fuir.ma, hanc veri¬ 
tatem indicant. Cum enim ad inuicem agunt (inquit )& patiuntur qua¬ 
tuor elemcnra , fuis virtutibus,id eft qualitatibus piimisacciditin earun- 
dem virtutum fumma , id eft ccllebionc (non autem corruptione , vt per¬ 
peram nonnulli interpretantur) qualitas quaedam in toto corpore fimilis 
cum earum, aut ijfdem virtutibus: Qux qualitas eft complexio. Ait au¬ 
tem in toto,id eft in corpore refultare qualitatem quadam complexionem 
dibam fifnilem ipfis primis virtutibus ,fiue qualitatibus primis •, fic indi¬ 
cans ipfas qualitates in temperamento inclufas dTe cofimiles qualitatibus, 
qua: praefuere,aut praeceftere: fimiles,inquam*, quia non funt omnino 
eardero, cum remittantur vel intendantur in genito: quoties autem vnunT 
mixtum ex alio fit,pofl~um remitti, aut intendi qualitates: quoties vero 
mixtum ex quatuor elementis producitur, tunenecelTarid prima- qualita¬ 
tes remittuntur. Vltimis tandem verbis oftendit in mixto temperamen¬ 
tum, fiue complexionem talem dici per piimas qualitates , non vcio ra¬ 
tione gra u itatis, & leuitatis, afpentatis , & lenitatis, qua: abionem,& 
palfioneni, &; elementorum confufionem trque bene fequuntur, ac ipfum 
temperamentum. 

Sine ratione ergo Fernelius , pariter & Vallefius lib.i.Controuerfiar.c. 
tf.incongruis epithetis Auicennam lacerant. Sed illis tam in his, quam., 
in alijs multis , qus praeter rationem in fuis feriptis fpargunr, condonan- 
dumjquia cum Fernel.Galliaru Regis Protomcdic.us edet,Vallefius Hifpa- 
niarurn , veiuti Regia authoritate, plerofque, etiam dbbiflimos, contem¬ 
ptui habuerunt.Sed nomine Auicenniftarii fequentesproponunturobie- 
biones, quibus fatisfaciendum. 

Quemadmodum ex fubftantijs quatuor elementorum corruptis oritur 
. quxdam forma fubftantialis, vinualiter corruptas continens , fic pariter 
.ex quatuor primis qualitatibus corruptis nafeitui nona quadam forma^ 

T t z acci- 


Fertielius 

perfringi¬ 
tur G? A- 
uictnntt-r 
defenditur. 


Fernelius 
& Falle- 
fius cur fi¬ 
lios defle¬ 
xerim, 

i •Obieftit 






Sji LIBER Q.V ARTVS 

accidentalis, feu qualitas quadam a primis diftindla , potens tamen pro* 
ducere eiTedtus varios ,quos producerent prims qualitates, quafi has vir- 
tualiter contineret. 

Solutio. Refpondeo negando paritatem. Numerofis autem argumentis proba- 
Galor .n.itt uimus libro de elementis, elementorum fnbftantiam, Ceu porius fubftan- 
fummo & tiales formas in genito mixto non remanere ,• qualitates aurem folas, tan- 
frigiditas quam eorum virtutes vna cum materia fuperftites effe. Experientia au¬ 
ri* futnm» tem patet oppofitum conflidhim in mixtis quotidie inter calorem & fri- 
humi ditas gus, ficcitatera, &. humiditatem fieri. Ex qno liquet qualitates adhi in- 
panter & eife. Et fi aliquis inflaret, generationem vnius efte corruptionem alte- 
ficcitas in nus, referente Philefcpho lib.i.de gener. &comip. tex. 17. atque adeo 
[nmmo, sut generationem temperamenti effe corruptionem primarum qualitatum-.* 
elementa— refponfio facilis eft ,primas qualitates, qua: funt veluti proprietates ele- 
rum pro— mentoiura ,corrrumpi taliter , vt proprietatis rationem non amplius ha- 
prietates; beant emanere tamen quatuor portiones quatuor primarum qualitatum*, 
k& qualita qua: vna contemperantur, & ex quibus fimul refultar temperamentum. 
tes remijfc Obijciunt fecundd,impoffibile eflc tot varios effedhis m viuetibus pro- 
nequaqud. dudbos a fola primarum qualitatum proportione produci. Ad quod refpo» 
%.Obic£lio deo, id ranquam falfum negando: nam in viuentibus quxlibet pars ratio¬ 
ne/ utio, ne proprij temperamenti agit: ita vt fi dux partes eodem penitus tempera¬ 

mento prxditx eiTent ,confimilem producerent effedlum : vt fi ventricu¬ 
lus eflet idem ac hepar, eundem pareret cfiedlum: Sc fi in raloefiet ven¬ 
triculi temperamentum vna cum figura & auxilijs, talus chylum efficeret. 
Of.Qhietlio Ob^ciunttertio. Si ratio temperamenti confifierct in proportiono, 
confifteret in indiuifibili, & fic nulla daretur firma fanitas: nam calor,aut 
aliqua alia prima qualitas intenditur > vel remittitur in continuo conflidlu. 
Solutio. RefpoiKieo,rationem formalem temperamenti non effe proportionem» 
Etpofito quod efTct, licet Arithmetice latitudinem non haberet, Medice 
tamen , & Geometrice haberet. Nam fanitas latitudinem haber,nec in in» 
Sanitasno diuifibili eius ratio confiftit. Vix enim, aut nunquam pcrfedliffima appa- 
conjiftit in ret: feci morbus nunquam cenfetur adefie, donec a&iones fenfibifiter Ix- 
zn at ut (ibi- dantur. 

ii. Hxc noftra refponfio Fernelio aduerfarur, qui lib. jvfux Phyfiologix 

cap. 1. temperamentum non miftioncnnfed miflionis rationem ( formam 
vt pute inteliigit)efie dicit. Ecrurfusait: Poterit & id earum ,qux irn, 
miftis elementis funt principum qualitatum harmonia,& concentus defi¬ 
niri. Eandemfententiam habet Vallefius lib.i.controuerf. cap.6 . vbi ait r 
temperamentum nihil effe pixter proportionem calidi, frigidi, humidi-, 
& ficci, 

j Areunt' Veium ambo viri dotfti a veritate deflcdlunt. Prim o, quia Iocogeneris 
* 0 deberent ponere aliquid , in quo temperamentum conueniret cum alijs 

\ 2 . Argum, qualitatibus . Secundo, genus ponunt terminum geometricum , proprio 
■'l arvum otniffo r nara temperamentum qualitas dicitur aB ipfoGaleno. Tertio» 

5 * proportio eft quxdam relatio, qux omni agendi vi deftituta eft, tempera¬ 

mentum vero efficiendi vi pollet, cum fic a&ionum prxeipuus au&or* 

/acohtts de Quare a veritate declinauit Iacobus dc Paitibus fuper Auicennam , veluti 
partibus& EpiphaniusFerdinandus lib. 1.Iheoremat. Medicor. & Phylofoph. di- 
Fcrdinan- eente temperamentum efifcqualitatem »qux non eft nec a&iua, nec paf- 
dus per — fiua, quia ponitur in prima fpecie qualitatis. Licet enira non agat pro- 
f} r n&tnr . prie temperamentum, quatenus eft habitus,prout taipeneft naturalis po¬ 
te n- 


DE TEMPERAMENTIS. 333 

tentia potens producere calorem, frigiditatem &c. vim habet agendi, fi- 
cuti etiam vim ptoducendi pafliones fenfai tactus tangentis, quatenus etl 
patibilis qualitas. Logica ergo ratio habitus mon adimit temperamento 
phyficam agendi virtutem > quam in fe connatam habet,& fine qua actio¬ 
num effedor a Galeno non diceretur jnec a Philofopho lib. z. de generat, 
animal.c.i. caro diceretur inftrumentum lenius. In principio autem didi 
capitis air Philofophus partes fimilares cx elementis confici \ fed melius 
fortatte dici potcft , inquit, ex virtutibus elementorum confici. Praecipua 
aurem elementorum vircus funt prima? qualitates. Ergo temperamentum 
ex his conflatum virtus erit adiua»& non expers adiuitatis aut pa(fionis,vc 
voluere prsefati Authores. 

Qujirto, Temperamentum vnum cft alteri contrarium, fk vnum tem¬ 
peramentum calidum in frigidum mutatur, & e contra •, humidum in fic- 
cum ,& vice verfa . Contrarictas autem relationi non competit. Ergo 
temperamentum non erit relatio. 

Quinto. Quatuor qualitatibus temperatis & remittis materia difponi- 
tur ad formam mixti fufeipiendam . Ergo cum h;ec difpofitio fit jpfunu» 
temperamentum in mixto perfeuerans > non erit relatio, nec fimplex qua¬ 
litas, fed compofita. 

Sexto. Si temperamentum ettet proportio,cum ha?c fit res'quadam fim-*' 
piex & ab elementis diftinda, videremur in illorum fententiam relabi,qui 
temperamentum aliquid fimplex a quatuor qualitatibus diftindum etto 
volunt). Si autem huiufmodi proportio ctt eadem cum quatuor primis 
qualitatibus remifiis, eft id ipfum quod nos volumus jfed non fub ratio¬ 
ne relationis. 

Septimo. Si temperamentum in proportione relatiua 'confifterec, non 
communiter hoc temperamentum calidum appellaretur, illud frigidum 
alterum humidum, aliud ver© ficcum: quo modo temperamenti fpecies a 
Galeno recenfcntur lib.3. aphor. comm.a. Praeterea intenditur & remitti¬ 
tur temperamentum: na fufcipit magis Sc minus. Proportio a.nequaqua„ 

His tamen non obftantibus minime inficior, temperamentum propor¬ 
tionem , & fymmetriam appellari > non quod iilnis effentia m hac propor¬ 
tione confiflat, feci quoniam hoc temperamentum proportionem conno- 
tat neceflario: nam non pottumus rede dicere temperamentum effe qua¬ 
tuor primas qualitates, nifi fub certa proportione. Quocirca tametfi tem¬ 
peramentum fit vera quaiitas,fymmetria tamen claritatis caufa dicitur a 
Galeno commenta. lio.x. Epidem. tex.46. decodione agente 3 hac ferio. 
Curari autem pri iis, inquit, quam fuam virtutem lolida ipfa corpora re- 
cuperauerint, qute in fymmetria pofita efl?calidi,frigidi, ficci, & humi- 
di. Vnde & ipfa etiam fanitas folidorum corporum in horum pofita fym- 
metriaeft. Vt nihil imerefle videatur, bonam fimilarium partium tem¬ 
peraturam dices fanitatem efle,an elemetoium,ex quibus generati fumus» 
harmoniam. Rite quidem Galen. perfpicuitatis ergo temperamentum-, 
harmoniam, & fymmetriamappellat,quoniam fine hac temperamentum 
confifterc nequit; promde etiam comm. 5 x. lib. z.aphor.ait»in elemento¬ 
rum comm ©deiatione naturam confiftere. 

Dicamus ergo temperamentum ctte qualitatem conipofitam, vt innuit 
Galen.lib.i.de eletnent.c.6. vbi de elementis, & mixto agen3 htec haber.* 
Simplex namque qualitas compofitequalicatis,& fimplex corpus, corporis 
eompoiiti efl elementum: vt enim nomine compofici corporis mixtum in- 

telh- 


^.xrgumtu' 

tura» 


S.argitmW 

tum. 


6 . Argum] 


j.argum^ 


GAien-cla- 
rimis er¬ 
go tempera 
mentum.* 
harmonia 
appdlAt, 





P*allertoU 

occurritur. 


T empera- 
tnenti defi 
mtio. 


Quid tem- 
perdmentu 

T* cmpcra- 
menti vjus. 


334 LIBER Q.VARTVS 

telligit, Cic nomine qualitatis compotitas temperamentum , vt in libri de- 
curfu, 3 c fib.de nat.hom. imo eodem cap.fitis manifefte innuit. 

Ex hac Galeni doCtrina conftat, non reCte fcntire Valleriolam, qui pa¬ 
ri vehementiam Auicennam,ac Fuchfius,& Vallefius, licet iniuftc ,de¬ 
bacchatur: ait enim temperamentum effc congruam miftionem calidi, 
frigidi > humidi, & ficci, ad aCtiones obeundas. Purat enim hanc effc_» 
Galeni fententiam lib.i.de temperam.c.i,& Hippoc.lib.de nat.hom. Vn- | 
de poft allatam Auicennas definitionem Auiceniftas,ipforumque Princi¬ 
pem damnat, quod dixerint temperamentum a qualitatibus primis fieri % 
cum deberent dicere a fubftantijs elementorum in fe inuicem agenti¬ 
bus fieri. 

Sed Vallcriola iniquo procedit animo: mixtionem enim cum tempera¬ 
mento confundit, in quo plane errat: nam mixtio proprie conuenit ele¬ 
mentorum fubftantijs, contemperatio vero elemen:orum qualitatibus, vt 
voluit Hippoc. &c Gal.locis ab illo citatis. Neceffum enim eft, elemento¬ 
rum fubftantie ita mifceantur, vt vniufcuiufq; plurimum contingatplu- 
rimum alterius > vt optime monuit Auicenna. Refultante autem tunc ex 
quatuor primis qualitatibus temperamento mixti forma educitur, 8 c ele¬ 
mentorum fubftantiales formas intereunt. Dodiftimus Vega eandem, ac 
Valleiiola definitionem commentus eft. Eadem ergo cenfura dignus : Na 
miftio non dicitur calida, nec frigida, nec humida,nec ficca,veluti tempe¬ 
ramentum : ficuti nec melancholica, biliofa, pituitofa, fanguinea, vt hoc . 
Denique licet nomen npettit nixtionem fignificet, non proinde tempera¬ 
mentum ita proprie dicendum mixtio, mfi caufatiue,id eft,quatenus vi 
mixtionis educitur. 

Temperamentum ergo, fiue temperies, fiue temperatura, fiuc comple¬ 
xio reCte, &: iuxraGaleni dodnnamfic definitur: Temperamentum eft 
forma accidentalis mixti, ex primis qualitatibus vi mixtionis, aut aCtionis 
ac reaCtionis conftituta, ad aCtiones naturales partium obeundas. Dixi 
temperamentum efte formam accidentalem mixti, quia in ratione formas 
cum forma fubftantiali conuenit: dicitur accidentalis, quia rcuera acci¬ 
dens eft , ldque quale, cum ex quatuor primis qualitatibus refultet} & iru 
hoc a fubftantiali forma differt. Dicitur forma mixti *, quia reuera cum_. 
ex elementorum virtutibus componatur, elementorumque fubftantiales 
formas pereant, neceffario erit forma mixti ex elementis contiati. At vero 
quatenus idem mixtum'eft naturale corpus, nos cum Peripateticis ei fub- 
ftantialem formam concedimus. Reliqua in definitione pofita pet fe pa¬ 
tent. Temperamentum ergo eft qualitas compofita,quas a quatuor primis 
qualitatibus fimul fumptis non diftinguirur,a fingulis tamen feorlim,fic. 
Omne aurem temperamentum mixto corrcfpondere debet. Ergocunu 
Petms fit vnicum mixtum, vnico totali temperamento prasditum ent,iicet 
partiales plures habeat, ratione diuerficatis organorum . Vt ergo mixtum 
ex fimplicibus corporibus componitur, ira tk temperamentum ex quatuor 
qualitatibus primis fimplicium corporum, cum hoc tamen difcnmino», 
quod qualitates elementorum refra&as, tk remiffas in temperamento aCtu 
remaneant: temperamentum enim eft contcmperatio quasdam oita ex co- 
fiifione iftarum qualitatum tanquam conueniens inftruuientum anime ad 
actiones omnes obeundas . In hunc certe finem introducitur, vt fit debi¬ 
ta difpofitio corporis , ad animas fufeeptionem tk detentionem in eodem 
corpore, vrque ciufdem animas lic veluti coadiutoriumyfed inftrumentale. 








DE TEMPERAMENTIS. 

Obijeitcum fuo Magiftro Vega Vallefius lib. i.controuerf.c.<>.quos li¬ 
quitur Mcrcatusvomne temperamentum non eire accidens. Tempera¬ 
mentum, inquit, duplex eft , fubftanrise vnum (quemadmodum Stoici 
dicebant) quod modum Cubitantia: vocant. Alterum eft temperameti' 
tum quatuor qualitatum primarum, vt Peripatetici concedunt. Modum 
illum Cubitantia: dicunt eftefa&um ex proportione Cubftantiarum eleme- 
tarium, eifeque habitum naturalem,& omnium facultatum fundamen¬ 
tum : in quo fenfu loquutus eft Galen.lib.6.dc placit.Hipp.de Piat. Prater 
hanc proportionem Cubftantiarum elementarium Cecunda datur propor¬ 
tio , qua: ex illa prima proficifcitur: de eft proportio ipCarum qualitatum 
elementarium , caloris, frigoris, humidiratis,de ficcitatis: qua qui^je Ce¬ 
cunda proportio mutatur leuiilimis ex caufis centies in finguhs horis. 
Atqui hoc temperamentum qualitatum eft difpoiitio quaedam corporum 
temperatorum. 

Refpondeo, negando temperamentum Cubftantiale; quia temperamc- 
tum,vt ipCa vox denotat, eft diCcordiae temperantia: at inter elementorum 
qualitates, non vero fubftantias , diCcordia de contrarietas verCatur. Ergo 
inter has Colas dabitur temperamentum. 

Praeterea, temperamentum illud Cubftantiale effet seque inconftans, ac 
illud accidentale ,quod Colum admittimus*, quia Cingulis momentis fit 
triplicis Cubitantia: noftra, etiam folida, effiuuium. Ergo fingulis mo¬ 
mentis mutatur, quod Sacra confirmat pagina: Nunquarrun eodem ftatu 
permanet. 

Denique CalCum eft, totum hominis temperamentum illico diiTolui, li¬ 
cet a vanjs caufis alteretur. Non enim nifi a caufis vehementibus & pau- 
latim euertitund' dii leue accipit damnum, id totum ab ipCa natura mixti 
reCarcitur *, quae, dummodo obices auferantur ad natiuum vigorem, vc 
poteft, temperamentum reducit: non tamen integre: nara ftatutum eft 
omnibus hominibus femel morij dc naturaliter ex paulatina refolutione-/ 
corporis. 

Obijciunt iterum Galenum, qui lib.i i.meth.c.i. & lib. 11.ca4.ait , ad 
caiulcuque fimilaris corporis conftitutionem duo efte neceflaria, certam 
Ccilicet temperamenti qualitatem, &c iuftam fubftandaium elementorum 
molem . Lib.infupcr de nat.hom.tex. i^.duplicem elementorum fymme- 
triam, vnam in quantitate, alteram in qualitate ftatuit. Ergo duplex tem¬ 
peramentum. 

Refpondco, fubftantia molem non efte temperamentum, Ced iuftam 
debitamque mixti materiam. Et quamuis inter fubftantias elementorum 
in mixto lymmetria inueniatur, non proinde fubftantia temperamentum 
admittendujquoniam primo temperamentu non eft fymmetna. Secundo, 

E ofito,quod eftet,non ideo omnis fymmetria eftet temperamentum, Ced ll- 
1 Cola qu? inter qualitates intercedit.Galenus inquir,iuftam elementorum 
molem efte neceftariam,vtpars fimilaris fit vnitamam ad eius conftitutio¬ 
nem ,Jnon|folum temperamentum, Ced primo vmo partium requiritur. 

Obijciunt tertio,duplex dari a&ionum genus. Vnum occultarum, cu- 
iufmodi eft concoquere, attrahere &c. alterum manifeftarum , vt cale¬ 
facere , refrigerare &cc. Ergo haec duo genera diuerfas aguofeent caufas. 

Refpondeo ,duplex illud a<ftionum genus non arguere duplex tempe¬ 
ramentum . A&iones a. totius fubftantise a toto temperamento acciden¬ 
te iiunc, vel a facultate aliqua, qua temperamenti proprietas a Galeno di¬ 
citur 


V ega , V al 
les. Al cro¬ 
catus Ano— 
plex tdmit 
tunt tompe 
ramentum 


Solutio. 


Obieftia. 


Solutio. 


Obietlio. 


Solutio. 




336 LIBER. QJV A R T V S 

cicur. Ed enim facultas quauiis qualitas quaedam occulta a rerum eden¬ 
tia dimanans, quae ideo non nifi per effe&us a nobis dignofeitur: a&io- 
nes vero manifeftae non a toto temperamento, fed a qualitate aliqua exce¬ 
dente , vt calore, frigore, humid itate, aut ficcirate, fiunt. Et in hoc fen- 
Exponitur fu loquutus ed Gal.lib.<>.de decrct.Hipp.& Piat. Quamuis autem referat 
Gahft» Galen.Iib.i.de vfu part.c.^.teraperamentum conftituere >aut complere-# 
parritim fub dandam , non proinde credendum, dari temperamenta fub- 
itantiae: namGalen.andquorum vedigia fcquutus »non aliam formanu 
in mixto, quam temperamentum admiiit ,-ideoque fecundum illam fen- 
tendam, quam innuit libr.i.de elemen.c.tf.de igne loquens, cordate Io- 
quutuf ed. 

C A P V T II. 

Quota plexe fl Temperamentum. 

S E C T I O l. 

De differentes temperamenti iuxta Cjalen. 

V T clarius procedatur, praenotandum ed ex Galeno lib-i.de elemen, 
c.<j.calidum multiplex habere fignificatum. Primo enim fignifi- 
triplsater , Cdt qualitatem nudam, co modo quo album figmficat colorem, id 
ncchitur a *kedinem. Secundo (ignificat corpus,quod ea qualitate fumma fiue 
* mtenfa affe&um ed , ignem fcilicec. Tertio calidum accipitur pro eo, in 
quo calor reliquas qualitates primis excedit. Sic allium, caryophyllus , 
& umiiia, hoc modo, per exuperanriam fcilicec, calida dicuntur: non_. 
aucem (impliciter & abfolute, ficuti ignis, fed refpe&u aliarum qualita¬ 
tum ciufdem mixti, feti refpedu contrarij frigoris, quod exuperat. (libro 
Calidanu u de «operam. c. 7. ait ,quod verum ed, calidum pro fola qualitate ac- 
in concreto ce P tuai pofledici caliditatem in abdradfo ; calidum vero pro corpore^ 
ea ^ do acceptum nunquam congrue caliditatem dici). Libro 1. de tetnper. 
dicitur in c ’ 1 ' docet calidfi corpus duobus;vltimis modis ia didfcis accipi. Primo pio 
<t bftrsclo. eo 9 q UJ J e din fummo gradu, 6 c ab folii te- calidum, vt ed folus ignis . 

Secundo pro eo, quod non ed abfolute calidum , fed folummodo tale-/ 
nomen forcitur a qualitate , quae in mixtura praepollet; vt iam dictum ed 
de allio, & reliquis, in quibus calor reliquas qualitates primas excedit;. 
Pariter philofophandum de frigido abfolute inaqua, ffc de frigido me¬ 
diocriter > ac per exuperanciam in mixto . 4 Idem etiam dicendum de ficco 
abfolute, quale ed terra', 2 c de ficco per exuperantiam , quale ed abfyn- 
rhiiun ponticum, aliaq^innumera. De humido pariter abfoluce , quale 
£ft acr,& aqua, vcloquitur Galenus ,in principio capitis |fexti ciufdemL. 
libri,-& de humido per exuperanciam, qualis edmalua, bugloflum,&: 
confimilia. 

Rurfus ex eodem Galeno lib. 1. de remperam. cap. f. calidum corpus 
tripliciter dicitur. Primo , pro lyncero, fimplici, &‘immixto j cuiufmodi 

ed 




DE TEMPERAMENTIS: 537 

eft ignis. Secundo, pro eo, quod in mixtione fuum contrarium fuperat: 
v. g calidum in allio, frigidum fuum contrarium vincit. Tertio dicitur 
aliquid calidi temperamenti, in ordine ad aliud mimis calidi temperame- 
ti. Vt allium, vel caspa calida eft rdfpe&uBotragmis, chamomillae, & 
fimilium . Hac etiam ratione animantia veteribus calida & humida di- 
&a funt •, non propriae temperatura: gratia, nec afofolute ,fed folummo- 
do in ordine ad ftirpes, & ad demortua corpora coiiata: quippe demor¬ 
tuis &. ftirpibus animantia calidiora humidioraque ftint comparati ue & 
gcncncc . Quin etiam ex animantibus ipfis fpeciatim inter fc collaris ca¬ 
nis ficcior , homo humidior: at, fi formica:, vel-api canem conferas, illas 
ficciores h unc humidiorem inucnias. ita idem animans, vt ad hominem, 
ficcum, vr ad apiculam, huraidum fuerit jrurfus ad hominem collatum, 
calidum ; ad leonem, frigidum erit, Sic igitur contraria de vno corpore 
ad dmerfa collato praedicari pofliint. Canis ideo ad hominem cojlarus, 
calidus, ad leonem frigidusipariter ad hominem collatus, ficcus erit, ad 
formicam humidus . Calidus etiam eft, vt viuens •, cum mortuos, frigi¬ 
dus. Paritet etiam quidam canrs alteri cani collatus, frigidus erit, vel fal- 
tem non cal idua. Haec quidem omnia per collationem ititer fe dicuntur. 
Quae vero ,vt in animantium genere conferuntur ,alia ratione,ficuti etia 
tjuaecunque in aliqua animalium fpecie. Canis namque ad formicam &c 
apemcollacus, humidus eft: in animantium geneic eft ficcus :rurfusip- 
forum fpeciatim canum, hic ficcus, iHe humidus, alius temperatus.Hanc 
tertiam calidi ftgnificationcm, ex comparatione ortam, ab antiquis omif- 
fam fuiflfe narrat Gal.cuius do&rinam iain allatam , clarior i methodo fic 
accipe. Aliquid comparatiue calidum (idem de frigido ,bumido, & fic- 
co dicendum) duobus modis dicitur. Pnmd fit comparatio ad quodlibet 
obutum ,idque quadiupliciter; primo quando genus generi comparatur, 
vtammalcalidum eft & humidum rcfpe&u plantae. Secundo quoties 
fpecies generi confertur, vt homo ftirpi; aut fpecici eiufdem generis, vt 
equo i aut fpeciei generis diuerfi, vt ficui. Tertio quando indiniduunu 
confertur alicui generi, ant fpeciei eiufdem fpeciei, aut diuerfic fpcciei. 
Quarto eandem, quando idem fibi ipfi aliter atfedo confertur»vt Franci- 
fcus viuus fibi met mortuo. 

Sccuadus comparationis modus eft,quando comparatio fit ad medium 
generis vel fpeciei: vt canis dicitur calidus comparatione fa&a ad mediu 
tempera tum generis animalis;quod medium eft homo . Vel fit compa¬ 
ratio ad inedium eiufdem fpeciei: vtidem canis comparatus cani tempe¬ 
rato i» fpecie canis, calidus etiam dicetur. Obferuandum tamen eft cum 
Galeno, ea quae talia dicuntur ad medium generis , vel fpeciei, bifariam* 
dici poflfe; abfolutc, fcd per exuperantiara j vt canis fine vlla comparatio¬ 
ne vere calidus eft: Secundo non abfolutc, fed facfta comparationc,vt di- 
dura eft ad medium generis vel fpeciei . 

Galenus omifta illa fignificatione calidi fynceri, aut frigidi fynceri, aut 
ftcci,aut humidi, qux folis clementis competit,duas vitimas fignifica- 
tiones ad hanc dc temperamentis difputatione.n perutiles cire refert. 

His fic praehabitis Galen lib.r. de temperam.c.r. mentionem facit eoru, 

3 ui duo tantum temperamenta admittebant, frigidum fcilicet & humi- 
um, calidum & ficcum. Temperamentum veto calidum &c humidum 
excludebant, putantes humiditatem cum abundance copiofouc calore co- 
fiftcre non polfc. Nam a calido exuperante humiditas ncceffario abfumi- 

V v rur, 


CalidMW-» 
corpustri~ 
fartam dt* 
citur* 


Compara- 
t iue cali¬ 
dum-i aut 
jrigtdumy 
aut ficcit 
bifariam 
dicitur* 


Qui duo te 
pcramcnSA 
aanit fere , 




33 * LIBER C^VARTVS 

Nonmale tuu , ideoque calidum fimul & ficcum corpus euadet. Quod etiam noti> 
ratiocinati poflit dari temperamentum frigidum & ficcum hacviacomprobabaxu:vbt 
funt . imbecillus in corpore calor eft, ik confequenter incemperies frigida, inco¬ 
cta imperfe&aque manebit nccefTan6 eadem h umidi tas >ncc poterit ab- 
fumi: quo fit, vt calido vincente fequatur nec e flari p ficcitas; frigido 
fuperante,humidita$. Atque hi quidem Authores his rationibus nixi duas 
tantum efle temperamentornm differentias opinati funt ► 

Athenari fe&atores quatuor iamnominata temperamenta admiferunt. 
Hos tamen , vt reliquos antiquos, redarguit Galen.cap. 5. quod tempera¬ 
mentum Eucraton fluead pondusomiferint racriterqv reprehendit Athe- 
Tempera- nari fedtacores, quod fub temperamento calido & humido eucraion co- 
menturru prehenfi fuerint, exemplo aeris, qui calidus ik hunuduseft, temperatus 
calidttnuy tamen dicitur. Optiirum enim efietemperamentum calidum & humi- 
& humidu dum confirmabant-, quia vita in calido confiftit,&: humido. Vhdetem- 
eucraton~> peramenrum calidum & humidum erit omnium optimum, omniumque^ 
ab Athe- temperatiffimum. Sed cap. 4. hos erroris damnat, dum de aere vernali 
nct(Us di — loquuti funt» cui comparabant temperamentum optimum cahduir. & hu- 
cebatur. midum. Talis cmmaeris conftitutio ,inquit ,pcffTmaeft pellilenti* 
obnoxia ► Ergo temperamentum calidum, & humidum non eft eucraton, 
Atbenai- cum petlimum fir,& putiefa&ioni» quam ahud vliu,magisobnoxiu. Prae- 
fle refutati terea Eucraton eft in medio qualitatum, ita vt nulla qualitas alteramex- 
tur, cedat:Temperamcntum veib calidum & humidum a prcpollcnubus qua- 

litatibus appellatur: Signum ergo eft , quod caliditasde humiditas, fri¬ 
giditatem 6c ficcitatem in eo fuperant- 

Gal. ergo cap.8. eiufdem libri,iempcramenti nouem fpecics admitten- 
dascenfei jauque ,vr res clarior euadat, calidum fyncerum , frigidum.- 
Nouet» te pariter, humidum, & ficcura, effe gcnitoium omnium & pereuntium,fi- 
perawenta ue corruptorum elementa ; reliqua vero eorpo-ia, nr.xta fcilicct cuiufuis 
concededa. natur*, fiufe fint animalia, fiuejflantar, fiue metalla, fiue lapilli, in medio 
prsedi&orum quatuor fimplicium corporum collocataeffc . Quoniam^ 
Mixta in nullum mixtum intense calidum,aut frigidum , ficcum, aut humidum.,, 
medio ele - elementorum more extar. Ergoquoduis mixtum ,curn fic medium inter 
mentorum quatuor elementa, aequaliter ab qfdem tanquam ab extremis drftabir, vel 
collocatur, inaequaliter, accedendo nimirum magis ad vnum extremum quam ad.al- 
teruvn. Si m xtum huiufcemodi fuerit in medio plane duarum contrane- 
Temyera- tatum frigidi & calidi, humidi & ficci, dicetur affeftum temperamento 
mentum^ temperato, & aequali > quod temperamentum ad pondus communiter nu- 
edptndus. cupatur . Quia aequaliter aquatuotiprimisintenftfquc qualitatibus dif¬ 
fert. Eft enim in medio calidi & frigidi ,-quia non eft corpus magisca- 
Tempera- lidum, quam frigidum,nec magis frigidum quam calidum: fimihter, nec 
mentum.» magis humidum quam ficcum,nec magis ficcum quam humidum. Si ve- 
ad tuflirid. 16 mixtum inaequaliter verfetur inter quatuor qualitates primas mtenfas> 
Aequali- K * vt . magis accedat ad calidum quam ad frigidum, aut viceue*fa;vel ma- 
tas a i von gis ad humiditatem quam ficcitatem, aut e contra, tunc taic mixtum di- 
dus efl pe- cetur affedum temperameto lnaqualiiquod tamen temperamentu ad iu» 
nes quali— ftitiam appellatur. A* qualitas relata ad pondus ideo dicitur, quia tale rem- 
tates ele- peramentu eft «que dtft ms ab extremis,’d eft in medio fummarum quali- 
mentorum tatum «qualiter collocatur. yEqualitas ergo temperamenti nequaquam a 
7 , on quAn _ pondere aquali molis , aut fubftantiae quant? elementorum deiumenda : 
ntates nam coqpora alicuius molis ex terta sk aqua pociflmuim coagmentantur» 

refe- 



DE PARTIBVS. 339 

referente PhiIofopho,& etiamGal. comment.in librum de natura hom. 
tex.r f. exemplo ficus . Eandem do&rinaminnuit lib. i. detemp.c. i.dum 
ait animalium corpora quatuor elemetis conftare,fcd inaequaliter. Quando 
videtur atterere ad temperatam naturam requiri parem portionem elemen¬ 
torum lib v z. de temper. c. i. intelligendus eft de paritate artificiofa de qua 
loquutus eft cap. vltirno. hb.i.detemper.dum inquit ex pari portione gla¬ 
ciei aqu? feruentis aliquid medium inter calidum & frigidum refultare, 

& ex pari portione cineris & aqu^ quid mediu inter humidum & ficcura. 

Lib. aduerfus Lycum c. 6. aequalitatem molis admittit. 

Gal.i. de tcmper.c. 3 .probar admittendum temperamentum ad pondus» 
fiue fymmetron , feu eucraton , his verbis: Vnum igitur & primum > id 
eft, quod temperatam naturam, qua: tamen non virtute modo, fed etiam 
viribus , reliquis pr$ftar, non aduerterunt j imo tanquam nulla fit prorfu» 
omiferunt: quanquam ne loqui quidem de rejiquis aliquid fine hac potue¬ 
runt. Quippe, quod vel in calida temperie calidum praeualeat frigido: vel 
in frigida temperie frigidumpr^ftetcalido,id ne intcllexifte quidem eft, Daturtem 
ni fi prius ponatur eucratos,fiue temperata*, neque enim alio quam ad hanc peramentu 
temperaram naturam funt intenti,cum fanitatis tuendae gratia vi&um in- ad pondus. 
ueftigant,calidius iufto corpus iubentes refrigerare,vei frigidius excalface¬ 
re, velrurfus humidius ficcare,vel ficciushume&are;fcilicet quo tempera¬ 
tum quendam mediocremqj ftatum efficiant,id quod |minuseft ,ei quod 
cxuperatjfempcr aequantcs.Ergo quem attidue fc<ftantur & quo femperre- 
fpicientes intemperatos ftatus corrigunt,hunc ego quidem primum om¬ 
nium ftattium cenfuerimabipfisdici. Lib. a .de temper. c. i. eandem na¬ 
turam temperatam fiue ftatum squalem ad pondus admittit: Eft, inquit, 
omnium prima virtute, potentia, cognitionisq,-ordine. Lib. de Artcjne- 
dic. c. i f. eandem adhuc fententiam inculcat. Galeni rationes paula da¬ 
rius hoc ordine producere lubet. 

Primo. Id quod virtute, id eft bonitate aut pcrfe&ione, viribus, id eft Primum* 
iaculratibus,qus validas edunt a<ftiones,reliquis praeftar, non eft omitten- argumentu 
dum. Sed natuia temperata,frue temperamentum ad pondus,virtute & vi- proba - 

ribus reliquis lemperamentis praeftat. Ergo non eft omittendum. - tur dari te 

Secundo. Ordine cognitionis natura temperata eft prima dc necettariaj peramentu 
quia ni hanc cognitam habeas, tibi do&rina dc temperamentis incerta- pondus* 
erit. Nam nulla edet norma aut regula temperamentorum inaequalium. Secundum 
Ergo cura refpe&u huius temperatae naturae hoc temperamentum dicatur argumen- 
caiid um; rllud frigidum,aiterum humidum , hoc tandem ficcum , neccf A tum, 
fario eadem natura temperata, in ordine ad quam haec talia dicuntur, ad¬ 
mitti debet. ■ 

Tertio. In quouis genere id quod perfe&ius eft, tanquam norma ,ad- J .Argumc 
mitti debet, veluti in genere fubft.mtiae Deus. Ergo in genere tempera- tum . 
menti dati debet optimum,quod eft temperamentum ad pondus, fiue-> 
temperata natura. 

Quarto. Sine temperamento ad pondus ars tuendae fanitatis nulla cftetj 4* argume- 
quiaad fanitatis tuitionem quifque Medicus vi&us rationem praeteribit tum, 
idoneam, vt cxccfsu cuiufuis qualitatis excedetis auferat,reducendo fem- 
per quantum poteft.inaequale temperamentum ad medium,fiue tempera-- 
tam naturam, in qua pares funt ac aequales quatuor primae qiulitaces.Ca- 
lidu n v.g.temperamentum emendat, calorem exuperantem per fuura- 
contrarium reprimendo, 8c ita dc reliquis temperamentis m,equalibus. 

V v z Ergo 




Nota hae 
praxi infer 
utentia. 


f.xrgimen 

tum. 


Zim&ra-i 

ferjhin&i- 

tur» 


£ 


S.ttrpm» 


7jtn um - 


J 4 0 -LIBER Q.VARTVS 

Ergo cum temperata naturo fit fcopus»ad quem refpicit Medicus fanita- 
tcm conferuans, neceflarioadmittenda erit: veJUrs illa e medio tollenda. 

Sed nota Galeni verba, tuenda: fanitatis: vult enim feopum Medici co* 
feruantis tantiim. valetudinem e(fe temperamentum squale, ad quod om¬ 
nia inaequalia reducere conatur. At vero medicus > qui praefentem mor¬ 
bum profligat urus e ft >.nan naturam temperatam , fed naturam propriam 
#gri» quamde nouo reftaurare intendit, feopum habet. S» v.g, aeger ca¬ 
lido & ficco :emperamcnto naturaliter praedatus.fit^nedicus, morbuauel- 
lendo, eum ad pri(linum temperamentum calidum & ficcura reducere^ 
debet jidqueeuratorio mote, & iuxta praeceptum Gal. lib^.meth.c.j. vbi 
monet,contra quam Fuch fius opinatur, quamlibet partem ad proprium 
temperamentum efle red ucendarn. 

Quinto - Dato in rerum natura vnocontrario , admittendum 8c alte¬ 
rum , teftc Philofopho libro primo de Caelo textu quadragefimoquarro* 
veluti libro fecundo. Sed datur vuum contrarium temperamentum, in- 
arquale videlicet» Ergo squale, quod eft alterum {contrarium, admit¬ 
tendum. Zimara riulofophum fic interpretatur. Quoties vuum con¬ 
trarium pofiuuum ia natura datur » admittendum & alterum:verbi gnria/ 
dato frigido,admittendum eft calidum.Sed in contrarijs priuatiuis notyta 
res fe habetquoniam admiflo finito non eft admittendum intininiirtjnec 
admiftb pleno, admittendum vacuum rnec concefto insquali admitten¬ 
dum aequale quod prinarioncm inuoluit. Vei um b^eexpofino nen arri¬ 
det; namex Arift. in Poftprsdic»ea,.qiiacpriiiaxiuc opponuntur non funt 
adinuiceni. Sed squale ad-inxquak dicitur.. Ergo-huicnon opponitur 
priuatine. Adde quod, iuwahanc eandem interpretationem , aqualo» 
magis pofitiuura eft quam inaequale» fi finitum [magis quam infinitum 
licet reuerafaLfum-fitinfinitum-clTe ens priuatiuum^alioqui Deus qui fo- 
lus infinitus eft »effet ens priiMtiuum, quodabfictcunv ille folus- fit ma¬ 
xime pofitiuus. Praetereaidquod eft perfsfetius eft magis pofiriuunu 
quam id quod imperfefekius. Sed temperamentum ad pondus eft perfe- 
fetius temperamento inaequali,cura petfcfelam arguat mixtionem .Ergo te- 
peramentum ad pondus eft magis pofitiuum,aut aeque falrcra, quam tem¬ 
peramentum inaquale ad iuftitianu 

Se^to : temperamenta in fua contraria mutantur . Ergo aliquando tra- 
ieunt pei medium. Et consequenter in punfeto ifto medio quatuor quali¬ 
tates erunt zquales. Id patet in tranfitu infantia: ad decrepitam xcaterm*. 
Infantes .«gralido humidoq^ tepeuamento proditi funt jfenes vero frigido 
ic fitco.Ergdintranfitu a temperamento calido & humido puerorum ad 
contrarium-frigidum & ficcum fenum >necefTari6 fiet tranfitus per rac^ 
dium :ik. tunc omnes quatuor qualkates erunt aequales - Atque adeo da¬ 
bitur temperamentum ad*pondus- Adde quod vnkra fola qualitas aliquo 
tempore excedere peteft fuamcontrariam ,.aliacontratietateexiftentc_» 
aequali nile autem exccflus remittti poteftj.cigo ex hac remifiione Cequitur 
temperamentum ad pondus^ 

Septimo :noeft potior ratio cur. operiatur zquasle medium in tranfitu 
fafelo- inter motum incrementi fiuc augmentationis,& decrementi fiue di* 
minutionis» quamm mo u altesationis inter contrarias qualitates. Sed itt 
tranfitu incrementi & decrementi deucnitur tandem ad punfetu medium 
aequalitatis. Ergo pariter inalterationc, qux fiuncer contrarias qualitates* 
ad medium de ueniror* 


Tan- 





DE TEMPERAMENTIS. „ 341 

Tandem ex nullo capice repugnat dati tcmperameiiim quo ad pondus. 8. argunt. 
Ergo admittendum eft . Qualitas autem intentior in mixto poteft remitn» 

& remiffior intendi > donec omnes ad aqualem intentionem deducentur. 

Licet enim tcmperameiutn in mixtis ,Dci> & naturae opus fit, Galen. ta- 
' men iib.i.dc tcmperamen.cap.vit.quibufdarnexemplis tale temperamen¬ 
tum ad pondus, feu naturam temperatam,dari potTe oftendit: Medium-» 
autem temperamentum in omni genere, maximeque in vniucrfa fubftan- Artificio- 
tia ,inquit, ex mixtione extremorum conflatur. Mifceantur ergo ea qu<£ sequid te- 
funtcaiidiflima»&fiTgidiflima,vtignis>aot aqua fcruenrilliraa ,&gla- peratusru 
cies aucnix,m pari tamen mole. Quod autem ex his ambobus,glacio fieri poteft 
fcilicet&:igne,autaqiia fcrueociffima refultat mixtum,pari interuallo vt monet 
ab vtroque extremorum aberit, & ab eo quod vric, St ab eo quod frigore 6 'al. 
ftupefacit, aut enecat: Namtadlu tepidum j>ercipitur buiufrnodi mixtum. 

Similis arrificiofa commixtio ex altero contrariorum genere, ficco videli¬ 
cet & humido confici poteft: v.g.fi terram qua: ficca eft, vel cinerem, .vel 
tale aliquid, quod plane fit aridum, pari aquxmoli imbueris> medium-, 
in ficci luunidiqueoppofitioneopus effeceris: tactu enim Sc vifu,tunc 
id »quod mixtum eft mediocre inter ficcum & humidum percipietur. 

I Ex dictishadlcnus conflat ,tale temperamentum ad pondus admitteiv Tempera- 
dum, efieq, m tnedio extremorum elementorum» ad quod omne id,quod ntentu *d 
exceftiuum,autinarqualc eft > unquam ad Polycleti ftaruam Aftragaii- pondus eft 
zoiKem>rcfpicit. Fuit aurem ftatua illa Aftragaiimontes, veluti canon ac tnfiar (ia- 
regula Sculptorum,aliorumque artificum. Vnde Plafta:, Pictores, Sta- tute Poli-- 
tuarij>aiijquc fiCtores, qui dum exemplar aliquod propius accedens ad cteti. 
huius ftatua: naturam effingebant, alijs fapientiores cenfebanrur. Medi¬ 
ci pari ratione cxcelfum corporum, quorum f.mirati tuenda: pndunt,per¬ 
petuo- emendant > vt, quo fieri potiit modo»affine temperamento squali 
ad pondus reddant. 

Galen. lib.rde tcmpera.c. i. duplex admittit temperamentum medium Eucratvi 
tiuecucraton. Vnum,quod (impliciter& abfolute cale dicitur,& eftil- duplex. 
lud quod acquahter in medio elementorum extat. Aliud eucratoa dicitur 
id, quod eft medium in aliquogenere, vel fpccie. Euctati fimplicker, 8c 
abfolute didti exemplum ponit Eufarcum, fiue quadiarum,id eft, medio¬ 
criter carnofum, bene formatum, nec mollem aut durum, nec ad extre¬ 
mos intenfofue colores accedentem > fcd inter album, & rubicundum^ \ 

medium. Ex partibus hominis temperatam nidicae cutem»fcd prscipu£ 
interna: vola: manus & pulparum digitorum. Medium cucratciufiue te- 
peratum,in medio generis, aut fpcciei tale dicitur in ordine ad ea qua 
fune incemperatiorain eodem genere . Vide citatum caput libri primi 
de teraperam. 

Sica nobis expoffto temperamento ad pondusmunc ad ali ud membru, T emptra- 
quod refpe&u illius inaequale dicitur,accedendum. Tempcramecum boc mentnn z-» 
ica^uale dicitur,quia a temperie aequali ad pondus rcccdit. Dicitur etiam ad tufttni. 
temperamentum ad iuftitiam,quia natura cuiuis generi ,& fpcciei, ac in- 
diuiduo mixti corporis congruum > commodumquc ad fuas opera¬ 
tiones edendas temperamentum concctTit.Mixta quickm omnia tempera¬ 
mentum expoftulant luat naturae congrucnskSc fi contingat aliquod habe* 
re temperamentum ad pondusddipfurn ad mftitiam dici poteft ; quia tale 
mixtumillud po fides'» taletemperainencum ad fuas iCfciones edemiasre¬ 
quirit. Sed quia fere omnia temperamentum i na. quale poft ulantjtale ccm- 

pe- 





V. 


Qitatuor 
compofita 
tempera- 
menta . 


Quatuor 
fmpltct/L-j 
tempera — 
menta • 


Simplicia 
teperamen 
ta jmt me 
dia inter 
compofita 
& tempe¬ 
ratam . 

Probat Ga 
len. dari^ 
quatuor ti- 
plicia tem 
perameta. 


lv 


34 » LIBER Q.V A R T V S 

peramentum (impliciter ad iuftitiam dicitur. Vnde propter hanc iuftitiam 
diftnbutiuam Auroris naturi, talia temperamenta a quibufdatn aequalia 
dicuntur; quanquam in rei veritate, fi cum iquah ad pondus conferan¬ 
tur , iniqualia prorfus fint. Proindequc mixta hic ad iuftitiam , naturas 
intemperatas appellat Gal. lib.i.dcrcmperam.c.8. vbi inquit» ab eo, quod 
in corpore praepollct,idem corpus denominationem fortiri. Quoties cr- 
go calidum &-humi dum reliqua duo, frigidum Sc ficcutn fuperant', tale 
corpus calidum,&humidum dicetur. Quoties ex ad uerfo frigidum Sc 
ficcum pridoniinantur,corpus id pariter frigidum Sc ficcum dicetur: Si¬ 
militer vbi calidum Sc ficcum, corpus calidum Sc fipeum: vbi frigidum»», 
Sc humidum, corpus frigidum humidumque. Et ccce quatuor tempera¬ 
menta compofita ad iuftitiam . Quemadmodum enim in elementis noru> 
dantur combinationes calidi Sc frigidi , humidi Sc ficci ,f fimilicer 
nec mixta ex elementis compofita talis naturi reperiuntur. Sed fuper- 
funt adhuc fimplices cxceftus in rna qualitate; quando calidum foluro* 
pripollet,auc folum frigidum,aut humidum tantum,aut ficcum tantum; 
qui quatuor fimplicia temperamenta communiter a ppellantur: quia tres 
qualitates videntur veluci pares in{ corpore , Sc vnicafola relucet, qui 
luam contrariam exuperat. Vnde temperamentum calidum, tempera¬ 
mentum frigidum, temperamentum humidum,& temperamentum fic¬ 
cum denominantur. Qui quoniam in vnica qualitate excedunt, dicun¬ 
tur a Galeno media inter quatuor compofita, Sc temperamentum ad pon¬ 
dus. Ad huius enim naturam propius accedunt, quam temperamenta», 
compofita: nam h xc fecundum duas contrarietatcs, Sc per exccflum dua¬ 
rum qualitatum , a temperamento ad pondusremouentur .‘temperamen¬ 
ta autem fimplicia in contrarictate vna, & vnius qualitatis excelfu diftant. 

Quatuor temperamenta compofita a pluribus admittebantur: fimplicia 
tamen omnes oratferunt; qui admittenda effe probat Galen.queniam fri¬ 
gidum , vt ilii concedunr, poteft cfle cum humiditate, poteft Sc cum fic- 
citate. Ergo dii fit tranfitus a ficcitatc ad humiditate,aut vice uerfa, ab hu • 
miditate ad ficcitatem, aliquando tepcrictur frigiditas illa in medio ficci- 
tatis, Sc humiditatis. Adeoque cum frigiditas fuum oppofitum calorem 
excedat;cumque temperata lit alia oppofitio humidi Sc ficci,inde con¬ 
cludendum, polle aliquando inueniri fimplex temperamentum frigidum. 
Eodem prorfus modo de reliquis philofophandum . Nam calor,& humi- 
ditati Sc etiam ficcicati copulari poteft, dum fuum contrarium frigidum 
exuperat .Siccitas irem fuum contrarium fttperans, calori conne&itur, Sc 
alias frigori . Humiditas fimilirer ficco pripollens, iam frigori, iam calori 
copulatur>„ Dantur ergo, inquit Gai. noucm temperamenta, vnum tem¬ 
peratum »o#o intemperata. Temperamentum videlicet iquale ad pon¬ 
dus , Sc temperamentum ad iuftitiam,quod odfcuplex cft» quatuor compo¬ 
fita, & quatuor fimplicia: Compofita , calidum Sc humidum, calidum Sc 
ficcum, frigidum & humidum, frigidum Sc ficcum. Simplicia, calidum, 
frigidum, humidum, Sc ficcum: qui fane, cum momentanea fint & paru 
durantia, more temperamenti ad pondus, non ftarera medica ique,ac co- 
pofita ponderantur. 


SE- 

S. 



DE TEMPERAMENTIS 


343 


SECTIO II. 

Dealijs diui[Ionibus Temperamenti. 

A Lix minus pr*cipu* ditrfioncs temperamenti a quibufdam excogi¬ 
tat*» fequenti ritu fe habent. Temperamentum eft naturale» vel 
adfeititium. Illud eft, quod a prima conformatione partibus om¬ 
nibus, tanquam primus & radicalis habitus, infitus eft:, Aequi ficum tem¬ 
peramentum eft illud , quod decurfu temporis » ex vfu rerum non natura¬ 
lium» aut propter morbos aliquo ,acquiritur. 

Item rempcramenrum in partiale, & totale diftiibuirur. Partiale in ani¬ 
matis corpora heterogenea poflidentibus, non vero in inanimatis proprie 
repentur, Eft ergo partiale in homine illud , quod alicui parti peculiari 
a natura conceflum eft. Et cum plures fint partes diuetfs natur*, plura_> 
infunttemperamenta partialia. Temperamentum ideotocalc dicituril- 
lud, quod ex his omnibus partialibus conflatum eft toti mixto >npn_» 
vm tantum parti, competit. 

Denique temperamentum Barbaris in fanguineum, biliofum, pitui- 
tofum» & melancholicum diuidkor,& ita compofita temperamenta nomi¬ 
nare malunr, quam calida ficca, calida humida , frigida ficca, $c frigida 
humida. Quoniam tales denominationes biliofi,fanguinei &c. conucniunt 
corponbusob redundantiam humoris alicuius fuccrefcenns immodice-, 
eas improbat Fernelius,pariter tk Val!eiius,qui Galeno adh*rcntes malunt 
ab ipfo qualitatum primarum pnedominio temperamentorura differentias 
colligere, quam ex humoribus. Verum hi viri graues a quibufdam impeti¬ 
ti» redarguuntur: quoniam non ab humoribus poft ortum genitis tales dif¬ 
ferenti* defumuntur, led ab humoribus, ex quibus homo»ranquam ex ele¬ 
mentis ,conibtutus eft: Fit enim homo ex femine & ianguine,qu*duo 
quatuor humoribus conftant. Ergo quoties aliquis calido & ficco pr*ditus 
eft temperamento, melius dicetur biliofus, quam calidus & ficcus, quia 
retinuit temperamentum bilis, qu* in femine & fanguine pr*doroinaba- 
tur. Vnde cuidam placuitdefinirc temperamentum per proportionem^ 
quandam & fvmmetriam quatuor humorum corpus humanum in fui pri¬ 
mordio conftituenrium. , 

Vt meum in hac lite interponam iudicium» exiftimo Galeni veftigijs in- 
fiftcndum. Cur obfecro temperamentum, quod eft partium lolidaium di- 
fpofido, definitur per temperamentum humorum pr*cedentium corpus? 
Iicec enim non negauerim puerum redolere naturam materi* ex qua fit, 
putotumen temperamentum melius definiri in ordine ad fubiedum ifl, 
quo eft, quam in ordine ad id , quod non eft : humores autem, ex quibus 
compadus & effigiatus eft f$tus, non amplius funt. j fed corpus fojum in 
quod tales humores cranfmutati fqnt& conuerli. Ergo cum humores non 
amplius cxtenc,nec conuenicns fit ac^rdens de i ubiecco in fubiedum rran- 
fmigrarertemperamentum meli iis definietur in ordine ad fuum fubiedum 
corpus,quam in ordine ad humores ex quibu hoc fadum eft: quemadmo¬ 
dum remperamentum ferri in ordine ad ferrum ,<Sc non materiam ,cx qua 
ferrum uafeitur, apte dicitur. 

Neque 

P Wfr . v. 

I l i' IL ~ 


Tempera- 
mentum^ 
eft natura-' 
Le. vel ac- 
quifititiu. 
T empera- 
mentum-0 
partiale C5* 
totale. 


Fernelius » 
& Valles » 
retle Jeti~ 
tiunt cum 
Gal. 


T empera - 
metum eft 
qualitas 
partium^ 
f'olidarum 
& no femi 
nis Grfan- 
\utnisme~ 
fi rui . 




Plempio 

fatisfit. 


Ex <K[Urt—> 
er te rra-j 
co nponi — 
mvr. 

Quatuor 
tej>er&ncn\ 
torum dif 
ferenti <e. 


T cmwar- 

mm ryru 


544 LIBER Q^V AR TVS 

Neque video» qua ratione du&us Plempius inquit, temperamentum bi- 
liofum, quam calidum 8c ficcura (idem de reliquis dicendum) magis me¬ 
dice pronunciandumi & Galenum ita ioquutum, coram. $. prognoft. tex. 
i^.Lib.i.de temperam. cap. penult. & vlc. Galen. tamen loco citato Pro- 
gnoft.nihil tale habet, ficuri nec cap.penult.lib. 2 ..de temperainen.& c.vlt. 
ciufdcm Iib.non dicit corpora prxdita ede temperamento biliofo, melan¬ 
cholico &c. Sed e contra exprefse temperamenta calida & ficca, frigida 
& ficca in rnediura profert. Etenim , inquit, fi quis ab initio ficciorc fri- 
gidioreque temperamento ftatim fuit, is non melancholicus cft, fcd vti- 
que pituitofus, ab excrementis. Quod fi ex habitus mutatione frigidus 
ficcufquccft redditus ,neccffarid hiccalis iametiam melancholicus cft: 
v.g. fi quis ante calidus & ficcus ex fanguine vrendo plurimam 'generauit 
atram bilem: cft .n. is»prxeerquam quod ficcus eft & frigidus, protinus 
etiam melancholicus . Eccc Galen. clar£ diftinguens temperamenta nu 
frigidum a temperamento melancholico, quod cx copia humoris melan¬ 
cholici dignofeitur. 

Quando ruifusjait, commodius temperamentum ab humoribus dc- 
nominaritquod non fine ita remota elementa,ac communia mundi,nihil 
contra noftram do&rmamaftruit. Imo nobis fauerqui dicimus tempe¬ 
ramentum multo commodius a proximis corporis elementis, pirtibus ni- 
tniru, quam ab humoribus magis remoti ; Hc communibus elementis de¬ 
nominari . Adde quod nec humores, nec partes temperie gaudent, nifi 
in virtute elementorum, qua ncceffario polient corpora noftrarVnde Phi* 
lofophus lib. 4 .mcteor.c. 8 .inquic t cx aqua igitur 8c terra fimilarium partili 
corpora conftanr,& in plantis, & in animalibus. Ergo partibus fimila- 
ribus, Sc toti ex ijs refultanti tribuenda funt temperamenta frigida & 
ficca, calida & ficca, &c. 

Hugo Senenfis quacuor differentias temperamentorum proponit. Pri¬ 
mum temperamentum eft illud, quod in (itum fi ue innatum eft, quodque 
ex contemperans elementis reftilrar. Secundum temperamentum influens 
dicitur, quod e principibus partibus in fingulas corporis denuatur .i. eft 
temperies, quam partes corporis accipiunt ratione fangtunis, &c fpiricus 
tranfmifforum a principibus partibus,corde, cerebro hepate. Ter¬ 
tium temperamentum eft illud, quod cx ambobus iam di&is, infiro inna- 
toue»& influente caloribus conflatura eft,tta vt infitus fe habeat tanquam 
materia,' influens veluti forma,infitum perfuiens •, adeoque mixtum quid 
cx dictis caloribus ccnfetur. Compofitus hic calor fingulis corporis par¬ 
tibus incftieiufq* virtute quaelibet pars fuas edit naturales fun&ioges, cor 
fpiritum vitalem, cerebrum animalem, hepar fanguinem , chvium ven¬ 
triculus , & ita de reliquis. Qugrtutn temperamentum eft illud, quod to¬ 
tale feu vniuerfalc,& per coaltcrnationem nominant, quodque ex omniit 
partium corporis temperamentis conflatum cft, iuxta Galen. dodtrinam* 
lib.i.de tcmperam.cap. 5 i.& lib.a. eiufdem operis cap. 1 . Ex omnibus enim 
membris calidis fit veluti vnicum totale temperamentum,ex omnibus par¬ 
tibus frigidis,temperamentum fbtale frigidumjex temperamentis partium 
humidarum,vnicum totale humidum, 6c cx omnibus temperamentis par¬ 
tialibus partium ficcarum, vnicum rotale ficcum. 

Alij quintum addunt temperamentum fubftantialc, quia Galen. lib.i r. 
mcth.c.i.dixit, vires noftras confidere in fpiritibus, fuoftantia folida, & 
carnofa; & cx ijs fieri cemperamentum, quod fubftantialc vocant. Aiunt 

Cale- 





DE TEMPERAMENTIS. $45 

Calenum lib.dc plcnit.c.3.^: lib.i.de praefagir.expulf.c.4.de lib.x.dc fim- 
plic. medie, facul, cap. 1. de hoc eodem temperamento loquueum . Imo 
Hippocr.lib. de nat. hom.tex.i i.de libr.i.aphorifm.i f. Vocauit enim cali¬ 
dum innatum naturam corporis > quod fecundum eundem Hippoc.vr lo¬ 
quitur Galenus , animal efformauit, adauxit, de tandem ad morrem vfque 
nutriuit. Sed fuperius hunc errorem nos refutauimus, negantes dari tem¬ 
peramentum fubftantialc. Sextum addunt temperamentum ex a&iono 
dc paffione elementorum ortum. Et hoc temperamentum fanitatem vo- 
caui: Gal.lib.^aphor.comm.j^. 

Galen.lib.t de temperam.c.vlr.temperamemum diuidit in temperame- 
tum energia fiue actu, dc in temperamentum poteftate. Temperamentum 
a6tu calidum v.g. eftid ,quod a&u calidum perfentitur: temperamen¬ 
tum poteftate cft illud,quod nondum cft id,quod dicitur,led facile id fieri 
potcftj quia e potentia in aftum reduci poteft. Hac de rc fufius Gal.lib.$. 
dc temperam. 


SECTIO III. 

Obicfiiones diluuntur, 

A Vicenna fen.prima.i.do&rina 3.0.1. Auerroes i.parrecantic.tradb 
i.c. ip.de lib.i.Colliget c. 2z.de lib. i.de cado tex.7. lib.io.metaph* 
tex.13. dc libr.4.meteoror. tex.io.lib.i.de gener, de coriup tex.48. 
exillimant nullum dari in rerum natura temperamentu ad pondus. Suam 
hanc fententiam probant primo ex Arift.lib.de motu animal. Adtio non_> 
fit nifi ab inaequali praeualente, id eft , vt communiter in fcholis loquun¬ 
tur , adtio fit a proportione maioris inaequalitatis. Ergo fi quatiiorprimx 
qualitates cftent aequales in generatione mixti, nullumprod liceretur mix¬ 
tum temperatu ad pondus; quia nulla eftet adlio dc pallio inter iftas qua¬ 
litates propter earundem aequalitatem. Nam quae aequalis funt virtutis,in_» 
fefe inruicem agere nequeunt. 

Refpondeo, illud axioma de ijs inrelligendum, quotum vnum in alte¬ 
rum conuertitur. Omne quidem agens fibi aflimilare nititur patiens, iru 
quod agit,ex Anft.lib.i .de generat.cap.y.Quare generatio inter duo fieri 
nequit, quin vnum alterum vincat, corrumpatque. Hac enim via fim- 
plex generatio fit, fed mixtio nequaquam: vt loquitur Arift.lib, 1. dege- 
ne r.c. io.tex.88.ideo, inquit, gutta vini decem millibus congijs aquas no 
niifcetur . Soluftur enim eius forma dc mutatur in vniuerfam aquam. Al¬ 
ter agendi modus eft,quando plura agentia concurrcria ad produ&ioncm 
rei alicuius ita funt aequalia, vc nullum eorunvhabeat plenam poceftatem.. 
conuertendi aliud in fe : led omnia in confiiClu vincunt dc vincuntur. Ex 
huiufmodi pugna quatuor elemencoru inter fe mixtum refultare creditur, 
ex Arift.lib.i.de gcncr.de corrup.tex. 8p.ex adtione a.dc readtionc contra¬ 
riorum elementorum p reducitur aliquid mediu.Et in tali generatione ne¬ 
quaquam requiritur proportio maioris inaequalitatis: Nam elementa intec 
fe ad cotnpo(itionem mixti agunt eodem proportione modo, quo quidam 
Lud£atores, qui etfi viribus aequales fint, agunr pauunturque, neuter ta¬ 
men vidloreuadir. * 

, Xx Di- ^ 


fubflanti a 
le non da¬ 
tur. 


Sextum 

peramentu 

T empera - 
mentum a. 
ttu i & te- 
peramentu 
potentia* 


i t ObieRh t 


Solutio* 




34 « LIBER QJV ART VS 

Dicendum ergo quatuor qualiratcs primas , quia contrarias, in fe inui- 
cemagere, fiue fine m pari gradu, fiue in impari. Paritas autem fiue ae¬ 
qualitas qualitatum dupliciter ineflfe poteft.Piimo quando qualitates funt 
Duplex <t- in pari gradu. Secundo quando virtutes agendi funt aequales,gradus ta- 
qualitas in msn inarqualestv.g.vnus gradus caloris aeque fortiter aget,ac dud frigoris, 
qualitati— tres humiditatis, & tres aut quatuor ficcitatis. Itaque non folum mix- 
bus primis tum dicetur affici temperamento ad pondus quoties prim^ qualitates funt 
conjidcran in aequali gradu, fed etiam quandofpfre qualitates prima: funt in squali 
da, gradu virtuti ;,licet ipfs adtu inaequales finr, quo ad fui inteufionem. Hoc 
vltimo modo corpus humanurn,vtpote beterogeneum, quam primo mo- 
do,facilius temperamento ad pondus afficietur; quia cius partes (fi cutem 
forte excipias) nunquam aequali gradu caloris & frigoris, ficcitatis 8c hu¬ 
miditatis afficientur. Nam cor ventriculo, offibus,& cerebro femper ca¬ 
lidius eft: in eoq-, calor femper frigus excedit. 
i.Obieclio Obijciunt fccundoiSi aequales in miilo concurrerent primae qualitates» 
vtex ijs oriretur, temperamentum ad pondus neceflario admittenda efTec 
aequalis portio fubftatiti? omnium elementorum,quae qualitatum aquali- 
tati correfponderet. Sed hoc dici nequit; quia fi in miflo aliquo elemen¬ 
torum fubflantiae eflent coaequales, tale mixtum non effet neque graut-», 
neque leue . Et per confequens nullum haberet in mundo locum in quo 
naturaliter flare poffet. 

Solutio . Refpondeo , negado aequalitatem molis elementorum efle neceffariam 

ad squalitatem qualitatum conftituendam; quoniam , vt iam antea com- 
prehenfum efl, modicum ignis ,&aeris fufficiens eft ad contemperan¬ 
dum plurimum aqua: & terra:. Proinde AntI.lib # 4.meteor.in fupenori- 
bus citat.cap.8 rcdle monec . Ex aqua igitur , & terta fimilarium partium 
corpora conflant ,& in plantis ,& in animalibus. Et qux metalla funt, 
vt aurum, &c argentiu.Sc quaecunque alia talia. Et alibi eodem hb. Ideo 
animalia in terra , & aqua folum degunt, in acre autem , & igne nequa- 
Omn< 4 pr<t quam; quia corporum materia haec,id efl terra & aqua. Imo cap.i. emf- 
ter iyunu dem lib. dum ait, omnia putrefeere praeter ignem, dixit aerem , aquam., 
putrefcunt.de terram efTe materiam igni. Dato ergo temperamento ad pon¬ 
dus, corpus mixtum, temperatumque in certo deget loco : in terra nimi¬ 
rum , aut aqua. Temperatum tamen corpus rarum efl •>& in fimilaribus 
corporibus, fi aequalitatem graduum qualitatum perpendamus, quam in 
heterog neis corporibus,poti us reperietur.. 

Inflanti4 % Sed inflabit aliquis cum Marfiliolib.i,degenerat.& corrupr. quaeft.i f. 

& Alberto Saxoni a, ac ali js, dari aequale ad pondus inmotiuis qualitati¬ 
bus. Er«o concedenda erit aequalismenfura fubflantiarum elementorum. 
Patet antecedens: nam oleum >bc lignum fecundum qualitates motiuas 
videntur aequalia ad pondus, cum aquae fupernatent: Sic enim in medio 
quatuor elementorum effe videntur: Et inde arguitur, par in illis effe pon¬ 
dus fubflantiarum eorundem elementorum . 

Solutio» Refponderur, falfum cfTe, oleum , liena, 5 c fimilia fupernatantia aquis 

Litna > & effe reque leuia, ac grauia. Sunt .n. roulto grauiora quam Icuiora i fuper- 
oleiim licet natare tamen videntur ratione plurium pororum,quibus abundant, & in-» 
mans (>ra- quibus copiofus aer includitur •, cum nullum detur in natura vacuum-. 
uia f quam Oleum vero prsetev porofitatem , aut raritatem, vifeofum eft, & tenax-,vn- 
lettta* cur de melius vnitur ,meliufque fupernatat. Ligna verb poris carentia, cu- 
fuverxatat iufmodi eft Guaiacum, in fundum aqua; cadunt \ buxum pariter lignum. 

Ob 




DE TEMPERAMENTIS. 347 

Ob defe&um hunc pororun?,ait Anftot. lib.4. meteot.tex.41. hebenum no aqua & a* 
fupetnatate aquis: vt inter multos retulit Epiphanius Ferdinandus lib.i. lij> liqueri 9 
theoremat. medie. &: philofoph. theoremat. I7.cum quo virerius d rendii, bus . 
quod fi in natura daretur aequalitas inter iftas qualitates fecudas, leuita T em h ebenum 
& grauiratcm, aequalitas aci pondus inter primas alterantes no occurreret» hodie vo— 
fed mera inaequalitas. Nam minor frigiditas multo maiorem pane graui- eant non — 
tatem,quam maior calor leuuatem. Quaic vt tata fit leuitas,quanta graui- nulli Cui a 
las, debet efie multo plus caloris : vt patet euidenter in ferro candenti, cum . 
vbi plurimus calor minimum leuitatis inducit. 

Initabis adhuc: qualitates fecundae fequunttir vires primarum quali- Inflantia. 
tum. Sed primarum vires funtaequales: Ergo & qualitatum fecunda¬ 
tum» e quarum numero funt leuiras > & grauitas: nam leuitas fequitu t ca¬ 
lorem, grauitas frigiditatem. 

Refpondeo diftinguendo maiorem: vires fecundarum qualitatum fe- Solntie. 
quutitur viies primarum, tanquam fuas caufas, concedo ; in aequal i gra¬ 
du in mixto, nego. Praeterea vbi adelt intenfus calor, remifia ficcitas, £c 
materia: raritas, vt in igne,ibi leuitas necefiario adelt: vbi vero frigiditas 
remifia, intenfa ficcitas, cum denfitate, ibi grauitas fumma reperitur»vt in 
terra. In mixto vero temperato, ciim calor non excedat ficcitatem, nec 
raritatem notabilem comitem habeat, leuitatcm nifi exiguam non parif, 
fed mixtum ob prardominantem terram, grauc fiftit. 

Obijciunt tertio cum Athenafi difcipuhs. Vita in calido & humido co- 3 % ObicQi9 
fiftit. Ergom viuentibus caliditas,& humiditas alias excedunt qualita¬ 
tes oppolitas : atque adeo in viuenubus nunquam aequaliter concurrent 
quatuor prima: qualitates . 

Refpondeo, vt in fuperioribus cum Gal. viuentia dici calida & humida Solutio 
lefpedtiue ad fe ipfa demortua . Prteterea viuentia dicipoflunt calida_>, 
non quod calor gradu femper excedat, fed tantummodo ratione virtutis, 

& officij,quat ca lor in ijs exercet: nam caloris eft permifeere, permeareq-, 

& illuftrarc omnes mixti partes. Vnde viuentium calor ab Ariftot. lib. 1. Caler na- 
de Anima c.4.tcx. 50. vitalium fundtionumadminifter& opifex dicitur, tinus ex A 
Diximus antea temperamentum ad pondus ratione virtutis magis quam rijhtelc • 
graduum admittendum in viuente. 

Obijcies quarto. Si vires elementorum arquo pondere in mixto conte- ^.Obieflia 
perarentur, nullum cfiet in tali nuxto internum corruptionis principium. 

Refpondeo, negando mixtum non habere interna corruptionis princi¬ 
pia j quia conftac contranjs, quae quidem modico tempore temperantiam Soluti0. 
obferuant. Nam temperamentum illud ad pondus cogitatione potius,qua 
a&u extat. Et fi cafu contingat ipfum alicui corpori aducnire, momen¬ 
taneum eft, fugax. Galcn. autem lib. de optima corporis conftit. c. 3. 
corpus temperatum ad pondus imaginatione potius ,!quam actu dari afte- 
ucrare videtur. Etipfius figna, ac exiftentiam tradidit Gal. vt efifet veluti 
norma aliorum temperamentorum. Quamphuinn tamen ipfum admit¬ 
tendum putant in omni a:catc, &; Galcn. lib. 6 . de fanit. tuen. c. 1. in ipfa-/ 
adolcfcenna potiflimiim reperiri iudicare videtur: quando nimirum calor 
& humiditas pares cum frigiditate & ficcitatc euadunt: Optimam namq;, 
inquit,temperiem inadolefccntia corpus obtinet. Incute tantum volic Tempera- 
manus tale temperamentum reperiri credunt j quia corpori fimilan tempe- metum ai 
ramenta omnia proprie & per fe conucniunt .Verum li corporis tempera- pondus pr$ 
mentum accipere licet pro totali, id eft, quatenus omnes partiales comprc- priefimila 

Xx 1 hendit 




S48 LIBER a v a r t v s 

fi corport hendit , temperatum ad, pondus admitti'porert: v. g. fi confiderentur om- 
cortuenit : nes partes calidae» quatenus vnicum totale temperamentum calidum con- 
heteroge— ftituunt; & omnes frigida:, quatenus frigidum; & omnes humida:, qua- 
neo [atlau tenus humidum •» & omnes ficcae, quatenus ficeum; fique rtufus haec om- 
collations nia in corpore noftro parem obferuent proportionem, vt tande ex ijs vni- 
omnumft• cum dicatur fieri temperamentum, procul dubio tale temperamentum-» 
milarium-t aquale dici poteriqlicet in quauis parte aequale non fit, fed fad:a compara- 
calid. fri- tione inter omnes in toto corpore. 

gidarui z-*, Patet ergo adueifus di<ftos Authores dari aliquo padlo temperameturr» 

hutntd. & a d pondus: Idque ipfe Auicenna, etiam coa&us, admittit: qui vix a Gale- 
ficcxwwL» no declinat» tum in hoc, tum in reliquis, qua: de temperamentis propo- 
4 d inuice . nuntur: Licet ei tribuerint quidam Philofophi hanc opinionem,quod te- 
perametum fit fimplex quaeda qualitas a primis qualitatibus diftin&a. Sed 
liber ille primus Sufficienti? ab illis citatus a nobis adhuc defideratur :Et 
do&rina ipfius exprefla de temperamentis obferuatur. 

Obijcies tandem contra fimplicia temperamenta: Victoria primarum.* 
5 .Obietho. qualitatum pendet a vi&oria & praedominio alicuius elementi: Ergo cum 
quoduis elementum duabus fit praeditum qualitatibus, aroba: femper in_* 
mixto excedent, neutra nunquam. Atque adeo nunquam dabitur fimplex 
temperamentum, fed femper compofitum. 

Huic obie&ioni fatisfecit Gal. dum inquit,caIorem copulari ficcirari, 8 c 
& blatio* bumiditatiiPropcereaque folum calorem aliquando frigori pr.epollere_>, 

squalibus perfidentibus humiditate, & ficcitace . Dicendum praeterea-* 
obieftionem c(fe veriffimam vtplurimum . Quoniam non nifi breuiffimo 
i- tempore, eoque fortaifis imperceptibili, vmca fola qualitas in mixto re¬ 

liquis praedominatur, 

C sA P V T III. 

De Temperamentis partium . 


•Catis tem¬ 
perata e[l 9 

re[petta 
illius om¬ 
nes partes 
intempera 
tt, dicun¬ 
tur. 

Partes [per 
m at ic afri- 
gidi yfan- 
guine<t>ca- 
Ifdx . 


G Alenuslib. i. detemperam.c.vlt. cutem, fed praecipue vol? manus, 
pulparum digitorum temperatifiimam omnium partium con « 
ftituit, quod ab omnibus extremis, calido inquam, frigido, huroi- 
do, & ficco, pari interuallo abfit. Nec folumjin primis qualitatibus tem¬ 
perata eft, fed ipfo fenfu mediocris inter mollitiem &c duritiem percipitur; 
quia inedia cft inter neruuna & carnem. In ordine igirur ad cutem partes 
corporis frigidiores, frigidae dicuntur,* calidiores>caLidae: h umidi ores, hu- 
midae ; ficciores, ficcae. Gal. igitur lib. i. de temperam.c. 5. prxfupponir , 
omne exangue effe frigidius eo, quod eft fanguine praeditum; ideft,pattcs 
fanguincascfte partibus fpermaticis calidiores: Vnde quo pars fanguino- 
lentior eft, co calidior; 8 c vice verfa, qu6 miniis fanguine pollet, eo frigi¬ 
dior . Refpe<ftu cutis, tanquam normae Polycleti, lib.i.dc temperam.c.vlr, 
cor calidiflimum vifcusconftituit hac ferie: Sanguis veroipfcacordc-# 
fuum accipit calorem;quippe id vifcus natura tum omnium animalis par¬ 
ticularum maxime fanguineum, tum vero calidiflimiun cft: proximum^ 
illi iecur eft. Caro etiam cute calidior eft. Lib. a. 1. de temperam. cap.j. 
inquit: Nam cordis caro omnibus his tanto eft ficcior ,quamo eft durior* 



DEPARTIBVS. 34 i> 

Calidior vero non modo his,fed etiam omnibus plane corporis particulis,- Cor calidi! 
vt ex lpfotabu conflat. Carnem vero omnem calidam efle innuit. Ca- fima par- 
ro apud ipfumcitat* cap.&: 11.mechod. triplex eft * pura, quaea mufculis tium. 
vix, nifi cogitatione, feparatur: parenchyma-, & caro cuiufuis partis. Lien 
ergo, pulmo, renes>&: caro ipfa mufculofa,cute calidiores funt. Hinc li- T riplexc A 
quet Conciliatoris error, qui differentia 24. aufus eft affirmare cor effe ffi- ro ex Gal . 
gidi & ficci temperamenti, eo quod combuftioni refiftat. Cacterum Aui- 
cen. fen.i. primi dob. $.c.i.fatis clare nobis Gal. dobrinam ex^>ofuit,aies, Conciliato 
id quod in corpore noftro calidius extat, eflfe fpiritum & cor,a quo illt-* rts error . 
procedit. Deinde vero fanguis minus his calet, hepate tamen calidior j 
quia magis continuus , fcu potius contiguus eft cordi quam ipfum hepar: Ordo par- 
quare maiorem calorem a corde fufeipit, quam idem hepar: languine he- tium cali - 
par re miflius calet; quia cum fit fanguis veluti congelatus, tenuioris & darum. 
magis fpirituofi fanguinis portionem amific. Hepate caro fimplex minus 
calet,quia neruorum villi fiue fibraeex fua natura frigidae peripfam dif- 
feminantur. Minoris adhuc caliditatis funt mufculi propter fibras in hos 
infertos; quae fibrae funt neruorum Sc ligamentorum particulae, vt loquitur 
Gal. lib.2. de temper.c.3. qui h° c fedul» animaduertic, vt offendat fibras, 
quibus caro cordis circumhaeret,efTe alterius naturae,»S<: foli cordi proprias, Fibra/uuc 
aeque fcilicet, ac tunicae venarum , arteriarum, inteftinorum, ventriculi, / lamina 
vteri, &£ vtriufque vefica-, fuas habent fibi peculiares, & fpecificas. Mu- neruorum » 
fculis miniis calet fplen propter f^cem fanguinis in eo femper contentam, & ligamcp 
qua: fex, vtpoce terrea, frigida eft. Splene minus calent renes proprer pau- torum* 
citarem fanguinis, copiam aquofi humoris , quo fi non nutriuntur, fal- 
tem delebantur. Renibus fuccedunt arteriam tunica, qua tametfi ex fua 
natura fint temperamenti frigidi, calida tamen iudicanda propter calore 
continuo eis communicatum a contento in eis (anguine & fpiritu. Sc- 
quunturordine vena ,qua propter inclufum fanguinem calida funt,licet 
ex fua natura frigide.His annebere poflumus peculiarem partium carnem, 

&c glandulofam, led praecipue teftium. Tandem fuccedit cutis tempera¬ 
ta , prafertim vero cutis interna manus. 

Nunc pari ordine deferibend? funt parte-s frigida, quarum omniunu Ordopar^ 
ffigidifiiraa eft pituita, vt inquit Gal.lib.i.de temper.c.vlt.Pofteapili: de- ttumfri#- 
mde ofTa: rurfus cartilago: poftea ligamentum: deinde tendoimembrana: darum, 
poft membranas neruus: poft hunc nucha fiue fpinalis medulla: poft fpi- 
nalem medullam,cerebrum: deinde adeps: poft pinguedoj& tandem ven$ 
ac arteria ratione propria conftitutionis , veluti fibra: tandem cutis, qua 
temperata eft. 

Humidiflima omnium partium eft pituita-, poftea fanguis: pinguedo; Ordo par- 
adeps cerebrum : nucha, fiue fpinalis medulla: caro mammillarum, 8 c ****** humi 
tefticulorum: pulmo: hepar: renes (qui fanc ficci dici poliunt:) mufculi: darum. 
cutis tandem temperata eft. 

Siccifliraa partium corporis eft pilus ex Auicenna, poftea osj cartilago; Ordopar»+ 
ligamentum •, tendo, fiue chorda : panniculus» fiue membrana: arteria:: *iumficca~ 
vena:: ncrui mociui: cor: lcnesmerui fenfns-.tande cutis,quae in ficci & hu- rum> 
midi, calidi & frigidi medio eft ex Gal. atque adeo ab extremis $quali- 
ter diftans. ^ Examen^ 

Obijcies i.fanguinem effe calidiffimum, pituitam vero frigidiflimam, partium ca 
vt loquitur Gal.lib.i.de temper.ca. 3. Praeterea ex lib.de inaequal lineem- Itdarum. 
perie, bilis eft calidior reliquis omnibus, quae in corpore exeant: Tandem i>Obieclio. 

ex 





Solutio. 


Sanguis di 
citur tem¬ 
peratus-, ca 
iia*&hu~ 
rmd 9 ,& ca 
lidtffimus . 


Cor dupli¬ 
citer acci¬ 
pitur. 


350 LIBER Q^V ARTVS 

exAuicenna fpiiitus corde calidior tu. Keipondeo , bilem calidiffimam 
efle rerum omnium quae in corpore exeant, ratione caloris acris & morda¬ 
cis : fanguinern vero dici calidi (limum calore naciuo $ in quo fenfu ipfc_> 
Hipp.libro primo de morbis ait, fanguinern ede bile calidiorem , calore 
fcilicet temperato:plurimus enim fpiritus ei.;commifcetur, qui ipfa-* 
bile multo temperatior eft,ciim fit ipfius (anguinis temperatus vapor: vn- 
de fangui? ratione copiofi fpiritus, etiam calidiflimus dici poteft. Gal. 
comm.tex. 3$<>. lib.de.nat.hom.temperatum vocat fanguinern: cali¬ 
dum tamen & humidum in ordine ad cutem efle docet alibucalidiflimum 
propter calorem a corde mutuatum efle cit.iam loco ftatu it, vt cum ipfo 
diximus ex libr.4. de vfu par.cap.6. & confirmat hb.de format, fartus , his 
verbis; In fanguine qui in renis eft, abfque cordis calore, tepida quadam 
caliditas infita eft, & propterea etiam in iecore. Cor vero quafi quendam 
ignis focum animalia (bruta funt. Sine corde enim fanguineorum ani¬ 
malium caloi perfimilis eft caliditati *quae in domibus arftatis tempore-» 
perfentitur: fed quemadmodum domus incenfo in ipfa igne calidior red- 
ditur,ita animalium corpus ex corde caliditatem maiorem acquirit, quam 
ca fit, quae in venis &c iccotc infita eft ,& fanguine etiam, qui in venis & 
iecore continetur. Haec Galenus c.$.cita.lib. ex cuius doctrina colligitur 
fanguinern dici 111 fc quafi temperatum, quia calor & humiditas non im¬ 
modice in e® excedunt: humidus & calidus dici poteft in rigore, & prae¬ 
terea in ordine ad cutem ,aliafque partes non fanguineas. Calidiflimus 
autem appellari poteft, vel calore natiuo, vel propter copiofum fpiritum, 
quem e corde fufeipit $ vt c.p. lib. i.de temperam.docuit. Auicenna rur- 
fus nen abfolute pronunciauit, fpiritum efle corde calidiorem ,* fed in¬ 
quit : Qubd autem in corpore eft calidius ,eft fpiritus & cor, a quo pro¬ 
cedit . Haec enim verba non concludunt fpiritum efle corde calidiorem: 
led fpiritum influentem, & cor, a quo efficitur, efle calidiores totius cor¬ 
poris partes. Vnde re^fte Galen.cor, caloris natiui fontem, calidiffimam 
partium appellauit, in hoc Hippocratem (equutus lib. de principijs , vbi 
fpiritum calidum efle ait: cor tamen omnium, qua: in corpore funt, cali- 
diflimum appellat, ldque , vt ex contextu colligitur, ratione fpiritus. 

Vt do&nna haec clarior euadat, notandum eft cor duobus modis acci- 
pi. Primo pro aggregato omnium partium heterogencarum, ex quibus 
coalefcit *, cuiufmodi funt ipfa cordis caro, fibra:, membranae, vena: ar¬ 
teriae , ligamenta, &c. Secundo cor accipitur pro (ua propria carne, par¬ 
te fimilari, fpiritu infito copiofoque luxuriante & referta. In prima figni- 
ficatione cor fpiritu frigidius eft, minufque calet: Et fic Auicenna inter¬ 
pretandus eft, fi volunt lpfum dixiffc fpiritum efle corde calidiorem . At 
veroin fecunda fignificationc cor aeque calidum eft ,ac fpiritus influens» 
quia fpiritus lile e corde fluens eft eiufdem fere naturae cum infito cordis 
fpiritu, aut faltemcum ipfo,quo cordis fpiritus infitus reficitur. Primo 
a.cor elaborati in eo fpiritus fuffieientem copiam apponit, reliquum rur- 
fus,tanquam fuperfluum,a (e per fuos dudfus artenas,quoquouei fum dif¬ 
fundit, pali pabto ac hepar, quod fanguine in fe confe&o faturum, reli¬ 
quum rurfus eiuidem 1'anguinis lpfum aggrauatis per fuos tubulosvcnas» 
in corpus vniuerfum effundit. Vno verbo,cor cum fuo infito fpiritu ignis 
carbonum inftar 1'e habet: Spiritus ab eo aliorfum tranfmiffus eft inftar 
ignis flammae 3 & quia mobilis ac facile peimeans penetranfque, calidior 
omnium a quibufdam dicitur, impetum faciens ab Hippocr.imo calidum 




DE TEMPERAMENTIS.' 351 

illi dicitur , Acuti Platoni ignis infitus flue natiuus. Sp.litus porro tanqua Cor inftar 
ignis quidam , agitatus , accenditur» & ad alias partes a corde inftar fiam- carbonis , 
tna: pabulc,tam cratio, quam aereo enutritae, tranfmiflus,fumma cum per- fptntus in - 
nicitate penetrat, omnefq*, partes lllico calefacit,fouetque.Ideoq*, a plu- flarf am^ 
ribus, vtta&um eft , ipfo corde calidior cenfetur. mA(eha— 

Quidam Auicennte expofitores aiunt,Galenum dixifle fanguinem etie y e f t J 
caliditiimum omnium , non Abfolute , fed humidorum tantum refpedu» 
bilem vero inter partes ficcas efle calidiflimam . Sed a veritate deficiunt: 

Nam inter partes humidas bilis calidiflima eft. Praeterea abfolute cum-, 
veteribus capite fecundo libro fecundo de tcmperam.de fatiguine loquu- 
tus eft Gal.quia abfolute de pituita;vt patet ex cap. $.lib.i.vbi ait:Frigidif- 
iimum ac humidifiimum omnium qua’ in animali habentur pituita eft,’ vt 
ipfo ta&u & vi fu conflat. 

Obijcics fecundo: lien iecore rarior eft, plurefque atque maiores ha- lObiettio 
bet arterias, Ergo iecore calidior. Refpondeo ratione arteriarum fplenem Soluti»• 
e(Tc hepate calidiorem 3 hoc tamen nnilto frigidiorem propter humorem 
melancholicum quo femper fcatet iquiq,* fuo commercio non folum cor* 
pus lienis,fed lpfafmet arterias refrigerat. 

jf Obijcies teitio,venas & arterias non ita accedere ad naturam tempera- ^ Obieflit 
tam cutis ac carnem. Refpondeo,has in contrarietate calioris tk frigoris Solutio. 
efle carne temperatiores \ quia ex fe frigida; funt, a contentis tamen tem¬ 
perantur. Sed in altera contrarietate ficcitatis & humiditaris non funt *q; 
ternpeiat^ ac caro. 

Obijcies quarto , Pulmones frigidos efle , eorundemque frigiditatem^ 4 .Obitftio. 
indies ex infpirato aere augeri, veluri ex continuo conta&u ramorum tra- 
chrra’ arteriae partis fpermaticae & frigida^ vt habetur libro de corde. Gal. 
praeterea lib.j.de alim.iacul.c.ia.ait pulmones pro cibo exhibitos frigidii 
piruitofumq-, humorem gignere. 

Rcfpor.dco, pulmones efle calidos, quia parenchyma funt 3 tum quia-. Soluti*. 
fanguine calid flimojfpirituq*,pleno nutriuntur-, tum quia cordi vicini. Ab 
aere tamen externo , ab humore pituirofo e cerebro delabente , tk a tra- 
chae? arterias ramis per accidens refrigerari poliunt,licet a quibufdam ccn- 
feantut hepate calidiores.Propter nimiam fui raritatem poft mortem ani¬ 
malis omnem ferme fpinrum & calorem facile amittunt; plurimumque a 
bronchijs refrigerantur: Non mirandum ergo fi pituirolum gignant hu¬ 
morem , vt optime monuit Gal. Sed hac de partibus calidis. 

Quod attinet ad partes frigidas ( partem enim in fufiori fignificato ac- Dubium, 
cipimus ) nonnulli autumant Galenutn fimul & Auicennam de vitrea pi¬ 
tuita , vtpote fiigidifiima, loquutos fuifle,- quia naturalis pituita fanguini 
propinqua, cum in fanguinem facile coucrtaturflrigidiflima efle nequit. 

Sed longe falluntur, queniam naturalium partium difpofitionem ex pro- Solutio . 
feflo inueftigat Galenus . Et licet pituita, quae aqua: elemento correfpo- 
det, in fanguinem facilius quam aliquid aliud conuerti poflic, proinde^ 
non definit efle frigida, nen intense , fed compaiate. 

Didium eft pilos efle minus calidos pituita, quia fuliginofi cenfentur. Dubium, 
Offa his miniis frigida, quia medulla & fanguine manifefte nutriuntur, 
canes nutriunt, & in ignem conie&a luculentam hmmam excitant.Non 
proinde tn calida cefenda, vt Empedoc.apud Arifl.lib.i de anima c.f .tex. 
77.confentirc vifus eft, aiens, ad oflis compofitioncm duas aetis,& aquae 
partes, quatuor ignis, &, duas fortaflis terra: partes concurrere. Alber- 

tu$ 

I 


Solutio. 


jf» LIBER Q_ V A R T V S 

tus Magnus in eius opinionem inciinauit ,affirmans offa effe calida-. ! 
His fauere videtur Hippoc. lib.de Principijs, vbi offa vi caloris ex materia 
pingui,parii humoris continente,eaq;adu(la fieri voluit. Plato in Timaeo 
offium productionem affimilat materis igni inie&ae Sc aduftae. Galen. 
libro primo de femine capite io. calorem ad odium procreationem maxi¬ 
me concurrere docet. 

Veriim nec Hippoc. nec Plato, nec Gal. vnquam exiftimauit offa effo 
igneae natius, fed ea ex craffiori, adeoque terreftriori, frigidaque femi¬ 
nis parte vi caloris concoquencis ,& pinguedinem, fi qua fuit,abfumcn- 
tis, heri. Calor autem ille partis fpirituofx feminis, tanquam opifex, non 
tanquam adurens in omnibus opeiatur,& ex craffiori, terreftrique feminis 
parte,offa,concurrentc facultate formatrice, producit: Ex glutinofiori ve¬ 
ro parte eiufdem craffamenti partes duCliles,vt fibras, membranas, venas 
j,. . arterias ,neruos, tendines, ligamenta, & ferine cartilagines,-effingit. Hip- 
UJJa frigi- p 0C> lib.citat. offium hanc produClioncm fic exponit: Eadem ratio Sc of- 
* a * iium eft: vbi quidem non inerat glutinoff , verum pinguis Sc frigidi,citius 

ex ulla fune propter pinguitudinem: atque hsc offa duriffima Sc rigidi ffi- 
ma exiftunt. Demum eo ipfo, auod offa fpermarica fint,i, ex parte terre¬ 
ftriori, non vero fubtiliori & calida produtla, frigida ,Sc non calida di¬ 
cenda . Si rurfus fupponcrent offa effe torrefa&a, frigida effc concedent; 
quia adulta calorem amittunt infitum . Sed hxc obiter. 

Quod nucha fiuc fpinalis medulla, Sc confequenter nerui ab ea deriua- 
ti, frigida fit, experientia comprobatur: Nam dorfum non ob vertebras 
tantum, fed propeer fpinalem medullam prxeipue frigori obnoxium eft, 
ab coque facile laeditur. Vnde cerebro frigidior dicitur a Galen.lib.i.de_-» 
temperam.c.j. Licet autem Galen. ibidem afferat fpinalem medullam Sc 
cerebrum effe eiufdem generis : Sc lib.^.dc aliment.facult.cap.de medul¬ 
la, eandem fpinalem medullam effe cerebro continuam, Sc eiufdem natu¬ 
rae cum ipfo, cerebro tamen frigidior eft eadem fpinalis medulla; vt pa¬ 
tet ex rigoribus, quia dorfo femper aufpicantur; tum quia fanguine & 
fpiritu , refpectu cerebri, non nili parcilfime fruitur. Ariftotcles tamen-, 
lib.i. depart. animal, c.7. de medulla>& lib.de fomno&: vigilia c.3.con¬ 
trariam fentetiam amplexus, eft,medullam cerebro calidiorem affirmans 
imo cerebrum effe frigidi (limum omnium partium alibi fatetur. Re qui¬ 
dem diligenter examinata dicendum cerebrum in (ua fubftantia effe tem¬ 
peramenti frigidi i fed fi id ipfum ratione influentis caloris, Sc non infici 
tantum fpe&ctur, eft calidi temperamenti. Hoc maniiefte colligitur ex 
innumeris venis, Sc magnis arterijs ad ipfum delatis,quae fanguine, Sc fpi¬ 
ritu turgidula:, cerebrum fufficicnter, imo in multis impense calefaciunt, 
r»**«/»«. E x !pf° praeterea fenfuta&us,xftuans cerebrum, cranio fublato,pe;cipi- 
loris influe tur >' quod mouit Galenum ad affirmandum, cerebrum effe multo calidius 
fit ^ quouis acre, etiam xftiuo, vt videre eft lib. 8. de vfu part. vbi ditia argu¬ 
menta, ac alia nonnulla contra Ariftor. peritiffime deducit; Sc inter alia, 
quod perpetuus eius motus, vel agitatioipfumcalcfaciat. Pia rurfus ma¬ 
ter continuo pulfat, vtpote venis, arterijlque referta. Caeterum fi ipfum 
cerebri corpus per fe tantum confideictur, vt forte voluit Ariftotelcs, non 
u 4 dc"s& erit abfurdum, ipfum effe frigidum inexceffu :in quofane fcnfu ait Hip- 
1 ■ pocr. libro de pnncipijs. Cerebrum metropolis eft frigidi, ac giutinofi. 

Cum quibuldam Arabibus inter partes frigidas adipem collocauimus, 
ffmul Sc pinguedinem. Sed vt mea fert opinio, inter calidas reponendae 

funt. 


Spinalis 
medulla 
frigidior ce 

retro . 


Cerebrum 
ratione fuc 
(ubfldtia Ii 
rrular is fri 
gidtim ejly 
ealidurru 
ratione ca¬ 


tis 


■pingueao 

calida. 







DE TEMPER AMENTIS. 353 

fant , quemadmodum fuperiori lib. probauimus. fdem dc offium medui- 
ia dicendum •, qua: quidem non eft fupcrfiuum excrementum, vt Anftot» 
placuit, fed offium alimentum» vt docet Hippoc.iib.de alimento. Si enim 
eflet excrementum» ftatis quibufdam temporibus , more aliorum excre¬ 
mentorum , per patentes aliquos dudhis euacuaretur. 

De Ventriculi tempcnftnenco nec Graeci, nec Arabes diftincfce loquu 
funt. Ex Gabtamen lib.i. de temperara»c. 3.colligitur ipfumdfe cutc_> 
mulco calidiorem ^ quia cettam fibrarum fpeciem cum propria, pcculiari- 
que carne, ijfdem fibris circumnata, venarum atque arteriarum tunicis, 
itcmque inteftinorum,ventriculi,vten, &:veficar vtriufque concedit» 
Liquet ergo ventriculum multo carnofiorem receniitis partibus, i; forte 
vtetum excipias , excedere quidem curem in calore. Quia tamen fibras 
habet innumeras,intercalorem &c frigiditatem.ambigit,ad.calorem rame , 
vt reor, magis inclinat. 

Fibra enim pars eft prartenuis atque gracilis inftar fili, alba quidem-, 
quia cx tenaciori duCtilique feminis parte produdta, vc fit fulcimen, atque 
firmamentum partium contextarum,& tanquam morus naturalis auxiliu. 
Stamina dicuntur, quia circum cas facultas formatrix tanquam textrix te¬ 
xere folet,earum fpacia came aliqua replcndomon quod omnis caro fibris 
circumdata fit, vt caro gingiuarum > caro balani villis carent: caro etiam 
vlcenbus fupercrefcens villis non effulcirur,* quia ciim. fibrae fint narres 
fpermatiese, amplius,poft pueritiam laltem,regenerari -nequeunt. Villi n. 
quia vel uti feta aut capillamenta apparent, ita dicuntur . Quja etiam fi¬ 
lis exilibus non (unt(quoad confiftentia)di(fimiles, fikmeta nuncupantur. 
Fibn.iunquic Hipp.lib.de princ.frigidx funt & glutinofejquia ex materia 
glutinofa&dudHii procreantur. Gal. lococit. dctempccam.air,quafdam 
fibras efie frigidiores cute ,• alias calidiores, alias ficciores , alias fimiles. 
Quod fane fit propter partium fibrofarutu dkierfam temperiem. Nam fi¬ 
bra: cordis cute funt multo calidiores^ fibra: ve fica: frigidiores ficciorefq;, 
quia hic parum carnea eft ,• fibri muiculorum humidiores cute ratione-» 
carnis* fibri forte venarum temperati, vt cutis. Fibra: quidem ex fua_, 
natura frigidiores funt, vt docuit Hippocrates, docuitquc Ariftotcles li¬ 
bro fecundo dc partibus animalium capite quarto,vbi fxpc eas terreas no¬ 
minat. 

Neruos frigidos eflfe conftat ex Hippoc. lib. f. Aphor. 18, vbi ait, frigi¬ 
dum elfe inimicum olfibus, neruis,cerebro, fpinali medullae, calidum ve¬ 
ro vtile, Sequenti aphor. 15?, idem confirmare videtur aiens : Quae refri¬ 
gerata funt, ea excalfacere oportet &c. 

Quod attinet ad partes humidas, aliqui contra Galenum libro primo de 
temperamentis capite vlcimo ftatiuinr fan.guinem, vtpote fluidiorem.,, 
cflfe pituina h umidiorem . Sed longe falluntur, fi pituitam acidam, rnuco- 
fam, & vifeidam excipias: nam pituita naturalis , qui aquae correfponder, 
antequam in fanguinem conuertatur, neccfium eft inciaifetur. Ob defe- 
<ftum incrafiacionis in leucophlegmatia» fiue auaf.irca, hydropis ipecia-,» 
partibus non adhiret. Ergo (anguine multo fluidior eft. Caro enim in. 
aualarca &c pituitofis ideo mollior eft carne fanguincoium. Pituita ergo 
quia fiuidillima & hume&ans in corpore,redfe humidifiuna dicitur. Quo 
ad folidiores adeps omnium humidilfima,fecundo poft h anc loco eft car- 
nofum genus *.vt loquitur Gal. 1. detcmpcram.c.3. 

Gal. iib,2, de tempet. c.4. ait, cerebrum &: pulmones ratione humidi- 

Y y tatis 


0 filum me 
dulla non 
eft crt— 
mentum. 


Ventr te u~ 
luscutt CA 
Udior. 


Qrid fibra 


Diuerja fi. 
brarum te 
peramenta 

Fibra in-> 
/e frigi da . 

Neruifri- 

gidUj 

Farti uni-, 
humidarTt 
examen . 

Sangu is 
non eft pi~ 
tuita humi 
dier. 






354, LIBER Q,VARTVS 

tatis, ad adipis temperamentum accedere > vt ex eorundem mollitie colli» 
gitur. Propinqua vero naturam his habet medulla, inquit: Medulla ini— 
t>i indefinite, non vero prooffium medulla, aut ipinali accipitur, vcplacer 
Leonardo Fuchfio. Meo tamen iudiciofpinalis medulla mtelligenda eft : 
cum manifefte aiTeuerauerit Gal. eam efle proximam cerebro, 8c pulmo¬ 
nibus in mollitie :jnam cerebro paulo durior eftjofiium vero medulla eft 
omnium fere partium molli (lima (fi pinguedine excipias). Auicenna pul¬ 
monum corpus iecori conferens, pulmones fecundum naturalem confti- 
tutionem iecore fictiores conftituit;quia biliofo fanguine flauefcente_^, 
fubtili, 6c fpirituofonutriuntureorumque caro laximma eft, lcuillima-. 
& paulo minus alba, vtpote ex fpuma quadam velut coagulata, vt loqui¬ 
tur Gal. Ub. 4. de vfu part.c.i f. pulmonum carnem lieni conferens„Iecu» 
vero multo craffiori 8c rubicundo fanguine nutritur,vt ibidem monet Ga¬ 
lenus. Ciim ergo fanguis biliofus fpumofufque fictior fit fanguine quo 
nutritur hepar ,• inde infert Auicenna, nec male, pulmones efife hepate fic- 
Tulmoms c : orcs# carnea Auicenna Galenoaclucrfetur, docet pulmones hepate 
hepate Jiu- humidiores, quia molliores, vt Gal. aflti uit, no fecundum naturalem hu- 
ciorenpe? m id'itatera,fed fec u n d ii m ac q iri fixa m ob vaporescopiofbs e corde ad ipfos 
accide> ta a fceirdentes,& fluxioiiesfiue catharros e cerebro ad eofdem delabenr s: 
nten humi- iat j one quorum nimis madefeunt, Sc molliores euadunt: Sc fic iccore h j- 
ttioyes c:ui in ; jj ores # Addamus nos aliam mollitiei & humeitationis catrf&m,portio¬ 
nem potus, infeafibilicer delabentisper glottide m, fi ue rimulamiatyngis» 
feti gucturis,lemp.ei: fere apertam. 

Quod attinet ad partes liceas, Auicenna pilos o ilibus ficciores (latuit* 
quia ex ruliginofo vapore concreto & arefafte* pilus fit: os vero ex. fan¬ 
guine multo humidiorenafeitur. Inter partes humd.is corporis fi curru, 
eft: pofitumin cucurbita cumalembico fuperpofito, plusaqux , 61 olei 
reddit quam pilus: & tandem os nutrit», pilus vero nnllu n animal mmit,. 
prxter, fortatfis, vefpcrtiliones (aut fcarabxos, vt fert alia yerfio) qui eis 
delectantur . Aliqui tamen Auicenna: adnerfamur dicentes, pilum non 
ede o(le ficciorem jquia line ruptione flectitur ; os v. nequaquam . 

Hurc obiectioni refpondenc aliqui apud Gentilem , pilos propter fub- 
tilitatem, quam poflident, efle flexibiles . Srd htre refpcnfio Gentili non 
placet: Idcirco pilos flexibiles cenfet propter modum permixtionis- hu- 
midicum ficco,propter quem res luimidaaliquado fragibiliseft ,vtpa- 
a tet inglacie vitro,& chryftallo: aliquando vero [res (Tcca complica- 
■tnw par-- bilis, vti eft xs Mallem tamen cum Galeno lib; 2 de t em per. c. 2. olTa_> 
uumypuu? flcciora ijs , qua: in corpore extant. Capite 3. eiufde lib. hxc habet: 
externam q s omnium, quae cutis operit, duriflimu eft. At eorum, quar ex cutc 
iscnj/ima extanr f ftcciflTmus eft pilus .♦ deinde cornu: mox vngues, St vngulx, 3 c 
W . calcaria , roftra &c. Licet autem in ofliutnporis& cauitatibus liquidior 
Occurri —- bumidiras quam in pilis contineatur , os tamen pilo ficciuseft,cum fit 
iuraifpciil buuifrima pars, &c minus complicabilis totius corporis. Ex duritie autem 
tatK naturali partium earundem flcciratem venatur Gal. Vnde cor inter ficcas 
partes ab Auicenna repoficum eft propter fui duritiem.Liene,iecore,& re¬ 
nibus fictius efle docet Galen.lib. 2. de temperam.c, 5. Libro tamen r. 
de temperam. cap. vir. inquit: Itaque etiam h umidius quam cutis cor eft, 
quanto fcilieeteft mollius.*'Concludendum ergo os efle fietiflimam par¬ 
tium internarum ,pilum vero partium externarum5 & non firapheirer* 
& abfolute, vt voluit Auicenna. 


tiiuit . 


Yariium~> 

ficcarum^ 

examen. 


t> enti lis.. 


Qs interna 


CA- 



DE TEMPERAMENTIS. 355 

C A P VT IV. 

De Temper amentis statum, (Sjexuumi 

r /17 TasGraecis diup nihil eft aliud» quam naturale »&debitum vitae 
curriculum in animalibus fecundum propriam cuiufquc difpo* 
* fitionem : vel eft mutatio natiui temperamenti calidi &humidi» 
in frigidum &ficcum. Vita hic fumicurpro continua periodo, qua: ab 
ortu animalis aufpicarur,& merae fenedturis termino clauditur. ^£tas, 
vt dixi, inaequalis eft propter inaequalem difpofitionem animalium: vnde 
aliqua diutius viuuntalijs. Hominum ergo aeras hic non accipitur pro 
faeculo, ficuti apud Ouidium, dum Neftorem commemorat:Vixi bis cen¬ 
tum : nunc tertia^iuituraetas. 

Afras varie a varijs diuiditur. Aliquibus placet aetatem in duas tantum 
diftribui, adolefcentiam fcilicet, feu luuentutem, &; feneclutem. Iuue- 
tutem, incrementum fiue afcenfum vocant: leneiftutem v.ei aduerfanu, 
<leclinationem. Qui has tantum binas aetates pofuerunt ,ex incremento» 
decremento corporis easdefumi ftatucrunt, non vero ab humoris, ca- 
lorifqc infici varietate: quoniam a primo conceptus tempore ad interitum 
vfque humor & in fi tus calor in continuo funtdecremento,& nunquanu 
crefcunt, nec in vllo aquali ftaru permanent. Proinde concludunt, a cor¬ 
poris incremento, & decremento, cetatum varietates defumi. Aiift.tamen 
lit>. 3-de animae. 1 a.textu f 9. tertiam curarem addere videtur, aiens:Necef- 
fe eft enim, quod ge urum eft,augmentum habere, Sc flatum, &. decre¬ 
mentum. E cce ficuti Ariftoteies excrefcenti aetati, Sc decrefcenti, tertiam 
addit confiftenriae, fine ftatus, fiue vigoris. 

Verum aetatum diftnbutio multo commodius, vt opinor,a varietato 
a& tonum, <Sc mutatione temperamentorum , quam aliunde venanda eft: 
fic enim minutius diftributa aetas in varias partes,fiue partiales aetates,plu- 
rimum conferet ad vi&us rationem conftituendam,tcfteGal. coment. 13. 
iib.i. aphor.vbiinquit Hippoc.Senesfacillime ieiunium ferunt; fecundo 
loco, qui aetatem confidentem habent , minus adolefcentes: omnium-, 
minime pueri, prafrertim qui inter lpfos funt viuidiores. in commen. 
Gai.quintam aetatem ab Hipp. omilfam, iuuentuteni fcilicet, quam inter 
adolefcentiam & confiftentem feu potius fubfiftentem, collocandam.. 
c*nfet, admittit, aitque Hippocracem huius non meminifie, quia omni¬ 
bus noraatque rnuufefta eft , Idem Hipp. lib.j.aphor.numerofiorem ic¬ 
tam m partitionem proponit, quoniam minuta aetatum parti.io cognitio¬ 
que plurimum confert ad morborum, talibus aetatibus cognatorum, di- 
gnorionem : nam quaedam aetates quibufdam morbis peculiariter obno¬ 
xiae funt, Vtilis praeterea eft haec inueftigatio ad temperamentorum co¬ 
gnitionem i quoniamquaeuis aetas fuum habet temperamentum libi, & 
r.on alijs proprium .Vtilis pariter ad praedominantiam humorum cogni¬ 
tionem . Vcilis ad praesagiendum, vt colligitur ex Gal. commen.z. iri iib. 
1. Epidem.tex. Sf. Pariter ad fanguinem mittendum, 6 c euacuandum., 
purgantibus. Galenus ideo libro f. aphonfmotum commen. 7, inquit.' 
Verum Hippocrates nunc foiurn eius meminit mutationis, qua: cx aeta- 

Y y 1 te 


QuidtUh 


yietus du- 
plex % 


^4r<Jf. t tr¬ 
itam AtA- 
tem Addif. 


QuAtudr 
&tat es ad- 
mittit h tp 
pocr. quin¬ 
tam addi t 
(jaL 


Vtilitas 

minuta di 
uifientt a • 
tAtum, 





Trima & 

tas. 


Seeunducj 

atas. 


Tertia fi- 
tas. 


Quarta] fi- 
T 4 S . 


Quinta fi- 

tas. 

•Sub puber 
tate a dole 
[ccrittairu 
eomprehe- 
diu 


%'/-> LIBER Q^V A R T V S 

te -it :a qua tio&i & formam viibus, vna cum medicinis inucnicmus. 

Primani ergo aetatem aph.14.iib. j.fie cum fuis familiaribus morbis ex¬ 
ponit : In aetatibus autem talia contingant: paruis ,& nuper natis pueru¬ 
lis oris vicera (qua: apht# vocantur ) vomitus, tulfes , vigilia:, pauores > 
id eft , timores,vmbilici inflammationes, aurium humiditates. H#c atas 
feptimo menle terminatur j quo tempore pueruli loqui,feu potius balbu¬ 
tite incipere videntur. 

Secundam atatem cum fuis morbis indicat Hipp.fequcnti aphorif. if. 
eiufdem lib. 5.In progteflu ver© ,ciim iam dentire incipiunt,gingiuarum 
prurigines , febres, conuulfiones , alui profluuia maxime ciim canr- 
nos.edunt dentes ,& ijs prafertim pueris, qui craffiffimi funt, & aluos du¬ 
ras habent. Hippoc. nec huius statis , nec procedentis limites determi¬ 
nat , nec Galcn-in eommen. Extenditur tamen plurimorum rudirio hac 
dentiendum atas a feptimo roenfe vique ad fcptimum annum melliflue* 
quoniam feptimo anno dentes priores caduntnouis iteium profllietibus» 
atque regenerantibus. 

Tertiam aetatem feqaenti aphor.16. cum fuis cognatis morbis proponit 
Hippocr. hac ferie : Cum vero magis adoleuermt, tonfilia:, & vertebrae 
qux in occipitio, ad interiora luxationes , anhelationes ,quas Gvaci allii- 
mata voeant, calculi, lumbrici rotundi, afearides, verruca: *quas Gratci 
acrochordor.as appellant, fatynx, ficum#, & alia tubercula, fed prxeipue 
antedidla. Gaien.m commeiuh<anc tertiam xtatem ad duodecimum>&: 
decimumtertium annum extendi docet,eamque mediam inter xcatem de¬ 
dentium* cc aetatem proximam pubertati nominat. 

Quartam qt&tem pubertati proximam cum cognatis morbis hac feries 
Hippocrat. deducit fequenti aphorif. 27.Grandioribus autem, & iam ac¬ 
cedentibus ad pubertatem, plurima ex his, «S: febres diuturna: magis , & 
ex naiibns profluuia fanguinis. Gahftathn in coin.harrc artatem exponens 
ait: Incipiunt quidem pueri pubefecre poft annua? qirartumdecrmum * 
Qui vero prope hanc retatem accedunt, funt qui duodecimum, aut ter- 
tiumdecimum > aut quarturndecimum'etiam agunt annum .Neque enim 
eft vnus omnium cerdflimus terminus pubertatis propter calid itate m_,» 
2 c frigiditatem temperatui#. Calidi enim citius, frigidi vero tardius pu- 
befcunc. 

Quintam vero «etatem, pubertatem fciliccr, lib. j. aphor.7. commemo¬ 
rat his verbis. Quibufcimque morbi comitiales fiunt, ante pubertatem^ 
mutationem accipiunt: quibufeunque autem vigefimoquinto ..commo¬ 
riuntur. Gal, autem in comment. Hippoc. mentem aperiens-ait: Vnde-> 
liquet quod pubertatis tempus vfque ad vigeumumquintum annum exce¬ 
di arbitratur *furaens initium poft fecundam feptimanam. Galen.ergo 
poft fecundam feptimanam, id eft poft dccimumquartinn,(bis auterru 
feptem anni, duas efficiunt hebdomadas, aut feptimanas, vt aiunt )iuxta 
Hippoe.fementiam refert,pubertarem inchoare &c ad vigefimumquintum 
protendi. Pubertatis autem &c prscedentinm acatum mentionem facit ide 
Hippoc. confequutiue aphorifm.zS.lib.$. aphorifm. Plurima: autem paf- 
fiones diutina: puerulis iudicantur: vt nonnulla quidem in quadraginta^ 
diebus ^nonnullae feptem menflbus > nonnulla: vero in annis feptem,qua:- 
dam vero iam ad pubem accedentibus. Qu# vero permanfecint, nec in 
pubertate finierint pueruli* >atttfaemims »cum mcafttua etujppunt>cott- 
fenefeere confueuemnt» 


DE TEMPERAMENTIS. 357 

Sextam aetatem cum familiaribus raorbis commemorat Hippoc. hb. 3. $exta&- 
aphor. zp, hoc ordine: luuembus autem fanguinis fpmriones > tabes , fe- tas . 
bres acut^* , morbus comitialis , &c alij., fed praecipue antedidli . Galenus 
in coram, miratur, quomodo adolefcentum arratem pnetermiferie Hippo¬ 
crates , qux medium locum obtinet mter puberes, & illos qui confidentis 
artaris vigorem habent; cum tamen primas xtates ad pubertatem viqucL-» 
minutiffime diuiferit. Sed omiffionis rationem dat Galen. aiens, ex alijs 
statibus quas tetigit, licere d« adolefcentia conijcere: qua: in multis qui¬ 
dem communicat illis artatibus, qua: ex vtraque parte ipfam circamftant. 

Sed hoc habet peculiare in maribus adolefcecia,fanguinis ex naribus pro- 
fufionem, cuius meminit Hippoc. in illis qui funt prope puberratem.Nam 
hic cafus, feu hoc fymptoma incipit in ilia retate apparere, fed maxime 
in adolefcentibus, deinde fubfiflit in viris. Adde Hippocrat.menm\ifTe_, 
adolefcentix aphorifm.i j.lib.i. eamque exprimit in prognofl.aieny: Ma¬ 
gis quidem expectare oportet (anguinis quidem prori unium in ijs>qm non¬ 
dum triginta quinque annos attigere . iuuentutis ergo in hoc aphorifmo 
meminit Hipp.quie atas a vigofimoquinto ad trigefimumquinturu inclu- 
fine extenditur. Vnde Galen. comra. fequ entis aphorif. 30. inquit: luuc- 
num enim arcas quinta fepeimana terminatur. 

Septima aetas, declinans dicta , iuuentutem fubfequitur: qusr ad qp.ter- Seytirn/ta 
minatur, vt ex Galeno commcnt. iam cit. colligitur; Nam quae iuuenibus atas . 
a:tas continuatur, ad duas feqitentes feptimanas extenditur , in qua artate 
omnia munia neque atque luuenes , flue illi, qui in vigenti tcr.ate coniiftut, 
conantur peragere ; non tamen eodem modo ad ;laborcs lufhciunt. Hip¬ 
poc r. de hac, eiufque cognatis morbis fic loquitur: Vltra hanc aetatem (id 
cit, iuuentutem) afthmata, id ctt anhelationes, morbi laterales» pulmonu 
inflammationes, lethargi, phrenitides, ardores, diuturna profluuia, chole¬ 
rae, difficultates mteltinorum, lacuitates inteftinorum, hxmoirhoides: ad¬ 
dic Galenus melancholiam . Haec aeras declinans dicitur. 

Odrauam artatem cum luis morbis ‘commemorat Hippoc. eodem lib. 3. 
aphorifm. fequenti aphor. 31. & vlt. fic: Senibus ipirandi difficultas, dc- Otlaua <c- 
itiliationes cumtuffi, vnnaeftillicidia, vrinae difficultates, articulorum., ta*. 
dolores > renumpaffiones, vertigines, apoplexiae, mali hibitus, pruritus 
totius corporis, vigiliae, alui,oculorum, 5 c narium tumiditates, vifus ob- 
tufus,glaucedines,auditus graues. In commcnt. fenesa femoribus di- Quidam* 
ftingui,fecundum quofdam Hippocr. Sedatores, monet Galen. N°men vocabant 
femorum vkimae artati tribuunt. Senes in priori artate,id eft, fcne&uto, [enes hos > 
ftatuunt artatem mediam inter iuuenes, & femores; &: prima fened:us,aut qtti Junt m 
declinans aetas appellatur . Galen. tamen aflerit Hippocratem hoc aphor. prtmafenc 
appellare fencseos,qui extremam agunt aetatem. itat e Jento 

P^elatae artatum in minutas fpecies diniflones funt apud Hippoc. folera- res vero > 
niores. Communiter tamen a Gal. genus artatis in quatuor fubalterna di- qui invera 
uiditur genera, in pueritiam nimirum, adolefcenttam, florentem statera, fenetiute. 
& fenedtutem. Has tantum enumerat lib.z. de temper. c. z. Libro autem Aetas d 

de humoribus, cuius meminit ipfe Gal. in fine lib.2. de facultat. nat. qua- Galeno cir 
tuor artates>adoIefccntiam, iuuentutem, ptitnam fenedlutcm, A: fene&u- Arabibus 
tem appellat. JL tas iuxta hanc diuifionem>quatuor anni temporibus, in ^uatmr 
quatuor humoribus>& quatuor temperamentis correfpondet,vt lib.de hu- tantum&- 
moribus fuse expofuimus„ Aurcenna, alijque Arabes ,& feriptotes coti- tatcsdiftri 
muniter hanc diui fi onera fequudfunr. Primati» ?dokfccntiar artactio bititur* 

ad 






jidolefce- 
tia duplici 
ter accipi¬ 
tur. 


fnfantia 
& pueritia 

Secunda <e 
tas. 

Tertia. 


Senes a fe¬ 
tu onb 9 dif¬ 
ferunt. 

Quarta a* 
tas. 


Frigidio¬ 
res citius , 
quam cali¬ 
di o res mo¬ 
riuntur. 

ylc^yptij 

longuli 1 . 

Gorgias 
diu vixtt. 


r358 LIBER Q_ V A R T V S 

a i trige fimum annum extendit Auicenna: Secundam confiftcntias & pul- 
1 chritudims astarem ad 3 f. aut 40. annum . Tertiam minuendi, in qua vir¬ 
tus non amittitur, ad 60. Quartam, in qua virtus manifefte-diminuitur, ai 
exitum vfque vitas. 

Sed hic obferuandum eft adolefcentiam duplicirera Gal.accipi: Primo 
pro folo illo fpacio,quod inchoat a decimootftauo anno, 8c vigefimoquin- 
to term natur, vttcftatur Galcn. lib.f.aphorif. commeat. 5?. Secundo pro 
fpacio temporis ab ortu ad di&um annum vigefimumquintum vfque . Et 
in hoc fenfu adolefccntiahas fubfequentesastates complectitur: quarum 
prima elt infantia, quas feptem menfibus completur : Secunda dentien¬ 
tium, quas feptem annis : Tertia eft media inter dentientium astatem, Sc 
astate proximam pubertati, quas ad 1 z. piotendirtir annum ex Gal. Quar¬ 
ta eft illa, quas eft proxima pubertati, & producitur ad annum i4.Quinta 
eft astas pubertatis a 14. aut 1 f.vt loquitur Gal. ad 18 Sexta eft mera ado- 
lefcentiaa i8.ad zf.vel 30.fecundum Auicennam* Aliqui omnes astares, 
qua: pubertatem prascedunt, in duas diuidunt, in infantiam & pueritiam. 
Infantia, ad feptimum menfem, vel annum extenditur. Pueritia ad 14.au- 
nurn. Sed has duas astares commode in folam pueritiam coeunti ita vt am¬ 
bas pueritia vocentur. 

Secunda astas, fecundum Auicennas diuifionem, iuuentus, feu florens 
astas diCta ad 3 y. extenditur, ex commen. i?.lib. j. aphorifm. vel ad 40. vt 
vult Auicenna. 

Tertia astas declinans, fiue confiftens, fiue fubfiftens, fiuc virilis voca¬ 
tur, Sc protenditur ad 50. vel 60. annum jfed hasc ?tas cruda feneftus a 
Gal. appellatur commcnt. z. Prognoft, tex. <,<?. vbi hos, qui in hac funt 
astate, medios;inter iuuenes ,St fenes collocat-, Sc feniores,non fenes finv- 
pliciter vocat Hippocr. Sc ille ,qui eft in hac serate, Grascis Mefopolios, 
id eft femicanus dicitur,diciturque viridis astas,de qua Virgilius libro fex- 
to/Eneidos. 

Iam fenior, ied cruda Deo, viridifque fenedtus 

Quarta Sc poftrema aetas eft fene&us quas a yo.ad finem vfque vir? pro¬ 
ducitur ,& aGalen libr.f.de fanit.tuen.c.vlt.in tres ditiidi videtur: Prima 
eft cruda , Sc viridis; quia qui hancj peragunt, ciuilia negotia commo¬ 
de fubire poftlint. Secunda pars fimpliciter fenecius appellatur, de qua-, 
Homerus. 

V t lauit, fumpfitque cibum, det membra fopori. 

Namque hasc iufta feni.- 

Pro, lauit,balneauit intelligit. Protrahitur hasc astas ad 7o.aliquando ad 
7 f .aliquando ad 80. Tertia Sc vicana fcne&us, decrepita appellatur, 8c 
durat ad exitum vitas. 

Inaequaliter ratione temperamenti, aut casli, aut regiminis in viCtu ho¬ 
mines viuunt : Na qui frigido & liceo,aut lngido & humido praediti funt 
teperamenro, cito fuas percurrunt astates ,-celerirerque fenefeunt, terte 
Gal.lib.f.de fanit.tuen.cap.iz.& vlt. E contra calidiora temperamenta-, 
diutius vitam producunt, dummodo inordinato rerum nonnaturai iuitu, 
vfu non perturbentur. Propter clementiam aeris ^Egypnj Europeis lon- 
gasuioies funt, Propter obleruantiam in vi&u Gorgias Empedoclis di- 
lcipulus, & Ifocratis Prascepcor, robufto corpore, fenfibus integris, inte¬ 
gra memoria, vegeto perfpicacique } ingenio annum excellit 108. Nanu 
nihil vnquam voluptatis caufa fecit, vt ipfe referebat. Auenzoar pariter 

Medi- 



DE TEMPERAMENTIS. 359 

Medicus Arabs regulariter vitam agens 15 pannos vix!t>refte Atienoe ho. 
6 . Colliget c.40.-Mcdicinam vero exercere incepit anno fucc retatis qua- 
dragefimo . Het odiacus etiam Vir nimis infirmus > referentibus Piat. 8 c 
Ariftotele, virx idoneum regimen obferuans,cenrefimumferme annunu 
adimpleuit. Vita ergo hominum varias obeaufas inxqualiseft longi¬ 
tudinis , 

Aftrologi feptem xtates x feptem Planetis correfpondentes , ftatuunt. 
Infantia igitur >qux ideo dicitur ,quod pueri fari nequeant,aut quoniam 
res explicare non valeant, tefte Cicerone lib^.dc Oratore, feptem anno¬ 
rum curriculum complectitur. Et quoniam eft retas humi da &c mollis*, 
Lunam habet patronam.Sec unda atas ad 14.annu.rn protrahitur,-cui pa¬ 
trocinatur Mercurius, ranquam (ludiorum mufiese parens : Vnde haec 
retas fludijs apta-videtur. Tertia: arari a 74. ad 18. annum Venus prxeft, 
quia hac aetate pubertatis venerea libidine flagrare incipiunt, tum viri, 
tum fxrmnx. Quartre arati ad za.annum Sol preficitur quia vt Sol reli¬ 
qua aftra fplendore fupeiat; ita adoiefeentia reliquas xtates : nam in hac 
retate, animi corporilque fplendor viget, magnanimitas elncet, & forti¬ 
tudo ratione virium firma apparer, licet ratione habitus corporis in iuuc- 
tute firmior conilantiorq,- videatur.Quinta retas Iuuentus,fiue vigor, fiue 
ftarusdiue florida xtasdiue xras confidentia:, feu conftantire,retas Martis 
appellatur *,quoniam in ea potifijmiim gloriam gc honorem» diuitias, vi- 
&onas,& arma ambire foiemus. Sexta xtas,jqux declinans, xrafquc> 
fublitlendi melius, quam confidendi diceretur aphor. r j.lib. r, quia h xc 
fub confidente fiue florete xtate fubfiftit,xtas Ionis a Proclo dicitur,■quo¬ 
niam dum m hac xtate ver famur, lyncerx veritatis, gc iuftitix ftudio in¬ 
cumbimus , Politicam, citulemque vitam follicite & prudenter recoli¬ 
mus . Sepumx xtati, frigidx.&fficcx, id eft fenectud, Saturnus aftrum 
melancholicumpanocmatur^nam r Alfiduosgemitus xgra fenedus ha¬ 
bet. Non enim ampliiis rebus locofis hxret» fed triltia quxuis meditatur. 
Sed hxc de xtatum difierencijs. 

Gal.lib.i.de temperamen.c.z.antequam xtatum temperamenta propo¬ 
nat ,prxfupponit ianguinem & femen,res calidas & humidas,efi'e prin¬ 
cipia ex quibus omnes partes fxtus in vtero concrefcunt, &c dfiormanrnr, 
& ex his ipfis magis magifque ficccfcetibus primo efformari membranas, 
tunicas, vit:era, venas, atque arterias, & neruos: fecundo autem loco, 
tanquam vltinu perfici o:Ta >cartil.ig.tnes»Sc vngues. Ex didis omni¬ 
bus partibus in vtero periede efformans fit infans, qiti in lucem editus 
molliifimus e l, quia Ium me h umidus, veluti maris alga, aut mufeus. 
Vnde non folum carnex parces, fed ipfa ofta prxmollia lunr, cerx mol¬ 
lis ritu formari edingique a nutricibus ad nutum pofluut. His prxhabi- 
tis Infantiam calidam & humidam ftatuit Galenus *, quia nimirum non_. 
longe diftat ln.ansa principijs generationis calidis humidis: fenedu- 
tem vero e diametro infantiae oppofitam, frigidam ponit Sc ficcam: inter¬ 
medias vero xtates, prout ad vnum horum extremorum accedunt, eo ta¬ 
lis extremi funr participes,- gc e contra» quo diutius ab vno extremo pro¬ 
cedunt , eo minus talis extremi naturam redolent - ALtates ergo infantix 
propinquiores,alijs ad fenedutem vergentibus »fitnt humidiores quo 
propinquius ad fenedutem acced unt, eb Aeciores. Vnde arras floridae*, 
quar media eft inrer infantiam gz fenednte, omnibus aiijstemperatior eft: 
in duabus npponcionibu', ha.«.i irate fciUcet dc ftccicate, calidi rate gc 
fligidirate. ‘‘ Sed 


afuengoar 
135. annos 
vixit. 


Septem <e- 
tat es cx 
udflrologis- 


Principia 
generatio - 
nisyZT ordo 
e format io - 
n is partiti 


Infantias 
cal ida & 
hnmida . 

Sentdtif 
frigida G' 
f c ca. 
Florida <t~ 
tai tempe¬ 
rata fapit 
natur a, rr . 








%6 o LIBER (^V ARTVS 

Sed quarrit Galea.cur aliqui celebrium Medicorumcumipfo Hippoc. 
I trum je- x . cj c diaeta> fenium humidurn ede prodiderunt: cum fenium iit frigi- 
-W 1 diflimum & ficcifiimum , vtpote a principijs generationis , femine &c fan- 
gtatjerhii- g lt j ne> remocidimum - Refpondet Gai. antiquos illos Medicos deceptos 
miai > arL> p r0 pter copiam humorum excrementitiorum, quos in fenum corpo- 
jrtgiat cr nb us redundare animaduerterunt. Quippe fenibus tum oculi lachrymis 
jzet . fuffuuduntut: tum nares deftillatione manant , feu geauedine implentur ; 

tum in ore eorum faliua: copia exuperat: adharc , tum tufliunt; r um ex¬ 
creant pituitam, fcilicet pulmones .quoque hac effe refertos indicantes. 
Venter quoque illis eftpituita plenus: tum ;finguli articuli quodammodo 
mucofi. G icterum nihil horum obftat, quo minus {fenum corpora ficca», 
ccnfeatar;quoniam fenu partes folidavi c|uibus]teperamenti ratio defumi- 
tur,vt docet Gal.ficcie funt: na licet in fuis fupeiticiebus di&is recrcmelis 
madefcant>in fuis tn interioribus partibus arefcunt,quia nec intus trahere 
nutrimentum valent,nec eo diffidenter frui, propter caloris imbecillitate. 
Vnde partes corporis fenis ratione excrementorum fupetfluorum humc- 
6tantium quafuis fuperficies &; cauitates partium,humidte dicentur (& fe- 
neifhis, pricfcrtim decrepica,ideo humida:)in fua tamen dubitantia confi¬ 
de rate ficcifhma? funt; cimi tamen in infantia ipfa olla cfTent prarmollia . 
Fit enim tratifitus ab infantia ad lenium, ficuti a nouellis ftirpibus molli¬ 
bus &: humidis ad eafdem marcefcentes . Vndc Arifr. fenium marcefcen- 
ti ftirpi aflimilat. In fembus autem cutis corrugatio confpicitur, articu¬ 
lorum rigiditas, &: in motu difficultas, propter contractionem ligamento¬ 
rum, tendinum, bc neruorum, qui duriores fadti matum impediuiu.Quod 
autem fenes frigidi fint, nemo ha&cnus dubitauit. Nam & tangenti fe- 
nes frigidi apparent, & facile in frigidum fracum mucantur: Sc nigri, & li- 
uedi fiunt: frigidis morbis facile capiuntur, apoplexia, neruorum rctb- 
lutione, fiue paralyfi ,ftupore ,tremore, coniuilfione, dclfrllatione , rau¬ 
cedine. Ipforum fanguis, oc floridus color periere. Omnes facultates,& 
actiones , tam naturales, quam animales,plurimum in ipfis hebetantur. 

Aliam litem ab antiquis motam dirimit Galen. Quidam enim exifrima- 
ytni pue- bant pueros effe iuuenibus calidiores i alij ex aduerfo iuuenes pueris cali- 
ri {intime diores. Vrramquc opinionem ob validas rationes vtrinque propofitas ap- 
nibus cali probat Galenus. Patet pueros effe calidiores iuuenibus-,quia f.etus imme- 
< diores .; diate fit ex fanguine calidiffimo omnium que in corpore contineatur.} vc 

^drgume- patet ex colere rubicundo omnium eius partium, etiam bffiura, reliqua- 
taproban- rumque fpermaticarum. Ergo ciim puer fartui propinquior fit iuuene, & 
lia pueri* confequenter pruidpijs generationis, erit luuene multo calidior. Praeterea 
ejfecaltclio faetusfanguinemcontineccopiofumfynceri(limum,&: cahdilfinium. Er- 
rtm. go <S c puer ei vicinus. 

Qu&pro- Altera ex parte , qui in florenti aetate funt conftitati, pueris calidiore* 
bant ime- aeftimabantur;qaia copiofiore fruebantur fanguine, cuius indicium eft 
rus pueris frequens haemorrhagia. Deniq; humor biliofus fanguine multo calidior, 
effe calidio florentibus a*tate plurimus inefr. Ergo hi pueris calidiores cenfendi. 
res . Carterum qui pueros florentibus artare calidiores fracuerunt, inquiunt, 

sllia argu naturales fun&iones in pueris effe validiores: nain piura alimenta, quam 
mmta pr* corporis eorum moles ferre potefr, appetunt , conficiuiyque. Infuper ia- 
calere tn- crementum continuo fufcipiunt: Qua: omnia lunt intenfiotis caloris 
tejcn putm indicia. 

rw um . His aduerfa fe< 5 U refpondet, pueros augeri quidem,non vi caloris, fcd 

humi- 




DE TEMPERAMENTIS. 361 

h umidi tatis potius occafione in ipfis redundantis.Et conco&ionc no mo- Refponfio- 
do florentes non vincere, fed etiam longe ab ijs pueros vinci* Nam & nes ad eos* 
vomitiones pueris ex inco&is cibis accidere videmus» & dcie&iones fiue qui pueros 
alui profluuia, cura lpfi cibi adhuc humidi fint, afperique, nec adhuc iro calidiores 
chylum mutati, aut a calore natiuo fubadh. flatnnnt\ 

Ad id quod dicebatur, pueros plura alimenta appetere, refpondent, id 
caloris copiam, aut robur non indicare, ted potius inftmmenti appetitus, 
idertorificij ventriculi, frigiditatem. Deinde plura appetunt alimenta*? 
pueri non ad nutritionem tantum ,fed etiam incrementum. 

Iniuper reliquis functionibus vniuerfis, edam non obfcure inferiores 
effe pueros ijs, qui florenti funt jetace, vt qui ncc ingredi, fiue ambulare^, 
nec currere, nec poitare, nec qui equam in fumma funftionum a&ruarura 
fimiliter obire queanr,paret:cum fiorencibus,tu fenfum omnem,tum intel- f 

lc<ftum ad fummam perfectionem, bonitatemque perueniffe confpicuum 
fit. In fumma, puerum adhuc imperfe<ftum effe aiunt: florenrem vero, 
animal perfedum:in perfc&is rationabile eft maxime a&iuum, maximeq; 
princeps elementum, id eft ignem prepollere. Quin fofnno quoque pluri¬ 
mo deditos pueros videre iicct *, contra minimo florentes effe contentos . 

Et hx funt rationes, qua: vtiinque ab aduerfis fe&is Medicorum, de pro- 
pofitarum artatum temperie afferuntur. Tametfi vtramque opinionem^ 
probabilem exiftimet Gal. m finetamen capitis i. citati,iudicio ipfius ta- puerertm 
<ftus aequaliter calidos puerum & artate florentem, fi idem puer fibi ipfi in & iuuente 
Eorenti aftare conftituto& eodem vidtu femper vfo conferatur, fiue puer talor aqua 
vnus macilentus iuueni macilento, Sc quadratus puer quadrato alteri iu- //j 
ueni,ftatuit. Eft tamen, inquit, puerorum calor magis halituofus,&co- 
piofus,& rangent i blandior •, florentium calor fubacre quiddam habet} 
ac non fuaue. Qualitate igitur, & non copia inter fe differunt. In fine-, 
curfus capitis, ait: Itaque neuter eorum (impliciter videtur altero calidior, 
fed alter multitudine eius,quod difflatur,alter acrimonia: quippe infici 
caloris puer plus habet ,eiufque blandioris ,fiquidem ex fanguinc,&: fe¬ 
mine ortum habet: in florentibus «etate exiguus , & fictus »nec fimiliter 
fuauis calor tangenti occurrit. Propter diuerfum modum, qua vtctque-» 
calor tangetis tadum afficit,vtrumq; calorem iuuenis & pueri a fe inuice 
diftingiut Galen. fubie&i tamen diuerlitas non impedit quo minus fimiles 
fint in gradu. Nam calor in aqua & aere arqualis effe poteft, immo 8 c in 
lapide, ac aqua idera. Vno verbo,pueri plus habent calida: fubftanthe, 
quam iuuenes ,• Vndc Gal* comment. 3. Prognoft. tex. 34. Cum enim tres 
vires in genere exiftant, ex quibus corpus gubernatur : duabus quideno Pueri plui 
pueri, quam exteri fortiores exiftunt: vna vero debiliores, qua: in neruis habent ea- 
innexa eft: &: ob eam rem promptiflime conuelluntur : &: rurfus ad habi- Ude Jubfla 
tum naturae facillime remeant &c. tu c quam* 

Dum vero Galen. lib. 6 . Epidem. comm. f. huienem puero calidiorem iuuenes , 
efte ait, intelligendus eft de nuda qualitate, id eft de acriori calore, noro Exponitur 
vero de calido in c©ncreto,fiue de quatitate fubftanti^calidae,quac in pue- Galenus, 
ro maior eft, vtipfeaitlib.3.defimplic.nied.facult.c.i.& t.aphorif. com¬ 
ment. 14.Quando vero Ariftor. fedt. 10. Problem. rnquit,hominem effe 
cahdiffimum omnium animalium,de caloris etiam quaritate loquutus eft, 
id eft de calidi innati materia, fanguine fciiicet, & fpintu. Afdresfx- 

Quod attinet ad fexum, mares funt fxminis calidiores,ratione calidi in- minis cali - 
nati cx Gal. comment.1« in lib.de vi<ft. rat. vndc lib.z.de temper.c.4.fa:mi- diores* 

Z z nas 






Vir caVd 9 
(? flccus re 

fpeft*} f*“ 

wtn&.H&c 
a ut em fri¬ 
gida & hu 
mi da re— 
[petiti viri. 


Ouddanu 
muliere! 
po[l ortum 
<viris fiunt 
calidiores . 


tSt _ LIBES 4VARTVS 

i ?s viris ftigidioi.es effe docet & lilxj.de cauf/s pulfuum cap.i.bxchabet? 
Quandoquidem calidior & ficcior fxmina mas eft, vt prxftantiifimi qui¬ 
que fenferuut veterum Medicorum & Philofophorum, nofque alias dc- 
monftrauimus. 

Eft autem vir calidus Sc ficcus : Mulier frigida 'humidaque. Ergo vi¬ 
rorum vires xftate infirmantur»mulierum corroborantur, $c vigent pec^L. 
compenfationem qualitatis conrrarix ,ex Aciftot. quxft. atJ, fe< 5 t. 4. Pro- 
blem. H-ippocrates lib.de genitura eandem pofuit fententiam : Et quidem 
ranquam rationi con.fon.am . Nam mares ex femine & fangutne calidiori¬ 
bus procreantur: citius enim in vtero mares eiformantuu »mouenturque 
quam fxminx \ quod accidit propter intenfiorem calore principiorum ge¬ 
nerationis >ex quibus mares fiunt. Poft ortum etiam inares viuidiori co¬ 
lore quam fxminx potiuntur. Prxrerea ad motum impigri funt •, latiores 
habent venas: pulfus habent magnos: barbam infuper viri emittunt pro¬ 
pter acriorem copiolioremque calorem, fuliginofam materiam procrean¬ 
tem , cutcmque laxantem, aperienremque . Iudicio etiam viri communi¬ 
ter pollent 1 mulieres vero procaces impudcatefque. 

Non eft tamen denegandum quafdam feminas quibufdam viris effe ca¬ 
lidiores •, id tamen propter aduentitium calorem acddii , qui prouenit vi 
laboris,& exerciti}, aut ratione calidioris villus: in quo cafti mulieres 
quaedametfxrnmatri hominibus calidiores vifuntur. Aliquo etiam natu- 
rx errore fxmina calidior effe poteft,ficuti contingit in Androgvneis.dum 
fxminina natura fine pudendum , mafculinam fuperat. Dicuntur eciam 
fxminx viris calidiores a quibufdam > fecundum partes infernas corporis? 
Homo vero fecundum fupernas femper calidior ; ideo forte inquit Gal. 
poft Hippocr. commeat. 1. Epidero. tex. 11. Fxminx quidem non tantum 
calent ratione partium fupernatum . Vade non tam infcirarur calidis egri- 


tudinibus ,ac viri. 

Quando igitur Hipp.lib.i.demorb,mulierurn ,dicit feminam effe viro 
Textus ca fi jiorem,id ideo profert,ratione quantitatis fanguinis menftruatim eua- 
Cl i a ti, non vero 3 quod calorfaeaiiaararo nariuus virorum calore abun- 
tisexpwi- ditior ,copio{iorque fit; vel certe de morbido & aduentitio loquitur: 
tur ’ veliocus corruptus eft. Nam iuxta Galeni do&rinam»& rei veritatem-» 

quilibet homo vegetiori pollet calore , quam vlla fxmina *, quod manife- 
fte paret ex produ&ione membri virilis , & ceftium pendulorum extra-* 
corpus . Quod non aliter contingit, mfi ob vigorem caloris nariui pullu¬ 
lantis , & producentis di&as partes extra corpus. Prxterea validiores igni- 
famtna cll j os quiuis homo,quam fxmina vlla,percipitVnde inferendum puto 
fecundum facminas etiam fecunJiim partes infernas effe viris frigidioresrindicio funt 
partes in r e menftrux purgationes»qux feminis fuperuenire folent»quod copiofunx/ 
riores funt fanguinem in muentute procreatum > in fui fubftantiam conuertete ne- 
frigidiores queant, ficuti faciunt viri. 

viris. Quoad anni tempora > ver temperatum,vel, vc quibufdam placet, cali- 

Temporii ^ um & humidum eft:?ftas calida & ficca.-autuinnus frigidus 8 c humidus? 
Anniy & re hyems frigida & humida . Quoad regiones , qux fub, polo funt Ar&ico» 
gionumte - frigidae; quae verfus Ancar&icum, calui*: quae medix, temperatae. 
pcrict. 



DE TEMPERAMENTIS. 


3 6 i 

C A *P V T V. 

De Temper Amentorum fignis. 

G AI. libro dc arte med. c. 8.optima»conftitutionis corporis figna c 
daobus capitibus defumeda efle inonet;ex ljs videlicet quae fecfi- 
diim edendae rationem infunt: dc ab ijs quae ex neceffitate confe- 
quuncur. ■Qua: fecundum edendae rationem infunt, eft commenfmatio 
quatuor primarum qualitatum partium fimilanum, temperamentum di¬ 
citur *, quod mixtorum corporu forma, dc edentia ab antiquis dicebatur. 
Inftrumentarijs partibus infunt quantitas, numerus , conformatio»& li¬ 
tus . Vtrifque vero communis eft vnitas ,quae earum continuitas dicitur. 
Qua: ex necelfitate conlequuntur quatuor primarum qualitatum comen- 
furationem, funt aiftiones ,dc qualitates fecundae. Qualitates lub tadlum 
praecipue cadentes funt mollities ,& durities: ad afpedlum laeuitas ,hifpi- 
ditas fiue hirfudes,gracilitas, $c cradities, coiores,&c.veUti odores , qui 
ad fenfum odoratus pertinent ; & fapores qui ad guftum.Quae vero inftru- 
mentarias partes confequuntur,funt commcnfuratio, dc pulchritudo om¬ 
nium inftrumentorum corporis,cum perfedhone a&ionum eorundem. 

Praeter ha:c repetamus cum Gai.lib.i.de temperamentis c.jj.calidam te- 
periem fidem de reliquis dicendum) ede duplicem: vna dicitur elle ener¬ 
gia fiue atftu , altera poteftate : de hac tertio lib. dc illa dignofeenda lib. 
i.in cuius c.z.pluries repetit tadlum effe iudicem calidi, frigidi, humidi, 
ficcique . Cap.verb 3.ait: Ergo calidi frigidique corporis folus tattus eft 
judex: humidi autem & ficci vna cum tactu ratio.Cuma.duo lint rerum 
indicandarum conueniemiflima inftrumenta,fenfus, dc ratio, pio varia-» 
tei inueftigandae natura , nunc hoc, nunc illo vti oportet.Re&e ergo mo¬ 
nuit folo tatftu calore dc frigus percipi: quia hae qualitates ita valida: funt, 
vt fui 'pecies iliico ta&usinftrumento impiimant.Humidum vero media¬ 
te mollitie, ficcum mediante duride.Praeterea, licet omne ficcum durum 
prorfus fit, & a ta&u agnofeatur, non tamen fi quid durum eft , idem fta- 
tim dc ficcum eft. Mediantibus ergo fenfu & ratione temperamenta om¬ 
nia dignofcuntur.Et fenfus ta&us auxilio pr^fertim ipfa temperies mode¬ 
rata aut immoderata percipitur, & in toto corporei in parte quauis. Ali j 
tamen fenfus fuo modo concurrunt j dc pr$ferdm vifus. 

Temperati ergo hominis ,qui eft medium in fpecie propria, in genere-» 
animalis, dc viuent is, dc fubftanti^ corruptibilis, figna propofuit Galen. 
cap.citato 8.de arte medie, vbi inquir,ipfum ede bene formatum , medio¬ 
crem in ftatura inter cratium dc macrum, dcc. Completius multo tempe¬ 
rati figna hoc ordinedelcribit lib.i.de temperamentis c.i. Verum maxi¬ 
me temperatus is eft, qui corporis habitu medius horum extremorum ap¬ 
paret , gracilitads,craflitudinis > mollitiei duritiei, itemque caloris dc fri¬ 
goris : inuenias enim cuiufiibet hominis tangendo corpus, vel mitem 6 c 
halituofum calorem , vel igneum & acrem, vel horum neutrum, immo 
frigiditatem quandam praepollentem: frigiditatema.pnepollere, vt in ani- 
malis # corpore (.i.non vt aqua intense frigidam) intelligere oportet, eoque 
tmnfanguineprsdrto,tumhumido. Ac corporcjquidem talis homo eft 

Zz 2. tem- 




E duobus 
fontibus (i. 
gna tempe- 
rament om 
hauriutur, 
Qtidt tem- 
periens & 
vmtAtem.» 
confequun* 
tur. 


Duo inftrti 
menta, di- 
gnotionis 
rerum . 


Signa tem 
perati • 




56 4 liber <$. v a r t v s 

temperati fiamus. Idem animo quoque medius omnino eft audacis Sc ti¬ 
moris ,cun< 5 fcattonis Sc pi'arcipicationis>mifericordia: Sc inuidis:fuerit ve- 
Tempera* ro talis alacer, amicorum amans , humanus & prudens . Et tcmpeiatiffi- 
mznti ad mus quidem homo ex his primum pociflimumque agnofeitur: his acce- 
vondxsfi— dunt non pauca eorum qux ex neccdlitatc fequuntur. Quippe edit bibir- 
que moderate ( ni laboribus opprimatur:) Et nutrimenta non folum in_, 
ventre,icd etiam in venis > Sc rota corporis mole, probe concoquit,* om- 
ncfque ( vt femei dicam) tum naturales, tum animales ditias virtutes in¬ 
culpatas habet: cum Sc fenfuum facultatibus , membrorum motibus 
optimis iit proditus: tum viuido colore femper fit: tum ad perfpii atum 
excrementorum (tranfpirationem»qux per curis poros fit, intelligic) bene 
comparatus: item medius i nter fomnolentum Sc peruigilem , inter gla¬ 
brum Sc hirtum , intec nigrum colorem Sc album: piloique habeat , cum 
puer eft» magis rufios quam nigros, cum in flore eft, contra. 

Hominem temperatum nec gracilem nec cralTum, i tno nec pinguem-. 
efTe monet GaLquia calore pueditus eft mcxleraco , moderatoque fruitur 
Gracilis nutrimento. Gracilis ille dicioir qui habitum corporis habet macilentum 
% U15 ‘ & tenuem, propter carnis defectum . Habitus enim corporis ex Gal.lib. 

Habit*cor de arte medicin.c.f f.funt maxime illas partes,quie primae,oculis fubijemn- 
foris qutd. tur ,quales fune mufculi qui eflentialiter ex fimplici carne Sc fibris com- 
Duplex ponuntur. Gracilitas haec vel eft naturalis, vel aduentitia: Naturalis gra- 
gracilitat , alitas ab exceflu caloris Sc ficcicatis, vei ab exceffu Ikcitacis tanqium ab 
&eiuscaa efficientibus caufis fir . Dignofccmusautemnaturahter macilentiam a 
/<*• calore Sc iiccitateprocedere,fiquishabeat venas latas .Nam quibufcun- 

que latiores venar funt, hi calidiores natura fune: quibus auguftiores,roa- 

f is frigidi. Caloris namque opus eft has dilatare, flatuque extendere : vt 
abet Hippocrates libr.z.& tf.Epidetn. quem citat Galen.libr.i.de tempe- 
ramen.c.4.hoc argumenti genus difeutiens > vbi ait, contrarium habitum, 
id eft pinguem & cralTum a natiuitate efle cum venarum anguftia. Si ve¬ 
ro pinguis Si corpulentus fiuccraflus cum laxitate Sc amplitudine vena¬ 
rum nobis aliquis appareat, is occafione alicuius conluetudinis, notu 
natura pinguis eft redditus ,id eft, vel quia prolixiori vtitur forano , vel 
practlts f a ] teni O rio hne curis, vitlu humido Sc refrigerante ac copiofo: fic autem 
ftngiitjcnt, tennperamentum illud calidum &: fictum in bumidius commutatum eft 
. propter confuetudinem, id eft pioptetf otiofam, ac delicatam vitam, cu- 
i indues raruai que vacuam. Quamplurimi e contra naturaliter pingues , graciles 
gractlc- foftifunr, commutato nimirum eorundem temperamento humido i n-» 
fc/*n\ fiiccius propter vitam multis laboribus Sc curis continuo expolitam , tum 
ob im «odicd tenuem victum. Cur naturalirer propter intenfiarem calo¬ 
rem graciles fiant homines Sc propter frigus ac hunuditatem pingues, ca¬ 
ptu non eft difficile. Nam, vt loquitur Gal.c-4.lib. i.de temperam. quic- 
quid in fanguine pingue, leue , Sc tenue eft, id iu calidioribus corporibus 
alimentum quoddam calido fit, in frigidioribus feruarur t cumque id ve- 
jidipisff nae extra fe tranfmiferint »vbi in frigidas particulas incidit,quod genus 
Tfcratio, membranae funt,circum eas concrcfcir: in partibus vero natura calidio¬ 
ribus, cuiufmodi carnof* funr v a calore etiam abfuraicur ac digeritur ,nifi 
ficubi frigiditati temperamenti etiam vita indulgetior accedens ipfiscar- 
nofis particulis adipis aliquid allinat. Vult his GaLid quod vaporofum-. 
Caloris pa- pingue in fanguine eft, efle tanquam caloris nariui pabulum *, atque-» 
bstlum. j^ e 6 talem vaporem ab ime»fo calore, id eft a calore temperatum cxce- 

deu* 




DE TEMPERAMENTIS. 365 

dente ,& naturalem-intemperiem conftituente >prorfus abfumi: vbi v. 
frigiditas in corpore calore excedit,buiufcemodi vapor non abfumitur, 
nec diffipatur ab imbelli caiore,fed extia venas dimiifus prope membrana 


Frigus flue 
remijj 9 ca - 
lor cuvlfL-j 


vtplurinuim, partem lpcrmaticam, &r confequenter frigidam , concre- 10r 
fcit: indeque pinguefeunt animalia. Quod a frigore tanquam ab rfficie- Jpnguedt-- 
te caufa adeps generetur ptebat Gal.cx i-o quod quardam animalia hyeme ' . 
in latibulis degentia non ravo ad pe oba:fa repcriatur.Famin* et viris fuot atkv.cLj 
pinguiores , quod fcilictt femina cft mare fiigidior,& plurimum domi w .^ re J r, ~ 
verfatur. Habitus ergo frigidus corporis adipis efficiens caufa cortftitui- Q^ior* 
tur a Gal. Et talis frigiditas fiue renudior calor eft naturalis, vel aduenti- 
riws: fi naturalis & iiumidicati coniugara, pinguedinis magnam copiam 
ex benigniori copiofoque vapore generatfi vero cum ficcitate annexa^ 
fuerit in facminis etiam gracilibus & ociofis modicum pinguedinis pte- 
creat;in viris vero, qui fc exercent paucifIimum;Si autem cx ocio nafca- 
tur temperamentum frigidum humidttmqua, inde pariter obadiras proce¬ 
dit. Pingues vero proprie obarfi nominantur. Licet enim craffities fiue . 

corpuk ntia videatur ede genus ad pinguedinem fimul i$t craffitiem, cor- * MguestJ 
pulentia tamen due craffities conuenientius carnea moli, quam adipof* corpulenti’ 
conueiiit. Ideoque Gal. exprefse corpulentia exprimens c.4. citati lib. z. •V te , c ^ r !f m 
detempeiamcntis, poftquam adipofae duc pinguis fubftantia caufas tam 
materialem, quam efficientem expofuit ,eius etiam ambas catifas mate¬ 
ria lem & efficientem propalat. Quibus vero, inquit, humidum abundata 
&; calor a mediocritate fumma non longe abeft,hi corpulenti,fiue carnofi 
fiunt. Corpulenti rurfus fiunt,qui natura funt temperati,oeteriim defides, 

& otiofi viuunt: quippe didum a veteribus commodiffime eft,confuetu- 
dineni effie acquifititiam naturanvjVulc a. carnofitatem accedere ijs qui ca- r 
lorem habent pauld intenfiorem temperato, quiq; vna cum caloie humi- 
diratem ,i. qui teperamenro calido & humido praiditi funt,carnofi euadut. e F a ^ tt " 

Calor a.paulo excedens temperamentum ad pondus» idoneus cft qui poi- ™ 
fit (olidiorem magifq; codam fubftatiam pinguedine procreaiejmaxime 
vero quoties humor vna cu pfo prjcdominatimquod voluit dum ait:Qui- 
bus vcio humidum abundat: pro humido, fanguinem intelligit, quod fe- 
quentibus verbis offendit, inquiens: corpulentia, fiue carnis abundantia 
ex fanguinis copia nafeitur. Calor porro excedens tenuem fanguinis par- 
tcm,tanquam pabulum abfumit,6c reliquam folidiorem copia valida vir¬ 
tute cogens,m carnem conuertit,prout anuure inftrumentoconuenit.C*- ^ . . > 

terum , nonnulli corpulenti plus adipis qua carnis habent ,* alij e contra_. J rt t f X ’ 
plus carnis quam adipis: alij «qualiter adipofi ac carnofi. Quibus «quali- Ccr l ( * ris * 
ter carnofa fubftantia & adeps augentur, fupra temperatam naturam tan- ts * 

tum humoris habent, quanrnm frigoris: Et confimiles homines non ex¬ 
tra vsu nominabis fanguinophiegrnaticos.,liue fanguinopituitofos. Quo¬ 
ties pinguedo carnem exuperat, frigidum in corpore humiditati pr*pol«* 
let, fcu plus in eft frigidi, quam humidi vt loquitur Gal. Quibus vero ca¬ 
to plenior cft, ljs ineft magna humoris fiue fanguinis copia, vna cum ca ? 
lido natiu-o copiofo & non multum a temperato recedente: talis quidem-» 
calor copiofi probique fanguinis author eft: & confequenter corpulenti* 
fiue carnofitaiisi & homo carnofus ideo wtordpxu Gr«cis dicitur. 

His prxpofitis rede monuit Galen. temperatum hominem non efie nec 
corpulentum,nec macrum fiue gracilcnnfed eufarcon,id eft,mediocri car 
ne, fiue lubicu corporis prsdmun j quia in eo nullius quahuus exceftus 








} 66 LIBER q_V A R T V S 

incft: 6 c cum non fit ficcus,aut humidus,in medio exeat duritiei & mol¬ 
litiei : Nam durities vera &, naturalis in mixtis ficcum confequitur tempe¬ 
ramentum-, mollities veia cum tepore humiditatem. Neutra .harum in 
Eufarco fine mediocriter carnofo & temperato apparet ni in otio degat. 
Tunc autem a temperantia temperatus declinans corpulentus fit» & obae- 
fus. Temperatas pariter vaporofum calorem,vti fanguinei, non perfpi- 
ratfiue tranfpirat, nec acrem vtbiliofi, nec pauciferumvt meiancho- 
lici& pituitofi jfed mediocrem ,vt a manu tangentis percipitur. Melan¬ 
cholici , & pituitofi,frigidi, mediocriter tamen, quam calidi farpiiis per- 
fentiuntur.Frigidi hominescomparatiue dicuntur: nam cumfummo fri¬ 
gore animal viuere nequit ■> quia-vitas,calor tk. humiiitas femper anne- 
dtuncur &c fine his efie nequit, fi vitam pro manfione animas in corpo¬ 
re i ntel ligas. 

Docet prasrcrea Gal. temperatum hominem eile in omnibus facultati¬ 
bus 6 c adlionibus mediocrem: licet certum fit nonnulla animalia in qui- 
bufdam actionibus procellere: v: Aquilam vifu, canem odoratu &c.Vn- 
de ver fictili. 

Nos aper auditu, Lynx vifu , fimia guftu, 

Vultur odoratu , praecellit aranea tactu. 

Eft medius in facultate irafcibili (quam hic animum , alibi animofam 
vocauit j) quia non eit audax, vt corde prascalidi, nec timidus vt frigidi: 
nec cunCtans vt cerebro & corde frigidi j nec praeceps ficuti pariter corde, 
Jernpera- ^ cerebro calidi: nec valde tuifericors, vt corde humidi: nec inuidus vt 
n actione i fi cc j corc j e . Sed medius, id eft, ab omni perturbatione retnotus: fortis eft; 
o nnei me- f orntu do inter audaciam 6 c timorem media eit: Eit amicorum amans,& 
aiocrcs. humanus, quoniam humanitas eit medium inter mifericodiam & inui- 
diam . Eft prudens, quia prudentia eit medium cunctationis & praecipi¬ 
tationis . Prudentia autem non cordis tantum, fed cerebri bonam tempe- 
ricta denotat. Incoacupifcibili pariter temperatus eit: nam venerem.. 
moderate amat: cibum pariter non vt gulofi, fed mediocriter appetit. 
Potum non auerfatur, ficuti illi qui humido,aut frigido ventriculo praedi¬ 
ti fune: nec praet€r modum fitibundus>vt illi qui ficco calidoque ventre^ 
fcuuntur . Actiones naturales bonas habet, vt coctionis exemplojde- 
monftrat Gal. licet ftrutiochamaslus ferrum digerens quemuis hominem 
in codfcione fuperet.Infans codtionem quam adulti perlcdtius celebrat. -* 
Lib. 3.de fympt. cau. qualitatis alicuius exceflum in adhombus laudat: vt 
caloris adconco&ionem» humiditatis adafiimilationem . Vitales & ani¬ 
males adtiones inculpatas edit: moderatum ideo pulfum tum in corde, tu 
in arterijs habet: iudicio pollet: nec fomnolentus, nec vigil apparet qua: 
probam cerebri temperiem indicant. 

In exteriori corpore, quae temperamentum fequuntur, mediocritate in¬ 
dicant . Color bonus eft inter rubicundum & album. In pueritia rufurru. 
capillitium eft,propter{quandam artatis humiditatem. inluuentuteob 
ficcitatem Sc maiorem quandam aduftionem , nigricans vifitur. Tempe¬ 
ratum coipus non jeft glabrum fiue pilis orbatum; quia non eft nimis fri¬ 
gidum aut humidum: gn frigidis namque humor non torrefit, ficuti nec 
m humidis: quare pili vix ljs nafcuntut: pon praeterea prseampli in cutc-> 
talis corporis frigidi k , defedtu acris caloris, non generantur. Vndc cutis 
in fe concidit atque coalefcit pra: mollitie, aut frigore conftringicur. Hir- 
futies a vehementi acrique calore excitatur r Sed h^c de lignis temperati 

corpo- 





DE TEMPERAMENTIS. 367 

corporis, de quibus Gal. cieatis in locis, & c.f i. artis med. 

Ex hi stempfamenri ad pondus notis bene conceptis non erit difficile 
aliorum temperamentorum notas, fadia collatione, colligere. Claritatis 
tamen gratia cuiufuis remperamenti ligna breuiter ex fequentibus accipe. 

Galen. lib.z. de temper. cap.6. monet non ex vnafoia parte colligendu 
ctTe temperamentum totius: v. g, licet caluities ficcitatem denotet,non in¬ 
de inferendum totum corpus calui ede ficcum:& fi folum pe< 5 his hirtum-, 
fit (quod eft indicium cordis calidi) inde non inferendum totum corpus 
c(Te calidum. Totius ergo corporis temperamentum fequitur principum 
pracipuarumquepanium temperiem,vt monet Galen.lib.de arte medicin. 
vbicap. fz. corporis calidioris ligna proponit,velutilib. t de* temp. cap.f. 
Quaccanque autem corpora in ]caliditate a medio fiue teperato habitu re¬ 
cedunt, m ficcitate tamen &c humiditate inediocritace feiuant,calida a ta- 
gentibus pro excefiu caloris acris,percipiuntur. Tanto vero magts hirfu- 
ta fune quanto: & calidiora, & minus pinguedinis habent quam tempera¬ 
tus habitus. Colorem in facie rubrum, capillofque nigros habent: Sed 
in pueritia capilli riauelcere debent .Venas habent latas; vigiles funt, ma¬ 
gnanimia rebus cal dis facile laeduntur,in a&ionibus alacres. 

Calidae &c ficcx intemperiei ( omnes temperies ad iuftitiam, quia_» 
paululum a temperata natuia declinant, intemperies, fed fanae a Gal. ap¬ 
pellantur. lib. z. de temper. cap. 4. quae plurimum recedunt, intemperies 
morbo fx) figna pioponit Gal. lib. de arte c. veluri hb. z. de teroperam. 
c.f. Sunt ergo tali tempeiie affeCli calidiores,ficciores, hirfutiores, habitu 
corporis duriores,graciles > pinguedine carentes. Nigros habent capillos. 
Si vero multum in caliditate excedat tale corpus, niger quoque color illi 
adeit. Addamus pilos non raro crifpos in illis efie: Venas habent latas, 
iracundi funt,audaces,rixarum amatores, vani,implacabiles , vigiles> 
alacres,prxcipites. Pullus habent magnos. Tametfi coquendi virtutem 
validam habeant,non tamen omnesxqualiret appetunt .Ordinarie tamen 
multum comedunt, tk citocrefcunt. De his, quia plurimum fubftantix 
ab eorum acri calore diffipatuv,loqui videtur Hipp.lib.de vuT.rat.in mor¬ 
bis acutis,vbi inquir,biliofos inediam 116 facile ferre^ quod etiam in apho- 
rifmis innuit loquendo de viuidioribus pueris, qui biliofi cenfendi funt. 
Ait n. viuidiores pueros vix inediam tolerare . Galen. etiam lib.8, metho¬ 
di med.c. 8. contra diatritarios clamans, & lib. 10. meth.c. f. & coramen. 
z. tex - z?. citar. lib.de vidf. rat. docet homines calidos ficcofque propter 
ined am facile in morbos acutos Sc tandem in hedlicam febrem incidere. 
Itaque quanquam biliofi venas habeat latas qux plurimum (anguinis con¬ 
tineant, quia tamen triplicis fubftantix plurimum in ijs diffipatur, inedia 
tolerare nequeunt. 

Sed quid dicemus ad Galen. qui c.q.lib. 1. de temper. ait,Hippocratem, 
vigente fame, modum prxfcribendi vidtum defumeie non ex corporis 
habitu gracili, aut erado, fed ex latitudine aut anguftia venarum : Quip¬ 
pe , inquit, qui anguftas habenr venas, exigui funt fanguinis, nec longam 
inediam ferunt: quibus larx, h is copia fanguinis*eft, & citra noxam cibo 
abftinent. Hinc inferendum biliofos polle inediam tolerare, cum venas 
habeant latas. Verum Hippocrat. tex.cit. 19. commem. 1. de Picrocholis 
fecundum partem fuperiorem loquitur, aiens : Talia vero moleftius fe¬ 
runt qui parte fuperiore picrocholi exiftunt. Vult Hippocrates picrocho- 
ios parce fuperiorhpituitofis raoleftius diificiliufque ferre fubitam digref- 

fionem 


Signa cali 
di tempera 
menti , 


'Intempe¬ 
ries fana-» 
&xgra. 


Signa tem 
peramenti 
calidi > & 
ficci • 

Biliofi i ne 
diam diffi¬ 
culter toU 
rant* 


ObieSlii . 


Solutis, 



3 <5 8 LIBER Q_VAR TVS 

ftcrockoli. fionem a vicftu ad abftinentiam: & merito v quoniam pictocholi parte fu- 
peiiori fune illi, qui ramum habent pon cholidoci ventneu li fundo infer¬ 
tum , per quem frcquentiffime bilis in ventriculi fundu effunditur: ideoq;. 
frequenti vomitu moleffantur. Hoc affe&u laborabat Paulus ille Rhetor 
qui, referente Galeno commcnt. citati textus , toto corporis habitu pitui- 
tolus erat > diebus tamen lingulis fupernatabat in ventriculo bilis flaua_, 
primamque ipfam vomebat a lauacro non paucam: aluina excrementa-* 
paucillima bile inficiebantur. E contra Eudemus Philofophus roto cor¬ 
pore biliofus deorsu ad inteftina biliem copiofam excernebat,raro per vo¬ 
mitum. Bilis igitur amara ventriculi orificium magis magifqj laedit, quo 
htvniutr- diutiusa cibo abftinent illi > qui funt picrochoh in parte jfuperiore, aut 
ftipt vertt qui parre fuperiorc, id eft, ventriculo, & toto corpore fimul. Vndencc 
eji , hos qui Hippocrates, nec Galenus mentionem fecit venarum citatis i n locis , fed 
materi sd- bil.s folummodoinfcfta itis. Certum tamen eft quod illi, qui latioribus 
guinis p«- venis , raroque & macilento corporis habitu ptxditi funt, quiq,- impense 
rioris copia biliofi » multo difficilius inediam ferunt quam illi qui pituitofi, craffique 
fcHtent,fa - & pinguis habitus fune. Sed illi qui venas habent latas, corporis habitu 
mem faci- denfumcra(Tumque,cuiufmodi funt muln fanguinei, quibus pituitae me- 
Uksferrea diocris vbeitas ineft, multo facilius inediam Ierunt, quam illi qui frigido 
qukm alios temperamento pollentes yenas habent angultas*, maxime vero quoties ve- 
exilcs ve - narum exilitas corporis mollitiem atque raritatem comitatur. In^niuer- 
ras haben- fum ergo quoties illi,qui exiles venas habent, non funt pituita referti,cibis 
res . plus indigent, quam illi qui latas poffi ient venas , etfi non fint plcrocho- 

li furfam : aut nimia bile referti. Tunc autem non tam fanguini; quanu 
bilefeatent. \ 

TracHcAtt- Hinc patet vulgarium medicorum error continuus, qui primo afpe&u 
tiwn com- & fine vlla diffuultione,ijs, qui craffo funtcorporis habitu,inediam impe- 
munis er - ranr,vicium vero copiofum cumque non raro felidum macilentis, etiam., 
ror, latas venas habentibus. Vtinam dodirinam medicam , antequam operi 

tam auda&er manum adhibent, exadtius a periti oribus didiciffent. Sed 
hsec inipudentiorcs foli fere audacix innixos minime moratur. 

Gal. lib.de arte aicd. c.f7. calida & humidx temperatura’ figna propo¬ 
la,* ca- nic. Qui taii puvditus eft temperamento, mollior, & calidiot ,& carno- 
lidi& hte- fi©r eft temperato, quantum vtnfque qualitatibus,calore IcilicetSc humi- 
midi tem - ditate,magis gaudet. Quod fi plurimum hac calida & humida temperies 
jeramenti * augeatur >xitd a putredinis morbis corripitur-, quoniam & humorum vi¬ 
tio prompte laborat huiufcemodi temperies, id eft , humor calidus & 
humidus, ifque copiofus, in loco calido & non peifpiiabih pofitus»faci— 
lej putrefeit, referente Galeno libris de different.febr. Si veto hxc tempe¬ 
ries in humiditate patumper naturam temperatam excedit, in caliditate*» 
vero plunmum,molliorcs quidem parum huiufcemodi funr,qui tali rem* 
perie afficiunrur, his qui bonam habent temperaturam magis cainofij 
multd D*roen hirfutiore*, & tangentibus calidiores. Nigri vero cis capil¬ 
li, eorumque caro pingu edinc notabili caret. Si e conna calor modice 
naturam temperaram excedat, humidicas autem plurimum,mollis his ca¬ 
ro eft>& multa,& color comixtus eft ex albo & rubro,& tangentibus pau¬ 
le calidiotes temperatis perc!piuncur:h$moirhagiam frequenter patiuntur, 
quiA fanguine abudant,& venas fatis latas habet. In a&ionibus pr^cipites 
aliquando vifuntur,hilares funt & placabiles^, poftquam ad iram concita¬ 
ti funt. ingemo iudicioque optimo ineuate «rate pollent * Ad fomnum 
& concupifccmiam procliucs funt. Fri- 



DE temperamentis: \ 6 ? 

Frigidi temperamenti figna proponic Gal.lib.de arte medic.c. f$. Frigi* $;*„ a frigi 
dions a.temperaturae indicia funt pilorum carenria,glabrities dicitur, pin- di tempera 
guedo, & frigiditas, quae tangentium manibus obuiat. Color autem vna mentu 
cum capillis etiam rufior propter humidicatem ferofam , & vbi multa fri¬ 
giditas adfuerit, liuidus quodammodo exiftit, quem nonnulli medici co¬ 
lorem plubeutn appellant. Thorax frigidis anguftus eft ,& venae exiles 8 c 
quafi imperceptibiles, propter imbellem calorem qui di&as partes fuffi- 
cienter dilatare non potuit,ficuti in calidis. A frigore facile luduntur frigi¬ 
di : in motu tardi, & fegnes vifuntur: timidi pariter, triftefque. Plus cibi Fames qu% 
appetunt quam concoquunt i quia ventriculi orificium, in quo animalis modo fit, 
appetitus concitatus, vi excedentis frigoris corrugatur, & quafi ditielli- 
tut, inde fames; cum tamen ob remifium ventriculi calorem non nifi ali¬ 
menti modicum conficere queant. Sunt multo pinguiores > quam hi qui 
calido &c ficco, A: calido ac humido temperamento gaudent. 

Frigida: & humidae temperiei figna tradit Gal.lib.de arte med.c.f 8.Qui Signa fi ig? 
tali temperatura fruuntur, funt glabri,albi, molles , crafii, & pingues, fi dt£ r humi 
modicae duae praefatae qualitates augeantur: Si veio paulo plus adhuc cx- ditem pera 
cefteiint duae praefare qualitates,color vna cum capillis rufus ent: quem- /nenti • 
admodum , fi plurimum vtraque qualitas augeatur, liuidus . Si vero di¬ 
carum duarum qualitatum augmentum fuerit inaequale, eius quae fuper- 
excefiTerit indicia eminebunt, Liuidirasquidem intenfioiis frigoris indi- Liuidita-* 
enim eft . Crines habent redtos & mites. Simplices funt & ferme ftupi- tis caufiu 
di tales homines; hebeti rardiffimoque funt praediti ingenio, iudicioque 
immaturo in cundfis piocedunt. Segnes, & igraui nimis , ialiuofi , timi¬ 
di , fomnolcnti: valde glabri. Aduerte pilos in hac temperatura ad albi¬ 
dum colorem quam rufum magis declinare \ quia rufus color aliquid vi- 
gorofi caloris in corpore indicat ,-quod fieri nequit, quoricsduae illa: qua¬ 
litates impcnfe vigent. De coloribus capiilorum fic loquitur Gal. libr.z. 
de temperamen.c.f. Fic a.nigcr pilus., cumdeufto vi caloris vapore ,ex- Cauja 
crementum in exa-dfam fuliginem mutatur: fiauus vero,cum minus vapor rietatis 
torretur *, quippe quod tum elt impa&um» flans bilis, non nigrae fa-culen- lorum inpi 
tum excrementum eft: albus vero pilus ex pituita nafeitur: rufus, fieuti fas. 
coloris flaui albique eft medius, fic eius generatio ex piuutofa:,biliofaeque 
faecis media quadam natura prouenit. Crifpi pili fiunt, vel propter ficci- 
tacem temperamenti, vel propter meatum in quo radicamur. Et propter 
ficcicatem quidem ad eu modum quo corrigiae, quae igni pius iufto ficca- 
tur.Et quid corrigiaru memimfle eft opus , cu ipfos pilos vbi igni propius 
funt ad moti,protinus intorqueri videas? Atque ita quidem omnes ^Eihio- 
pes fune crifpi. At propter meatuum, in quibus radicamur, naturam, ad Caufa cri- 
hunc nmdum . Exhalatio quidem faepe imbecillior exiftens, quam vt rc- fpttuainis 
ffam viam fibi t moliri pofiit, pro modo, quo infie<ftirur, etiam meatum pilorum* 
fuum fig urat: interim vero exhalatio fatis valens eft :; fed duriore quam 
par eft ,cutis natura reffca ferti regione prohibita in latus flcflitur > ita vt 
excrmfecus videre licet non halitum modo, aut fumum , fed teram fiam- - 
roam lpfam, cum furfum agi vetatur, diuifam vtroque versus in obliquu 
agi. Sic igitur corporis exhalatio, vbi in aliquo loco remoratur, pror- 
iumque agi prohibetur, obliquum fibi tranficum fub cute molitur, donec 
iogiore temporis fpatio colieiftam aliquid eam vigeat & fotas efflatu agat. 

Eli , quando ambobus coeuntibus, Sc primae cx halationis, quae meat um 
finxit > imbecillitate ,&cutis duritie, obliquitas pilorum radicibus con- 

Aaa rih- 


V ilorum.* 
nteridiona 


379 LIBER Q_V A R T V S 

tingit: quales a. in radice finguntur, tales rationabile eft: perpetuo foror- 
neque enim durorum, & ficcoium corporum quippiam, nifi prius mollia 
tur, fingi in lectam poteft. Afqne b*c elt pilorum generatio. 

Ad pleniorem huius rei notitiam prima verba citati c.y.fic accipe ; Ca- 
Hirlutiei lida igitur & licca intemperies hirfuta eft, verum ca in fummo.-mcdiocri- 
& glabri— ter autem, qiur calida quidem eft, fed in altera contranetate mediocri- 
tiei cau/ 4 . tatem habet: fimiliter 5 c quae (icca quidem eft, fed m Calido 6 c frigido 
raedu elt temperie, elt enim ea quoque modice hirta. Nuda pilis fune 
frigida omnia temperamenta , fiue ea mediocriter fe habent in humidira- 
te, fiuc immodice vcxterunvad fumraum glabra eft frigida temperies 8 c 
humida i miniis hac, qu.e frigida elt, fed in aiteLa coottariecate tempe¬ 
rata radhuc miniis» qua; frigida & ficoa. ■ i ■, ; 

Ex diotis omnibus infert Galen. ftatum pilorum vanarum nationum &c 
aetatum. Ergo, inquit, i£gypcij, Arabes,»: Indi; omnes denique qui ca¬ 
lidam & ficcam regionem incolunt, nigros , ex-guique ii.c i< nenti, 
lium (latus ficcos , crifpos , & fragiles pilos habent. Contra , qui! humidam-. 
Pilorum., fiigidamque regionem habitant . lllyrij, Germani, Dtflroat*, Sarma- 
ftptentno- tae, omnis Scythica plaga, modice audiles, & graciles, &c t eft os, ile 

nali um Jla ruffos obtinent. Qui vero inter hos temperatum colunC tradum , fiuo 
tus, regionem,hi pilos plurimi incrementi,& robuftiflimos, & frtociice nigros, 

&. mediocriter oafibs, tum ncc pronuscnfpo^«eie omninored s edunt. 
Aetatum^ Et in aetatibus ad eundem modum. Infantium quidem piit Germanis: 
pili, florentium aetate ,i£thiopibus repheborum, & puerorum ijs ,qui tem¬ 

peratum locum incolunt, in robore,cralfitudine ,;:fthgrtituditte»& co¬ 
lore ad portionem, id eft > proportionem habent -In corporum quoquo 
naturis>frue temperamentis ,ad aitatum >&: regionum pofrionero pdi 
Infantuli fe habent. Piten enim admodum parui, nudi funt pi lis. djfiiod vtiqoo 
fine pilis, nec meatus adhuc vllu» illis in cute eft, nec fuliginofum excrementum-» j 
& catcra, quae ibi afpicerc peteris ♦ Qus omma perfede dodrinam dc» 
pilorum generatione declarant. 

Signa frigi Galenus libro de atte raedic.capite jo.frigida? & fi ccx temperatura? no- 

da&ficca tasproponit. Si autem,inquit, frigiditasvna cum ficcitate aequaliter 
temperatu- augeatur, natura durum, ac gracile »& glabnfmcorpus habent, &c tan- 
r«e. gentibus frigidum •, Pinguedo tamen, ipfrs , ‘etli graciles fint, per carnes 

difperfa eft. Capilli autem & color frigiditatis modum ac proportionem 
fequuntur. Vbi verb calida & ficca temperatura in tempore decrementi, 
fiue declinantis artatis in frigidam & ficcam labinir, tunc horum habitus 
gracilis quidem fimiliter eft, & durus . .Eft vero etiam melancholicus, &c 
ob id niger fimul & hirfutus.Vbi igitur altera qualitas multu. dominatur, 
altera vero parum a mediocritate recedit, fuperabunt eius,quar domi¬ 
natur, exiiia autem erunt alterius qualitatis indicia. Reliqua piadidi cap» 
valde proficua videas ibidem. 

S’gna ficea: temperaturae a Gal. proponuntur c. 54. citatae arr. paruar, fi- 
ue’medie. Siccior a. temperatura, inquit Gal. tanto gracilior eft Sc durior 
bona temperatura, fiue temperamento ad pondus, quanto maior eft fic* 
citas: in reliquis autem eodem modo fe habet. m 

Capite ff.humidi temperamenti figna ponit carnofftatera,& molli» 
Signa hu- tiem, maiores quam in natura temperata. Et h«c d e fignis temperamen- 

f vidi tem- torum. • • . . 

per amenti* Quoniam vniuerfalis corporis temperatura a temperamento principio- 

tum 


Si cci tem¬ 
peramenti 
fgna. 





DE TEWPERAMENTIS: 37* 

rtmidependenc, videas carpndem parti um,cercbri videlicet,cordis, & te® 
(ticalorum varias temperes apud Galenum,jequ£ periti ac prolixe defcri* 
ptas libro de art. medie, a capite 1$. vfque ad caput 49. inclufi® 
ue, ac infuper figna variorum temperamentorum* 

' Ventriculi a cap.6o.vfq-,ad (? 4 .& (igna tem¬ 
peramentorum pulmonis in fequen- 
tibus duobus cap. 6 f 66, Ec 
hic huius quarti 
libri finis 


r . 17 rf j 

'■ 7 »» 4 


Ii ; ■ i V 

/.4 k * * ■ 


«fto c 

• • 

J O I f 


ix ars .!> 

' V ■ i i ; H'| ■! ■' 




Quid 

ratiadr vi 


Vis calo¬ 
ris nat wi> 


NELLANIGLAC AN 

TIRCONALLIENSIS HIBERNI, 

, ? ifilll i:, i 'i 

PHYSIOLOGIA. 

LIBER Q VINTVS, 

DE CALIDO INNATO, _ET SPIRITIBVS. 1 

CAPVT PRIMVM , 

De Calidi innati dignitate , 

Horis natiui contemplationem nequaquam contemnet 
ilic qui ipfius vfus vanos, digniearemquc , apsid Pri- 
fcostam Pbilofophos quam Medicos diligenter exa¬ 
minabit. Tanti enim apud Stoicos fiebat,vt ipfum ani¬ 
mam communi fuftagio vocitaffentr Et tametfi ani¬ 
mam quid diftindhim a calore nanuo lib. 2. de anima 
tex.fo. &lib.de refpiratio. cap.io.agnoueiit fommus 
Ariftot. non definit tamen vitam per calorem definire 
libro tfe vira &r rooite,& de refpiratione capite decimoodrau-o aiens ; 
Generatio igitur cft prima pamcipatio cum calido nuir itiuae anima:. Vi¬ 
ta autem manfio huius. luuentus autem cft prima: refrigeratiuac particu* 
fx augmentatio. Scne&us autem huius decrementum . Status autem ho¬ 
rum medium. Mors autem &c corruptio, violenta quidem >calidi extin- 
£io & mai cor. & alibi putredinem deferibens ait, efic corruptionem in¬ 
nati caloris, Ecce vti generationem, vitam, aetates tres quas ftatuir lib. i, 
de anima, 8i tandem ipfam mortem per calorem natiuum definit. Vndc_» 
Cicero lib. i de natura Deorum ait; Omne enim quod viuit,fiue animal, 
fiue terra editum, id viuit propter inclufum in co calorem ,Diuinusetiam 
HippocJib. i.dediattateftatur , fine aquar & ignis interuentu viuentia», 
nec generari, nec ali pofTe . Inibi aurem ipfum calorem animam appellat; 
Galen, comment, if.lib. i. aphor.de eo fic loquitur: Neque enim aliud 
qmequam animal ab initio effbrmauit ,/icur neque rurfus adauxit, aut vf- 
que ad mortem enutriuir,praeterquam ifle calor innatus, de quo nunc ha¬ 
betur fermo. Hic igitur,cum fit omnium operum naturalium caufa,quia 
copiofior eft hyberno tempore,idcirco cibi appetentiam intendit, co&ro- 
nes auget ,8t pius (anguinis accumulat, & cradiuscorpus efficit,&vtfu- 
perfluitates excernantur, piouidentiam habet. At calor cireumfufus(id 
eft,ad habitum corporis & cutis poros expanfus ,vt rellate contingit) non 
modo iuperfluiutes, fed «qualiter omnueuacuat > matemauLinuuiein, dc 





DE CALIDO INNATO ET SPIRIT. 373 

ca etiam, qua: in corpore fecundum naturam continentur, vna difloluens 
per eam, qua: a Medicis occulta difflatio per cutem nominatur, quam ca¬ 
lor innatus operatur.Neque enim aliud quicquameft natura animalium» 
praeter hoc calidum, fecundum Hippoc. opinionem. Oftenfum autetn i 
nobis eft in commentarijsde viribus naturalibus, naturam non folum ap- 
petere,conficere, agglutinareque lingulis partibus proprium alimentum» 
fed& huius quoque fuperfluirates difflare (id eft, per cutis poros refoiue- 
re Sc euacuare: )ac, quant 6 fortius extiterit calidum innatum,tanto ma¬ 
gis difflatio effugit fenfum, quia a fortiori calorein minutiorerpartes va¬ 
por fuperfluus diuiditur, & vix melius aperiuntur. Arifto:eles lib.4.me¬ 
reor. c. z.co&ioncm deferibens»eam ex parte a calore fieri, inquit, aiens: 
Conco&io igitur eft perfe&io a natura,& proprio calido ex oppolms paf- 
fiuis. Lib.i. de Anima c.4. texjo. hanc do&rinam confirmat aiens: Om¬ 
ne autem alimentum neceffarium eft concoqui polle. Operatur autem., 
co&ionem calidum: vnde omne animatum habet calorem. Lib.i.de part. 
anfmal. c.j. caloris nari ui in corporibus virtutem etiam extollit. Chm igi¬ 
tur omnium confenfu, lit prxeipuum facultatu anima: inftrumentum»eius 
natura fedulo a nobis inueftiganda, poli doctrinam de temperamentis. 

C A T V T II. 

calor natiuus l 

S Cire iuuabit quafdam voculas apud Grarcos reperitb qua: communi¬ 
ter calorem figniticant.©e/>ftiTHr autem aut idem apud illos 

elt, ac nudus caior in abit ructo fumptus. Qtpftoe vero eft calor in co- 
creto .i.elt calidum, fiue fubftantia quxdam calida. Loco igitur vocis 
biptioTHToe vix vfurpant vocem d^tp/x ?> tamet fi dtppoe v trumque fignifi- 
catum habere videatur, Atift.in Caregorijs cap.cic qualitate hanc loque- 
di normam exaCte vfurpauit. Hippocrates, tametli vix nifi de calore m_, 
concreto, id eft de calido agerer, quia tamen hb.6 Epid. feCh6.t. 11. noic. 
de calido innaro ,fed de alieno calore & forte in abfttado loquebatur, 
vfus eft voce &eppxo7H7«i> aiens:» crw fptfxvrnraf cnptUeVi id eft, calor 
elt acrimonia: lignum. Dum etiam iib.de natura humana prope fineiru, 
pituitam a loci calidttate calefieri & dealbari diceret, idem veibum vfur- 
pauit : veluti quando pueris calculum ob loci caliditatem generari pro- 
nunciat. Galen.diferte hanc do&rinam ponit comm.74.lib. 5. aph. Hoc 
ipfum igitur verbum, calidum,aliquando transfenmus ad qualitatem, cu¬ 
ius proprium nomen eft caliditas: aliquando denonunatiue totum coipus 
dicimus calidum a caliditate: eftque hic modus loquendi plurimus in-» 
omni vita ,& fuit apud antiquos, veluti Theophraftusofteuitin eo libro, 
qui de calido &c frigido infcnbitur. Galenus vtnufque calidi quafdarm, 
proprietates proponit eodem commenr.quaDdoemmi» concreto fumitur 
calidum, aut higidum, aut humidum aut ficcum ,cuuc corpus inteliigi- 
gitur, quod tali qualitate afficitur» & calidum v g.runc dicimus eflfe mul¬ 
tum vel paucum, ad quantitarem fubftantix epitheta referentes. At re- 
fpcCtu qualitatis congruendus loquimurqaandodicimus magis calidum 
corpus, qua m pius calidi mefle. Nam multum & paucum foli quantita- 


Nomin/Ui 

•utria. 


Calor iru 
abflralio 
C cono ctt 
fumitur • 


374 LIBER Q.VINTVS 

Morbi m tati fubftantiae pioptie conuenit. Abufiue tamen omnes morbos, magnos 
nes magni, aut patuos nominant»quamuis fubftantix non fint. 
aut parui < His poficis paulo poft Gal.calidi naturam exponens» ait; Nam fubfta* 
dicuntur , tia innari caloris aerea eft & aquea, ficuti ex femine licet conte&ari» quod 
licet fubftd paucam omnino terrenam liibftantiam participat, plutimum autem aeris 
tine, no fint. calidi humidiquem feipfo continet, quemadmodum in comm.noftris de 
Caloris na femine oftendimus :Iam vero & alteru generationis principium fanguis 
tini fubfla - xuenftruus,humidum natura eft. Cum igitur magis cerrcftte edicitur ani-n 
fta. malts corpus (tale autem quotidie efficitur, du augetur) tunclicct val- 

de vehementer calidum exiftat& igneum (prxfertim in iuuentute:) fub- 
ftantiam tamen innati caloris paucidlnum habet: alioqui febiicitantes 
'diceremus plurimum habere calorem innatum, qui ne dum plus, fed nec 
Ttifcrimen priori arqualem habent. • Bene enimtemperata eft caloris innati fubftan- 
inter culo- tia; ignea aurem eft fubftantia aduentitij.Sed & effluxus, qui e toto cor- 
remmnatu pote fiunt,caloris quidem aduentitijfuntfumei, fuliginofl, aridi & a- 
& aduenti ciescontra vero, vaporofi, fuaues & bene temperati, caloris nariui. 
tium. Hacque ipfc poteft tadftus difccrnere: nam fanorum calor vaporofus eft, 
atque fuauis taritu coueniens,nihilrrifte, nihil afperum, nihil mordax 
prae fe ferens; eorum vero qui febricitant, & praecipue hedheis febribus, 
aut ijs, qua ex putredine humorum ortum ha^enc ,acris eft, & infuauis» 
ac mordax, de noftrum coitodens tactum> Salubris vero eius qualitas iii 
pueris exquifita habetur: deuti plures eorum,qui in aetatis vigore confi- 
ftunt, inuenire contingitcalorem. habentes mordacem,& non amplius 
humidum & vaporofum, nequei aereum. Neque mirum hoc videri de¬ 
bet, Oporaet enim deriuxum flmilem ede fubiecta fubftantia: vtquan- 
’ ' do h umida arque aerea fubftantia exiftit, tunc quod ab ea defluxit, vapo- 
*■ roium eft,atq; fuaue: cum vero terreftris, atq; arida; tunc quod defluit, 
fumeum, fuliginofumque eft, &: acre, quod &c in rebus exterionbus eue- 
mc ► Nam ,qu3E ex aqua dulci, & calida euaporant, optima funt,& va- 
porofa.-quac vero ex aliquo corpore folidoexufto, fumea funt>& acria.». 
Hinc colligit Gal.pueros , cum fuauius expirent calidum, plus calidi in- 
*'• • nati habere, quam lutienes, qui ttifte mordaxq; calidum tranfpirant. Hic 
• enim exponit Gal. illum aphon Qui crefcunt,plurimum habent calidi 
innati Scc. f • i . - d 1 

i Praediato difcurfu calidi innati naturam nobis fufhcicnter declarat Ga- 
len. Docet enim calidum innatum, flue fubftantiatn calidam, qua con- 
ftamus, ex acris & aqua potiflimum commixtione exurgere-, quia cali- 
Galidi in - dum noftrum connatura ex femine parentum fluido,& confequenter hu* 
nati origo, rnido ,fpirituofo,& aereo, parumque terreo, nobis reli&um eft. Partim 
etiam genitum eft, aut reli&um ex altero noftra generationis principio, 
fanguinc meftruo fua natura humido atq; ferafo.Rurfus docet Gal.prater 
calorem natiuum, flue infltum, nobis acquifititium,fiue alienum calorem 
Calor ad- fuperuenire, vt quando in febrem incidimus,& ad iuuentute accedimus. 
uentitius . Namineunre .Ttatecaloraduenntiusfemper acquiritur >& natiuus amit¬ 
titur . Quod paret ex lpfo ta&u: quoniam manus tangens corpus febrile, 
aut iuuems, effluxum, id eft, vapores exeuntes ex habitu corporis per cu¬ 
tis poros,acrem atque infuauem percipit; nam vapor ille fqhgmofus, & 
adultus fic tadum feriens;ab igneo calore, non naduo, procedit. Qui.n. 
hatiuo calido flue fubftantia calida, eaque natiua , referti funt, fuaueiru 
tranfpiraat effluxum,id eft, madidos tepidofque/apores potius quam adu* 

• * ftps 







DE CALIDO INNATO ET SPIRIT. 37 j 

ftcs ex habitu corporis per poros eraictunt, qui nullatenus tangentis ma¬ 
num feriunt ,fed e contra fuauitatem quaudam ei contribuunt, eo modcw 
quo vapores ex aqua tepida eleuati>manui fuperpofita:. Contrarium., 
accidit manui ,aut corpori fuperpofito vapori fumofo caicis nouiter ex- 
tin&ar, aut lapidis candentis acerrimo aceto extin&i. 

Quamuis dixerit Galenus calidum innatum ex fubftantia aerea, atque 
aquea coalefcere»non proinde igneam,terreamque fubftanciam exclufir, 
vt in eodem commentario hac ferie deinonftraint:Qui crefcun^etli^qua- 
lem habeant fubftantiam calidam,atque igneam cum ijs, qui in aetatis vi* 
gore confiftuntl>aquofa; tamen atque aerea: fubftantia: plus habent: Et 
paulo ante in eodem commentario:Sic quidem infantes reccnternati fub¬ 
ftantiam calidam & aquofam plurimam participantes>plurimum diceren¬ 
tur habere calorem innatum .Harc enim vltima^.erba protulit >poftquam 
in pr.xccdentibusait .* Cum quatuor fint elementa,ex quibus omnia cor¬ 
pora fune temperata .* puerile quidem corpus multum in feipfo continet 
aerea:, atque aquofx fubftantia:, minimum terreftris: contra vero eorum» 
qui in aetatis vigore confidunt, a terreftri decitate vincitur, delicit autem 
aquola, atque aerea fubftantia: adeo vt »d quartum in vtrifquc elemen¬ 
tum , ignem fcilicet, pari portione pofucnmus, arque «qualiter calida-, 
corpora cfle voluerimus : non tamen dmilem fubliantiam calidam m ipfis 
cile dixerimus: cum puerorum quidem fubftancta hiimida fit, eorum ve¬ 
ro qui aetatis vigore confidunt , dcca. Hunaida enim fecundum innatum 
calidum maxime, quia ex humido nodra ed generatio.*dcca vero fubfta- 
tia fecimdum-aduentitium calorem. Sic quidem infantes reccnternati 
fubdantiam calidam, &; aquofam plurimam participantes, plurimum di¬ 
cerentur habere calorem innatum» qui vero xtate vigent, et iam declinat, 
quantum idxdeficiunt fubftantia: aqueg &aeree,terreftris vero fuperabu- 
dat,tantum habere minorem fubftanriam nati ai caloris putarentur. Quod 
vero ex aquofa Sc aerea fubdanria pius diffluere fit necedarinm, quam ex 
terreftri, etiamfi amba: fint «qualiter calid$ fecundum qualitatem .‘ne¬ 
minem arbicror dubitare. Quod autem ex humidis puerorum corporibus 
per cutem copiofius fiat triplicis fubftantix effluuium, fiue copiodor eua- 
poratio»quam e iuuenum corporibus, id exemplo externorum corporum 
demonftrat Gal. nam ex aqua oleo mediocriter calefadtis plurimurm» 
defluit,atque didbluitur: e fervo vero,& aere,atque lapidibus mimmunu t 
adeo vt fi tibi libuerit exponere ad Solem calidillimam aquam (fi ita con¬ 
tigerit ) & ferrum aequo pondere, deinde tranfa&o die ambo perpendere: 
aquam quidem inuenies multo feipfa minorem effedlam, ferrum vero«- 
quale. Sic, & fi velis oleum aeri , & ferro, & lapidi comparareiiilud qui¬ 
dem abfuropttim inuenies, haec vero «qualem fubftantia? molem retinen¬ 
tia . Pve<de inde intulit Galenus, multo magis diminui humida puerorum 
corpora propter maiorem cuaporanone ex ijs fa<da, quam iuuenunr,pofito 
etiam,quod «quali gradu caloris vtroramque corpora afficiantur. Qua¬ 
te ,inquit,optime Hipp.docuir,puerosaut crefcentes plurimum habere 
calidi innati, id e ft,fubftantia: acres atque aquc«, ex fe euaporabilis*, ac 
proinde puerorum corpora plurimum aerea aquea, propter copiofam 
euaporationem in ijfdemfa&am, plurimo egere alimento: Iuuenum ve¬ 
to corpora duriora , & multo minus mollia , ob aereae & aqtiear fubftan- 
ti« penuriam, minori copu indigere ob minorem fadfunsr in illis triplicis 
fubftantia: effluxum, Harc doctrinaplurimumpraxiconfert; quiaetiaui 

iii- 


Cal i dum 
innatum^ 
quatuor 
elementa-* 
probe cor»' 
mixta* co- 
prehendit. 


Maior fit 
euacuatio 
per puero¬ 
rum cute 
qua » per 
iuuenwrrLf* 
Calor erit 
a qualiter 
prauu bo- 
nuntqttCJ 
fuccum per 
habitum^ 
corporis re 
foluit , 




37 « LIBER <^V INTVS 

inter ephebos, & iuuenes, qui molliores funt, & rarioris habitus corporis, 
facilius multo refoluuntur, & minuuntur, quam alijdurioris folidiorifq; 
conftitutionis 

Sed vt ad inftitutu regrediar ,conformiter Hipp.lib.i.dedixta loquu- 
Gal.Hip - tus eft Galenus, calidi innati naturam tradens. Nam Galenus aerem & 
yocraticon aquam ad calidi innati conftitutionem [concurrereait: Hippocrat. vero 
formtr. ignem &: aquam,quafi asqualiter concurrentes,ex quibus aliquid medium 
& temperate calidum exurgit, vt docuit Galenus lib. i ,de temper.cap.vlc: 
dum ex paribus portionibus ignis aut aqux feruentiffimas, & glaciei, ve- 
lut mixtum quoddam temperatum ad pondus Jexurgerc afleniit. Hipp. 
verba haec funt: Cxterum anima hominis, quemadmodum etiam antea_> 
a me di&um eft , ignis & aquae temperamentum habens , partem a.homi- 
nis,irrepit in animal,quod fane fpirat,iremejue in omnem hominem.,, 
Hippoc. ex & iuniorem, Sc feniorem . Hippocr.a.non vult hoc in loco mixrum ani- 
pomtur. matum folis conftare aqua & igne,cum lib.de natura hom.diflerte docue¬ 
rit mixtum quoduis ex quatuor elementis exurgere, fedjdocer calidum in¬ 
natum , fiuc fpiritum, quem propter fimilitudinem quandam fiuc analo¬ 
giam ,[animam vocat, ex calido & humido probe commixtis 8tContem- 
petatis potillimiim fieri ^quemadmodum ipfc in eodem libro x.de diqta fic 
optime expreftit: Porto de animx fapientia, ac defipientia, hoc modo res 
habet: Quod humidiflimum eft in igne, & ficcilfimum in aqua, fi in cor¬ 
pore temperamentum acceperint, fipientiftima funt. Quia ignis quidem 
habet humi ditarem ab aqua, aqua a.ficcftatcm ab igne: vrerque a.fic fuf- 
ficientilfimus eft. Neque ignis alimenti indigentior multum procedit, 
neque aqua motus indiga multum leuis redditur. Sic itaque vtraque &c 
per fe fufficienciifima funt, & inter fe permixta. Qnod enim minime vi¬ 
cinis indiget, hoc maxime prxfsndbus obtemperat, velut ignis qui mini¬ 
me mouetuv,nonpra: neceflitate: & aqua,qux maxime,non praevio- 
Nata* lentia. Ex his a. anima temperata, fapientiflima eft 3 & memoria valen¬ 
ti flimapraedira. Si vero aliquo afeitamento vtens, alterutrum horum., 
augefcat,autcontabefcat,defipientiflima redditur, propterea quod quum 
fic habeant, fufficientiftimaexiftunt. Si a.ignis fyncerillinu, itemquej 
aquas temperamentum anima fertiatur ,fita.ignis paulo inferior ac defe- 
dtuofior, quam aqua, fapientes quidem lunt edam hi, verum defeiftuo- 
fiores , quam in priore temperamento*; propterea quod ignis ab aqua fu- 
peratus, &c tardiorem motum faciens, fegnius fenfibus ailabicur: confta- 
tes a.cum manfuerudtne funt eiufmodi animae, ad quamcunque tandem 
Galen. po(t rem animum applicuerint. Gaien.a.non negat calidum innatum ex ignea 
Hippoc. ex conftare fubftantia, vt ex eius ftipradi<ftis conftat, & ex libr. i.de fanita. 
quatuor ele tuen.c.i.vbi inquit, generationis noftrae primordia e fle femen, & fangui- 
mentis ca- nemi& hunc quidem tarrquam materiam ,femen vero inftar opificis: 
Udum in — vtrumque horum quatuor elementis conftare ait, fed temperamenti me- 
natim fie - fura diftidere. Siquidem in femine plus eft ignea- fubftantia: ac aerea: m 
ri docet. fanguine a queas rerreaq,-; quamquam praepollet in hoc quoq;, fanguiae. 
S eminis & fcilicet,& calidum frigido, & h umidum ficco. Vtrumque tamen horum 
sd&aimsfta principiorum fluidum eflfe dicit, tametfi femen fanguine ficcius fit. Cum 
tus. elgo afferat calidum innatum ex femine potillimiim taquam a prima ori¬ 

gine , & fanguine menrtruo velud extra&um aut genitu, vult cum Hip- 
pocr.prxfatum ca!idum innatum non folum ex aquea & aerea, fed etiam 
ignea generari qui quidem Hippocr.hoc modo rem intellexit, dum eo¬ 
dem 




DE CA1IDO INNATO ET SPIRIT. 377 

dem lib. t.de diaeta mafculos fiue mares cffe calidiores ficcioiefque femi- Fdmin&vi 
nts,feminas vero humidiores ac frigidiores viris. Propterea quod ab ini- ris frt£idi» 
tio generationis vtrique in talibus geniti funt, id eft mares ex femine Sc res, 
fanguine calidioribus atque ficciohbus j f^minx vero ex principijs humi- 
dioribus frigidioribiifque. Eodem loco fenes frigidos humidofque vocat Senes frigu 
propter ignis rccellum , Sc aquae fcu piruite acceflum fine generationenu. di & humi 

Ex di&is non eft difficile calidi innati originem, naturamque expifeari. di». 

Ortum enim duxit cx femine Sc fanguine principijs noftrae generationis: Calidi in - 
velexquatuorelementis,fcdpraecipueleuionbus>& fluidioribus,acfa- natt erige . 
ciie permeantibus,vtaqua, aere, Sc igne,probe commixtis, & tranfmu- 
tatis. Quare fi fubftantiam pet fc mobilem, Sc femper mobilem ipfunu Definiti« ; 
calidum innatum intelligas, haud ctrabis, vt loquitur Gal.lib.de tremo¬ 
re ,palpit.conuuif.& rigore c.tf.vbi calorem natiuum primigeni tum 
infitum ,non vero acquifitum > neque animalis generatione pofteriorem, 
vocat: imo naturam, Sc animam, tuxta multorum antiquorum prolatio- 
nem;qui omnes tametfi eorum quamplurimi caloris natiui naturam igno¬ 
rarent , hoc tamen vnum©mnesconcedunt,efle aliquod fecundum na¬ 
turam in vnoquoque animante calidum* iu conuenienti menfuca seftima- 
tum, vt loquitur Gal. 

Si caloris natiui, quatenus qualitas e ft , naturam feire velis, fcias non-, 
effe merum calorem; prout optime binis cit. comment. I4.& if.aphor. 
lib. i.cxpofuic Gal. calorem febrilem in folo igneo calore confiftentem a Calor nati 
natiuo diftinguens. Si enim ratio caloris natiui in igneo folo calore con- uusmn ejf 
fifteret, calor natiuus non eflet omnium a&ionum idoneus opifex. Nam pure igneuQ 
ex Ariftot.lib. i. degenerat, animal, cap, 5. calor naturalis eft tecundata-/^ tempe- 
ciens. Ignis autem calorue igneus n»n faecunda facit, fed omnia deuorat, ratus»(iut 
deftmitquc. Supereft ergo , vt calor nactuus fit calor igneus, atque_^ temperies „ 
aereus contemperatus frigiditate Sc humidicate,feu vt verbo dica, eft ipfa 
temperies quatuor primarum qualitatum:quae quidem calor natiuus potius 
quam ficcitas, aut frigiditas, aut humiditas appellatur; quia inter quatuor Caler nati 
qualitates primas, calor princeps eft, omnia perluftrans, permeans, perfi- uus eft tem 
.cienfque,dummodo aliarum qualitatum commercio cohibeatur, con- p enes, 
rempereturque eius vehementia, Haec fentcntia eft Gal. lib, 8 . de placit. 

Hippoc. Sc Piat. c.7. Melius tamen erat non ignis, fed infici caloris fontem 
dicere in corporibus noftris clfe: vt Hippocrates vbique appellauit. Nam Digeftio n% 
ii ab igne ciborum concodlio, digeftio, fanguificatio, & nutritio fieret: eft proprie 
melius, & citius etiam febrientibus omnia haec confpicerenturabfolui: concoihe , 
fed infitus calor temperatus crinn fic, fubftantia quidem in fanguine>& pi- fed diflri -• 
tuita, feu potius fpiritu fubfiftit, qualitate eft congrue ex caliditate * Sc fri* hutie » 
giditate contemperatus, Platonem enim ibi reprehendit,quod non calo¬ 
rem, fed ignem vocitauerir calidum innatum;cum tamen innatus calor fit 
omnium operum caufa, vt Hippocratis reftimonio lib, 6 . Epid. affirmat. Et 
quamuis lib. 1. de natura hum. Hippocr. docuerat, in prima «tace horni- - 
nem clfe calidiflimum, ficut frigidifiimum in extrema, qua: eft fene&utis, 
monet Gal. nonabfolure calidiifimum efie nuper natum infantemjquem- 
admodum in ardentibus febribus » fcd infiro calore tantum . Ubio 
de tremore. Palp. conuul. & rigore manifefte oftendit Galen. calotcnu Infans di* 
natiuum in temperamento coniiftere, aiens : Verum ad fupenoraexte- citur cali - 
rioraque lationem, &vt ita dicam a fuo principio explicationem, quod dtjfmusca 
oatura calidus fit, experitur: Intro autem fertur, Sc deorfum, hoc eft ad lore natiue 

Bbb pro- 


Ex udrift. 
€alor nati¬ 
um ej} tem 

pramwk 


E ad e fuht 
e aleris ni¬ 
ti ui, cr tJ- 

peran.cn , * i 
4WilnJA.,. 


378 Liber q v intvs 

proprium principium viam iiiit,quoniam frigidi aliquatenus phrticeps efti 
quippe ex calido & frigido temperatus eft. Prima fane calidi ratione fua 
fponte mouctur: atque hoc poici(limum ad adiones indiget: Magnum., 
tamen ipli vfum, & frigidum exhibet. Solet enim calidum in fublimc at¬ 
tolli, ac cum eo alimentum adducere:fi autem frigidiunnon obftaret, etia. 
longiffime procederet. Fit autem frigidum huiufcemodi caloris motui 
impedimento, ne difperfus aboleatur t quippe periculum eft > ne ipfe prae 
leuitate &: impetu furfum a corporibus difcedat, fcd frigidum retinet im- 
peditque, & vehementiam nimij huius motus tollit: Ecce quam prolixe 
Galen. orationem deduxit, vt probet calorem natiuum clle quid tempera¬ 
tum ex calore & frigiditate, (k confequenter humiditate,& ficcitate : vt 
clare tum ex fua, tum ex Aiiftor. fententia aderit lib. 1. de femine cap. 1 
his verbis j.femper fane is, vel infitum calorem, vel fpiritum innatum,vei 
bonam temperaturam, firmitatis ac roboris membrorum caufam ede fta- 
tuirJAriftot. Hippocrates ipfe, prafertim lib.de natura hominis, viius eft. 
noi? alium admittere calorem natiuum, quam temperamentum. Moro 
Ariftoc. ipfe Gal. lib. y. de iimplic. med. facult.c.p. calorem natiuum fpi¬ 
ritum, id eft, fubftantiam tenuem'calid.tmque,appellat. 

Praeter fummorum virorum prolatas authoricates.raticni confomim eft: 
temperamentum efte calor embati u um> qiri.i virtute temperamenti diuer- 
fi diucrfaecorporis parces fua munia obeunt varia atque diftmda. Eft fen¬ 
tentia Gal. lib. i.de faculr. natur, c.p. vbi temperamentum adionum cau¬ 
fam ftatuit. Et lib.deconftit art.c.f. inquit a partium fi.mila.rium. tempe- 
mento operationes prodire. Auicenna. Galenum fequutus fen. 1. primi 
dod 3.cap.fecundo airiDeus dedit temperamentum conueniens fuis ope¬ 
ratiori ibus. 

Dcrfi que,ex GalenFdodriria.fatis conflat calorem natiuum & tempera¬ 
mentum idem e!Te. autem 1, aphorism. cap. |t. &c alibi,vr'ex didis 

faaddrtis conftat,docet naturain quatuor elbfhdnto^ii commoderatioue 
confiftcre. Per commoderationem temperamentum inteliigit,ac calidum 
innatum, quod lib. de marcore & alibi, etiam naturam vocat •, vt nos cap* 
1. lib. 1. monuimus. Vtrumque vera,calidum nimirum innatum,& tem-’ 
peramentum ijidem dotibus adornat. Nam quoties de calidi innari vir- 
tutibus.agif, id omnium naturalium adionum audorem conftituir. Que- 
admodum authontate Hippocratis docet lib. 8. de Placitis C.7.& coment., 
f. infextum Epid.ldem -attributum temperamento concedit >.vt ex fupe-. 
riori libro,Sc nunc praecedentibus conftat. Monuit quidem lib. i.de fa- 
cult. natur, c. 5?. adiones. naturales a fiiiularium partium temperamento, 
dependere. Lib.3.de caufis pulf c.<?. codione a calore natiuo tien.Tempe- 
ramentum eiufdem codionis effedorem ftatuit, dum de prima codione. 
agit lib. 3 .de fympt. caufis c. 1. aiens.: Haec igitur omnia nobis indica.uir 
concoctionis modus praecognitus. Scientes enim quod quatuor elemen¬ 
torum certa quaedam temperies, quae proprietatem corporis ventriculi ef¬ 
fecit, mutationis ciborum eft caufa, tum.quod plurimam in id v.irn »cali¬ 
dum elementum confert. Perfpicue fane his verbis oftendit temperanie- 
tum efte calorem natiuum; Nam calorem natiuum,. vt thduny eft com- 
ment.,14. <Sc 1 ^ Ub..i, apliorif.de alibi temperatum excalore &. frigore ef- 
fe vultj,agendi.tamen vim potiftinum calori tribuitIdem, nunc diferte/ 
docet j dum inquit quatuor elemehtorum.cer,tam pcculiarcmque tempe— 
-riem 'cile. chyUficarionitia ycmiKulft caufcun*, caloicm tamen reliquisu 

quali^' 




DE CALIDO INNATO ET SPIRIT. 37* 

qualitatibus contemperatum prscipue habete vim. Nec mirum,cum tem- 
perameatum conftituat lpfius corporis eftentiam natutamque. Vnde lib. 
1. de vfu pait. c.$. ait: Infunt autem primum & maxime temperamenta, 
quippe quas propriam particularum fubftantiam complent: corpus n.tale 
natura eft, propterca quod caliditate, frigiditate, humiditate, ficcitatc fic 
commixtum eft *. nam carni efte carnem, 8 c neruo ncruum, & aliorum* 
vnicuique id efle, quod eft, ob qualitatum quatuor prardidarum certam* 
quandam temperaturam contingit. Hxc igitur eis fecundum fubftantia: 
lationem infunt: confequuntur autem neceftario odores, vapores,colores» 
durities, mollities*, alia vero neceftariS accidunt pofitio, magnitudo,con¬ 
formatio : Et paulo poft. In primis difquire per quod adionem nadum 
fuerit organum: magna enim exparte per propriam fubftantiam inue- 
nies &c. Hic enim fitum partium,magnitudinem,connexionem ,atque»> 
conformationem neceftario accidere docet Gal.fcd in ordine ad tempe- 
ramentum(quia partes fimilarcs funt ranquam inftrumetalium elementa.) 
Nam fi fermo fit de mera partis organica: conftitutione, iam didta prima¬ 
rio in ea confideranda veniunt,* Et fecundum eftentia: rationem infunt: vt 
fuperiori libro, & c.i. lib.i. huius operis cum Gal. diximus. Rurfus Gal. 
libr. $. de fimpl. medie, facult. c.9* calidum innatum primum animaem- 
ftrumentum vocat. Sed hoc encomium temperamento congruit,quod 
primum ab hoc operationes procedant, tefte Gal. citato fuperius c.f. lib.de 
conftit. artis med.Se lib.i. meth.c.6. 

Sed aduersus expofitam hadenus dodrinam obftreput nonnulli apud 
Albertum Mag.lib.io.de animal.trad.a.qui quandam caeli fubftantiam* 
quam calidum innatum vocitabant, in viuentibus reperiri contendebant 
Harc ipfacsleftis fubftantia eft quam non in viuentibus modo , fed in-, 
omnibus mixtis, tanquam quintam eflentiam, noftri firculi Chvmici fin¬ 
gunt. Caloremnatiuum viuentium caeleftem ,& fpecie ab elcmentari 
diftindum admittebant inter alios authores Conciliator diffcr. 48. S9» 
Marcellus lib. z.de.animacap. 143. Picus Mirandulanus libro 3. contra». 
Aftrologos. Bartholomieus Anglicus de rerum proprietatibus lib. 3. c. I. 
Niphus lib. 1. meteor. Sc tandem Fernelius lib. 4. fuae Phyfiol. c. 1. 

Primum illorum argumentum eft Ariftotehs authoritas ,lib. i. Phyfic. 
cap. z.tex.26. vbi habetur,quod Sol & horno hominem generant. Ergo 
Sol cafteftem calorem materis fastus tribuit, vt idem calor tanquam Ar- 
chigonon,id eft,primigenium (fic enim calidum innatum appellat Galen. 
lib.contra Lycum c.7.)omnibus pnefit adionibus tum in femine, tum de¬ 
mum in lpfo viuente. Lib.i.de gener.animal.c.3.ait, animantium calore 
qui vitam tuetur nec igneum eflfonec ab igne orrum ducere,* fed in fpiritu 
caftitus delapfum infidere. 

Ad hsc facilis eft refponfio.Primo citando Aiiftotelem plurimum pec¬ 
cant omnes,ficuti&ipfi Conimbricenfes; qui licet nobifeum fennant 
calidum innatum non efle ccelefte, habent tamen citata iam verba: fed in 
fpiriru celitus delapfum infidere: Talia quidem verba apud Arift.cit.cap * 
non habentur: fed fic loquitur, Ineft enim in femine omnium, quod fa¬ 
cit, vtfarcundafiutfeinina» videlicet quod calor vocatur . Idque non* 
ignis, non talis facultas aliqua eft, fed fpiritus, qui in femine, fpumofo- 
que corpore continetur,& natura qua:in eo lpiritut*ft proportione re- 
ipondens elemento ftellarum. Quamobrem ignis nullum animal gene¬ 
rat , neque confutui qmequam denfis,vei humidis,vci ficcis videtur. Ac 

B b b a vero 


Calidutru 
innatu yri 
mu anima 
infirumen * 

tum * 


•? - 


I .Obiefti» 


Solutil* 




j8« LIBER QVIKTVS 

vero Solis calor & animalium non modo qui femine continetur, veriim- 
etiam fiquid excrementi quar.qunm diueifum a natura, tamen id quoque 
principium habet vitale. Carterum calorem in animalibus contentum.* 
nec ignem efle, neque ab igne originem ducere, apertum ex his eft, Ne¬ 
mo inter hate verba in ueniet calorem natiuum efle carleftem. Secundo 
praefati authores peccant in citati textus interpretatione. Nam quando 
Ariftoteles inquit naturam fpiritus,qui in femine eft, rcfpondere propor¬ 
tione elemento ftellarum, loquitur proprie de virtute feminis formatrice, 
fimul forte & alteratrice, nos vero proprie loquimur non de calido inna¬ 
to feminis & fanguinis»fed de caJiclo innato relicto ex femine & iangui- 
nc in partibus, in"quas femen & fanguis lege generationis rranfmutantur: 

' Generatio cum generatio vnius fit alterius corruptio.^ Sed de hac re, vt drxi,non eft 
vnius efi al amplius quaftio.M tametfi virtute illam forrratrk e in femine latitarem 
tertus cor- vocet faepiftime Galenus quid diuinum , Je calor natiuus copiofus in eo- 
ruptio. dem femine extet, difficultas tamen eft de virtute a femine relitta in par¬ 
tibus genitis •, qr.ae quidem virtus non eft amplius, ficuti in femine facun- 
Duplex in da . Quoniam in femine duplex viget facultas; alteratrix nimirum, & for- 
femine vir matrix. Harc autem eft quae admiratione digna cenfetur ;qua: tamen in 
tus, corpore ex femine & fanguine genito non amplius elucet •,cum de no- 

uoin corporibus partes non effbrmentur, ficuti in prima eorundem cor¬ 
porum generatione , fi dentium regenerationem excipias . Inviuen- 
icergo genito potiffimum alteratrix fuperftes eft. Ergodifpar eft prin¬ 
cipiorum (femims lcilicct & fanguinis) & corporis ratio. Cum princi¬ 
piorum integra: virtutes nunquam in compofito fiuc naturali, fiue artifi- 
ciofo, dummodo in hoc debite commi fceantur ,remaneant. Denique^», 
pofito quod Ariftoteles de nuentium calido innato loqueretur , praefati 
Do&ores nen exa&e ipfum intellexerum,quia folumodo inquit, naturam 
fpiritus,qui in femine eft,proportione refpondere elemento ftellarum. Er¬ 
go noluit naturam fpiritus,qui in femine eft,efte portionem cadi, aut ca¬ 
lorem e carlo m corpus viuens defuper traflatum . Nam qua: proportione 
Qtt* pro— correfpondent diueif? natur?funt,diuerfiq;generis,aut faltem fpeciei.Vt 
portionem pes montis proportione dicitur correfpondere pedi animalis , & tamen hi 
torrefpon- duo pedes analogice tantum conaeniunt. Ariftoteles femper ita loqui* 
dent noru tur , & inter alia exempla libro.l.dc partibus animalium cap. $. hxc na- 
fum eiuf- bet: Caro autem & quod carni proportionetur vim obtinet fentiendi. 
de fpeciei, Ecce quomodo carnem manifefte diftinguit ab eo, quod cami propot- 
tionattir. 

Caeteram re&c docet Arift. caloirem qui in femine eft non ab igne no- 
ftrate vehementi, qui +ip dicit ur,origi nem traxifle; nec etiam a folo ignis 
elemento,ciufue folo calore, qui nihil folus generat, fed a generante qua- 
tuor primis qualitatibus fimul contemperatis dotato,ita vt hoc modo fua- 
ui Solis calori in fuperfieie terrae ex reflexione radiorum luminis produ- 
&o,& a Luna noctu contemperato,in virtute refpondear. Eius etiam vir¬ 
tus Solis cariorumque influxu caloreque intenditur: pi oindeque redte in¬ 
quit Arift.Solem & hominem generare hominem.Solis porro calor,qui in 
fublunari tantum mudo producitui,eft eiufde fpeciei & natui‘2 cum ipf® 
Caler ne— fublunari: Duobus itaq; modi* calor nofter cceleftis dicitur. Primo, quia 
fler duasob a calore Solis vi refradhonis radiorum eius in terris fadlae.tanquara a ge- 
t(tufas coele nerali & mediata caufa.difponenteiuuatur. Sol tamen in fe nec calidus 
fiit dicitur* eft, nec primis vilis qualitatibus pisditus. Secundo, quia vt cadeftis ca¬ 
lor 



DE CALIDO INNATO ET SPIRIT. 3S1' 

lor cenferuaie dicitur &c operari, ita, & calor nofter fuauis in nobis ope¬ 
ratur & omnia peruadit. Hippocrates in hoc fenfu loquutus eft, dum ait 
lib.de principijs calorem noftrum cacleftem ede: non enim ex folocalore 
ignis,vt diximus,calor nofter coftat,fed quatuor primis qualitatibus fimul 
contemperatis . Vnde a nudo calore febrili & igneo fpccic diftinguitur, 

Obijcies fecundo . Serpentes ,Salamandta, funt animalia magis fri- l.Obie&io 
gida quam calida, ficuri inter plantas cicuta, papauer, mandragota, la¬ 
ctuca, hyofehyamus. Ergo fi in eis non contineretur aliqua caloris coe- 
lcftis portiuncula , qua? fua virtute mirabili, tanquam opifex, omnibus o- 
perationibus pra?eftet, vix momento temporis durarent; quia frigus in cis 
igni praepollens, illico calorem igneum extingueret. 

Refpondeo»concedendo in praedidtis viuentibus frigus in gradu exce- Solutii» 
derc caiotem; fed in virtute agendi nequaquam. Nam, vt fuperiori libro 
diximus, vnicus gradus caloris eft a?que adiuus, ac duo, aut tres frigo¬ 
ris . Atque adeo, cum minori copia calidi quam frigidi praedida viuen- 
tia viucrepofTunt. Nam licet frigus fit copiofius, non eft tamen multo Frigus non 
intenfius calore in ratione operandi. Calor enim eft natura? przecipuus aggreditur 
minifter adiuus, frigus vero per fc ad opera natura? non concurrit ,nifi opus satu* 
caloris vim cohibendo, & contemperando: Namque non folus calor, r&, 
fed temperamentum , quod eft calor natiuus, agere dicitur. 

Obijcumt tertio Arift.qui lib.f.Politicorum c.S.mortem definit per ex- l.Obitfi f/« 
tindioHem caloris natiui in humido; quod indicium eft calori natiuo fri¬ 
gus non opponi. Refpondeo negando confequentiam. Nam fiue calor Selutio. 
natiuus depereat per fuffocationem ,autrefolutioncm, aut defedumpa- Quatuor 
buli, aut a nimio fiigore,femper frigus in corpus introducitur,prout calor mediscalor 
diminuitur. Vnde licet febrili ardore corpusa?ftuct, cor ramen deficiente tsatiuus de 
calore naciuo refrigeratur, praecipue imminente morte, vt habet Galenus perit» 
lio. 6. Epidem. & confirmat Hippocr.aiens,fpiritum frigidum,id eft,aerem 
frigidum expiratum, efte mortis indicium . Quod fane in ijs, qui ob fe¬ 
brem ardentem moriebantur fa?pe notaui. 

Concludendum ergo calorem namium non elTc cadeftem; quoniam-, 
fi caeleftis eftec naturae, viuentia neutiquam interitui obnoxia edent: Calor nati 
Redor quidem& opifex,cui nihil aduerfatur, in omne acuum durabilis uusnonefi 
eft, ni Dei beneplacito aboleatur. Sed calor natiuus poft animam in vi- caleftis . 
uentium corporibus eft omnium operationum Redor & opifex, eique ni¬ 
hil aducrfarctur fi caeleftis natura?, cui nihil aduerfatui, portio efter. Er¬ 
go femper ex fe durabilis eflet. Proindeque nos homines a quouis interi* 
tu declinaremus,quod duplici eoq; immortali Redore>noftrae queuis ope¬ 
rationes tegeremur. Anima quidem immortalis corporis humani fubfta- 
tialis forma, eiufdem corporis primum regiminis clauum obtinet; Calor 
ille caeleftis, ex aduetfariorum decreto, fecundo loco eunda in nobis mo¬ 
deratur.* Et haccambo, tanquamadiua,nobis infunt. A quo ergo cor¬ 
pus noftrum corrumperetur: Nam omnia reliqua in corpore, canquam fu- - 
bieda,ab his conferuaretur: dida vero agentia anima £c calor caeleftis ea- 
dcmfubieda nunquam deftruerent; quia in ea, nulla cum aduerficatej 
agunt; fed potius rerum fublunarium cuftodiam moliuntur. Hinc infe¬ 
rendum homines faltem >in perpetuum duraturos. Sed contrarium cx- 
pericuuia docet. Ergo praefati authores experientia; reludantur, 3 c folid* 
dodrina? Hippocratis, Galeni,& Ariftorelisgraris fine fundamento 
aduerfantur, Hippocrates autem lib. de natura hominis omnia mixta ex 
‘ . , qua 




Omnes e fi¬ 
lares 'Jhnt 
eiufde fpe- 
c i ei , ficHtt 
amne frig*. 


Datur ca¬ 
lor nat imis 

Sex (pectes 
c doris ex 
er cato . 


Ter$rin<ti- 
tur Ader~ 
fatus. 


Duo calo¬ 
res a qui - 
bujdam po 
Jit i. 


382 LIBER Q_VINTVS 

quatuor elementis contemperatis fierunanifefte docet. Plato calidurtu 
innatum ignem vocauit. Ariftoteles lib. de rcfpir.& alibi,animam media¬ 
te igne operaridiferte docet. lib. 1. de anima c. 4. t?x. 40. & 41. ignem 
animas concaufam ftatuit. ; Idem etiam Ariftoteles in meteoris docet ge- 
nerationcro,quas animalibus & ftirpibus ineftja quatuor elementis fieri. 
Galenus totus eft vt probet exquatuor elementis fieri calidum innatum. 
Calor ergo natiiuts elementalis eft,& noncadeftis. Nec rem bene defini- 
uitLangius dum lib. 1. Epift. medie. epift. 13. calorem triplicem confti- 
tuens, vnum dementarem,alterum caeleftem,tertium ex vtroque compo- 
fitum. Ad quid, obfecyp, illa multiplicitas, cum vni frigori fpecie,vnicum 
fpccic debeatur contrarium calidum, 

C A P V T III. 

Quotuplex efk calor natims? 

P Raster aliquem mente captum, nemo negabit in nobis calorem infi- 
tum includi, cum fenfu tadus, ipfe > lpfiufquc vaiij motus perci¬ 
piantur. Nonnulli multiplicem eum calorem ftatuunt» vtpauld 
ante ex Langio deduximus. Mercatus hb. 1. de pulfib. trad.z. c. depul- 
fuum vfu, fex caloris differentias in nobis admittit. Primus calor eft cle- 
mentalis mixtis omnibus communis. Secundus eft calor ex femine & lan¬ 
guide in perledis animalibus relidas. Tertius eft calor temperamenti cu- 
lttfque partis ex vtroque prasfato, refultans. Quartus eft acquifititius ex¬ 
traneus , &: aduentitius didus astatum decurfu contingens. Quintus ca¬ 
lor eft influens . Sextus eft aduatus, vegetus, & viuificu s, quem tempe¬ 
riem ex influente & innat® conflatam,totique corpori commanent appel¬ 
lat . Sed haec diuifio vaga eft & fuperflua. Primo,quia de extraneo acri- 
que calore nanuoTuperuenienti non agimus,fed de folo natiuo. Secundo 
in hoc indiuiduo viuente fruftra tot indiuidua caloris admittuntur, cunu 
vnicuin temperamentum tanquam omnium adionum concaufa fufficiat. 

Alijcalorem noftrum in duos diuidunt, in innatum Graecis iy.?v 7 ot , 8 c 
connatum ffvpupv 7 ov . Innatum calorem fiue Qtpyov ty-furov vocant Peripa¬ 
tetici calorem ortum ex caufa nobiliflima,eaflis nimiium,a quibus paterna 
femini infunditur, elementoque quinto, cafto fcilicet, correfpondet y talis 
calor in corde fedem habet. Et hic calor formalis a quibufdam dicitur , 
quia fe habet tanquam connati forma: & commune temperamentum di¬ 
citur,eiufque extindio mors appellatur. Calorem veto connatum hpyJp 
*i(Apv79p Graecis, materiale quid vocanr, & proprium temperamentum-» 
conftituit: nam poitquam cafleltis ille calor deperit, & mortuum confe- 
quenter eft animal, proprium tamen temperamentum in cadauere fuper- 
eft, donec putredine corruar. Hac via Langij fententiam a nobis in iinu 
prxcedentis capitis tadam, quidam ita tanquam ex fe fpeciose promit 
poft eam tumide expolitam,Galenum impudenter arguit quod nufpianu 
calidi innati originem diferte expofuerit. O demens dodoiule, quia tibi 
afliietumeft Sa ndos Patres cc Ecclefix Dodores in rebus fidei quotidie 
tuae fedte more reprehendere , tuas ineptias adhuc in Galenum,quem non 
legifti, expuere audes. Nihil habes pratter rapfodias,Galenum aliquan¬ 
do per tabulas Brafauoli paginatim citas; alioquin planetice, more quo- 
.V tun- 


DE CALIDO INNATO ET SPlRlT. 383 

rtindam femper. Nos iam a nouem & decem annis deliram illam doctri¬ 
nam de fubftantia cadefthquara in corporibus viuentiura inueniri aum* 
inant,contra quendam Chymicum agentes fuse.refurauimus. 

Quare vnicum admittimus in toto corpore Petri calidum innatum, ip * 
fius nimirum temperamentum . Veriimclaritatis ergo calidum innatum 
duplex cum Galeno ftatuemus,vnum infitum, alterum influens . Vtrumqj 
calidum fpiritus dicitur, vnusinfitus, alter influens. Spiritus infitus eft 
calor''cuique parti a primo ortu infitus. Spiritus influens dicitur calor feu 
potiiis calidu a principib* partib*, St prxcrpuea corde in quafuis corporis 
parces diffusu > vt fpiritus implatatus fiue fixusreficiaturvfoucaturqj. Spi¬ 
ritus ille influens fixus e.ft Sc innatus ratione partis in qua eft, fluens tame, 
quando a parte principe aut prxeiptra alio tranfmittitur. Sed fpiritus 
natura paulo altius repetenda ► 

Ciim faculratu in vniuerfum corpus diffufio vehiculo fpiritu fiatricien- 
dum quid fpiritus ? Spiritus nomen diuerfimode ab antiquis lumitur. Pri¬ 
mo pro omni re fpirituali, feu pro fubftantia immateriali. Secundo ab 
Hippocu. lib. de principijs, fumitur picaere: Spiritus linquit, eft qui vo¬ 
cem edit. L ib. de flatibus etiam acrem fpiritum apppcllat. Tertioeodem 
lib. ventu fpiritu nominatiQuarto expirationem appellat fpiritum in Pro- 
gnofticis,a:cns *, Spiritus frigidus eft prxnuncius mortis.Quinto Gal. lib.i. 
Epid.comment. 3. ait, Hippocr. nomine fpiritus inrcllcxide refpirationis 
differentias, flatus etiam, 8 c rudus, Hippocrates in prognofticis pro eade 
refpiratione-difficili fpiritum fumit, dum inquit i Spiritus aurem qui cre¬ 
ber eft dolorem fignificar, aut inflammationem in legionibus qua: fupra_» 
prxeordia fune „ Prc eadem refpiratione eum accipit libro de vicius 
rat. in morbis acutis: Spiritus, inquft, paruus eft. Et rurfus :Spiritufqx 
reiuilfio frequens. 

Verum nos fpiritum ,cum torrente Medicorum,accipfmus pro fubfta- 
tia quadam tenui calidaque,quarb. calidum innatum dicimus, pro vt nos 
docuit Gal.lib4.de fimplic.medic.facultatib.c.^.vbihxc habet: Sed nos 
di da Hippoc. haud perperam capere oportet: ac cognofcere innatum di- 
xiiTe calorem , quem in quoque animantium, 5 : natiuum fpiritum nomi- 
r amus, de quo, & Atift. feriptum reliquit. Verum nihil prohibet, fan- 
guineam fubftantiam , fimulque aeream, aut feminalem vna cum lpiritu 
calidum 'inaudire innatum. At Stoici quidem hunc ipfum fpiriruii^am- 
nix e(fe fubftantiam autumant. Nos fane de atVimje fubftantia non ad¬ 
modum, pronunciare audemus,& ad pngfens fuperuacaneum arbitramur, 
qtianquam nos iam ante fpiritum innatum , etiamfi non fic anima: eden¬ 
tia, faltem primum erus. elTe inftiumenrura in commea de Hipp, & Piat, 
placitis demonftrauimus. Et certe dicimus eum fpiritum in omnibus ani¬ 
mantis contineri partibus, fed non vndequaque ede fui fimilem, veliirt 
nec fanguinem ede necede . Rede lane calorem natiuum cum fpiritu 
confundit Gal.vna cum Anft.alijfqj veteribus.Sed nomine fpiritus ,infi- 
tum.intclligit> quem complantatum appellat lib. detheriaca ad Pifonem 
c.ij.[Sc cap.iam citat.Ub4.de fimpl.medic.facukaribus, vbi fuam men¬ 
tem, aperiens, exprefse inquit 3 Et certe dicimus eum fpiritum.rh omnibus, 
animantis partibus,.fed non, vndequaque ede fui fimilem, veluti nec fan¬ 
guinem , eflenecede ..His, enim clare demonftrar fpiiitumillum implanr- 
tatumij fiue calorem natiuum partium corporis a principijs. noftra: gene- 
utionis y femine. &. fanguine fuiftein partibus.rslidmm >. fed inxquaiitek 

mm 


Calidu in 
natum dn~ 
ilex. 


Spiritus eft 
facuit at u , 
•vehiculum 

Spiritus 
(puntup h~ 
citer accipi, 
tur 


Quid [piri- 
tus . 


Stoici [piri 
tu anir?hcL 
'vocant.- k 


Calor nati 
uus& Jpi- 
ritus con — 
funduntur 


Spirhus in 
fitus noru 
cfi in omni 
bus p Arti¬ 
bus eiujde 
natura» 


Quid cali¬ 
dum inna¬ 
tum» 


fumidum 

radicate** 

quid. 


Spiritus 
&' humi dii 
radicate** 
vivunt» 


384 LIBER Q^V I N T V S 

nam partes ex fpirituofiori feminis &c fangumis portione genitae , calorem 
innatum, fiue fpjritum implantatum probeque elaboratum obtinent,-par¬ 
tes vero terreftriores,& aerea ac ignea: fubftantia: minus participes* mul- 
ro minorem copiam continent, & frigidiori temperamento gaudent. Ta¬ 
lis natura:funtoffa,cartilagines Are. Prim.T conditionis funt cor,hepar 
&cc. Hunc fpiritum implantatum cuilibet parti infertum ipiius feminis 
portionem efle multi ftatuunt. Sed exiftimo calidum innatum non eflfe_> 
femen , nec feminis portionem, fed efie aliquid redolens feminis, & fan- 
guinis naturam. Nam corpus cft aliquid ex femine ,& fanguine produ¬ 
cum ,vi Archigont ,;fiuc primigenij caloris, non autem ipfa femen, & 
languis. Indicauit Gal.cap.illo «j.lib.f.dc fimpl.med.facul.calidum inna¬ 
tum non male appellari fubft.annam qtiandam fanguineam, aeream, atq; 
fpirituofam. Exponit .n.calidi innari fubftantiam ,ficuti fecit coram. 14. 
6 c ip.Jib.i.aphor. alijfque locis fuperiiis i nobis cir. in quibus a it, cali¬ 
dum innatum efie fubftantiam > aeream, & aqueam. Et verifimile eft ip- 
fum Ioquutum fuifle de atehigono fiue calido primigenio feminis Sc fan- 
guinis principiorum generationis. 

Nonleuiseftcontroucrfia de conftitutione calidi innati,fiue fpiritus 
complancati. Nam quidam exiftimanc, ficuti do&us Fernelius, calidum 
innatum cflfe quid aggregatum ex calore, fpiritu, 3 c hiimido radicaii: Vn- 
dc fic calidum innatum definit, inquiens. Ergo fi qua illius promenda-,- 
eft definitio,calidum innatum eft humidum primigenium, infito fpiritu, 
8 c calore vndique perfufum . IJ nempe humidum, cui fpiritus & calor 
ab ortu cfi inditus, in quo faluus viget confcruatur. Tribus ergo il¬ 
lis comun&im calidum innatum continetur, quamquam hoc ipfo no¬ 
mine quidam fpiritum ingenitum appellant, at rarius, nec fatis proprie. 
Calorem igitur, fpiritum, humidum primigenium, & crailamentum par¬ 
tium lolidarutn ex femine relinqui putat Fernelius, carnofam vero fub - 
ftandama folo (anguine materno proceflilTe humidum tamen oieofum, 
non vero carneum , nec aqueum,auc aUmentitium, vna cum fpiritu & 
calore,calidi innati fubftantiam eflfentiaroueconftituere. Dodtc fane : 
fed vt Galeni do^rina: adha:ream , dicere malo,tenuiorem ilianrfub- 
ftantiam aqueam, aeream , atque igneam, in rigore loquendo, fpi¬ 
ritum appellari, qui quidem cum pratenui fubftantia & calore confiet, 
immediate humido illi oleofo, radicaii di&o, canquam immediato fubic- 
<fto,fcu potius pabulo,infidet: humidum enim illud infiarolei,eft id,quod 
calidum innatum iuo gremio fouet, licet vtrumque infic parti fimilari, 
tanquam pars partis fimilaris . Nam quarauis quaeuis pars fimilans fit ex 
quatuot elementis commixta, quia tamen immediate fit cx principijs no- 
ftra? generationis,triplici adhuc parte conftabit, lblida nimiru, quar potif- 
iiraiira ex aqua &- terra conficitur, fubftantia oIeofa,ac demum fpirituo- 
fa. Cum ergo humidum radicale, & fpiritus implanta’ us concurrant ad 
compofitioncm partis fimilaris, anima informantur, Sc viuunt % quamdiu 
nimirum fixam &: ftabilcm paitern componunt: nam fi a partibus fegre- 
gcntur,vix viuentis partis rationem obtinent. Veteres illi Academici ani¬ 
mam quodam perlucido corpore veftiri, antequa craflum corpus attin¬ 
gat, informetq;, rcbantur. Propterea Alexander Aphrodif.fpirituro vocat 
anima: 3 c corporis vinculum perquam idoneum, ratione videlicet opera¬ 
tionis j quia cum fpiritus fit anima: inftrumcntum, «am diu permanebit 
anima m corpore,, quamdiu durabit fpiritus. Vel fecundum Academi¬ 
cos 


DE CALIDO INNATO ET SPiRIT. 3 Jj 

cosloquutuseft ,quia fpiritus propter fui renuiratem & fplendorem, ad 
anima: fubftantiara, licet incorpoream & protinus fpirirualem , quaiiL» 
craffum corpus magis accedere videtur ,*quia tamen idem fpiritus corpo¬ 
reus eft , etiam craffo corpori familiaris eft. Et (ic non incongrue dicitur 
medium quid inter 3nimam, & corpus opacum. 

Si aliquis curiofius quxrat , quodnam fit caloris natiui fubic&um ? re- 
fpondemus effe vniuerfum corpus; ne tamen extinguatur,femper ha:re- Tetumetr 
re fuo pabulo, humido radicali; quod etiam eundis corporis parribus 'puivna ca 
ineft i in quo ,tanquam in oleo» calor natiuus indat flammula: accenfus humide ra» 
eft»donec tandem idem humiduni radicale deficiat. Certum tamen eft, dica l i eft 
quod calor natiuus humidi tadicalit vkimam guttam non abfumit, e:iam caloris «4- 
‘in naturali morte: nam in fenioob excrcmcntitios humores extinguirur, tiuifubie-+ 
antequam integrum humidumradicale digerat refoluatque. Et fic in ca- tlnm, 
dauerc fupereft calidum aliquod aereum,fed parum igneum, vfqj ad per¬ 
feram caaaueris puttefadionem. 

Quonia fpiritus inficus facile exolueretur,& euanefceret,& a recremeris Spiritus in 
extingucietur,fometo eguit,&: fpiritu mfluete dido . Spiriui in vniucrsu, fluentis tt+> 
quemadmodum iam antea fecimus »diuidiint auchores in fpiricum infi- cejfitas . 
tum, & fpii^tum influentem. Spiritum infitum, fiue complantatum, flue 
calorem natiuum, fuse expoftiimus. Spiritus influens eft ille, qui a prin- Spiritui ig 
cipibu s partibus in vniuerlum corpus diffunditur, vc nimirum fit delator fluens quid 
& vedor facultatum, fiue virium carundem partium principum, quibus <3!- quotum 
egent rcliquxcorporis partes ad fuamunia perficienda. Spiritus hic in- pl sx , 
fluens vnicus ab Ariftocelc confticuitur, quia vnicum ptincipiu omnium 
facultatum cor effe dixit;atque adeo fecundum Peripateticos dabitur voi- 
cus t^irirus vitalis, qui vitam ,motum, & fenfum, partibus vniuerfis af¬ 
feret . Hic ipfc animalis dicetur,quoties animales fundiones iuuat: na¬ 
turalis quotiejs naturales, Ali} magis liberales duplicem admictunc fpiri- 
tura, vitalem5 & animalem. Alij tertium his addunt naturalem fpiricum. 

Hippocrates lib.l.de Dixta docet calorem omnia peruadere: Et cum le¬ 
gibus Philofophi$ obftec accidens de fubiedo in fubiedum transferri,ra- ^icampitr 
tioni confemaneum fuit calorem cito motu aliorfum ferri vehiculo fpiri- 
tu , fubiedo prxtenui : Qc penetrante corpora. Hoc totum vocatur ab 
omnibus fpiritus i quem omnes admittunt, prxter nouatorem quendairc, 

Simonem Acampum, qui inquit: Nam fpiritus animales, 6 c vitales didi» 
funt figmentum quoddam Stoicoium»S'nihil om»ino funt in rerunu 
natura . Dicit ideo Galenum errare libro de vfu pulfuum capite vige- 
fimotertio, <5c libro de formatione flrtus capite tertio, alijfque in locis, 
in quibus aflerit, calorem aliquem naturalem influere, ac proficifci a cor¬ 
de in alias animalisparres, vt cxciter,augeat, fouearque aliarum partium 
infitum calorem, qui ideo caloris infici adus & perfedio dicitur. Verum 
mordax hic vir parum redld philofophatur: nara fi vnquam riguit ex fri¬ 
gore vehementi, aut propter febrem intermittentem , aut fi verecundum 
fc vnquam exhibuit, expertus eft calorem natiuum, non infitum, vt lo¬ 
quitur Gai.fed influente intro ad vifccra ferri.E contra fi gaudio vnquam 
perfufuscft, aut ira commotus,ncceffanb perfenfit calore fluentem c |vi- 
fccribus ad extima corporis recurrere. Ergo cum veteribus fatius eft fpiri- 
tusinfluentes admittere,qua cfi Atampb aberrare. Omnes admittunt vita. 

Icm fpiritum influentem, quo natiuus partiu calor perficitur), & excitatur , 
td omnia eiufdem pactis munia obeunda: & prxripuejad vitam pai-^ 

Ccc tis 


j8 6 L I B E R QJV I Nff V S 

tis confirmandam, Argcnterius & aii; credunt fpiritum animalem non nifi 
quibufdam accidenribus a vitali differre. Decipiuntur tamen, quoniam fi 
non differrent eflentialiter inter fe fpiritus animalis & vitalis, nunquam in 
apoplexia »epilepfia, & fimilibus morbis, fenfu 3 c motu priuarentur ho- 
mines-,quia fpiritus vitalis in vniucrfo corpore tunc no deficit.Ergo fi fpiri- 
tus vitalis non differt ab animali>fenfum & motum omni tempore in cor¬ 
pore iuuabic. Sed in apoplexia, quantumuis abundet in corpore fpiritus 
vitalis,videmus ligari facultates motricem & fenfitiuam,qub minus edant 
fuas a&ioncs. Ergo quia fpiritus animalisi vitali diftin&usacercbro per 
nctuos ad partes corporis non transfunditur. Prxterea cerebrum habet 
> plexum coroide,& rere mirabile,non alium ob finera,nifi vtinijs ex fpirittl 
-vicali*& aere per nares attra&o elaboretur fpiritus animalis, qui in fupe- 
rioribus cerebri ventriculis perfectus, in v It imum ventriculum,vt per ner- 
uos deinde defluat, relegatur. Fir Jergo a vi alteratrice ipfius cerebri>ran- 
quam ab efficienti caufa, ad difta munia monendi & fenriendi in varqs 
corporis partibus obeunda. Sicuri igitur fpiritus vitalis ranquam inftra¬ 
mentum & vehiculum facultatis vitalis, corporis partes fouere dicitur,fic 
fpiritus animalis e cerebri gremio ad cafdem corporis partes delatus, erit 
fcnfus& motus inftrumentunu 'V- 

Spiritum naturale omnes non admittunt. Prinio propteranthoritaterru» 
is Gal. qui tib.ia. meth. med.c. f. tres partescorpons,' principes enumeras, 
vitalem, animaiemque fpiritum clare concedit. Dubie tamen de natura* 
y li Loquitur, dum ait: Quod fi naturalis quoque aliquis fpiritus eft, Vtiquc 
is quoque in iecore & venis continebitur. Prarterea cum partes omnes ha¬ 
beant infiiam facultatem fe nutriendi,fpiricunaturali tanquam ve&on_» 
facultatis nutritiu», A: aliarum naturalium ,ab hepaic non egent ,ex Gal. 
lib. de loc. affedb c. vlt. Tertio in hepate» ficut in corde, & cerebro, nulla 
eft cauitas, in qua Commode elaborari poflit. Demum, fi daretur talis fpi¬ 
ritus, venae pulfarenj» & fieret ex materia tenui, & aerea» ficuti reliqui 
fpiritus. Haec Mapardus lib.if.Epift.epift.i 

Sed refponlio faciliscfttnam Gal.licet dubrtaueritex opinione quorun- 
■*; da,proptcteafpfum non negauit.Quia non eft ita tenuis,aereus,fplendens, 
ac calens,ficuti cactcri fpiritus quin commode in venis,iecbre,dum fan- 
guis concoquitur & fcrUefcit, generatur. Eft enim fpiritus naturalis fan-' 
guinis vapor fubtilior tdnuiorquc,qui quidem neceffiuio admittendus eft, 
vt cx co, fimul & acre generetur fpiritus vitalis; quemadmodum e\ fpiritu 
vitali S< aere alterato fpiritus animalis. Vt prarterea reficiat > nutriatqucy 
fpiritum infitum, qui ahoquin defeChi pabuli cito extinguererur. Spiri¬ 
tus autem infitus, cum fit pars partis fimilaris, nutriri debet & foiieri .Fo- 
uetur & intenditur a fpiritu vitali. Ergo nutriri debet fpiritu naturali sa¬ 
pore miti, aereo, temperato >& confimili humido radicali» quod indies 
AA 'tten ^ oc f P iritu reficitur, ficuti fpiritus infitus vitalis fpiritu influente . Omnia 
A enim propornonatis refici debent. Ergociim fpiritus infitus fpiritu vitali 

. reficiatur, & pars folida corporis nutrimento folido craflbque, necefta- 

nmt n*tH- ^ admittendum erit aliquid refictens humidutn radicalc,fi ue oleam cor- 
p 0fis . <j ec j n -mj ma g IS proportionatum quam fpiritus naturalis. Ergo 
neceifario admittendus. Licet enim non fit ita femens,vt motum in venis 




DE CALIDO INNATO ET SPIRIT. '387 

facultates naturales partibus quibuftiisrinfitae fine, aduentu tamen fpiritus 
flaturalis'nutritio partis augetur j licet quoad calorem fuffkicnter exciten¬ 
tur ad agendum a calore vitali fluente. Quamuis ergo fpiritus naturalis re» 
liquis fit multo Craflior, ad praefatos vfus implendos ncceflarius eft, & fer¬ 
tur £ gremio iecoris panis principis * f 8 c cauitatibus venarum) ijn qua plu¬ 
rimum viget calor natiuus,ficuti viralis e gremio cordis»& animalis ex ce¬ 
rebri finibus. 

Quartum genus fpirituum aliqui admittunt, fpiritus nimirum, quos te-* 
fles ad vniucrfum corpus diffundere videtur.Sed huiufcemodi fpiritus ex 
femine tamconfeito ^uam ex tcfticulis conuenictvriu» effluere videntuu 
Sed hic huius libri qymri finis eflo. 


*' y r, wonr' a vat.e- 


■1 30 







Quare di - 
xitGafcrt. 
anima co¬ 
gnitionem 
non effts 
necejftrti 
mdiCO* 


Crdoftr- 

ffandus. 


Motu & 
feti fu ani¬ 
matu ab 
tnan imato 
differt. 


NELLANIGLACAN 

TIRCONALLIENSiS HIBERNI. 

PHYSIOLOGIA. 

UBER SEXTVS, 

PE FACVLTATIBVS.ET ACTIONIBVS. 

CAPVT PRIMVM, 
Quii efi anima i 


Nimac cognitionem Mtdico neceflariam effe negat Gal. 
comrocnc.f. lib . 6 , Epid. Er forte,quia ipfe ingenue faf- 
fus eft fe animae eflentiam ignorare i vel quia tempe¬ 
ramentorum cognitionem medico fufficere exiftima» 
uit. Vnde feriptus ab illo liber, Quod animi motes fe- 
quanturcorporis temperamentum . Hoc autemcum 
antiquis ^tanquam mixti formam, ille prolixa oratione 
per fer ntams eft. Nos tamen, quoniam-anima: naturam ex operibus digno- 
fcimus, ac infuper aoft i«e immortalitatem credimus, videmufque ab ipfo 
Galene libium eonferiptura de cognofcendis, curandifque animi mor¬ 
bis , quos perturbationes vocant, animae definitiones ab Aiiftotele propo- 
fitasrpoftquam de anima: mftrumento calore natiuo peregimus ,libenter 
exponemusr vt mrfus animat fecuftatcs, & harum adliones magis peifpe- 
dias habeamus ,• pratpofita'cognitione caufa: earundem, ipfius ftilicct ani¬ 
mae. Dc aditionibus autem feparato libro non agemus,propter ardtam con- 
iuudfcionem quam cum ipfis facultatibus habent ► Perdifficile quidem eft 
facultatem fine fua adltene, aut hanc fine fua facultate commemorarem» 
Coniun&im ergo de his hoc libro. 

In nulla re Philofophorum animi ab inuiccm magis diftradti >.quam it» 
animae cognitione, deprehenfi funt. Omnium ferme opiniones proponit 
Arift.lib. i. de anima>vbi cum omnibus veteribus concedit,Animatum ab 
Inanimato in duobus maxime differre, motu fcilicet>& fcnfu. Ex quibu» 
fimul»vel ex alterutro,tanquam rebus manifeftiffimis, animat fcnfitiuz & 
rationalis, cuius naturam potillimum inueftigabant, quidditatem eruere 
conati funt. De naturali quidem motu, quo mixtum ratione ptaedoiuina- 
tis elementi furfum deorfumue inclinat, praefati Philofophi non funt in» 
telligcndi, fcd de motu locali in quemuislocum pto voluntatis arbitrio» 
aut appetitus impetudnftimftuue. 

Animam ergo definiebant aliqui, id quod maxime & primdmouet ale- 

. quid» 





DE FACVLTATIB. ET ACTIONIS. 38* 

quid»ita tanien,vt moucatuc. In hac fententia fuit Democritus cum Leu¬ 
cippo , qui animam rotundas & volubiles»ac inquietas atomos efle puta- ~ 
bant, inftat illorum corpufculorum qur perpetuo moueri videntur 
radijs foiaribus: Ciimn. huiufcemodi corpufcula rotunda &c forte ignea 
perpetuo agitentur in viucntium corporibus > idonea funt qua fuis co iti- ",, 

ruis motibus mouere poifint reliquum corpus. Sic ergo aairn.e naturam lC j°. 
iniftis rotundis corpufculis collocabant iiti Philofophi. Sed mali»nam * 
cum omnia corpora»ex ipforum fententia,atomis condent * inde inferri * c 
pofTctj omnia corpora efte animata: quod tamen experienti? Sc veritati re- 

Vifus eft Democritus in Heracliti fententtam i ncid i(Tc, praeterquam- 
quod Heraclitus animam continim quedam ignem cfie putaucrir:Demo- ; . V 
tundaqtiarin vacuofegresata* fpaciabantur» Sc a P Ha . V ' 


os. 


ciitus verd corpufcula rotunda qnaein vacuofegregata* »^.wtai7auv.Mi - , - 

corporis molem ad motum concitabant . Quidam ex Pythagoricis puta- ^ u0 n ^ 
bant animam efie corpufcula illa ,fiue ramenta, fiue puluerulenca» qune *'°T° run * 
perpetuo in acre voluunrur:Alij animam dicebant caufam continua: con- 0 

uerfionis iftoruiq indiuiduorum corpufculorum; quia talia puluerulcn- * 
ta corpufcula funt in continuo motu>& agitatione; etiam inipfa aeris * ... 

tranquillitate»in qua nulli fpirant venti. Seipfis autem talia moucntur. . . w 

Ergo & anima, commotus fit illi maxime proprius; cumque fit id quod 
fe mouet,&alia: vt Platoni, Xenocrati, Sc Aclm^oni tribuit Aritlotcles; , 
a cuius tamen iniunjs Platonem Philoponus, cum ahjs, fupra Ariftotcle, a i cri ^ 

tuitus eft. Anaxagoras dixit animam aut mentemefle id quod moucc. corttm °l im 
Arch.xlaus etiam dixit metem,aut intellcdlu mouere totum,fiue vniuersu mo * 
mundum :& fic morum efie proprium animae putat. Intellccftum enim . 
ab anima diftinxit, Democritus nullo modo. Hi fuere praecipui qui ex 
motu animae effentiam venari funt.Et Alcm.xon cx perenni animae motu r \ 
eius immortalitatem collegit: nam corpora carleftia, inquit, quia perenni Aievalat* 
motu circumaguntur,immortalia funt. * 

Nonnulli animaduertentes animal fcnrire Sc cognofceie; inde intule¬ 
runt ipfam animam nihil aliud efie quam rerum principia, Sc elementa./, 
fiue quid ex his compofitum i vp-fimilitudinc portionum elementorum ex 
quibus refultat, cundla etiam reliqua dignofeere poffic. Simile enim in¬ 
quiunt , fuo fimili dignofcuur. Vc ergo antiqui de principiorum numero 
fenferunt ,fic de anima dctcrminauerunr. Namquivnicum rerumom- 
niumprincipiumpofuere,animam vnico principio conftare dicebam: Sc • 

ita reliqui > qtufque fecundum fuam opinionem. Empedocles itaque,quo- 
niam quatuor materialia rerum prmcipia>tcrram videlicet, aquam,aerem» 

& ignem: fagina ver6 duo,conteatianem videlicet, fiuedifeordiam, fiue 
litem» Sc amicitiam, fiue concordiam ; quae materialibus tanquam Domi- , 

ni >& rerum omnium fadtores pisefunt, pofuit; ex histjfdem principijs f-^??*** 
animam componi confirmat. Imovnumquodquc elementorum animam c “ sc ¥ im *> 
cflfc dixit, vt tcftatur Ariftot. Empedocles fuara fenteniiam his caunim- 
busdeclarauit: 

Terrea vis terras, vis hnmida percipit vndas. 

Aether ab auherea fentitur, ab ignibus ignis. 

Pax pacem monftrat, litem lis afyeta; fennr. 

Alia ver fio fic fe habet: 

Terram nam terraj, I/mphacognofcimus vndam: 
i&hciaque «thcie, (ane ignis dignofeitar igne; 

Sic 





35>o LIBER SEXTVS 

,, $ic&amoceamor,,actriftidL,fcordialite. ;> . ... 

Anaxago* Viderurj Plato eandem habere lententiam injTymaiO. Anaxagpras 
rt fenten- mentem, fi ue intellc&um, tanquatp principium rerum omnium a0iiiit- 
tia. tens,forte (animam mentem cfTe voluit, vt loquitur Arift. lib.-i. de anima 

cap.z.Thxles nonaquam, fed quid mobile ,e(Te dixit: vnde magnetem, 
Thaletis quia, fertum attrahit,animatum efle voluit. DiogenesJAppolloniates,< 5 <; 
opinio. Anaximenes anima aere cfTe dixerunttficuti Anaximader &. Anaxagoras, 
Diogenis Sc Varro»fefte Lactantio pirmiano iib.de opificio Dei. Hippon anpam 
& Anaxi aquam effe pronunciauit. Critias animam fanguine.n efle d icebat •, quia 
menis. fenfu exquifito anima pollet,A: propter fanguinem,fcu quia fanguis eft; 
Htppon is ynde Poeca 9./Eiici d, Purpurea, vom.it ille anima. Cor a quibufda animus 
Critia. dicebatur apud Ciceronem i.Tufcuian.quxft.vnde excordes concotdeC- 
'Alsorum que multi dicuntur. Ibidem Cicero Eaipedoclitribuit,animam cfTe fan-r 
opimo. guinemcordi fufiufum. Ali)ccrcbn quandam portionem. Ariftoxenus 
Muticus, harmoniam corporum , flue temperamentum . Hippocr, fpiri* 
tum voca: tenuem per totum carpus diifufuro lib.de forde , in fiaiftrq 

.cordis ventriculo ,tanquam in domicilio infitum ctfe docuit. Vide fi$ 
illum libellum. Zeno non multum remotus ab Heraclito, animam con-| 

♦ • -- cretum corporis fpiri tum vocit. Dyccnarchus dixit animam efie li^hil. 

v» Ariflotcles eotclcchiaii, id eil > continuatam motionem, vt loquitur Ci-j 
Ciceronis, cero, qui cit.loco fic concludit: Hirum fententiarum quae vera fit % Dcu$ 

• • . aliquis viderit. Nonnulli exi (limant Galenum velle animam efle tempe- 

ramentum. Sed longe falluntur* quoniam ex fua fententia nunquam de¬ 
terminate qui dpi am de anima dixit.. Sed iuxra quofdam Peripateticos, 
Galeni. & Stoicos lam temperamentum, nunc vero fpiritum appellar, vt videro» 
iv licetlib. Quod animi mores fcquantur corponsxemperaraentum, & ali- 
- bi patlim. . 

Caterum hjs omnibus nugis omiilis, animam cotporis formam fub- 
ftantialem efle credimus , quae ab Arifl.Iib.i.de anima c. i.tcx.6.fic defini- 
tvuijAnimaeftentbelechia prima corporis naturalis poteflate vitam ha¬ 
bentis,^ tali», plane corporis, vt partes ipfius fint inftrumenta . Prima 
definitionis particula,Entelccheia,authorum animos paffim torquet. Boe¬ 
tius, & Gaza dicunt fignificare a&um primum.Cicero contr- 

Varu »»-,nuatam morionem efle vult: ita vthoc attico vocabulo cum,T*vfu$ 
rerpreta — jfaerit Ariftoteles pro cum qu^ vltima vox cum,/,dici- 

tiones vo— tut^morUs »r/»A*v*f> id eit, vt Latini vertunt, continuatio aut perennitas, 
cis Entele - liuc alliduitas. Verbum enim ir/tA«*/£»idem eil ac ailiduus fum,conti- 
cbia . nuus fum.Cuni S.Nciqefius.hanc figuificationem ani maduer teret lib. de 

nat. hom.cap.i.plane aflferuit Ariiloc. voluifle animam non efle fubflan- 
tiam: motio enim a&io quaedam efl a caufa aliqua efficiente procedens. 
Propter hanc etiam fignificationem vocis ir/iAf^w^.S.Grcgonus Nizenus 
lib.z.de anima c.4. Iuilinus paritet Martyr in oratione parsnetica ad gen¬ 
tes exillimanr Ariflotclem yclleanimam rationalem eiTe mortalem more 
Yegeratiicis, & fenfiuiuc: in quo San&i Viri Galeno faucnt, qui ita Ari»- 
ftocelem & Platonem interpretatus cfl. Philoponus comm.in prxdidluni 
cap.ait ,«rT*Ai*wr fignificare perfc&ionem, & authoriute Alexandri ait, 
latius paterefoinu ,* quia pnter formam ipfas operationes fi- 
gmficat. Sic enim vult duas fignificare perfediones, primam videlicet 
formam * bc fecundam, ipfas opcrationes.]Thcmiftius c.j.lib.i dc anima 
pette^lihabiam vocar, quia videlicet forma vim habet ac potc- 

fta- 



DE FAC VETAT. ET ACTIONIB. 

ftatem perficiendi materiam. Propterca in notationibus euiufdam in cap. 
citatum Themiltij fic dicitur: Entelechia dicitur, ait Philoponus, ab eo 
quod eft er ksu t« re , A«#r * «u ri *vre';g«r, Hoc eft vnum ,& perferum: 
fimul habere : nam iorm? caufa eit materis vnionis & perfedfcionis. 

Simplicius autem ait: imAc;g«a eft >vti perfedtio, &c i» , hoc eft* 

in pcrfeilione h abms, eil j , bc velati per fe ens, #c in pertcdlionc cora- 
pofi tum continens. , • • 

Ex hac lubrica vocis «mxtyt* etymologia, communiore in)fchoIis fe- Duplex eft 
ligemus \dicentes emAe*«*r efte aftum.- qui adlus duplex eft, primus, & *#/</* 
fecundu». Primus eit rpia anima •, Secundus funr operationes animae. Vc 
igitur Cear&etur «mAeV*?, ftuc adlus ad animam, additur particula, pri- 
musific enim diftinguitur a fecundis adlibus .“ Anima vero dicitur adlus, 
vt diftinguatur ab tpfa materia, qute pura eft potentia ,nec non ab omni 
alio fubiedto. ‘ Per eandum particulam, adlus*, cum alijs omnibus formis, 
quae generici adlus fpecies funr, conuenit. Additur, corporis naturalis, 
vt diftinguatur ab;Angelis, qui nobis ipfis, & caeldhbus corporibus qu$ 
mouent, allident*, fed non informant. Sunt.n. entia completa nullatenus Angeli no 
deftin ata,vt vnacum alio quidpiam per fe componanr.Quarc adlus com- funt forma 
pofiti melius, quam fimpliccs dicentur. fimphees . 

In profata definitione anime,corpus,pro materia organizata & bene di- Corpus in 
fpofita ad receptionemjanimae accipi debet;vt colligitur cx Ai.ftotele cap. definitione 
primo libro i.dc anima textu.4. vbi haec habentur. Quaie corpus omne materiam 
naturale particeps vitae, fubftantia eft, <3c ita fubftantia, vt compofita. fignificat 
Atque cum tale etiam fit coipus, id eft, habens vitam, corpus profe- organi\#* 
dio non erit anima. Corpus namq*, non fubit rationem eorum, quae funt tam • 
in fubiedlo, fed vc fubiedlum potius eft, & materies. Necefte eft igitur 
anima fubftantiam efte, perinde atque formam corpcris naturalis potentia 
vitam habentis. Subftantia vero adlus eft : talis igitur corporis cit adlus. 

Sed cum adlus bifariam dicatur, vt diximus, (.quida n. eft vt fcientia, qui¬ 
dam vt contemplatio)patet animam efte adium,vt fcietia.Nam ex eo, quia 
inima eft,& fomnus eft,dc vigiliaiatqj vigilia quidem conteplatiom,fom- 
nus a.fcientiae operatione vacanti fimilis eft . Altera a.aiteram in eodem, 
fcientia, inquam, contemplationem generatione pracedit. Quapropter 
anima primus eft adlus corporis naturalis > potentia vitam habentis. Inu 
hoc contextu clare oftendic corpus pro materia accipi, d ura ait: Coipus Corpus pro 
non eft eorum quae in fubiedlo funt, fed magis ficut fubiedlum & mare^ materia ac 
ria . Dixit praeterea corpus completum ex mareria fimul, & anima coale- cipitur* 
fcere : & tcx.7.materiam pro corpore vfurpat. 

Si autem in anime definitione corpus animatum inrelligerctur,procul 
dubio definitum infua definitione collocaretur; ita vt verum eftet dicere Centra ad 
animam efte adlum primum corporis animati,id elt, materis & anim* co- ver fartos . 
puiatarum. Adde quod eadem anima eflet ex parte fui ipfius fubiedlum: 

Corpus enim cit. cap. dicitur Ariftot» animae fubiedtum . Vnde &f mate-' 
ria organizata, fimul & anima eflentciufdem animae fubiedlum: cura ta¬ 
men ex corpore, atque anima, tanquam ex partibus componentibus, vnu 
coalefcere confirmet Ariftot. 

Ad illos qui dicunt corpus in definitione animae accipi pro corpore ani¬ 
mato , rcfpondemus id negando; nam quamuis corpus inibi dicatur pote- iduantur 
flate vitam habere,materi a organizata inrelligi debet,qu* quidem quam- dubia. 

primam anima informatur» impotentia eft, vt vit» adlioncs edat. ' , 

Quando 





< }9 t LIBER". S E X T V S 

Quando rursivs aiunt, anima ab effc&u formali efle definiendam,more 
eaeterarum formarum , hdiibenter concedimus,* fed negamus hunc etfedhi 
formale efle corpus animatum»id »Qfiod corpori animato dat efle 
animarum, ita vtpoflit agere. \ 

Vita bifet - In definitione fa&a eft mentio vitar, quae bifariam accipitur : primo pro 

nam assi- vita fubftantiali, flue radicali difia.qux radix eft & origo omnium facul- 
pitur, taturd & a&ionum vitalium . In hoc fenfu vitam accipit Ariftotel. libr. v 
de anima tcx. $ 6 . aiens : Viuete viucntibus eft, efle: quafi dicerer ipfanu 
fubftantiam, fiuc animam, per quam, tamquam per formam, viucntia di¬ 
cuntur , efle per fe viram ; quia eft vita: manifefta: fundamentum & caufa; 1 
Secundo vira accipitur pro ipfa vitali operatione,quae ab anima, tanquam 
4 radicali principio, & a faoulcate vitali fimul dimanat. Huiufmodi vita^ 
eft nutritio, augmentatio, &c. & vita fecunda, ac accidentalis dici po¬ 
teft,cum ipfie operationes non fubftamia:» fed accidentia fint. Hoc in fen¬ 
fu de vita loquutus eft Ariftot.hb.2.citat.c. 1. tex.$.aiens: vitam autenu 
dicimus ,qux peripfum fit nutntionem augmentationem ,&diminutio- 
nera. His duabus vitae acceptionibus tertiam anne&erc poftumus ex Ari- 
Tcriia at ftotele libro de refpirationc capite i8.vbi ficjait: Generatio igiturcft 
ccptio. prima participatio vcgctatricis anim* cum calore. Vita vero eft tnora_> 

cius. Verum haec vitae figmficatio a priori non multum lecedit: nam eft 
ipfa arima> non quidem fimpiiciter accepta,prout indifferens ad animam 
feparatam, &c coniun&am, fed quatenus corpori copulara. 

Si corpus organicum in animae definitione pro materia, fimul & anima 
fumatur, vita in eadem definitione pro radicali, & fubftantiali accipi no 
poteft: nam corpus animatum non potentia , fed a&u includit aniruam_.: 
Proinde(potentia vitam habentis)idem eft, ac efle in potentia ad vitam., 
accidentalem, id eft, ad operationes vitales, ab anima vclut a prima radi¬ 
ce dimanantes. Veram iuxta alteram opinionem ,quae vult coipus in de- 
linitione aniro* idem efle ac materiam organizatam, & difpofitam tunu 
in temperamento, tum in reliquis ad animat receptionem ; vita non pro 
a&iombus» fed pro ipfa anima accipi debet *, ad cuius receptionem corpus 
organicum omnibus difpofitionibus ornatum > aptum eft atque complete 
idoneum ,• nondum tamen in potentia proxima ad operationes edendas; 
cum in potentia proxima tantum extet ad ipfam animam. Ergo in remo¬ 
ta tantum ad a&roncs. Iuxta vtramque igitur fuperius prolatam opinio¬ 
nem,fic vita in definitione anima: intciligi poteft. 

Poft veto definitionem anima:, vel in ipfius fine pofuit ha:c veiba Ati— 
ftotcles: Et talis plane corporis, vt partes ipfius fint inftrumenta : vt ofte- 
deret corpus naturale, de quo antea loquutus eft, quodque anima: fubie- 
dtumconftituit ,non dTe homogeneura, cuiufmodi funt elementa, lapi¬ 
des & fimilia \ fed corpus tantum organicum, & heterogeneum; cui ani¬ 
ma , vtpotc cundtis reliquis formis prarcellens, ad varias fundfioncs eden¬ 
das veluti compofiti compars annediirur. 

Aliam animae definitionem a pofteriori defumptam hoc modo propo- 
SccHndd-j nit Ariftot. eodem lib. l.dc anima c.i. Anima autem id eft • quo viuimus, 
anima defi & featimus A mouemur^& mtelligimus ptimb.Vt autem re<fte intelliga- 
nitio, tur haec definitio,in membrum nonnulla reuocanda ex eodem Ariftotele: 

Notum e fi lib. 1. Phy fic. ait, bifariam aliquid efle notius. Quaedam enim notiora fune 
aliquid du natura, nobis veto minus nou: alia vero e contra funt nobis notiora,fe» 
plicitcr. eundum naturam tamen minus nota; cuiufmodi funt ea qu$ fenfibus per- 
* * ' * ' cipiun- 




DE TACVLTATIB. ET ACTIONIB. \n 

cipiuntur,fiue corpora fcnfibilia. Idem Arift.lib. i.Pofter. c.7.cfocctali» .. 

quid tribus modis definiri, vel per formam folam, vel per materiam tantu , . 

vel pei vttamqnc caufam. Per materiam definitio fit, quando dicimus : f 1 * 1 ™ 1 tn 
domus eft compofitiim ex lignis, lapidibus, cactcrifque materia:, ex qua 
domus fit,partibus. Per folam formam definitio traditur hoc ritu: Ho- e r 

mo eft compofitu phy ficum,anima rationali praditu. Per vtramq; materia tntia * li «* 
fcilicet, fimul Sc fo rmam,definitio hac via traditur. Homo eft compofi- cttHr * 
cum phyficum corpore Sc anima rationali conftans. omnes definitio¬ 
nes eftentiales fimplicitcr dicuntur ; quia per partes eflcnriales > materiam 
Sc formam, traduntur. Definitiones vero quae per finalem, aut efficienr ^tcundut 
tem caufam defignantur, caufales appellantur. Per finalem fic: Domus snodus e P 
eft compofitum artificiale,fad:um ad coferuandum homine ab omni tem- CAH l a n s * 
porurn, latronum, animalium, Sc fimilium, iniurijs. Per efficientem vero 
Caufam fic: Erlipfis eft inreipofic o terrae inter Solem & Lunam. Teruo j^ybatur. 
adhuc modo definitiones defignantur per materiam Sc formam, Sc finale, !£ tr l\ us ™ 
aut efficientem fimul,vt: Homo eft compofitum phyficum corpore SC ani- 
ma rationali conftans ad Bcatitudmem deftinatum. aus * 

His praehabicis,oftedit Arift.in aftignanda anima: definitione,fe a notio- 
rib‘ nobis ad notiora natur^nobis vero ignota,puogrcftum:incipit n. a cor- r , 

pore animato,quod nobis cognitione confufa notiuseft qua a ia; quiato- Totum Ju4 
tu notius eft fua parce. Dicit igitur animatu ab inanimato, per vita differre, P? rt < 

Sc in eode corpore animato,quatuor effe viraiui operationi!, fiue vit$ gene- ttliS ' 
ra,quales funt vegccacio,fenfario,motus progreftiuus,& intellc&io. Vege- 
tatio,inquit,omni copetic viueti,& aliquado fola eft fine rcliquis,vt in pia- Quatuor 
tis:vegetari .n.eft ,a principio inrrinfeco nutriri, & augeri, per intuftiifce- •ffsrationet 
pcionemfciliccc. Ex his quatuor operationum generibus colligic idcm_, Vitales* 
Ariftoc. quatuor vitae gradus . Primus gradus vita: eft eorum viuentium, 
qua: folummodo ,nutriuntur&augentur ;cuiufmodi funt planta:. Sc- xH atuo * 
eundus gradus vita: eft ipforum viuentium, qua: piaecerquam quod vege- Suadus 
iantur,(enfu falcem taiftus praedica funt:cuiufmodi funt bruta omnia # quo- fl * • 
rum nonnulla loco non mouentur,cuiufmodi funt pifccs quidam marinis 
rupibus tenaciter haerentes, & tcftacco corpore a parte exteriori cooperti. 

Tertius gradus vitae eft eorum animalium, quae praeter vegetationem »& 
fenfum, motum obtinent progreftiuum e loco in locum: cuiufmodi fnne J 

perfe&iora animalia. Quartus vita: gradus eft illorum animalium ,qu* 
praeter vegetationem, fenfum,& motum progreftiuum, quartum habent 
Lis longeperferiorem ;Sc hic gradus intclligcndi vel ratiocinandi dicitur* 
quo, fupraomnia viuentia , nomofruirur. Cum fic animatum ab inani¬ 
mato per opus vitae ab anima,veluti a principio cffe&iuo procedes, diftin- 
guerec,& exinde quatuor viuentium genera propter quatuor diftin&as 
operationes coliigeret,animam,vt fupra, fic definit. Anima eft principium, *• T>eptn* 
quo viuimus,fentimus,& m«ueraur, & intelligirous primo. Pofuit au- an , ,m£ * 
tem particuiam(pnm6)vc oftendeiet nos per animam primo viuere,fecun- Particula» 
do vero per operationes vitales. In fine praefari cap. vifus eft per hanc de- p™™ 0 » 
finitionemdemonftuffeprimam,aiens: Animaaute id eft,quo viuimus,& p^tsieur* 
fentimus, Sc raouemur, Sc intelligimus primo. Ergo anima eft ratio quas¬ 
dam Sc forma corporis > fed non vt materia, Sc fubie&um. 

Ex hac Arift. doctrina fatis conftat animam efte formam,eamqne fub- Anima efi 
ftantialem; eam enim rationem appellauic Sc fpeciem: id a.quod in com- forma [ub~ 
■ofito ratio, & fpecies dicitur* nihil aliud eft ex omnium interpretum^ ffannalis! 

Ddd fen- 







Obtcttio. 


S*lnt io. 




594 . . I>* B ER SEX T 'V’S 

fenrentiavquam id , quodipfius efientiam conftiruit,ipfumquc tanquara 
fpecic diftinctumja reliquis omnibus efficit. Prarterea citatis duobus cap. 
fed pr^fertim primo-, yt animat eflenriatu erueret, clare prxfuppofuitdub- 
ftatiatnefle t.iplicem,materiain , ! crmam,& ex his ambabus compofitum. 
Ergo voluit Arift.animam no folum vegetante & fenfitiuam ede formam 
fuoftatialerocornpofiti organici,verum etiam animam rationalem. ii£quo 
n.iudicio ratione fornif fubftantialis tribus animabus conceffit,ciim ani¬ 
ma in vltima definitione expofuerit per id quo primo vinimus»fentintus» 
loco mouemtir& intelligimus.Sic.n.plat5 anima fmutur vegetatimyquod 
mitriatur,animalia fen(idua,quod varias fenfationes vi animat cdantffimi^ 
liter homo an ima rationali tanqua forma, quod ratiocinettu& intelligar. 

■ Nec obftat quod dicit Arift.cap. i.lib.i.de animatex. ir.vbi diuerfa? 
partes, fiue fpecies anim^diftinguens, ait, quafdam efie a corpore infe- 
parabiles ,’cuiufmodi funt anima vegetatiua 6c fenfiriua*„ qua? quidem.» 
ideo infeparabiles funt, quia funt adus corporis-, adus aurem infepaiabi- 
lis eft a corpore cuius eft adus. Intellediuam animam a corpore iepara- 
ri ftatuit, quia , inquit > nullius corporis eft adus. Vnde inferunt animam 
• rationalem non e Aeacium corporis r ;;adeoque nec formam. Sed , vt dixi, 
Jocus ille non obftat: quoniam Ariftoteles per diucrfas partes anima non 
intelligit fubiediuas, fiue fpecies animarum ,fed partes poteftatiuas, id 
. eft ,diuerfas anima potentias.Non negat ergo cit.-in loco Anft. animam* 
’ rationalem efieadumprimum,fiue formam-corporis organici ,‘iod fo- 
kimmodo cupit inteilcdum,atrrna? rationalis potentia, non inhaerere vili 
peculiari parti corporis , more potentiarum anima fenficiua?, qua pecu¬ 
liaria otga na in corpore afFedanr» vt in ijs fuas exerceant operationes: in- 
telledus autem pro fubiedo habet ipfam animam, vt patet in anima ie- 
pavata, cui ranquam fubiedo haret inteiledaas, Sic Ariftotefem inter¬ 
pretatur i. Thornas,alijque quamplurimi Authoresgraues. Et textu* 
Ip(e citatus nullam aliam fignificationem habere videtur. Polito tamen» 
•quod Ariftotelesvellet animam rationalem non efie adum corporis,quii 
a corpore feparahilis eft, non proinde fibi contradicererquoniam verif- 
fimura eft animam rationalem non efie.adum corporis more reliquarum 
animarum, vegetatiua? 8c fenfitiua?, quae fine fui corruptione ne unquam 
a corporibus feparantur. Anima vero rationalis faparatur, fcorfimque 
forma ap -' fine corporis adminiculo exiftere poteft: femper tamen poft ipfam fepa- 
titudinai rationem, aptitudinemde refpedum ad corpus fuam comparterr» obfer- 
uat-,ita vt ex fe femper idonea fit ad idem cerpusjdummododebitisdifpo— 
fitionibus affeftum fuerit, informandum. 

Cit.cap. i.lib.a.de anima mamfefte oftendit animam omnem efie fub- 
ftantiam, & adum fine formam. Poftquam autem tex.i.fubftanriam gev 
nus quondam entis in materiam ,formanr, & compofitum diuffitrVaif» 
materiam efie potentiam, formam vero adum. Adum rurfiisduplicent 
ponit: vnus eft vt fcientia ,& anima fic fe habet jquia vt icrentiafpecu- 
lationem antecedit,fic adus primus,id eft anima, adus fecundos ,id eft 
operationes, vt textu 6. diferte exponit. Alter adus fecundus appellatur, 
quia a primo,dum operatur,emanat, textu j.corpora maxime fubftantias 
efie docet,eaque in ea qua? vitaro habent, & in ea qua? non habent diftin- 
guit. Vitam a.dicimus, inquit, qua? per ipfum fir »aIirionem, aiigmen- 
tationem, & diminutionem. Quare omne corpus natutale participans 
vita, fubftamiaem: Subftantua, fic, vtcompo lita. Tex. 4. fetjtienti h.vc 
* ^ * ha- 


\Anima fc~ 
parata e(t 


ter • 

Omnis ani 
ma e (i au 9 
& forma-> 
fvlftantia- 
lis . 


DE FACVLTAT. ET ACTIONIB. 

habet. Necelle.eft ergo animam fubftantiam elfe ficut forma m cbrporis 
naturalis potentia virara habcntis.Tcx.j.air;Subftantia a.adus, hu:ufmo- 
di igitur corporis aliius* Tcx. 7. Si a.aliquid cernuae in omni anima opor¬ 
tet dicere, erit vtique primus adus corporis naturalis,-nftrumctvtalis Tcx. 
8. Vniuerfaliter igitur didam eft quid fit anima: fub&antia enim eft qux 
fecundum rationem, hoc a.eft ,quod quid erat efle huiufmodi corporis. 
His declarat Arift. fc anima in communi, prout tres animae fpecies com¬ 
prehendit , definiuiflfc , & omnem animam eiTe fubftantia & adum pri¬ 
mum , fiue formam corporis i Omne enim corpus Phyficum materia con¬ 
flat & forma fubftantiali. Nam omne corpus Phyficum >& naturale, eft 
fubftantia compofita. Ergo & homo. 


CA 7 V T tl. 


Quotuplex eft anima, . 

. : j: .i c\ t >« ' .••• • • p* *» '-.**<• !-*< -'• 'i 

A Rift.libr. l.de animacap^.trcs animarum fpecies ftatuit, quatuot Numerut 
gradus animatorum'* & Quinque genera potentiarum. AnimaJ Animarum* 
igitur in vniuerftim in tres fpecies, a quibus rcaliter non diftina animatoru > 
guitur , fepararur. Vna,caqUc ordine prima, vegetatiua dicitur» qui & petetia* 
plantis ineft. Secunda fenfitiua, qu* animalibus. Tertia rationalis qu$ rum, 
homini. Vegetatiuam in plantis non admittebant Stoici, referente Plu- 
tar.lib.f.de Placitis Phylofophorumcap.itJ. quia piant* appetitu carenti 
Sed plurimum dccipiuntur,cum manifefte generentur, augeantur, nu- 
trianturque piant*, qu* ideo e terra euUlf* arefcunr >& moriuntur. Sa- FUntdvi* 
ci*fcriptur* authoritas hancfewentiam confirmat. Prima enim ad Co- aunt. 
linthios i f.ait Paulus Quod feminas non viuificatur, nifi prius moria- • .t 

tur. Et loaunis i i.Nifi granum frumenti cadens in terram mortuum lue*- * < 

iit , &c. Plato in Tim*o,tefte Thcdoreto lib.^. de curandis Gr*cis affe- Quifl:*— 
dionibus, ex aduerfo air, plantas non folum viueie, (ed infuper fentire’? tuunt pia* 
obeufum tamen & dormientem fenfum refpedu animalium habet. Narfi tas fentire , 
h*c acutiori vigilantiquc fenfu pr*dita funr. Magis adhuc liberalitev Cr tntelli- 
pr*ter vitam & fenfum , mentem leu intelledum illis concedunt Empc- gere. 
doclcs, Democrirus, & Anaxagoras * vt lib.de plantis c. r. habetur. Ra¬ 
tio Platonis eft, quia piant* videntur bonos fuccos feligere, & attrahere'» 
ptauos vero refpuere. Rurfus qu*dam arbores frudum nuli um reddunt \ 
ni fefe inftar maris &c fosmin* proxime falcem refpiciant. Pythagorici 
addunt quafdam arbores pundas, vel fciflas lachrynus propter dolorem - 
illatura etfundere. Mamch^i pr*tcr fenfum rationalem animam plantis , 

concedebant ,*vtteftatur Sand.Auguft.lib.de h*refibus Manrch*orurru 
h*refi qtf.hano opinionem ille impugnat libro i de moribus. Maciitharo-- 
rum c.17. eamque rufticanam impietatem appellat lib. de quantitate ani¬ 
lia* cap. $f. - • ■ ' *-■ " > 

Relata quidem fententia nulli innititur fundamento ; Sc experienti* ad- Ttrflrimu- 
uerfatur. Nam arbores,qu*uis piant* re aliquaacuta pund*,aut tur tribue-- 
fcifi* nullum edunt doloris fenfum ^ ciim tamen imperfedifinna anima- tesferijum,* 
lia, qu* motu progrdfiuo earenr, &: dilatationis, ac coritradionis tantum plantts. 
motu gaudent ,punda >doloris fenfum prodant *vt videre licet in ipoi.- 
’ *r.« D d d 1 gia. 


%Otyhpa 

quid, 

fropter an 
tipathiam 
•viti Lau¬ 
rus & bra 
fi" nocet. 


CbitCho. 


Solutio, 


Tria dan¬ 
tur anima» 
tum gene¬ 
ra. 


Motus pro 
gre(fintt s 

quando fit. 


j 9 S LIBER SE X T V S 

gia, oftreis, alijfque imperfe&ioribus animalibus; quae Zoophyt*, quafi 
anitiuloplantx,appellantuf. Somno rurfus & vigilia carent. l J atet ergo 

f >lantas ienfu carere, & fola frui anima vegetatiua di&a: qua: cum vita- 
em edat a&ionem,potentiam habet attrahendi familiare* vtilefque fuc- 
cos, cum quibus fympathiam habet, & reijcicndi alienos tanquam inuti¬ 
les, inconuenientefque. Propter quandam pariter fympathiam, non prop- 
ter fenfum vlium aut rationem, quadam planta: (ibi vicina: inftar maris 
&faemina:» quam a fediffirae melius nafcuntur. Hxc anima vegetatiua-# 
fola atque fepararaa reliquis animabus in plantis re peritur >fic uti fenfi- 
tiua fola in animalibus ; & rationalis fola in hominibus. 

Cxterum ficuti duas tantum animas fenfitiuam Sc rationalem admifc- 
runt Stoici, quatuor animarum genera concedunt Caietanus Sc ALgidius: 
quia inquiunt ,cum animatum peranimam tale conftituatur, sc ex Arift. 
quatuor dentur animatorum gradus :, hinc neceifario inferenda quatuor 
animarum genera. 

Sed non erit d iflficilc his authoribus refpondere. Libenter enim con¬ 
cedimus animatum per animam conftitui. Negamus tamen allatam pari¬ 
tatem, qiue fuhb danda efle quatuor genei a animarum, eo quod Atiftot. 

S uatuor animatorum concederet; difpar enimvrrobique eft ratio: quonia 
luerfimode conftituuntur ab Arift. tria genera animarum,& quatuor gc- 
neia animatorum. Nam animarum genera ex ipfa primaria Sc radicali ani- 
eflentia in ordine ad fuas operationes,ad ternarium numerum reducit: 
animatorum vero genera fiue gradus viuenum ex ordine quodam ad ip- 
famer Xubfc&a flue animata, in quibus feorfim vitales gradus elucent. 
Genera itaq;animarum defumuntura diuerfis operandi radicibus «quibus 
omnis anima fuasexerit vires. Quare cum anima tribus foluinodo modis 
gcneral bus fcu vniucrfahbus,dici pofiit vitalium operationum radix, tria 
tantum conftitui debent animarum genera. Primus modus eft:, quo ani¬ 
ma fublimioii operanoneiquia vitah,quam inanimara,minoti tame cogni¬ 
tione quam reliqua viuentia, fuos producit cfFcdus: Sc fic anima per mo¬ 
dum naturae eft principium per fe conftiturum ad multiplicandum >con- 
feiuandutn>& augendum. Multiplicat enim generando fibi fimile. Illud 
fimile vitale per generationem produ<ftum,nutritione conferuatur: idem- 
que tandem vitale augmentatione augetur. Anima igitur illa, quae gene * 
lationis ,nutiitionis>& augmentationis principium eft radicale, dicetur 
primutr genus animae,quae communiter vegetatiua appellatur. Anima a. , 
quae eft radicale atque internum principium operationum vitaliumcunu 
quadam lmpeifedta cognitione, fecundum animae genus conftituit; Sc ta¬ 
lis anima fenfttiua dicitnr, Sc aliquo modo cognofcens ,licet impcrfe&e • 
Cognitionem quidem habet fufticientem, vt inde appetitus fenfitious ex¬ 
citetur ad bonum aliquod acquirendum; rurfus mediante tali cognitione» 

Sc appetitu fenfitiuo fit motus progteffiuus, aut faltem dilatationis, ad bo¬ 
ni defiderati acquifitionem. Tertium anima: genus conftituit internum^ 
illud, atque radicale principium vitalis operanonis»qua: fe habet ad modu 
perfecte cognitionis non elicitae ope organi corporei,fed immediate ab ip¬ 
fa anima, quae rationalis dicirut; quaeque in folis hominibus repemur i 
ficuti fenfuiua inanimalibus, & vegeeatiua in plantis . Vegetatiua ,ani- 
ma,inquit Ariftotel.cap.j.libri fecundi dcanima ,fehabcc ad fcnfitiua, 
co modo quo trigonus fiue triangularis figura fe habet ad tetragonum fiue 
quadrangularem^ fenfttiua ad rationalem ficuti tetragonus ad pentago* 

oum 





DE FACVLTATIB. ET ACTIONIS. jjj 

num fiue figuram quinquangularem. Namvt trigonus virtualiterin te- Vcgitati- 
tragonocontinetur,ficfimilitcr vegctatiuain fenfitiua. Etquemadmo- ua anima 
dum cetragonus virtualitcrin pentagono,itafenfitiuain rationali. Licet quaternis 
enim fenfitiua vegetatiuam fub fe non contineat,quatenus vegetatiua ge- genus ani- 
nusdiftin&um animxconftituit,& in plantis tantum repetitur, quiata- ma confli- 
tuen fenfitiua nobiliori quodam modo generationem,nutritionem,& aug- tuit , nuiii 
mentationem efficit, ficuti rationalis etiam nobiliori quodam modo ani- Jul/eji, 
tuae vegetatiua:, fimul & fenfitiua: opera-,Sefitiua anima vegetatiua anima, 

&c rationalis vtramque continere dicuntur; quamuis ipfx potentix vege» 
tandi, fentiendi & raciocinandi vere interfe diftinguantut. Diftra&i in¬ 
ter fc funt authorei de modo quo fenfitiua vegetatiuam continet, & ratio¬ 
nalis gradum vegetatiuum, fimul Sc fenfitiuum: nam Iauellus lib. a. do 
Anima. Caietanus i.part. q.7f.art.4. D.Thomas i.p.q.7t,.art.4.viden¬ 
tur velle gradum vegetatiuum in fcnfitiuo virtualiter atque eminenter ta- 
tum contineri; quia aliquid contineri eminenter eft polle ab alio agento Diutrft 

perferiori produci ; quo modo lux dicitur continere in fc calorem emine- 9 pj n i 0 ntsi 
ter»quia per aliquod efie perfe&ius ,& diuerfx rationis a calore, quod in mo a$ 

fc habet, calorem producere poreft aeque bene, aut multo nobilius quam-, pe fle— 

calor ignis calorem igneum. Alij vero exiftimant pofteriores animas prio- ^ tres an i» 
tum gradus formaliter continere: Nam aliquid continere formalitcr, ni- priores 
hil aliud eft, quam in fe habere efie eiufdem rationis formaliter cum'cf- 
le rei produdx, vel faltem fimiles operationes prxftai e: V. g. calor pro¬ 
ducens alterum calorem, dicitur formaliter continere illum alterum, quia 
funt confimilis eflentix & rationis ipfi duo calores: vnde eode modo fua* 
edunt adiones. Nonnulli putant animam fenfitiuam»gradum vegetandi» 
atque ipfam animam vegetatiuam continere tum formaliter, tum eminen¬ 
ter : pariter animam rationalem gradum vegetatiuum, fimul Si fenfitiuu» 
atque vtramque animam, vegetatiuam (cilicct& fenfitiuam: ita vt anima 
rationalis fit anima vegetatiua, & fenfitiua, non folum eminenter, fed 
infuper formaliter,quoniam faltem xque bene illarum adiones producit 
ac ipfxmet. Sed de his fufius in lib. de anima. 

Nuncfciendum Anftotclem aliter inftituifle quatuor animatorum fiue 
viuentium gradus; nam ex ordine ad ipla fubieda animara didum numc- n * 9 / l M * 
rum quaternarium deduxit. Cum ergo animaduerteret, quatuor efie ani- tMer ***** 
tnata, in quibus diuerfx potentix vitales fcorfim reperiuntur, quatuor di- fumgra—. 
(tinxit viuentium gradus, licet animarum tria tantum extern genera, qux Aps 
quidem ,vt paulo ante protuli, exfolaratione eflentiali& radicali qua-, *H*nttir , 
fuas edunt operationes colliguntur. Hi vero quatuor vi tx gradus in or¬ 
dine addiuerfa fubieda,fimul& diuerfas operationes vitales quas indi- 
uerfis fubiedis producunt. Primus ergo vitx, fiue animatorum, fiue vi¬ 
uentium gradus eft ille in quo tantuui vegetatiux potentix,fine fenficiuis 
& intelicdiua, reperiuntur. Sccundusgraduseft lllcqui fenfitiuusdici¬ 
tur, Si hunc continent animata illa in quibus fenfitiua fimul Si appetitiua 
potentix, abfque loco motiua > infunt • Viucntia impcrfe&a, cuiufmodi 
funt Zoophytx, dicuntur habere hunc gradum fenfitiuum,a quo dux po¬ 
tentix vitales , fenfitiua fimul & appetitiua emanant. Et quoniam hx dn$ 
potentix in eodem gradu fcnfitiuo coniunguntur, appetitiua nouum vitx 
gradum non denotar ,* fed ad eundem gradum fenfitiuum pertinet. Quod 
probat Ariftot. citat, cap. 5. lib. 2, de anima, poftquam appetitus diuifio- jlr>peut%s 
■liem prxroifit, Appetitus in tationalera Si fenfitiuum arftinguituc. Ka- ^ t i (xg Q x 

tiona- 


j 9 8 LIBER SEXTVS . 

Appetitum nonalis appetitus eft ille qui cognitionem mcellecttis confequitur. Appe- 
femper pra titus fenfitiuus eft ille quifenfus cognitionem . Omnis porro appetitus 
cedit co^ni cognitionem aliquam femper fcquitur. Nam appetitus in fc eft potentia 
tio. vitaliscarca qux per quendam inclinationis modum in bonum totaliter 

Quid appe fertur. Quod fieri nequit,quin ei prius proponatur idem bonum a poten- 
tttus. tia cognofcente: Et fi talis prxcedens cognitio tale bonum reprxfentans 
Appeti tus fuerit intelleftiua, appetitus confequcns rationalis, fiue voluntas nomina- 
fenfitiuus tur: Si vero praecedens cognitio fit fenfitiua , appetitus confequcns fenfi- 
duplext co- tiuus appellatur» qui necetlario cum potentia fenfitiua copulatur: Vndc-» 
ciipifcibilis ad gradum vit z fenfitiuac pertinet.. Hic appetitus duas habet partes, con« 
& irafeibi cupifcibile fciiicct & irafeibilem: per.concupifcibilem in bonum tendere 
lis. dicitur »ipfumque amplediitur: per irafeibilem omnia remouet impedi¬ 

menta qux fefe in profequutione talis boni offerunt: Bonum illud vtplu- 
rimum confifiit in alimentis Zt Venere. 

Appetitus His prarfuppofitis duplici argumento probat Aiift.appetiti jum ncccf- 
fenfui an - fano cum fenfitiuo copulari. Primum argumentum eft ; Omue fenfici- 
nexiis ejl. uum , vt minimum, fenfu tadtus fruitur , etiamfi exteris fenfibus careat. 

Sed fenfumtadfusex nccellitatecoiequiturappeticus.Eigoineode gradu 
: fentiendi potentia fenfitiua >&potentia appetitiua copulantur. Maiorab 
illo probatur rei naturam declaradotOmni viuenti ad fux v itx confcrua- 
tionem,alimentum eft necefTanum.Quarc cum omne fenfitiuum vinac,&: 
in omnibus fuis operationibus ipfolenfu ducatur * ncceftario debet co- 
gnqfcere acq,-dif cernere appropriatum arq; congruum alimentum , vtip- 
fiim in fui vfum reponere poific. Sed folo fenfu tadtus tale conueniens 
alimentum ab inconuenienci difeemit. Ergo neceflfarid omne fenfitiuum 
fenfu tadtus faltem pollet; qai propter conuenientis alimenti cognitione, 
fenfus alimenti dicitur. Minorem etiam probat Arift. quia tangendo, vt 
experientia patet, dolonem perfentimus aut voluptatem, qui quidem funt 
avSbus appetitus* Quare appetitus neceftaribcum fenfu conncdtitur.Quod 
ykeriusprobat, quia qualitates prima: dc propri^ alimenti funt calidiras » 
frigiditas,humiditas,ficcitas, tk quasdam qualitates fecundae, funtq; obie? 
dta fenfus tadtus. Ergo a tadlu coucniens alimentum ab incogruo difeer- 
; nitur. Guftus enim ipfe radius quidam eft ex Arift.fentenria. Secundum 
Sapor a.v- Arift. argumentum eft de eodem alimento.Quibus congruit alimenti a£- 
nXt, qttoddd fumprivfus,ijfdemconuenitfemcs atque fms,quae circa idem alimen- 
tfoanfybi- tum ver fanturErgo omni animali jnfirx funt a natura fames ficis , ad 
iiwtsfxrftt' dui coiiferuattonem,'quia ipforumfubftantiam calor ipfenatiuus perpe- 
a. Cr fitis tuo depopulatur: fames a. eft appetitus cibivfitis vero appetitus potus: 
toncupifce- quocirca omni aninuli ineft a natura appetitus: atque adeo appctitiuum 
tia: &fa- a fenfitiuo alium gradum viuentis diftindtum non conftituit. 
mes quid* * Tertius animatoru fiue viuctnium gradus eft ille,qui vitra vegetatione, 
ealtdi & fenfum & appetitum, in quibufdam animalibus potentiam producit pro* 
fieci : fitis gieftiuam, fiue loco motiuamdidtam, qua poflunt ad nutum animaliju 
a.frigidi & fete,e loco in locum impellere. Et huiufmodi potentia in animalibus £o- 
humid : fa - lummodb perfeci is, Zoophytis, quae motu dilatationis folummodo & co- 
forv.vtco tradiionis monentur, numme, repentur. 

dimentum Quartus gradus vitae, fiucviuencium, fiue animatorum, eft eorumani- 

quoddant. maliura ,quae vitra prardidtos gradus, gradum habent mtellediiuum, quo 
Anft.cit.c. difeurritur & intelligitur: & ad hunc gradum pertinent homines, vt lo¬ 
quitur Arift. ac infuper fi quid eft aliud altius ,aut melius homine : haec 

viti- 


DE FACVLTATIB. ET ACTIONIB. i99 

vldrna verba addidit Adftoteles in. gratiam quorundatn veterum exifti- 
mantium coelos ede animatos >& intelhgcnrias, fiue angelos corporea 
praelitos efie. „ - > ■ . •>. • .«*> . 

Tribus generibus animiru,^ quatuor ani mato/ii pnecognids, non erit 
arduum ex eod. Arilt.lib.2.de anima, c.?-quinqi potentiam vitaliu genera 
feriatim deducere i vc fic praecipua fundament^rotius dodtr nar de facul¬ 
tatibus^ actionibus ftabiliatuf.DiuifiO haec pdtintiarfi ex eodenr,vel di- 
uerfi? modo operandi defumitur: quxcunq;ergo potetia: eundem operadi 
modu habent^yndi^eim^ pernis potenc(arumcontUmunt.Scd quinq; te¬ 
peri untur diuerd modfbpeYadi toraies pocennaiitvifalru. Erigo quinq,- ta- 
tu genera potentiarfr,ad quae omnes fpecies reducuntur, admittenda funt. 
Prima ergo potetia eiic vegeijyiqa^w^ QUiRes Species ad eunde tendunt 
finem,produdHonera &: eonferuationernindiuidui. Eundem hae opimes 
babenr operandi modum.* nam gencratny,nutrix, & audhix eodem mo¬ 
do , id eft, fine vlla cognitione, moreferme rerum inanimatarum agunt. 
Secundum genus potentiarum conftituunt omnes potenti^ fenfitiue,quia 
in modo operandi cum quadam imperfe&a cognitione,mediantibus qui- 
bufdam fpeciebus intentionalibus, quas ab obie&is recipiunt, vt ad ope*, 
randum incitentur,conueniunt. Tertium.genus potentiarum eft appeti- 
tiuapotentia >quaequanquam Xenfiduae copulata fit,diuerfum ramcn_» 
omwinooperandi modum a ienfiti.ua habet j qui 3 h.TC cognofcitma eft; 
adeoque operatur per modu attrahendi ad fe, obie^lum Tappetitiua ve¬ 
ro e contra,non eftcognofcitiua,&inbonumfenfibileinclinat fertur- 
ue > ita vt ab hoc attrahatur, non hoc ab illa. Ergo potentia appetitiutu» 
fenfibili annexa.eft quid diftindtum ab eadem potentia fenfidua fimplici- 
terdiCta, Caeteruna quoniam appetitus fcnfieiirus., & appetitus rationalis 
eodem modo in bonum, ille praecedente cognitione fenfus,hic praece¬ 
dente cognitione intellectus, feruntur, & inclinant,idem genus poten¬ 
tiarum vitalium conftituent. Quartum genus potentiarum, c«snftituit 
potentia loco mociua quae diuerfum habet operandi modum, tum a pro¬ 
cedentibus , tum ab iplo mrelledtu. Nam motrix facultas membra cor¬ 
poris animae auxilio non mouewufi procedentibus fenfidua 6 c appednua 
qua: ad motum animal concitare videntur . Quintum tandem vitalium^ 
potentiarum genus conftituit potentia intellediua, quae quarauis in co¬ 
gnitione' cum fenfitiua conuenire videatur, diuerfum tamen habet ope¬ 
randi modum j quia non eft potentia organica. Praeterea cognitio fenfi¬ 
tiua fit mediantibus fpeciebus materialibus,& corporeis,quibus nihil 
ipirituale,aut vniuerlalepercipit, fed res folummodoj lingulares atq; 
fenfibrles. Intelle&us vero folus fpiritalium rerum cognitionem acqui¬ 
rit > vniuerfaliaque ad (ciendarum contemplationem jneceflaria mura fa- 
gacitate efformat. Eftq; ideo intellectus & non fenfus fcientiarum capax. 
Kede ergo anima rationalis huius potentiae fpimalis fnUie&ibindiuifi- 
bilis & immortalis comuniter dicicur,.quidqujd dixemiCremonmus, qui 
longe ab hac vetitate,quam fides confirmati Adftoteles!docuit •, derado 
perfuadet, deflexit. Clare quidem eanua materialibus, an imabus vegeta¬ 
ti ua, & fenficma,e potentia materiae edu&is,ddtmgmt Arift.Ub,2.de ge- 
ner.aniroaliumcap.j.his verbis. Reitat igitur,vt mens fola extrinfeeus 
accedat,eaquefoUdminafit:Nihil enim cutii cius atftione communi¬ 
cat a&io corporalis. Cum cuidam iuueni Philofopha magis loquaci, 5 c 
garrulo quam erudito hanc do&riiwn opponerem ^fingebat Arift. nono 

de 


Dant ur 
quinque ge 
ner a \ cten* 
tiarutn• 

b i 


Senfus fpi- 
rttalia , nec 
vniuerfalut 
percipit*^ 


jhi wui ra 
nonalis eft 
indiuifibi - 
lisifpinta- 
lis it et a in 
roto cor por¬ 
re i& tota 
in qualibet 
eius parte. 


Synonima 

Trima opi- 
nio negata 
nimd habe 
re faculta- 
tes » ni— 
fi nomine fa 
(e Mfti ti¬ 
tias. 


Secmdo-j 
Opimo con¬ 
sedit difti- 
flitne for¬ 
malem i. 


!. Ratio, 


i. Ratio* 


400 LIBER SEXTVS 

de anima feci de Deo loquutum fuifle. Verum in hoc, vt in ali js multis 
fuam infeitiam demonftrauit: nec Atiftotclem (edulo perlegit, qui poft- 
quam de regetatiua Sc fcnfitiua anima difleruit, te lata, ver&a ftatim pro- 
c«lit»non de alia anima quam rationali. 

C A TV T III ; 

De facultatibus invniuerfum, 

M irat extant varietates opinionum de anime facultatibus fiue pqten* 
tijs,fiue potcftatibus,.fiuc virtutibus» fiuc viribus. Quonianu 
quorundam opinio eft, nullam dari potentiam > Ime facultatem-» 
anima: ab ipfamec anima difti:i<ftam; fed id quod potentiam vocamus cf- 
fe ipfam animam»pcout hoc vel illo modo agit: v.g.anima dicitur intel¬ 
lectus »quatenus mrelligit; voluntas prout vulr: appetitus prout appetit: 
auditus prout audit ; Sc fic dc reliquis facultatibus dicendum. Ita Grcgo- 
rius in i.diftin£t.$.q.ii.art.3.0chanus diftind.i<j.q.i4.&: atf.Gabriel ibi¬ 
dem quaeft. vnica art. i.concl. i. Mar filius q.7.art.3.Bundanus c.j.lib. i.de 
anin;a.q.t».Saxonia hb.t.de anima q.dc diftin&ione potentiaium animar * 
Sc vniuerfafcie nominalium fchela. 

Scotusin i.diftind. 16. quajft. vnica. S. Bonauenturain i.diftind. 3. 
q.j.Henriqucsquodlibetto x. q. 13. Thomas de Garuio in fumma tradi, 
j.q. 1. art. 3. alijque nonnulli credunt potentias ab anima non diftingui 
rcaiiter, fed fohnalitcr. Putant enim tum hi, tum prarccdentis opinionis 
authores , animam nullis egere fuperadditis accidentibus ad fuas vitales 
adiones edendas. Omnes fuam opinionem probant authoritate Ariftot. 
qui lib. 1. de anima» cap. z. animam ab effedibus definiuir» aiens»ipfam 
animam effc principium quo viuimus, fentimus»mouemur, Sc intclligi- 
mus. His enim verbis oftendit animam per fuam naturam & efientiaim, 
ede pratdidarum operationum immediatum principium; abfque eo quod 
inter animam & praedidas adiones accidentia intercedant vlla, tanquam 
noua adminicula, ad prjefatas adiones complete edendas. Ab Ariftot.ne 
latum quidem vnguem recedit S. Auguftin. lib. 10.de Tr 7 nk,cap. 11. vbi 
memoriam, intclligentiam, Sc volutatem cite vnicam tantum V^tam, Sc no 
tres vitas, Sc vnam mentem, non tres mentes docet; quafi diceret relata»» 
omnia effe ipfam animam rationalem, Lib. de fpiritu Sc anima.c. 10. hanc 
do&rinam fic exprefiit: Dicitur anima dum vegetat ,fpiritus dyha contem¬ 
platur: fenfus dum fentit j animus dum fapit; dum imeliigft, mens : dum 
difeemit» ratio: dum recordatur, memoria: dum vult, voluntas. lfta ta¬ 
men non differunt in fubftantia,quemadmodum in nominibus. Quoniam 
omnia ifta vna anima eft» proprietates quidem diuerfie , fed effentia vn&_». 
S. Bcrnard. trad. de interior, domo c. 67. ait intellectum, voluntatem, Sc 
memoriam effe vnam animam ,non fccus ac Pater, filius, Sc Spiritus San- 
dus lunt vnus Deus • 

Ratione fuas opiniones praefati omnes authores probant. Primb, fi fa¬ 
cultates ab anima diftinguerentur, entia fine neceffitate multiplicarentur, 
quod eft abfurdum. Secundo, materia per fuam puram potentiam nullo 
intercedente accidente fufficiens eft ad receptionem format. Ergo anima 

qu* 






DE FACVLTATIB. ET ACTIONIB. 40* 

<jux forma eft >fufficienter fefola fuas producet opeiadunes . Tertio ,ex 3. Rati*. 
«pinione eorum qui potentias realiter ab anima diftingui confitentur, ex- 
dem potentiae ab anima tanquam a principio efficiente proxime & natura¬ 
liter emanant per quandam a&ioncm, cum cdudtio actio quaedam fit, ad 
quam anima non folum palliue, verum etiam a&iue concurrit. Ergo pari¬ 
ter anima per fuam fubftantiam, & immediate alias fuas actiones elicere^ 
poterit abiqueaduentitijs accidentibus,canquam adminiculis . Quarto, fi 
darentur potentiae realiter ab anima diftin&x , pofient feparatim ab anima 4* Ratito 
conferuari >fuafque edere asiones ;$c fic intellectus feiundlin? intdligc- 
ret, voluntas vellet. Quinto,forma fubftantialis generantis e(t principium 
immediatum generationis. Ergo poterit efie principium immediatum nu- f* RatiOo 
tritionis jcum nutritio fit peculiaris generatio. 

Tertia tamen opinio binis propofitis aduerfatur; nam facultares fiue po¬ 
tentias anima?ab eadem anima , & a fc inuicetn diftin&is admittit. Ita_> 
Lombardus in r. diftindl.3. S. Thomas r. p. q. 77. art t. qui non foliim in 
anima, fcd in Angelis id verum efie affirmat q. {4. art. 3. Alenfis z.p.q. 
membro z. Alberr. Magn. in i.diftinCt. 3. art. vlt. &c lib. 1. de anima q. 7. 

Iandunus quxft. 9, Hcnricus quodlibet. 1. q. 9, Capreolus in r. diftinCt. 

3. q.;. art, 1. Marfilius Ficinus lib, 10.de Theolog. Piat, in Tymxo . Pro¬ 
batur hrc fententia ex Anft.Iib. -i.de anima tex. 11. vbi exprefse protulit 
intclleCtum qui eft anima? porenna, non efie aCtum,fiue formam corporis: 
imo ait, inte ! ’eitum non informare ipfum corpus, nec vllam eius partem. 

Ergo voluit Ariftot. inrelleCtum diftingui realiter ab anima. Cxtcroquin 
ciim anima fit aCtus corporis organici, vc ipfe ftatuir lib. 1. de anima c. r. 
intelle&us fimiliter,fi cum anima identificarctur,A: folo nomine ab ea dif¬ 
ferret. Hanc doCtrinam confirmat idem Arift. lib. 1 .Ethic. c.6. vbi ha?c 
habet rQuemadmodu incorpore eftvifus, fic in animaeft mens,<k aliud 
ficut m alio. Vulr emm mentem fiue intelledlum ab anima diftingui eo¬ 
dem modo, quo vifus a corpore. Sed vifus a corpore diftinguicur reali¬ 
ter . Ergo & mens ab anima . 

Duo prxfupponunt authores huius fententix, primum quod naturalis 
potentia operatnia alicuius aclus po litur m fecunda fpccie .qualitatis; vt 
cap.de qualitate docet Anftoc. Secundum quod prxfupponunt eft, quod 
potentia? furaunt fuam fpeciem ab actibus, id eft, per ordinem ad illos a* 

Cius diuerfasfpecics conftiruunr, teftc Ariftot. lib. z. de anima c. 3, quod 
etiam manifefte pacer, quia porentix fiue facultates per fe prifnb ad a< 5 lus, 
tanquam ad finem ordinantur: nam ad hos actus eliciendos A natura re¬ 
bus conccfix funt. Ergo talem habent naturam porentix, qualem .habet 
a&u*. His prxfuppoficis ratione fuam fencentiam probanr. 

Primo: Porentix virales, vt nutritiua,fenfitma,& rationalis, funt ope- 
ratiux alicuius actus, vitalis fcihcer operationis. Ergo ponuntur in fe- Rattottts 
eunda fpecie qualirans 3 Atque adeo funt realia accidentia animae fuper-- P r0 tertts 
addita; & ab anima ,qux fubftantia eft, penitus diftin&a. Secundo,pa- fcntentU, 
tet potentiarum diftindtio ab anima rationali; qux, quia lubftantia fpiri- 
tualiswdentificari nequit cum organicis 8 c materialibus potecijs; cuiulrr.o- 
di funt potentix fenfitiux,& fenfationes in homine: quxorganis peculia¬ 
ribus corporis immerfx funt, vt vifus oculis , auditus auribus: ideoque-# • 
ipfarum potentiarum operationes fiunt mediantibus fpeciebus corporeis 
a fpeciebus fenfibilibus produdtis in ijfdem potetijs,qux cafdem recip ur. 

Ergo potentix illae^corporex ab inrellettu, qui potentia incorporea eft 

Eee ciufdem 



Anima-> 
immediate 
concurrit 
ad effettum 
producen¬ 
dum. 


Tc tenti a 
per aUione 
di f! in clam 
a genera — 
r sone & 
creatione 
educuntur. 


3 . Solutio » 


i. Solutio. 


401 LIBER SEXTVS 

eiivfcfemanima: rationalis , ficuti [voluntas, realitcr diftingunntur. Ergo, 
realiter ab anima . Si enim identificarentur cum anima, fimiliter cum in-, 
telle&u 6 c voluntate . Sed hoc eff falfum. Ikgo diffinguuntur. Tertio; 
Omnes fubftantia: corporea: potentijs fuperadditis >qua: accidentia funt 
•aliter ab ipfis diftin&a, vt fuas edant operationes,egcnr;vt videre eff in_, 

. dis,elementis,■&mixtisquibufuis. Ergoquodiusmixtum animatum 
peculiaribus potentijs tanquam accidentibus fuperadditis eget j ciim qua:- 
libet anima , etiam rationalis, fit forma corporis.. 

H.rc vltima lententia nobis fummopere placet > nifi in hoc , quod po¬ 
tentias tanquam accidentia fuperaddi credat, vt immediate ab his, in vir¬ 
tute tamen anima:,vel compofiti, omnis effectus etiam fubftantificus pro¬ 
ducatur : mediate vero Sc impioprie ab ipfa anima, aut corapofito. Exi- 
ffimo enim potentias fuo modo 8 c minus praecipue concurrere ad produ¬ 
ctionem effeduum ; anima tamen, aut fuppofitum etiam immediate con- 
curreie ad produ&ionem eiufdem effectus, qmaanima,aut fuppofitum-. 
per fe & immediate producit lpfas potentias, qme quidam effectus eius 
funt. Ergo fimiliter ad aliosquofuis effeCtus producendos concurret. Nec 
valet quod aliqui dicunt, anima: potentias per veram actionem non edu¬ 
ci j feti per veram refulrantiam ex generatione, aut creatione: Quoniam 
rcuera anima per veram adtionem a corporis gefierat-ipne,aut animi crea¬ 
tione diffindam, fuas producit potentias , pafiionefque j quia ab aniiiuu 
aut eompofitoproducuntur efficienter. Ergo per veram adionem . Sunt 
autem potentia: effedus compofiti,aur anima’. Effectus vero noi? nili me¬ 
diante adione communiter producuntur. Ergo potentia’ anima: non per 
sefuhantiam, fed per veram adi onem eduda’ funt. 

Vtut fit, veritati confonum eff potentias anima ab anima, &: a fe inuice 
realitcr diftingivi,<S<; ad operaiiones vitales eliciendas, vna cu anima imme¬ 
diate concurrere jffa vt tam anima,quam potentis immediate operentur.. 

Ad authomatem Aiiff. ab authoribus primae & fecunda: fcntentiarop- 
pofitam , facilis eff refponfio ► Veluit enim nebis anima: effentiam fignui?- 
care per effedus, dum ait, animam effe principium quo primo viuimus, 
& fentimussmouemur, & intelligimus,-quia anima eff: caufa efficiens- 
harum operationum vitalium; non proinde tamen negauit facultatem ve¬ 
getantem, fentientem,& inteliediuam, ab anima diffingui. S. Auguffinus- 
puirpo loco citato voluit memoriam ,inccUigentiam, fk voluntatem,effe-» 
vnam vitam in radice,id eff, ab vna anima procedere: alio autem lib.dc-» 
fpiritu elate offendit potentias a fe diffingui, inquiens: Quoniam omnia 
rfta vna anima eff-, proprietates-quidem diuerfar, fed eflentia vna.) 

Ad fecudum argumentum a ratione defumptura refpodetur conceden¬ 
do mutuum effe refpedum inter potentiam pafliuam, & adiuara, leu in¬ 
ter tgens , & paffum mutuam dari correfpondentiam. Sed inde nihil con- 
eiuiuur contra noftram opinionem :nam iic&t materia ^tanquam.poteo- 
tia palfiua aut pafium per fe ,aut fuam meram potentiam pateretur,non-, 
ideo deneganda lunt accidentia fupei uemeima animae, vt felicius corpo¬ 
ri annexa luas eliciat operationes. Plura enim adminicula requiruntur ad 
agendum, quam ad patiendum. Addamus & his faifum fupponi ja didit 
authoribus dum inquiu t, materiam nullis egere accidentibus,vtpaffi ra¬ 
tionem obeat. Nam fine quantitate, eius coxua proprietate, nullau: reci¬ 
peret formam > nuliamque haberet rationem pafii plus quam fubffanna-, 
qu«dam fpirituahs: materia quippe omni mole dcffttUta non nifi mento* 
auc cogitatione perceptibilis- eff * " Ad 



DE FACVLTAT. ET ACTIOKIB. 403 

Ad primum argumentum refpondetur, concedendo animam per ?• Solutio. 
& immediatd concurrere ad vitales actiones edendas: falfum tamen eft 
animam fine potentiarum apparatu» poffe omnes operationes aggredi 
atque perficere . Solius enim Dei eft ira omnipotenter & abfolure per fua 
fubftantiam eunda producere. Creaturae ergo qua: infiniti Deo imper- 
fediores tunc, accidentibus tanquam adminiculis »ad quofuis efFedus or¬ 
dinarie producendos egent. Non diffiteor tamen in prima creatione ani¬ 
ma: rationalis, ipfammet folam concurrere ad produdionem intelledus, 
tanquam intima: proprietatis. Ne autem detur progrefifus in infinitumfita 
fine accidentium adminiculo fieri decuit. Ex his patet fofutio primi irgu- 
menti. Conftatque fufficienter animae facultates admittendas efife . 

Facultas, Graecis cum potentia confunditur a Galen. lib. i.dc^ 

fimpl. med. facuJt. c.p. lib. 3. de temper. cap. t. vbi energiam cum adu 
confundit. Lib.i. de caulis pulf. c. i. ait quamlibet facultatem a facultate 
faciendi dici. Eft.n.facultas alicuius facultas, itavt relationem dicat, in- 
uoluatuc. Efientia eius nobis incognita cft,inqmt ibidem. Lib.i. de fim- 
plic. med. facultae. c. z.facultatem caufam quandam cfFedriccm efie do¬ 
cet . Lib.4. meth. med. c. 4. docet facultatem in temperamento confifte- 
re. Idcirco lib. 3. defympr. cauf. c. f. ait, Ixfo temperamento adionem 
& codionem ventriculi ladi, Lib. 1. de loc. affed. iubet ad tutandas fa¬ 
cultates temperamentum feritari debere . Hinc nonnulli colligunt facul¬ 
tatem efie folam partium temperiem, prout adhuc velle videtur Galenus 
lib. 1. fimplic, capite 1. & i.depnefag. ex pulf.cap. lib. Quod animi 
mores &c. 

Verum hi aGJal.mente longe difcedunr ,qui temperamentum vbiqut-» Facultas 
qualitatem manifeftam appellat, facultatem vero qualitatem nobis ineo- non efl tem 
gnitam, nifi a poftenori ex effedibus, 8 c adhuc nimis obfcute , Prc- per ament n. 
cerea facultas eft fitnplex qualitas, temperamentum vero compofita. Rur- 
fus Galenus lib.de plen.cap.3.& i.de prafiag.c.8. eilcntiam facultati! tem- 
pcramenci qualitatem appellar, vel fi mauis, proprietatem. 

Quoniam facultatem[per actionem , 3 c adionem per opus dignofeimus 
referente Arift.lib.z.de anima,& Gal.lib.i.de facui.nat.cap.z.explicanda 
funt hxc verba (nam ad J^uvapeif,id eft facultatem i'v&pyet&.i. adio,& tryov, 

.i.opus, refpedum dicunt ) vna cum motu. Motus, inquit jGal.ell pim- Quidmot 9 t 
ris ftatus immutatio; quies ei contraria,;eft prioris ftacus confeiuatio: om- & quies. 
nem enim adionem motum quendam efiecum Arift.dicit. Motus triplex Mctus eft 
eft, alteracio, latio , accretio, 3 c eliminatio. Opus eft ici, quod comple- triplex. • 
tum,&: fadum eft per adionem ;vt fanguis eft iecoris opus. Adio eft Qutdaclio 
motus‘adiuus fcu motus efficientis. Facultas eft caufa a qua procedit a- 
dio. His pofitis c.i.lib.i.de facul.nat.adionum duo tradit genera, vnum Aelio du- 
naturae, alterum animalis. Genus adions natur.e comprehendit adio- plexeft, 
nes anima: vegetatiua:, fiuc plantarum . Genus adionum anima: aut ani¬ 
malium , fenfumcontinet, & motum . Principum vero adionum noru 
meminit Galenus cit.libr. i.de facul, nat. quia prtecipue Medici de adio- 
nibtis facultatibus anima: vegetatiua:, quam naturam cum Stoicis ap- 
pellauit>& anima: fenficiua:, agunt. Nos igitur infiftentes Galen.veftigijs, 
naturales 6 c animales rutu adiones, tum facultates paucis fequenti capttc 
examinabimus, eas prius in fuas fpccies diuidendo. Aliquid etiam de prin¬ 
cipibus obiter dicemus. 


£*c 1 


CA- 



LIBER SEXTVS 

C AT V T IV. 


Triplex elt 
facultas in 
'vniuerfunt: 
naturalis » 
vitalis i & 
animalis. 


Facultas 
vitalis vn 
dc aicitur . 


Vrnle fumi 
tur faculta 
tum fprtifi 
e at io. 


404 


De Facuit at ibus & aBionibusfpeciatim. 

C Vm fenlum effugiat facultas ,ex operibus & a&ionibus numerus 
facultatum colligendus eft . Diuerficas enim facultatum ex diucr- 
fitate modi operandi defumiciu': vel ex habitudine » Sc incrinfeco 
ordine quem ad fuos a&us * & obieCfta dicunt. Ciim itaque diuerfae ex¬ 
tern facultatum fedes, diuerfa inftrumenta , &: di uerfte operationes ac o- 
pera > & obiedta, tignum eft euidentilfimum , dari diuerfas in rerum na¬ 
tura facultates; quarum gcnericaqua:uis in fuas fpecies fubdiuiditur. Pri¬ 
ma facultas dicitur naturalis ,quia non lolum in animalibus,fcd in plantis 
reperitur. In animali fedem habet prxcipuam iecur, inftrumenta venas» 
adtiones fanguificationem, nutritionem &c. opus fanguinem > quem per 
venas omnes partes ,vt nutriantur, remittit. I>e hac loquitur Hipp. libr- 
de alimen. inquiens: Facultas omnia auget nutiit, lk germinare facit. 
Secunda facultas vitalis dicitur in corde refidens: ideo daCta eft , noru. 
quia vniucrfo corpori vitam tribuit (nam omnes partes facultatibus fibi 
congenitis animaq; plantarum ritu viuiint)fed quia calorem natiuum vitae 
pracipuii inftrumenrum conferuat &. fouet mediantibus arterijs> per quas 
t mittit fanguinem & fpiritum ad fufeitandas omnes animae functiones» 
Tertia denique facultas in cerebro refidens animalis dicitur ,- & fentiendi 
ac monendi vim vniuerfo corpori, mediantibus nimirum ncruis per quos 
fpiritus animalis & facultas diffluunt,impertit.Sed haec facultatum diuifio- 
cft magis medica quam Pbilofophica. Quoniam in rigore vitalis facul¬ 
tas naturalis eft , & fub naturali continetur-, vt docet Galen.lib.i.dc fym- 
ptom. caufis»dum naturalis facultatis»& animalis tantum mentionem fe¬ 
cit. Sicubi etiam tertium generandi vim inculcat,eorum dignitate often- 
dere voluit, non quod facultatem totalem generatricem a naturali dirtin- 
dfam continerent. 

Naturalis ergo facultatis, qux animx vegetatiux proprietas eft»com¬ 
munem naturam cum Galeno in generatricem, nutricem, & aiuftriccnu 
diuidimus. Paulo ante comprehcnfumeft vnitatern atq; fpecificam di- 
ftin&ioncm facultatum de fumi ex intrinfcco refpedtu, fiue ordine 6c ha¬ 
bitudine quem dicunt ad fuos adfus adxquatos^c obiecfta^no quod adtus 
& obic&a fint de earundem facultatum efflentia >fed quia intrinfecus ille 
refpe&us fecundum dici, vel tranfcendens,quem continent facultates in 
feabfolutar,eft habitudo necefflano denotans actus ,& obiecta earun¬ 
dem facultatum,- ficet attus»& obiedta fint res omnino a facultatibus di¬ 
uerfa: . Ha:c doCtrina in Arift. fundamentum habet>qui libr.a.de aniraa^ 
c. 4.vbi de adtibus, Sc obiedtis potentiarum prius quam de ipfifmet poten- 
tijs agendum docet: vt follicet fcientifice potentias dignofeamus: Sia. 
inquit»oportet dicere quid vnumquodque ipforum,*vt quid intelledti 
uum, prius adhuc dice< cum quid fit intelligere, & quid femire, Prio¬ 
res etenim potenujs adhis, & operationes fecundum rationem Aint, Si- 
autemfie ,his autem adhuc prioraobietta oportet confiderafte ,de illis 
primum vti que oportebit determinare propter eandem cautem* w ali- 

* *»en- 


/ 


Scotus S. 
Thomd no 
adutrjMur 


DE FACVLTATIB. ET ACTIONIB. 40j 

mento , 8 c fenfibili intellegibili. Quare primum de generatione »& . 

alimento dicendum eft.Vegeratiua a.anima tk. alijs incft,& prima, & ma- j}' a ^ uralt I 
xirae communis potentia eft anima: fecundum quam ineft ipfum viuere^» l i7n *[ 
omnibus. Cuius funt opera generare ,tk alimento vti, Naturahfiimam vtuc J- ls 4 A 
enim operum quae in viuentibus,quacunque perfeda, &: non mutilata^ Vp e * ucere ’ 
funt, aut generationem & fpontaneam habent, eft facere aliud , qual pbi/imtle 
ipfum animal quidem animal, plantam quidem plantam ,vt lpfo fernpefi 
& diuino participent, fecundum quod poflunc. Omnia enim illud appe¬ 
tunt , & illius caufa agunt omnia quacunque agunt fecundum naturam. 

Ipfum a.cuius caufa , duplex eft : hoc quidem cuius, illud vero cui. Quo¬ 
niam igitur communicare non poffunt, ipfo femper, tk diuino continua¬ 
tione, propterea quod nihil contingit corruptibilium idem, & vnum nu¬ 
mero permanere. Secundum quod poteft participare vnumquodque, fic 
communicat. Hoc quidem magis,iliud v.minus. Et permaner non ipfum 
fed quale ipfum,numero quidem noa vnum, fpecie a.vnum. Hanc Arift. 
fententiam ampleditur D.Thom. alijque viri grauiffimi ,• quanquam cum 
Scoto multi reclament, dicendo potentias anima: more aliarum rerum in- 
tnnfecis differetijs ljfq,- abfolutis fpecificaii.Sed meo ludicio vix Scotus a 
noftra opinione defledit. Quoniam ille ait ,nos apofteriori vnitatem & 
diftindionem fpecificam potentiarum per adus»quos eliciunt circa obic- 
da propria, cognofcerc: eas tamen a differentijs intrinfecis intrinfecarru 
fpecificationemdefumere. Hoc enim eft qued volumus :Nam dicimus 
incrinfecam habitudinem potentiarum, qua adus, & obieda conno- 
tant, efle id a quo fpecificantur. Arift.cap.cita. refpcdum hunc expref- 
fit in alito &; alimento,inquiens: Quoniam nihil alitur non participans 
vita,animatum vtique erit corpus quod alitur,in quantum animatum,. . 

Quare alimentum ad animatum eft, & non fecundum accidens . 

Galenus ne latum quidem vnguem ab hac Aiiftotdis dodrina difcedit. 
Vndepoftquamc.4, lib. i.defacult. naturalib. ait,opera omnia ab asio¬ 
nibus procedere, & aSiones a caufa, capite f. fequenti ex operationibus 
vanjs,operibufque,facultatum varietatem eruit. Opera igitur natura:, id 
eft, facultatis vegctatricis recenfens>a generatricis opere exorditur: aitque, r , 

dum in vtero animal fingitur e* fua materia generatricis opus ede, id eft» ua Pj Chttas 
animal iam produdum in vtero eft generatricis opus, Edito vero in iucc tn r ex • 
animali,ficiui in ipfo vtero aliud natur* fiue facultatis naturalis opus ac¬ 
cedit , debita earundem partium in trinam dimenfionem magnitudo v ter¬ 
tium vero opus natur* eft refedio fubftantiae partium deperditae \ feu ap- 
pofita de nouo fubflantia partibus corporis exinanitis j vt fic diutius ani¬ 
mal perduret . Vnicuique horum operum peculiaris corrcfpondetadio 
per quam educitur: generatio partibus corporis de nouo in vtero genitis. 

Audio , fiue augmentatio, fiue accretio, quantitati, fiue moli produdae 
tum in vtero, tum extra vterum, donec ad vltimam debitamque mugnitu- 
dinejn peruenerir Animal. Nutritio eft adiomediante qua ijfdefn parti¬ 
bus fit alimenti appofmo fine ampliatione. Nam ampliatio corporis ab 
accretione fit. Cuilibet iftarum adionum correfpondet peculians facui- 
tas:Generationigeneratrix: Accretioni audrix: Nutritioninutrix. 

Primum degeneratione agit Gal.c. 6 . lib. i.de fac uli. naturalib. vbi de ttbus con- 
ipfa adione loco facultatis, primo loquitur. Generatio enim ex alteiatio- altera 
ne, $£ formatione conftat: Semen enim animalis in vterum proiedum^ r ; one &j tr 
(idem de femine piant* terr| commiffo iatelligendum Optimo alteratur, mattone, 

vi 


Vegetati^ 


Generatio 
duabusyar 



Quid ft 


eme 


Materia 
partiit car¬ 
paris . 
Sente dans 
habet par¬ 
tes. 

Quatitor te 
pora fatus. 

Te pus for - 
m titionis , 
matus , dr 
fartus. 


40 -6 LIBER S E X T V S 

vi fcilicet calefadtoria, frigefadfcoria, humedtaroria, Sc cxiccatoria. Vt au¬ 
tem os, cartilago, nerims, vena, aiceria, caeteraque fenfibilia elementa, fi¬ 
ne partes (i mi ia res , debite formentur, fecundum videlicet figuram, pofi- 
turam, Sc cauitates quafdam, aliaque adnata , debent prius cffe altera- 
tx: rui fusa formatrice ex liumedtacoria, cxiccatoria, calefadtoria, Sc fri- 
gefa&oria faculratibus akeratricibus mixtis, vel potius ex nobiliori origi¬ 
ne genita partes ipfie efformantur. Itaque prout vna alteratrix facultas 
aliam fuperat, pars cft talis temperamenti Sc non alterius. Ideoque in-. 
Q(fe relictum eff temperamentum frigidum Sc ficcum ; Sc fic de reliquis. 
Vndc tot erunt aiteratrices in femine, quot funt partes finnlarcs in corpo¬ 
re: Nam hte omnes funt diuerfi temperamenti. A latenti autem Sc diuina 
quadam virtute in femine latitante qnx ex mixtione frigidi, calidi, Sc hu- 
midi,ac ficci oritur, partes etedem difpofira: varie efformantur. Hanc for¬ 
matricem facuitarem temperamenti proprietatem appellat Galenus dum 
ait: cam fieri ex mixtura frigidi, calidi, humidi,&: ficci: Et ficuti tot ad¬ 
mittit aiteratrices facultates in femine , quot fenfibilia elementa, fiue par¬ 
tes fimilares in gemco corpore extant; fic pariter varias, pro numero^ar¬ 
tium , facultates formatrices ponit, ollificam , neruificam , cartilaginifica, 
membranilicam , vnampro cerebro, alteram pro corde, diffindam pro 
hepate, pro-Iiene, &c. vnica tamen totalis ineff . 

Materia partiu, Sc fubie&u alterattonis ac formationis siit feminis craf- 
famentum & fanguis menftriius, fiue qui mcnftruatim euacuari deberet, 
vna tamen cum reliquo fanguine. Semen eff J humor albicans Sc medio- 
ctiter vifeidus, fpintuqueabundans, adeoque fpumefcens, cx fanguine 
vi teftmm elaboratus, procreationis gratia. Albicat enim vi vaforum fper- 
maticorum & teffium: Lentorem mediocrem ex proba coctione contra¬ 
hit ; Propter copioios fpiritus a partibus nobilibus ei concefl'os,&: propter 
motum ftraul feruoris Sc eiaculationis fpumefeit. In teffibus autem gene¬ 
ratur , vt lib. de partibus offendimus; non vero ex cerebro defeendit tem- 
' pore coitus •, nam prceterquam quod nerui funt adeo denfi vt per eos per¬ 
meare, ratione fui lencoris Sc cralfitiei, non poffet, tam breui tempore per 
fpaciu a capite ad vafadeferetia defcedere nequiret. Semen ab vtroq;fexu 
in coitueiaculari debet poft pubertatem vt generatio fiat. Duo femina vi¬ 
rile Sc femineum in vtero probe commixta ab eodem vtero compledffutur, 
continentuique;pawiatimque fanguine materno ex venis in vteri cauira- 
tem defeendente irrigantur. Semen duas habet partes, craflam Sc fpirituo- 
fam; ex lllapotufimum Sc fanguine materno partes omnes formantur:pars 
fpintuofaleminis effintlac prtecipui opificinam in ipfa continetur vis 
generatrix. Primis conceptionis diebus quamdtu feminis fpecies retine¬ 
tur, genitura dicitur id quod in vtero eff. Quando partes praecipue princi¬ 
pes , rudem qu indam delineationem acceperant,dicitur concepcus. Qua- 
do cria principia exquiute apparent, Embrion. Dum omnia membra ab - 
foluuncur, puer.Mas intra 30. aut ■? f. diem formatur,- fxinina vero com¬ 
plete effingitur intra^.aut fummum fo. diem. Puermafculinus tertio 
menfe tnouetut: puella quarto. Partas perfedlus nono menfe excluditur. 
Septime tres tamen viuunt: Et in ^£gypto , ot> caeli clementiam, Odtime- 
ftres. In fartu tria conlideranda veniunt; partium figuratio, motus,sS: par¬ 
tus; tempus enim motus duplum fit ad tempus figurationis : tempus par¬ 
tas triplum eff ad tempus motus, iuxta doitrinam Hippocradcam . Com¬ 
puto autem omnium te nporum tacto , vniucefura praegnationis tempus 
noum.n menles comprehendit. Si 



DE FACVLTATIB. ET ACTIONIB. 407 

Si corporis compago ad tiigefimum aur $f. vfque diem non com¬ 
pleatur , vt fert Hippoc. fentcmia,non video quo vtuntur fundamento illi 
qui audent dicere femen humanum tertio die rationali anima informari; 
cum tamen femen non fit corpus organicum, anima vero adus corporis 
organici. Semen quidem vniforme eft & firoilare fenfus indicio, eo mo¬ 
do quo corpus aliquod fimi lare. Quomodo ergo tertio die poterit efie luf- 
ficienter organizatum ad animat receptionem l Sed fortaifis huius fenten- 
ti.T aftertores quadam reudatione talem fcnrentiam nadi funt. De hoc 
argumenti genere fufiiis 1 bro de fatus formatione. 

Ariftotelesc. citato, &• c. 1. lib.a.de generat.animal. plene docuit ma- 
! rem & familiam propter generationem & fpecieapropagationem in rem 
natura efie . Cum enim animantium natuia in indiuiduo fetnpiterna efie 
nequeat » viuenciain a:tate conuenienti »• vt homines poft puberratem»vim 
habent generandi & producendi libi fimile fpecie.Illud fimile luci datum, 
in genere animalium, incremento eget, vt omnes operationes debite exer¬ 
ceat. Quare Auctrix fiue crefcitiua facultas huic operi» mediante aug- 
mcntatione»qua: eft eius adio »a natura praficitur. Huius enim folius eft 
cerpu» (olidum in trinam di«ienfionem,l 6 gicudinem,latitadinem> & pro¬ 
funditatem dilatare . Ars e contra dum vnam addir dimenfionem, altera 
minuit. Auctrix a nutrice diftinguitur, quod huius terminus fitfubftan- 
tia,audricis vero quantitas. Praterea nutrix ad exitum vique vita: opera¬ 
tur, audvix folum ad ftatum vfque perfedum animalis. Rurfus febricita¬ 
res crcfcut fi fint pueri,parce tn nutrimur. Veru rn eft nutrice audrici infer- 
uire.Na mediante nutritipne;& calore ampliante partes fol;diores,accretio 
fit.Viuentibu$,inquit Gal.lib.i.de facui.natiir.c.7.qu# augentur,neceflaria 
eft nutritio: Quippe 11 extendantur eiufmodi corpora, non tamen refician¬ 
tur, fpeciem quandam falfamaugmenti prabuerint »verum augmentum-* 
adepta non fuerint. Quinimo diftendi in omnem partem ea tantum pof- 
funt, quar per! naturam lpfam funt adauda: qua: enim a nebis extenfa (fi- 
cuti vefica inflata, qua: tamen in fua fubftantia attenuatur, licet augeri vi¬ 
deatur ) ficuci vna dimeniione id patiuntur, ita reliquis minuuntui.Ne- 
que enim eft inuemre quicquam quod continuitate fua feruata, minimeq; 
diuulfa, extendi in tres dimenliones polfit. Soliusigitur naturx opus eft , 
corpus quod continuitatem fuam,&: fpecicm,fiue formam quam prius ha¬ 
buit, vniuerfam femet >in omnem partem extendere: atque ea res audio 
eft, quae fine nutrimento affluente, ad haerent e que fieri nequit. His clare 
demonftrauit Gal. ficuri exemplo vefica', vera augmentationis naturam-,, 
& nutricem facultatem ei famulari; ficuti in principio capitisinquit. Poll- 
quam autem docuit auctricem & nutricem efie- necdfarias ijs qua in vte- 
ro gellantur animahbu^eafque efie generatricis>ex alteratricc & formatri¬ 
ce compofitac,miniftras;inquit: Vbiveroperfedam magnitudinem ani¬ 
mal eft adeptum, toto poftquam editum eft tempore, vfque ad artatis vi¬ 
gorem audnx virtus dominatur rauxiliatriccs aurem & veluti mifwftra: 
eius funs alteratrix, id ert, conccdrix, &; nutrix. Propter hanc nutricis fa¬ 
cultatis ncceflitatem, vt audio fiat, aliqui vnica adionetam fubftantiam 
quam quantitate produci putarunt. Galen. dilucide expofuit Audricem 
facultatem fuo fungi munere ad vigorem vfque, id eft, ad vigefimunu 
qu«ntum annum, quem vigor fiue ftatus excipit. Licet enim audEix fit ani¬ 
mae facultas, nccdlari 6 tamen feriatur, &veluti extinguitur reliquo vi¬ 
ta: tempore;quia eft facultas ab organis cx parte dependens • Organa vc- 


Serrem !(r 

tie \ctie ani 
ma ration a 
li non in for 
vnatur ; 
quia fubie- 
Ihira no eft 
difpofitum- 


Anciric 
facultatis 
munus . 

Auctrix 
& nutrix 
differunt* 


AuChiei 
neceffaria i 
eft nutritio 


Acyetig 
filius natu 
r& opus . 
Nutrix & 
aullyix sut 
geruratri- 
as mini-* 
ftra > 

Au [tricis 
wwiftra ce 

collrix , & 
nutrix. 
PoftadoU-' 
fcentiar/L* 
feriatur au 
ilnx* 



408 liber sextvs 

i 6 fiue partes in omnem dimenfionem, prout res expoftulabat, Sc earunu 
natura fuftiucre potuit, dilatatae funt: Poftmodum vero induratae non am¬ 
plius diftenfionis capaces funtjimmd magis magifque in dies frigefada? ec 
exiccatae contrahuntur. Nam partes que in omnem partem dilatari expli- 
catique in augmentatione debent»vt vera fubfequatur augmentatio, funt 
fpermaticar & folidae, fimplices, ac fimilavcs «cuiufmodi funt arteria:, ve¬ 
nae, nerui, ofta, cartilagines, membrana:,ligamcnta \ denique tunica: om¬ 
ne?, vt citato capite proponit Gal. & prudenter fane,quoniam carneae par¬ 
tes alia:quc molliores etiam in fenedute augeri poiTunt. 

Auctricem facultatem fequitur nutrix ordine nobiliratis,licet neceffita- 
tis ,prima.Gal.lib.i.de facul.nat.c.f.nutririonem fiedeferibit: Nutritio a. 
ijfdem partibus appofitio quaeda eit,fcd fine ampliatione . Cap.8. ait:Quod 
Quidnu - n.m nutrimenti affluit fpecic,cu id corporis eius»quod nutritur,omni parti 
affigitur,actioipfa nucritiocft:caufa vero huius,ipfafacultas. Exadius th 
c.i i.vbi ferme fic ait:Nutritio ett affimilatio eius quod nutrit,ei quod nu¬ 
tritur: vel e(t affimilatio nutrimenti cum eo, quod nutritur. Nutrix eft nu- 
tritionis caufa. Nutritio fit,dum ei quod iam genitum eit ,laliquid in fub- 
ftanciae deperditae lociunq,- materiae modum apponituiyQuod fit dum ali¬ 
mentum rite confedum ,$c difpofitum, vt in fubftantiam partium con- 
uctatur, fuam formam amittit, fubitque leges totalis formae animae, qux 
Nutritio k ciufmodi fubftantiam denuo informat. Vndc nurritio generatio quardam 
generatio- e ^- : non tarnc,n vera,quia, quamuisalimentum,poftquam partium, tern- 
nc dtfere — P enem acquifiuit, in earundem partium fubftantiam confeftim definar, 
oat j de nouo forma talem fubftantiam informans non eft produda, feci prae¬ 
fuit ; in vera a.generatione forma nouiter procreatur. Prarteiea in gene¬ 
ratione totum produdum eft ,• vt os, cartilago &c. vt loquitur Gal.c.S.cir. 
in nutritione vero ei»quod iam fadumeft , id quod affluit, efficitur fimi- 
le , vt loquitur ibidem Gal. id eft, in locum deperditae fubftantiae, fi mile 
quid fufficitur, atq; adeo fouetur pars ia genita per nutritionem, non ve- 
Gcneratio , r6 producitur. Vnde rede monuit Gal. vtramque adionem, gene ratio- 
& nutritio nera nimirum & nutritioncmriub altcratione, tanquam genere, contineri, 
fubaltera~ difpan tamen conditione: Nam generatio fimpliciter alteratio dici po- 
tione conti teft >nutrjuo a.melius affimilatio. Vt affimilatio fiat, agglutinatio fiue^ 
adhaerentia alimenti praecedat, oportet: licut etiam, vt illa fiat, appofi- 


nentur . 


M.od* quo tlo# Poftquam enim fuccus is, qui omnem animalis particulam nutri- 
'fit nutritio turus eft, a vafis > id eft , venis excidit ,in totam eandem particulam roris 
ritu primum difpergitur, mox adiungirur, deinde agglutinatur, demum 
affinaiiatur. Probat Gal.c.i i.cit.affi mi lationem ab agglutinatione exem- 
j 4 jJiwiU~ pio vitiliginis diftingui. Vitiligo afflue Leuce duplex^eft, alba vna, altera 
tioaba^ln nigraun vtraque fit alimenti agglutinatio, non tamen affimilatio: vnde-> 
titiat ime caro apparet alba vel nigra propter alimentum non conuerfum m fuanu 
difjen. fubftantiam fed retinentem colorem alimenti. In leuce quidem alba ag¬ 
glutinatur alimentum; vr patet ex denfitate & duritie ipfius ^partis. Pro- 
jfppofitio bat rurfus Gal.appolitionem ab agglutinatione diftingui exemplo anafar* 
ab avgluti- cx fpeciei hydropis qua vmuerfuni coipus intumefat, & i n qua alimen- 
natiove di - tum partibus apponitur; vt fenfu cadus, qui partes molles repent, quia 
flin&ui ur. madidae funt,percipitur. In anaiarca tamen fiue leucophlegmatia noiu, 
ht alimenti agglutinatio j vt patet etiam ex feniu tadus & viius , quibus 
percipimus partes habitus corporis liuidas •, Nam quoties digitis mollem» 
tmnidamque carnem comprimimus , in ea foueae digiti s lmprelTac diutur- 




no 





DE FACVLTATIB. ET ACTIOKIB. 409 

no tempoie ro.nfpicux vifuntur, quia humores partibus quidem appoli 
ti,fed non agglurinati,illo compreffu ad vicinas)partes veluti fluunt. 

Molle enim ex Ariftotel.libro4.meteer.cap.4.eft id quod in tcipfum ce¬ 
dit fecundum fuperficiem: durum quidem quod no cedit in feipfum fe¬ 
cundum fuperficiem. Cum ergo mollities vera eaque infig us ei iniit, qui 
anafarca laborat, ncceflario in habitu corporis humidus erit facileque^ 

Ruidus: quia affluens alimentum aquolum adhuc eft , nec caloris natiui 
opej lentitiam, gluttnifque confiftentiam adeptum eft, vt ruifus adhxre- 
ttam cum partibus aflequi valeat. Anafarca: aduerfari videtur atrophia 
fiue alimenti defectus*,quia in hoc affedu partibus,propter alimenti penu¬ 
riam , nihil apponitur. 

Quemadmodum audrix Sc nutrix facultates generationi, nutrix a. au- 
drici fuppedas terre confueticruuc, (?c quadam aliae facultates nutrici 
fubminiftrant; vt probat Gal.lib.de facul.uat.in quibus plene aduersuiru 
antiquos demonftrat nutrioni s gratia admitrendas effe quatuor famulatri¬ 
ces facultates: quarum prima alimentum attrahit,ideoque aerradrix nun- Q“atuor 

cupatur. Secundaalimentumininftruaisnto codionss»vt ventriculo, ancti Ure i 
hepate, <5cc.ncc non in partibus quibufuis, donec probe concodum alte- facultates 
raturauefuerit, retinet i&recentrixdicitur:Tertia alimentum vbique al- nutrittonis 
terat concoquitqiic»& concodnx appellatur. Quarta , quae excrementa 
& quiduis onerofum, aut mole Itum a parte, flue orficiali, flue particulari, 
expellit ,eypuknx. Harum ope nutritio , quae alteratio quaedam eft, te- v _j 

fte Galeno,ad vnguem perficitur. Attradricem, 6 c expultricem dari pro¬ 
bat ille lib.i. de facult. mtur.c.t Sc fequentibus ad finem vfq; libri con¬ 
tra Afclepiadcm, Erafiftratura, ik Epicurum.De coctione & diftributio- 
ne ac nutritione toto libro $. 

Ex hadeaus didis conflat facultate vegetantem e(Te iilaqux circa in¬ 
di uidui procreationem, nucritionem, incrementu &c conferuationem,ver- 
fecur, atque follicita eft. Generatrix autem fpociem auget, tk conferuat: &acultatti 
audrix <k nutrix indiuiduum iam produdum. Facultas generatrix fedem naturalia 
habet in celtibus, vafifque fpermaticis . Alia: omnes naturales cuiuis par- munera. 
ti infitx funt,: Nutrix tamen, quamuis in qualibet parte fixa fit, prouifo- 
ria in hepate radicem fedemque flabilem occupat. Quoniam hepar ali¬ 
mentum omnibus partibus diftribuit. Generatio, audio, & nutritio pri¬ 
ma naturx operum , ac vel uti capita fiiuc. Itaque etiam effectrices horum 
facultates primaeprincipefque tres fune: defiderant tamen, tum ipfiuum 
inter fe, tum aliorum mimiterium, inquit Gal.lib. 1 de facult natural.c. 
p. Diximus cum Gal.adionemefle motum adiuum a facultate procedcn- Quid gene 
ccm . Quare generatio animalis perfedi cft adio a facultate fimul 3 c ani- ratio. 
ma procedens,mediance qua ex femine fanguinc in vter© efform itur 8 c Homo ani 
produciruranimal fimile generanti. Homo nec eius feme vim habet pro- ruam noru* 
creadi anima rationale: homo th hominem generare diciturjquia materia generat, 
fetui tribuit,efformationem ,& toticompofico vnionem . Accretio fiue 
augmcntatio cft naturalis adio a facultate fimul & anima procedens,qua Ojdd aug. 
coipus genitum debitam quantitatem acquirit: Decretio ei oppofica ,elt mentatio. 
qua minorem, vel ob alimenti deledum, vel ob,imbecillitatcm facultatis 
concodricis, & caloris natiui. Nutritio eft naturalis adio ab anima fi- j Quid nutri 
mul Sc facultate dependens, qua alimentum in aliti fubftantiani conuer- tio, 
titur: vt quod diflipatur, in dies reparetur. Ad huius perfedionero varix u 4 jfimiU- 
requituutur praecedentes tran fmucationes , alixque facultates. Nutritio tio quid, 

F ff affi- 




-At tr allii 
quid. 

Retentio 

quid. 


Con collio 
quid. 


Tres con- 
coliionis 
f p cc ies. 


410 LIBER SEXTVS ' 

aftimilatio dicitur; quia hxc fieri dicitur , quoties alimentum farpius pe 
varias praecedentes coctiones tianfmutatum, tandem ad partis nutrienda 
limiiitudinem accedit. Vtptofit alimentum corpori ,piimo attrahi de¬ 
bet a facultate attradtice : Secundo retinetur a retentrice: Tertio conco¬ 
quitur a concodrice : quarto excrementa ex alimento in partibus relicta 
ab expultrice facultate expelluntur.Attradio eft adio famulatrix ab ani-, 
ma fimul & attradrice facultate dependens » qua partes conueniens ali¬ 
mentum attrahunt. Retentio eft aCtio miniftrans a retentrice facultatem 
fimul Sc anima dimanans,qua alimentum aitiadum comprehenditur at¬ 
que retinetur , vfquequoprobe concoquatur, paitibufque hareat. Con- 
codio eft: adio famulans a conccdrice limul Sc anima procedens , cua_» 
fimul Si ope nntiui caloris alimentum alteratur , vt tandem probe elabo¬ 
ratum in partium fubftatiam facile cedat: hmus quidem ope vtile ab inu-s 
tili fegregatur . Codio in vniuerfum in ties diftnbuitur fpecies. Prima 
chvliticatio,ftue alimenti in ventriculo coniedio dicitur; opus inde reli¬ 
dam chylus appellatur. Secunda fj. eciesdanguificatio, qua: ab hepatis 
virtute procedit: cuius opus fangms ex chylo fad.us . Tatia codionis 
fpecies eft: illa qux in lingulis partibus fit, quando alimentum in lui lub- 
ftantiam conuertere intendunt. Codio Ariftoteli lib.4. metheor. c. z. eft: 
perfedio a natura Si proprio calido, ex oppotitis paliiuis . Hic Arift.pro- 
prio calore omnia cocoqui vult. Exiftimo tn concodione liue alteratione 
alimentorum potiflimum vi caloris partis ,Si facultatis neri, non autem vi 
proprij caloris eorundem alimentorum. Vnde lpfe Auft. c. 3. eiufdem li¬ 
bri ,ait, ciborum concodi onem in corporibus elixationi fimilem &(Tc:di- 
crtque prsEterea cdncodionem diuidi in maturationem fructuum ,cl;xa- 
tionem, Sc aftationem : Sc has polteiiores artificiose fien . Maturatio ta¬ 
men fruduum vera concodio eft : £c hac veie ftt ope calciis canui-pro¬ 
be commifcentis humidum ficcc,& abforbends humorum fuperfiuitate. 

‘ Sic enim oppoftta pafliua coqquat: Et iorte de maturatione loquitur Ari- 

itoedes. Expulfio eft adio p rocedens a famulatrice facultate expultrice, 
fimul Sc auima.qua id omne quod quautate aut qualitate praua parti mo- 
leftumeft, alio deturbatur. Tandem mitritionem protnouct excitatque. 
appetitus calidi Si ficci, qui fames dicitur; & appetitus frigidi Sc htimidi, 
qui fitis. Nam calido, ficco, frigido, Sc humido probe commixtis Sc ela¬ 
borat s, partes inanitae Sc confimilisnaturae reficiuntur. Fames autem 
Sc fitis naturales,in partibus omnibus fine lenfibili ludione, aut vellica¬ 
tione contingunt: in ventriculo, & prxeipue eius; orificio animales fa¬ 
mes Si fitis,quae ambae mediate ludione alimenti fcada a partibus ad ven¬ 
triculum vfque, medianreque rurfus vellicatione fibrarum & nemorum 
ventriculi, fcd praecipue eius orifici],fit.Fames enim animaiis eft fud/onis 
Sitis vti- fcnfus,fadain orificio ventriculi. Sitis vtplurimum pari modo fit; licet 
defit . oh humorem falfum, amarumue in ventriculo occluium, aut pulmonum 
inflammationem, non raro oriatur: veluti fames ab humore melanc ho¬ 
lico , aut ventriculi corrogatione vi frigoris ia da. Sed h uiufcemodi fitis 
Sc fames , non naturales, fed praeter naturam funt. Et haec in fupplcmen- 
tum didorum de facultatibus naturalibus, quarum inftrumenta iib. de-» 
partibus fuse oftendimus. 

Viralis d Didum a nobis in fuperioribus eft vitalem facultatem ad naturalem-. 
;;Mitrali di rtuocari, diftindi onem tamen inter illas admittit Galenus lib. 4. de pne-» 
fertp.it . iag. cx pulf.c. 1 i.aiens: Non cadenj eft facultas vitalis quam vocant ,Sc 

nu- 


DE FACVLTATIB. ET ACTIONTB- 41 r 

jjumtiua. Vitalis haec dicitiuablolute,e 6 quod c 4 lor nanuus iico.de 
vbetrimus ac prajciputim anima: inftrumentum aliarum partium vitam_» 
foucat. Alia: tamen facultates animae, quia a principio vica-vd cft,ab ani¬ 
ma emanant , vitales aeque ac ilia nominantur. Vitalis facultas cordis du¬ 
plex eft ; vna qua: fangumem arterialem & fpiritum vitalem alterando fi¬ 
ue concoquendo generat. Haec facultas a concotftrice cordis non diftin- 
guitur: .Quare re&e naturalis dicitur. Altera fpecies pulfifica dicitur:& 
primae iam dictae fubminiftrat > veluti 8 c ipfa refpiratio: Nam arteriae di¬ 
latatione, ficati infpirarione, aer ambiens corpus noftrum ingreditur ; & 
caloris ardorem remittit; aliquaque eius portio in fpiritum conuertitur. 
Arteria: conftridione , 8 c expirationc in qua thorax comprimitur, fuligi¬ 
nes in corde potiffimiimgenica: deturbantur. Facultas pulfifica , licet du¬ 
plici conftet motu, vmca eft . Facultas vitalis non folum vna cum fpiri- 
tu per arteriae cauitatem fcrtur»fed per ipfum arteria: corpus irradiatione^» 
quadam, ficuti animalis facultas per neruum. Pei coipus arteria: ferri do¬ 
cet Gal. iib. an fanguis in arterjs contineatur. Nam arteriae carne denu¬ 
data , & in longitudinem fcflla, immiifoque in illa calamo vtrinque a- 
perto, iniedoque rurfus vinculo, partes arteria: fupra vinculum versus 
cor pulfantnnferioresjfiue parces arteviae quae vinculum feqimntutjimmo- 
biles yifunrur. 

Nuci 11 per2ii ventilada facultas animalis,quae ideo dicirur;quia adio- 
nes edic folis animalibus , vc experientia condat , competentes. Hax fa- 
cuitas m duas claflfes diftribuicur: in principes nimirum,& non principes . 
Principes in homine funt numero tres; Inuginatrix, ratiocinarrix fiue in- 
telledus,& voiuntas: in animalibus autem vnica eft imaginatrix,ad qua 
commums,& aeltim it ua reuocantur,tum in illis,tum in hominibus.Cum 
his porro ambabus coincidit, & vnam omnes efficiunt. Secundam claf- 
fem efficiunt facultas mociua>& fenfinua, qua: vere animales,& non prin¬ 
cipes dicuntur. Omnes lllxiublimiorcs facultates adionum diuerfinte, 
obiecto, & fubiedo diftinguuntur. Ab intimiori, feniitiua fcilicet, exor¬ 
dior,- quia fenfus in ani mali fune animae exploratores. Senlitiua eigo fa¬ 
cultas eft animae potentia qua res fenfibiles primo a nobis percipiuntur. 
Senficiuam duplicem faciunt,internam vnam quam fenfum communem 
vocant: oed verum fenlum vulgo didum nos delcriplimus, &- in quin¬ 
que fuodmidirnus fpecies: Vaum, auditum, odoratum , guftum, tadum. 
Potentia vitiua eft illa, qua: colorem, & lumen, mediantibus quibufdam 
fpeciebus fiue imaginibus,percipit. Eius organum fiue fubiedum con¬ 
gruum eft oculus in quo vn<o iic, < 3 c praxipue ui humore cryftalhno: non 
autem in pupula,vt voluit Arift.nec in opticorum neruorum coitu,vt Ani» 
cenna:placuit; nec m ipfo cerebro; Nam rationi magis confonum eft in 
humore ciyftaihno in medio oculi rotundi corporis fito,quatn alibi vifio- 
nem heri.-ofnnes tamen panes oculi, lpfiq; nerui optici ad Yifionem con¬ 
currunt; quia fpecies mtentionales colorati, aut lucidi per medium dia- 
phanummftar rei fpiritalis, < 3 c non corporea: ad oculum pertingentes in 
pupilla & membranu?, 6 c aqueo humore refranguntur, optimeque in cry- 
ltaliino recipiuntur; < 3 c rurfus,dum m opticis vniuntur, perfici videtur vi- 
iio, qua: tandem a ieniu communi in cerebro percipitur. Itaq; dum fpe¬ 
cies rerum ad oculum tanquam ad organum pcrucncrut, &c aliqui fpiritus 
animales occurfum eis praebent,vifio fit; qua: duo dicit: Primum,pallio¬ 
rum in organo ob fpecierum qualitatum fenfibilium receptionem,& con- 

Fff i nexio’ 


Omnis fa¬ 
cultates 
animt siit 
iit ales . 

Vitiihs \a 
cultas d.i~- 

p!ex. 


Secunda^ 
cLiflis fa¬ 
cultatum-» 
animatui, 


Potentia 
fenfttiua-j 
duplex . 

Sefus quin 
tu\> lex . 

Viftts orga 
num. 




Vari £ opi¬ 
niones 
modo qu§ 
vifio fit , 


412 LIBER S E X T V S 

nexionem cum animali fpiricu: Secundarr, actionem, quando ipfa facul* 
tas vidua vna cum fpiritu animali, feu potius organum facultate dotatu, 
in qualitatem illam obiedfti, fpeciem fenfibilem fiue intentionalem didta, 
veluti reagit, eamque fubiugat,fibique amice adneCtiqvt ea tanquam me* 
diante exploratrice, obietfta e quibus dimittitur K primo occurfu, & finc_j 
vlteriori examine cognofcat. Hac via vifio, feuadtio facultatis vifiua: 
fuum percipit obiedlum, coloratum , & lucidum . 

Vtrum vi fio fola intuiTufceptione fpccierum intentionaiium > fiat, vt 
Ariftot. lib. 1. de anima,& hb.de fcnfu, & fenfili placuit, an vero pei ex- 
tiamiffionero radiorum in forma pyramidis ad obieda ,vt Optici voluti 
aut per extramiflionem luminis ad obie&um,ita vt luminis rurfus ad ocu¬ 
lum reflexio ab obiero terminante,icquatm;vt fert Pythagora: opinio? an 
per radiorum fimul oc luminis emillionem, vt decreuerunt Empedocles, 
Hipparchus, & alij? an per folam luminis excramiflronem non integre ad 
obie&um, fed ad certum quoddam fpaciuui, vt Platonis doctrina refert? 
an per atomorum fufeeptionem rerum imagines ad oculum deferentium# 
quemadmodum Leucippo, Democrito, & fequacibus vifum eft ? an lux- 
ta Stoicorum,&: prneeipueChnfippi opinionem,auxilio cuiufdain fpiri- 
tus e corde ad pupillam tranfmiffi, & rurfus ab oculo ad ipfmn obie&um? 
non leuis eft: contro uerfia . Nos Ariftotel. lententiam non improbamus; 
Sed Platonis fentenria magis placet: Nam li fpirirus quem forte lumeiL, 
vocauit Plato, paulo extra oculum obuius fpeciebus intentionalibus non 
exircr,non eftet potior ratio cur res ante politas, quam retro percipeiemusj 
cum res ietro& a latere pofita: luas fpecies quoquouerfum circa nos emit 
tant. Praeterea bafilifcus fuum per aera venenum ad nos vlque ex oculis, 
vt fertur, quo rurfus inficimur,fpargit. Deinde lupus nos primo videns 
qualitatem aliquam qua rauci fimus,ad nos tranfmimt, vt quotidiana do¬ 
cet experientia . Et ait Poeta: Ncfcio quistencrosoculus mihi fafeinnt 
agnos. Mulier tandem menftruara fpeculura confpiciens coinquinat,ei- 
que perfpicuitatemadimir. Et haec omnia,quia cx oculis,vt creditur, 
aliquid cxcraraittitur. Ergo nos extramittende, & intuffufeipiendo fimul 
videmus. 

Quod de vifudi(ftumeft,idemde reliquis fenfibus proportione dicen¬ 
dum : omnis aurem fenfus fuam feti fationem per quandam fui partionem 
8c a&ionem explicat .Quemadmodum ergo medio humore aqueo in hu¬ 
more criftallinorit vifio, modo antea defciipto, fic fimiliccr in ne tuo au¬ 
ditorio mediante aere vernaculo tk interno,fit in ante auditio ab auditu: 
reliquae tamen partes tam interna: quam externae auris ad foni auditionem 
ficuti vifio aliquo modo concurrunt. Sonusautem eft auditus obie&um. Eodem 
finnt* modo medio offe (?ribrofo nart, <$c tunica interiori odoratio feu olfaCtio, 
quae eft adho fenfus odoratus, in procertibus mammillaribus fit. Odora¬ 
tum vero eft fenfus odoratus obiedfcum. Senfusguftus ,guftacioncm me¬ 
diante faliua in linguae fpongiofocorpore primano efficit, fecundatio ia 
membrana os interius veftiente. Sapor aurem eft gafttis (qui quidanu 
tadtus eft referente Plulofopho) obiechira. Tadtus ca&ionem in eute_*» 
mediante cuticula, vr volunt medici, efficit. Eius praecipuum obic&un* 
funt, quatuor pri n e q 11! tar^s: minus praecipuum > fecundae qualitates» 
afperitas, leuitas, mollitiesrdurities. Sed in inteinocorpore tadtus praeci¬ 
puum organum fune nerui, membranae, fibra:, & qua: ex bis confiant. Vt 
i. fenltousiu luis iaftrumcnris aut organis leniatioucs fiant dum obiedta 

fefe. 


Reliquoru 
fenfmrrL» 
fenfatienes 


DE FACVLTAT. ET ACTIONIB. 413 

fefe offerunt illi attente operantur»necelTarius eft fpirirus animali? e 
cerebro per ncruos aci eadem inftrnmenty vna cum animali facultate de¬ 
fluxus : vc Arabibus placet, licet videatur Gal. folam facultatis motri* 
cis irradiationem fine fpirituumdefcenfu ,nifi ad oculos fpmalis me* 
dullre principium,admittere. Verum qui hanc opinionem Galene tri¬ 
buunt longe falluntur . Nam ille nec fpirituum, ncc facultatisdcfccnsu 
abnegat. 

Nec obftat quod aliqui dicunt omnes partes efTe animatas ; adeoq; om¬ 
nibus facultatibus mftnidas ideo folo egere fpiritu ,nequaquam fa¬ 
cultatis {enfitiua aut motrix traufmiffionc per neruos . Hoc, inquamuni- 
nime obdat; quia cum facultas ex Gal. fit temperamenti proprietas, irra¬ 
diatio fcu vis illa e cerebro per netuos ad partes tranfmiffa, partem ap¬ 
prime ad fenfadonem , motionemque difponit : ficuti fua irradiatione-» 
perarterias partibus quafi dc nouo vitam impertit cor:& fua irradiatione 
per Venas , hepar naturales partium facultates refocillat. Si enim facul¬ 
tate quadam partes principes reliquas corporis partes nonfouerent, fed 
fola materiat fpirituofac tranfmiflione, pulmo, qui aerem infpirationc at¬ 
tractum pratparar, coidiq;tranfmittit, eifct pars nobilis; fimiliter ventri¬ 
culus, qui alimenta probe concoquit»& i js fatiatus ad hepar rurfus di¬ 
mittit . Praeterea quando fenfu m & motum animat proprietatem ponunt, 
vix inrclligunt quid dicant. Nam hat facultates funt organicat, & ab ani¬ 
ma noftra pForfus diftindat & feparabiles. 

Altera animalis facultas, motrix di&a , motum in corpore vel parte ad 
pabulum acquirendo, yelad aliud vica: commodii,m partibus excit^t.Vis 
.n.aliqua, ceu totius fubftatiae alterabo quaedam vna cum fpiritu e cerebro 
ad mufculum,qui folus ed motus volikarijorganfnper ncruos transfertur. 
Haec facultas vnica eft,na vnico gaudet inftrumento, raufculo:qui dum ad 
libidine in fua originem, facultate & fpiritu mftrudfcus, retrahitur>motum 
edit. Facultatem hanc motricern communiter a facultate fenfitiua autho- 
rcsdiftinguunt, tum ob diuerfa indrumenta vtriufque :tum quia motus 
& fenfatio funt actiones longe diuerfat,vt vnicuique experientia edo&o 
fufficienter condat: In dormientibus praeterea refpirationis motus filio 
fenfu referuatur: Pereuntc etiam fenfu aliquoties motus fuperdes eft , vc 
in Paufama comprobauit Gal. Nonnulli tamen aiebant motricern & fen- 
fitricem facultatem effe vnam eandemque, quae tamen in diuerfis inftru- 
mentis diuerfas edit a&iones. Huius opinionis eft Vallefius lib.z.contro- 
uerf.c.2.4. Verum cum ille lubens admittat propter inftrumentorum di- 
uetfitatem facultates praefatas diftingui, id vna cum reliqu's furficit,vc 
plene diftinguantur ab inuicern >cum fufficienter facultates adtionibus, 
inftrumentis, & operibus vanjs dtferepent. Licet autem animalis facul¬ 
tas (imul 8 c fenfitiua > per ncruos deferantur» duriores tamen mou&i»mol¬ 
liores fenfui magis inferuiunr. 

Ex didis putet cerebrum elle facultatis animalis principium; quia eft 
neruorum origo ; <S c eo affecto, prxfertim obdructionc, aut frigore-» 
extraordinario ,ftatim afticirur motus v \ fenfus firaul, aut horum alteru¬ 
ter . Ne ui a.aliqui motum deferunt»ali) fenlura tan. um , alij vtrumque» 
vt habet Galenus Hb.i.dc Plae.c.5?. Catte adumcamei a Ferneli j do&Tina, 
qui doplicem animalis faculatis e capite influxum admittit: vnuroabip- 
fo cerebro, qui motum defert» non vero fenfuro, qura cerebrutn non fen- 
tit: aicet tun influxum e menyngibusad fenfum edendum denuan putat. 

Ca- 


Obieftio. 


Solutio . 
Parte sprT- 
cipes folis 
inftar vrra 
diattonC-J 
quadd feti 
totius jub- 
flanti <t al¬ 
terari onc 
fouent. 

Facultas 

rnrtrix* 


Obietfio* 




Cerebrv. eft 
principium 
facultatis 
animalis» 

Ferndius 

perttrir,gi-> 

tur- 








4 i 4 L I R E R S E X T V S 

Canendum tamen, vc dixi , ab hac do&rina: nam fi ideo cerebrum noru 
tribueret vim fentiendi partibus,quia infenfibijeeft ,inde inferendum^ 
efietjipfum non tribuere vim monendi, quia motu animali non monetur, 
licet naturali. Praeterea fcifia menynge dura non perit fenfus: ac vero ce¬ 
lebro ad ventriculos vfquecollifo motus & fenfus fimul pereunt. 
Senfuscon Ad principes facultates nunc accedendum: quarum prima eft fenfus 
munisinto communis didlus/, cuius munus eft duplex : Primum ,fenfuum externo- 
to cerebro , rum actiones cognofcere: Secundum , eorundem obiecfta diftinguercL-/. 
fic'4time-- H.ec eft eadem cum Phantafia, aut imaginatione , &c cum aeftimatiua_>. 
morid^refi Senfibilia a.commuuia,magnitudinem,figuram-, numerum,quietem, mo- 
detyduplex cumque percipit, montefque aureos concipit, ficiui resabientes. 
q is Secunda, eaque nobiliflima facultas, intelledtus dicitur, qui ope pha- 

rnunus, tafmatnm rei cuiufuis naturam curiose inueftigat ,cauiamque follicite 
Intellectus inquirit. Huius folius, vna cum anima rationali, efi ratiocinari. Qui a. 
fine mens, prompte ratiocinantur,ingenioli vulgo nuncupantur;qui a. folde,6c 
cum praemeditatione, iudicio pollere dicuntur. 

Tertia facultas, eft memoratrix, cuius munus efi; praeteritorum recor- 
Alemoria . dari. Eft a.duplex, vna quae rerum inteliigibilium, altera quae fenfibilium 
meminit. De voiuntateinfuperioribusfufiicienterdidUimeft. Quare_v 
hic efto Ubii fexti, & totius Phyfiologiae finis. Quae de Foetus formatio- 
lie.promifimus, fauente Numine,feciufo libro, ne in immenfum hic cre- 
fcat, praedabimus. 


FINIS. 





INDEX 

E erum Memorabilium. 


A 

Bdomen odio mufculos habet 
pag. in. 

Acampi error circa fpiikiinu 
Acida omnia abftergendi viprxdita., 

17 r. 

A&io quid 403. duplex eft ibid. 

Ad adtionem plura requiruntur, quam 
ad palTionem 401. 

A< 5 tus duplex eft 390. 

Adeps caprilius ad fedandum dolore 
in dyfentericis melior quam fuillus 
ac8. 

Adipis materia 205?. eius vfus varij 
210, in otiolis abundat 191. adeps 
fubftanda eft coiporis puriftima_> 
190. adipis & feui generatio ex Ari 
ftor. ic^.adeps fuillus omnium hu- 
midiftimus 20S. oleo humidior ib. 
adipis renum vdlitas 23 3.adipis ge- 
I neratio 3u 
! Admiratio innentionis fcientiaru cau¬ 
li fa 4 - 

i Adolefcentiafecunda stas 337. 
Adolefcentia a Sole gubernatur 3 ^9. 
iEgti antiquitus ^ad publicum forunu 
vehebantur f. 

Aer alteratus nos alterat 3.aeris tempe 
lies So.cur facile muretur ibid.eiuf- 
dem diameter ibid. cur aliquando 
humida exiccet 83. 

Jtfculapij mors, eiufque templum f. 
ittasquid 3ff. eius varix diuifiones 
ibid. statum diftriburio vnde pete- 
da ibid.^tatum cognitio ad quid in- 
fcruiat ibid. stas praecipue odfu- 
plex 3 <6. artas comodifTime in qua- 
tuor dituditur 3 f7.xns florens,ter- 
tia eft stas 3 37. States quatuor hu¬ 
moribus , & quatuor anni tempori- 
libus correfpondent ibid. staturo., 
omnium terminus 358. statis virilis 
terminus ibid. stati declinanti Iup- 


piter prxeft 3 ^.xratis florida: tem¬ 
peramentum 3 ^9. 

Airhiopes omnes capillos crifposcur 
habeant 3 69. 

Agens primum,quid 83.agens viti— 
mum quid ibid. agens omne repati- 
tur 114. 

Agglutinatio ad nutritionem necefla- 
ria 408. 

Ais pudendi muliebris 298. Earum-* 
vfus ibid. cur Nymphs dicatur ibi. 

Alimentum quid 11 9. triplex eius ac¬ 
ceptio ibid. alimenta in ventriculo 
elixantur,in hepate vero affantur 
231. 

Amarum parum a falfo differt 174. 

AnaJepticequid 2f. 

In anafarca cur fouexd ; gitis imprcf- 
fs maneant 409. 

Anatomix neceilitas 1S1. eius defini¬ 
tio ibidem, 

Anatomis credendum 16 

Angeli non lunt foimx fimplices 390. 

Anglici fudoris caufa 205. 

Anur.x definitio 390. alia 392. 

Anima rationalis fine corpore exifte- 
re poteft 394 quibus propria 365’, 
anima fenfiritia quibus conueniaj. 
ibid. vegetatiua quibus infit ibide 
ahimx quomodo fefe inuicemco- 
tineah: 397.anima immediate con¬ 
currit ad effecftum producendum-. 
402. Eft caufa efficiens operatio¬ 
num vitalium ibid. a potentijs rea- 
liter diftinguitur ibid. 

Animalia fanguine carentia nec feuu 
nec adipem habent 106. animalia-» 
frigida pingui a 207.animalia vora¬ 
cia cur continuo egerant 225. ani¬ 
malia aliqua dextro cordis finu ea~ 
rent 2fo.animalibus fanguine prx- 
ditis necefiarium eft cor 2^2. ani¬ 
malia magno corde prsdita, timida 
304.amaialia cur tantum in aqua 

tci.a 






INDEX 


tara degant 346.Animalia,qu<£ nos 
in acutie quinque fcnfuum fuperec 
3 66 . 

Animalis facultas duplex eft 41 r. 

Animatu fenfu Sc motu differt ab ina 
nimato 388. Animata fola aluntur 
4 ° f* 

Anonimus quidam inftitutionifta mo 
demus per ft tingitur 381. 

Anorexia quid 169. 

Antiquorum vanorum varix opinio¬ 
nes dc anima 389490. 

Antiquorum varix opiniones circa_> 
numerum elementorum 61.6 2. 63. 
64. 6 j. Eorundem argumenta fol* 
uuntur 70.71.7 z. 73. 

Aortx diuifioi48. Aorta eft- (angui¬ 
nis fpirituofi vehiculum 174. 

Apollo cur ile dictus f.cur Paean &: 
O lyris vocabatur ibid. 

Appetitus duplexeft 397.femper pr$-» 
cedit cognitionem 398. Appetitus 
fenfitiuus duplex ibid. 

Appofitio nutritioni cft ncceffaria-.. 
408. 

Aqua qux optima 79. Aquae profundi 
tas 81. quomodo ab aliquibus aere 
humidior dicatur 81. Aqua noftras 
mixtum quoddam imperfectum eft 
118. foia parum nuent ibid. Aqua; 
frigida: potus xftuante corpore^ 
lethalis 310. 

Argumenta probantia hepar effe ve¬ 
narum principium 149. 

Ariftotelis error 198. Galeno aduer- 
farur 2 5 6. male coc venarum prin¬ 
cipium Itarair z\6. ciufdemargu¬ 
menta foluuntur ibid. & 1^7. a j8. 
ij?.160.161.16 1.163. Arift. ipfe 
cerebrum partem nobilem vocat 
274-Idem male omnes venas pulfa 
reaitdbid. In rebus ad anatomiam 
fpedtantibus excufandus 27 f. 

Arteriarum lieni infertarum vfus va- 
rij 140 Arteriarum motus caloris 
eft caufa 141. Arterix venolx vfus 
ibid.Artcrix varia nomina 307. eft 
pars fimilaris, & organica ibid.eius 
temperamentum ibid. eiufdem de- 
fciiptio,Yteft pars inftrumentalis 


ibid.eius figura ibid.compofico.ib. 
arteriarum vfus vanj 308. arterix 
alcendentis diuiiio 309. axillaris di 
uifio 310. arteria thoracica dupiex 
ibid. arteria bafilica duplex ibid. 

Artus quid ipf. 

Alellij Mediolanenfis venx laCfcex 
reijciutitur 227. 

A (limi latio ab agglutina tione differt 
408. ad nutricionem eft neceffariiur 
ibid. adi mil at io quid 409. 

Aitra qualia fint corpora 74. 

Aftrologi 7-xtatcs ftatuunr 3 f 9. 

Atrx bihs> & naturalis excrementitie 
melancholix differenda 171. atrx 
bilis acetofx cxcrccio lethalus 172. 
atrx bilis vehementia ib. eius dux 
fpecics 174. earundem generatio 
ibid.atca bilis qux mitior 176. eius 
varix caufx 176.177. ab atro fan- 
guine differt 177. 

In atrophia nulia fit appofitio 409. 

Artradtnx nutritioni famulatur 409. 

Attra&io quid 410. 

Au&r x facultas generationis cft mi- 
niftca 407. 

ACtio xquiuoca qux 109. 

Auditus quomodo fiat4i2. eius obic 
(ftumibid. 

Auerrois falfa arrogantia 273. 

Aues plutimx duplex habent intefti- 
num cxcum > & quare 220. 

Augmentatio quid 409. augmentatid 
propria, quando fiat ibid. 

Auicenna fere primus jPhyfiologix 
partes in ordinem redegit 5 f.a Fer- 
nehj iniurijs vindicatur 331. 

Auricularum cordis figura 30^, earu 
vfus ibid. 

Autopiiaquid f. 

B 

B Alanos quid 292.eur mollis Sc acu 
minata ibid. 

Bafilica vena duplex cft 283. 
Baiilifcus quomodo nos inficiat4i2. 
Bihs duplex eft 161. Bilis alimenutia 
quid ibid.eius caufx ibid. Bilis ali- 
mentitia triplex eft 161. Bilis vfus 

tri- 



INDEX 

triplex \6 $.quas partes nutriar ibici. Calidum innatum quid 


cur non quotidie in ventriculum-, 
effundatur 163. Bilis caufia: varia: 

.166.167. Bilis excrementitia-. 
duplex 162. 

Bilis excrementitia naturalis triplex 
ibid.eius receptaculum quale ibid. 
vfusibid. Bilis facultatem expul¬ 
tricem excitat 1 6$. Bilis flaua ex 
quo generetur 168. bilium genera¬ 
tio mutua cx fe inuicem ibia. Bilis 
ifatidea parum ab atra differt 174. 
Bilis nomen, commune 161. Bilis 
nonnaturalis omnes fpecies ex qui¬ 
bus generentur 167. Bilis oifto in_. 
vniuerfum funt fpecies itfj.earun- 
dem nomina 164. Bilis pallide ge¬ 
neratio 16 2.porracea ex quibus fiat 
168. Bilis praedominantis varia fi- 
gna 1 69. Bi lis rubra ex quo nafca- 
tur 168. bilis ruffaex quibus coftct 
161. inter fiauam Sc pallidam me¬ 
dia eft ibid.bilis foia inter4.htimo- 
res eft tenuis confiftentia: 151. Bi¬ 
lis vitellina vnde dicta 172. \_ 

Biliof^ deie&iones furditatem curant 
168. Biliofi inediam cur difficulter 
ferant 3<»7.cur ingeniofi 133. quib* 
morbis obnoxij 1 ^.eorundem mo 
res ibid. pluribus poris abundant 
quam piruitofi 202. 

Boues feuoabundant 207. 

Brafllca viti inimica 35 )6. 

Bronchia quid 313. eorum fitus ibid. 

Bubonoceles muli eribus vnde prouc- 
niat2p7. 

Buxum cur aqua: ndn fuperxiatec 34^. 


C i£liaca vena vnde enafeatur, 
pa.308, 

Caefaries vnde di&a 3 16. 

Calcuiofi cur ftuporem cruris lateris 
affe&i patiantur 233. , 

Calidi nomine quid^ intelligendunu 
114. 

Calidum tripliciter dicitur 336. eius 
multiplex acceptio 3 37.a<ftiuius eft 
frigido 346. 


1. ei u fidem!» 
perpetuus motus duplex ibide itu. 
quando accendatur Sc extiriguaiur 
ibid. quatuor in fic continet eie me¬ 
ta 37f. eius definitio Sc origo 377 
eft primum animae inftiumencum 
3751. eft duplex 385. calidi inna¬ 
ti definitio Ferneliana exploditur 
584. 

Calor natiuusaereus eft& igneus 2. 
cius recurfus ad cutem vfque pro- 
deft ibid.cur a natura frigido tem¬ 
peretur ibid.eius ad interna recur¬ 
fus vtilis ibid.varijs modis extingul 
tur 3.381.quibus reficiatur 300. e- 
iufideni vis 372. hyeme eft copio- 
fioribid.eius varia nomina 373. ab 
adtientitio differt 374. eius fubfta- 
tia Sc origo ibid.calor mnatus&r 
temperamentum funt idem 3757. 
cur caeleftis dicatur 380.3 febrili ca 
lore fipecie diftinguitur 38i.noiL* 
eft caleftis ibid. Caloris vanae di-» 
uifiones 3S2.eius fubie&mn quale 
|8f- *. 

Calor inter quatuor qualitates primas 
eft princeps 57 j. Calor no eft ignis 
proprietas 113. 

Caput quid 194. eius varia nomina-» 
ibidem & 3i{. dupliciter accipituc 
3 1 {.eius figura ibid.cur rotundum 
ibid.ciufdem debita figura qu« lb. 
capitum diuerfie figurae explicatio 
phyfiognomica ibid. cur efforma- 
cumibid.cur in fiummo pofitunw 
ibid.eius diuifiones 3 16. 

Capriceps auis liene caret 271* 

C ard iogm usq qid 169. 

j Caro proprie quid 3 27.eft quadruplex 
ibid. eius vfius ibid. ex Gal, triplex 
eft 345». . 

Cartilago quid 327. 

Caruncularum pudendi muliebris v- 
fus 2f>5?. 

Caufia: generationis quatuor 5?x.Cau-’ 
farum numerus quaternarius vnde 

. eliciatur ioid. earum definitiones 
ibid.caula efficiens duplex ibidem» 
Caufia vna quomodo coriarios ef- 
fc&uspolfit producere 57. Caufia: 


g 


mor- 





INDEX 


morborum ab'9 extrinfece, alis m- 
trinfec* 104. Caufae morborum-» 
extrinfecorum, & intrinfecorunu 
ibidem. ; ■ 

Cepha ic» vente ortus 28 3. 

Cerebelli compofitio 3 i.^cur a natu¬ 
ra fa&um ibid. eius figura &: fitus 
ibid. 

Cerebrum cur frigidum & humidum 
(it 138.3 is>.eftfenfus author ibid. 
titione loci corde eft nobilius 261 
cius varia nomina 519. Cercbrurru 
quid ibid. cur molle ibid. cius fiib- 
flantia qualis ibid. Cerebrum hu¬ 
manum omniu animaliu maximu 
ibid. Interlunio cur magis morbis 
infcftetur 32.0. motu fydoles atqj 
diaftolcs gaudet, vt cor ibid.eius 
diuifioibid. duos ventriculos ha¬ 
bet 311. eft principium facultatis 
animalis 413. 

Ch irurgia quid 19. illam Machaon_, 
& Podalirius exercuere ibid. Me* 
chcina: parsed 30. 

Chyli definitio 118. eius caufaequa- 
tuorr io. ventriculi eft nutrimen¬ 
tum- 12 2. quomodo ab hepate iiu 
fanguinem conuertatur 123. 

Chymus quid, ciufque vfus 118. 

Chymiae vtilitasii. 

Cibus corpus reficir 2. cur animali ne 
cefiarius 120. quomodo in ore pr9 
paretur>& alteretur ibid. 

Clitoris vana nomina 299. eius vfus 
& (itus ibid. 

Co&ionis primae duplex excremetum 

ni. 

Cognitio appetitum praecedit 397. 
Cognitio lenfitiha a quibus filic 
%9 9 - 

Color in cute delitefcetem prodit hu¬ 
morem 148. 

Cometa: ex quo generentur 80. 

Con ceptio quid 4*6. 

Conco&io quid 410.tres eius fpecies 
ibid.quomodo fiat ibid. 

Conco&rix facultas nutritionis eft an 
cilia 409. 

Conditiones ad elementorum mutua 
conuerfionem quae 77. 


Conta&us triplex 83. 

Continuitas qualis ad generationem 
mixti requiratur 84. 

Contraria contrarijscurantur 37. 67. 

Contrarietas qua: requiratur ad gene¬ 
randum mixtum 77. 

Conuulfionis duplex caufa 1 66. 

Cordis duritiei caufa 273. non poteft 
ede neruorum, venarum, & arte¬ 
riarum commune principium ibid. 
cur calidum &ficcum ede debeat 
2 38.corde lxlo non omnes facul¬ 
tates luduntur 2 39-pra:crpuafebnu 
fedes ibid.non habet venofam na¬ 
turam ibid.cuius fanguinis princi¬ 
pium 260.ua:, alioriimque pathe¬ 
matum ed caufa ibid. eius varia_» 
nomina 304.figura & temperamen 
tum ibid. cor quid ibid. triplici fi¬ 
brarum genere condat ibid.eiu$ fu 
perfidescur adipofa 303. eius va¬ 
riae partes 303. & 306". motus illius 
ed naturalis 307. quomodo fpiritu 
frigidius 303.ed calidiffima pars in 
animalibus 3451. 

Corporis variae diuidones 182. 183. 
194. ciris diuifio optima 194.cor¬ 
pus denfum in morbum incidens 
difficulter comialefcit 204. corpus 
pcrfpilabile imbellius , fed falu- 
brius, faciliufque conualefcit ibid. 
plura principia ad obeunda munia 
habet 237. eft animae fubiedum-» 
391. 

Corruptionis noftrx variae caufae 1. 
& 3. 

Cranium vnde didum 3i6.odo ofli- 
bus condat ibid. 

Cremonini infiniti errores 38. 16$ 
264.267.268.269.270.272.399.LaU 
rentij Simia 267. 

Cutis nomina & definitio 197. eius 
materia 198. a membrana differt 
ibid.ed temperata ibid. eius vari* 
vtilicates 199. 202. fola non eft in- 
ff rumen tum tadus ibid. cur a na¬ 
tura fada aoi.cur venis, neruis ,6c 
arcerijs donata ibid, cutis nutritur 
202.cute alba praediti obturatos ha 
beat poros > nec pilis (cacent ibid. 

cu- 



INDEX 


cutis nimis denfa, ^ rara ad fanita- 
tem incpca 104. cutis capitis tantii 
ad nutum mouetur j i 4 . 

Cuticula quid zotf.eius vfus,& mate¬ 
ria ex qua conflat ibid. viuit ibid \ 
Cyftis fellea a felle nil patitur 139. Cy 
flisfellisquid z?f. eius diuifio lb. 
eius vius . & etga bilem fympathia 
176. non nutritur fed tantum dele¬ 
batur bile ibid. 

D 

D Ecretum Dei de termino vitae hu¬ 
manae praefixo medicinam non-, 
eliminat $.& 4. 

Dafatigati cur ad fomnum procliues 
M 7 - , 

Definiendi triplex modus 393. 
Diaphragmatis varia nomina. 30j. 
eius cum cerebro fympathia ibid. 
connexio eiufdemcum alijsparti- 
bus > dmifio.vafa lb. eius tria fora¬ 
mina quibus parub’deftinata 301. 
eius varij vfus ibid.hilantatis & ri- 
fus eft caufa ibidem. 
Diaftolescaufa 307. 

Diei in quacuor quadras diuifio 179. 
Diei quatuor quadrae quacuor anni te¬ 
poribus refpondent ibid. 

Dies e planetis denominantur 180. 

Di ftlatio occulta quid 100. 

Di geftio proprie quid 377. 

Difpnaeae incurabilis caufa 311. 
Doloris dux potiflimu raufae 66. Do¬ 
lor quid 166.Dolor colicus curfre- 
quentior in finiftrolatere 11$. 
Dulcia in corporibus calidis facile bi- 
lefcunt 

Dura mater cur ita diba 317. eius fi¬ 
gura ibid.cur perforata ibid. eius 
proceffus & finus 3 t8.eiufdcm vfus 
varij ibid. 


E Leraentoru dobrina ad quid Me¬ 
dico neccfTaria J7. Elcmen- 
M vnde deriuctur fS.dupIiciier ac¬ 
cipitur^. eius variae definitiones 


f 9. tfo.dus definitio Fernefiana ex-' 
ploditur 60. vera definit o 6i % Ele¬ 
mentum abiuius a refifientia for-: 
mali debilioris elementi retunditur 
78. Elementa cur creata 77. Eie- 
> mentorum figura ex Hipp jf. Eoru 
fornis non permanent abu jn mix¬ 
tis roi. Elementa iuxtanos impu¬ 
ra ftint 90. Ex elementis impermu- 
tafisnullum mixtum generari po- 
teft 110. eorum locus 69. 7o.m:xus 
curinfint iif. Elementorum mo¬ 
tus duplex 7 6. Elementa prima cur 
communia appellata 1 16 Elemen¬ 
torum pluralitas vnde petatur 07. 
Elementorum quaternarius nume¬ 
rus ex Ariftotel. 66. Elcmentunu 
quodlibet duabus prim/s qualitati- 
bus gaudet & quare 77. Elementa 
fecunda, qu*,& quomodo ab Ele- 
mentiscommumbus differant nf. 
Elementorum foderas,& diffidi uni 
cur neceffaria77. Elementa folius 
hominis propria quae 1 16. EI e men¬ 
ta aliorum animatium piop'1'aquar 
ibid. Elementa fymbola /ac dius ex 
fe inuicegtnirantur quam diffym- 
bola 78. in Elementis cur vna qua¬ 
litas remiffa, altera intenfa ibid. 

Elephantiafis remedium 13. 

Embrion quid 406. 

Empirici rebe opera naturae fequun- 
tur 15. Empiricae febae principes 
15. cum methodicis inquibufdam 
conueniunt, in alijs diferepant ib„ 
foli innituntur experienti* iz. 

Entelechia quid 390. 

Epidydimis quid Galeno 186. Eiusy- 
fus ib.Epidydimides paraftar^co- 
muni ter appellantur ibid.caiumvc 
rus ortus ibid. 

Epigaftnca, ventris inferioris fupe^ 
nol regio 195. Epigaftrij diuifio 
ibidem. 

Epiglottis quid 311. 

Epiploon efl prima pars ventris infe¬ 
rioris .contenta zi6. vnde dicatur 
ibid. Epiploon quid ibid.Eius tem¬ 
peramentum ibid. ex quibus com¬ 
ponatur . Eius vtilitas z 17. cius fi- 
G gg z gma. 






I N D E X 


-gura»*magnitudo» fitus, & infercio 
ibidem. 

Error quorundam circa exortum mc- 
fenterij 116. 

Euacuario quot modis fiat 101. 

Eunu h. debiles funt , paruifque ve« 
nis praediti 288. 

Eu uftice quid 2$. > 

Excitatio ex fomno cur fiat 1 f 6. 
Excrementa cur generentur ex alime- 
. tis 2. nimis diu retenta nociua ibid. 
Excrementa aluina curin homine 
magis fetida 226. 

Experientia & ratio medicinam coo- 
fiituunt2 2. 

Expulfio quid 4 10. 

Expultrix facultas nutritionis famula 
4057. 

F 

F Acultates pro ratione temperamen 
ti agunt 2{S. [Facultatum diuerfi- 
tas diuerfa temperamenta arguit ib. 
Facultas relationem dicit ad aliam 
facultatem 463. eiu» eflentia nobis 
, incognita ibid. a Iteperamento dif¬ 
fert ibid. nonnifi a pofieriori inno- 
tefeit ibidem.eft triplex 404.Facul¬ 
tatum fpecificatio vnde fumatur 
4 ® 4 » 

facultatis animalis domicilium & in- 
. linimenta qua: 404. facultates ani¬ 
males principes quot Sc qua: 411. 
non principes quse ibid. 

Facultatis auctricis munus 407. a nu¬ 
trice differt ibid.nutritioni necetfa- 
riaibid. generationis eft miniftva», 
ibid. cur poit adolefcentiam ferie¬ 
tur ibid. Facultas concodtrix & nu¬ 
trix au&rici famulantur 407. 
Facitkatis generatricis fedes 4©^. 
^acultjtis naturalis fedes eft hepar 
404. plantis etiam irreft ibid.eius in 
ftromema,& actiones ibid. Facul- 
. tas naturalis eft triplex ibid. Facul¬ 
tatum naturalium munia 409. Fa¬ 
cultas nurntiua quid 407. 

Facultas vitalis cur ita di&a 404. eius 
fedcs,dc mftrumeau.ibid.eiu* vu- 


litas ibid.a naturali differt 410. Fa¬ 
cultates! omnes'; anima:, funt vita- . 
Ies4ii. Facultas princeps eft tri¬ 
plex 414. 

Femina: cur viris pinguiores 207. te- 
ftes & femen habent 2513. in fom¬ 
no femen emittunt t^.cur collum 
illis teretius viris 312.eaium tem¬ 
peramentum ibid.cur aliquando vi 
iis calidiores 36!. Faeminaeforma 
tio quot diebus abfoluatur 406. 

F«etus multiplicis duae hiftoria: 2517. 
fxtus mafculinus & faemineus qua- 
do moneatur 4o6.quomodo nutria 
tur 124. 

Fames qutfd 35)8. 410. vnde oriatur 
ibid. 

Febricitantes cur ad fomnum procli- 
ues 1 S7' 

FemeLvarij errores 107. ioS.iop.i 3 f. 
1S2.1S6. 1510. 332. 413.ciusnegli- 
gentia 1512. impolluta: 106. afiutia 
107. pro nobis militat 106, iniufte 
iuniores carpit 104. magis latini¬ 
tati j quam doctrina: deditus iof. 
Hipp. Gai.aduei fatur 13 5.135;. 

Fibra quid 144.328.3 $ 3.Fibrarum di¬ 
uerfa temperamenta 3 f 3.caru.n v- 
fus ex Piat. i44.Fibrarum cordis v- 
fus 30f. Fibratum triplex genus 
22p.earundem otficium ibid. 

Figura circulans pcrfedtitfima f. 

Finitum quid 72. 

Flatus a fpiritibus differunt 183. 

Fornix cerebri, eiufq,- vfus 322. 

Frigus caloris eft Praenum 2.378.Frigi- 
dum quibus partibus inimicu 310. 
Frigidiores citius moriuntur quam 
calidiores 358. v 

Frons percufla inter capitis partes fo- 
la cur inftammeturj iS. 

G 

G Alenus a defeift uofitate vindica¬ 
tur 1251. Eiusconttadidtio con¬ 
ciliatur 173. Fcrnehj errorem prx- 
- uidit 111. 

Gaudium nimium mortis caufa ao-f* 
Generatio quid xotf.40?. duplex eft 



IN D 

io£.ex quibus condet 40f.genera- 

. tio fimplex quomodo Gc- } 

«erado vnius eft corruptio alterius 

‘'380. Generatio 8 c corruptio quid 
JDcmocrico 62. ab vno folo non po 
teft fieri 67. vt generatio fiat quae 
requirantur 68. Generationis & 
corruptionis perpetux cauta 5? f ,3In 
omni generatione pra*ter vniuer- 
falem caufam particularis requiri¬ 
tur ioo.i nutrinonc differt 408. 

Generatricis facultatis fedes 40p.eius 

" miniftrae 4.07. 

Genitura quid 406. 

Glabritiei caufa 370. 

Glandula: aliquoties fupra renes re¬ 
perta: 134. Glandularum cefopha- 
givfus3i4. Glandula pituitaria.; 
quid 213x1113 vfus>&:fitusibid. 

Glafti herbae vfus 164. 

Gracilis quis 364. Gracilitas duplex 
eft ibid ,vtriufquc caufae ibid. 

Gradus animatorum vnde defuman- 
tur 35>(;.quadruplex eft 35?*. 

Guai acum lignum cur non fuperna- 
tet aquae 34< 5 . 

Gulo fis hepar magnum eft 243. 

Guftus quomodo fiat 412. eius orga¬ 
num &c obie&um ibid. 

Gyrorum cerebri vfus;5 21. 

H 

J | Abitus intellfcbus funt quinque 

Habitus pra&icus quid 46. 

Hxmorrhoidalis vena duplex i7p.ea 
lundem vfus ibid. Haemorrhoides 
funt melancholiae vix 176. 

Hepar cur exiguo feofu. polleat 200. 
Hepar quid 242. cius figura ibid* 
concupifcibilis facultatis eft fedes 
241.161. eius partes & fitus 143. 
Vfus ibid.&: 146. cur magnum in^ 

• hominibus 243-cur plutes a natura 
venas receperit 244. eius cumalijs 
- partibus nexus 246. fanguificauo- 
ms eft principium 247. venarum* 
eltprincipium 247 260.262.17$. 
hmuidius eft corde 2(3« qu* 4 eius 


e: ' x' 

peculiaris,&■ communis fnbfhn- 
tia z f 4.a:que primo ac cor genera¬ 
tur if6.cur calido & humido tem¬ 
peramento prxditum 2f8. magis 
in medio politum quam cor 162. 
cius color 271 .facultatis altricis eft - 
fedes 27f. 

Herniae omphaloceles caufa 11 j. 

Hirfutiei caufa 370. 

Horpo fine aere nequit viuere 76. a- 
nimam non generat 405?. 

Horxa Planetis denominantur 180. 

Humidum radicalc quomodo abfu- 
matur 2. Humidum radicale quid 
384. vita prxditum eft ibid. Hu¬ 
midum quid 117. Humidum-* 
alimentum qua ratione viribus re¬ 
ficiendis aptu 118. Hutniditas qua 
ratione qualitas acliua dici pof- 
fit.pi. 

Humoris duplex acceptio 117.eius na 
tura &c definitio 1 iS.eiufde diuifio 
generalis 119. Humoris elementi- 
ticij definitio & fubdiuifio ibid. 
Humor excrementitius quid , & 
quotuplex ibid. Humorum fccun- 
dariorum quatuor caufx 120. Hu¬ 
moris veri natura & definitio 117. 
Humorum pluralitas vnde colliga¬ 
tur 130.131. 131.Humorum* qua¬ 
tuor temperamentum 13 3. Humo¬ 
res funt famtatis, 6c morbi caufx 
I34. eorum commixtionis vtilitas 
157. quilibet humor quatuor ele¬ 
mentis conftat ibid. Humores qua¬ 
tuor fecundarij quid,eorumquc no¬ 
mina 138. quomodo a fanguineSc 
partibus diftinguantur (139. quili¬ 
bet humor peculiarem habet icho- 
rem 146. Humor t cruclus a pituita^ 
vitrea differt 1 j f. cius generatio 
- locus ibid. Humoris melancholici 
differentiae 173.Humorum Ungulo¬ 
rum motus quibus diei horis fiat 
i79.Humor ad imbecilliorem fera- 
per partem propellitur 201. Humo¬ 
ris cra^fi in mtcftinis contenti vtili¬ 
tas 21 3 . 

Hy gieinc quid 28. circa quid verfetur 

ibid. 



INDEX 


Hypochondrij vana acceptio ipf. 

Hypogaftnca tettia ventris inrcrions 
regio 1 96. 

Hypogaftnj diuifio ibidL 

I 

Cteritiae caufa 141. 

Ignis elementorum omnium purif- 
fimus70. Ignis in Lunae eoncauo 
cur reliqua inferiora non abfumat 
74. Ignis noder fcmpcr pabulo fo- 
uendus7f. Ignis morus eft circula¬ 
ris ex Aridot. ibid. Ignis dementa¬ 
ris cur non egeat pabulo ibid. non-, 
vnr 7 6. eius diameter 80.Ignis pro¬ 
prietas qua: 113. abfolute eft cali¬ 
dus ibidem.non putrefcit 346. 
Infantes receter nati cur fine^ilis 18 6- 
Infantia vnde di&a 3 fp.eius termi¬ 
nus 358. a Luna gubernatur 359. 
eius temperamentum lbid.quomo- 
docalidiifimadicatur 377. 

Ignorantia cuiufdam Medici,& Iurif 
. confulti perftringirur 25?. 

Inftrumcntum quodlibet peculiarem 
edit adtionem 134. 

Intelie&us folus fciecias percipit 395?. 
eft anima: rationalis intima proprie 
tas 403. etus munus 414* 

Intemperies duplex eft 367. 

Intercodalis vena: ortus 308. 

Interitus noftri caufx 2.3. 

Inteftmum quid 217. quotuplex 119. 
Inreftinorum vana nomina 2i7.cur 
rotunda lbid.cur longa 218. duas 
proprias tunicas habent ibid. eoru 
tunica interna cu r neruofior ibide . 
Inteftina cur lubrica ibid. cur vil¬ 
lis redis praedita ibid. tertiam tuni¬ 
cam a peritonaeo accipiunt ibid.eo- 
mm temperamentum 2 ip.longitu- 
do& nexus ibid. Intcftinorum va¬ 
riae diuiliones 223. ad quid condru 
da ibid. Eorum fubftantia ventri¬ 
culi iubdantiae eft firailis 224. cur 
plura habeant inuolucra plurefque 
anfradus 2 2 f. cur tantum faculta¬ 
te expultrice indigeant 22tJ.Intefti- 
norum qualenam iit cadus mftru- 
mcntuia 200. 


Intcitinum ciccum quartum eft ordi¬ 
ne 2io.eius varia nomina ibid.vfus 
ibid. (itus 221. 

Inteftinum colon quintum eft ordine 
xti.cius varia nomina ibid. ficus* 
&vfusibid, duo ligamenta habet 
221. 

Inteftini crafii vfus 224. 

Inteftinum duodenum primu ordi¬ 
ne 119. cius ortus & fitus ibid. cur 
anguftum ibid. 

Inteftinorum gracilium munia 224. 
Inteftinum ieiunum cur ita dicatur 
219. fecundum eft ordine ibid. eius 
fitus,colligatio ibid.cur fete feni 
per vacuum 220. ab ileo differt 
ibidem. 

Inteftinum ileon tertium ordine 220. 
cur ita didumib. eius ficus flcvfus 
ibidem, eft omnium iongifihnuiru 
ibidem. 

Inteftinu redumfextutn ordine 223. 
cur ita dicatur ibid. eius.fitus ibid. 
eiuldem cum vefica in vilis fympa 
chiaibid. 

Icubetti error 176. 

Ira quid 1 66. 

luuenes quomodo pueris calidiores 
360, luuentuti Mars dominatur fe¬ 
cundum Aftrologos 3 59. 

L 

Ac omne aluum fubducit r 30. 

Larynx quid 312. eius ficus,com- 
pofino, 6c partes ibid. cur anterior 
eius t pats pomum Adami dicatur 
ibid. 

Latio duplex eft 94. Latio circularis 
duplex 96. 

Laurenti) diligentia in colligendis vo 
cabulisGrxcis 197. eius vari) erro¬ 
res 196. 198.212.222.234. 242. 
Lien quid 238. eius figura, partes , fi¬ 
tus, temperamentum, & vafa ibid. 
cur s in dextro hypochondrio fitu* 
ibid.eft fucci melacholici receptas 
culum ibid. & 147. eius connexio 
cualijs partibus 239. eius coi 01 & 
magnitudo 3 j9.cut magnas arterias 



INDEX 


habeat i40.eiu$ nutrimentum lbid. 
cur paruo fenfu praeditus 155?. 
Ligamentum quid 327. fenlu carec 
318. 

Lignum cur fupernatet aquae $46. 
Linguae nigredinis in febribus arden¬ 
tibus caufa 310. 

Liuiditatis caufa 368. 

Loborum in pulmonibus neceflitas 

Locus generationis bilis 168. 

Lumbaris venae ortus 308. 
Lumbricorum generationis caufa-* 
proxima 100. 

Lupus primo nos videns cur raucos 
reddat 100. 

M 

M Ammae cauitatibus carent 265. 

Mares frminis cur calidiores 
361. Mans formatio quot diebus ab- 
foluatur 406. 

Materia ex quibus partres corporis ge¬ 
nerantur, quae 406. 

Maturatio quomodo fiar4io. 
Mediana: venxexortus 183. 
Mediaftinum quomodo ii pleura di- 
ftinguatur $o$.vnds didfcum ibide 
eius vfus ibid. 

Medicamentorum compofitio necef- 
faria cit 11. Medicamentum fim- 
plex non fufficit ibid. 

Medicameta poros aperieria 104. M« 
dicamenta in dolore colico vbi ap¬ 
plicanda 113, 

Medicus bonus quis 58. aliter, ac 
philofophus elementa confiderat 
57. Medici multi fuere ante Hip- 
pocrat. 7.Medicorum diflerrfio ar¬ 
tem fxdat ibid. Medicorum garru¬ 
lorum & imperitorum reprehenfio 
17.i8.Medicos honorari lubet Sa¬ 
cra pagina f. Medicus imitator eft 
natur* 31. Medicis mercede Deus 
conftituit 8. Medici officium 20, 
Medicorum fe<ftx vari* 11. iz.Mc 
dicorum diuerfae fchol*7. Medici 
fcopus valetudinem conferuaturi» 
& morbum profligaturi 340. 


Medicu x antiquitas 8. a Deo data^ 
ibid. Mediane Clinicx , ut utor 
fun H pp.6 Medianae definitiones 
variae 33. eius vera definitio 34.1 
medicina demoftrationes plurrm* 
fieri poflunt 39. 40. Mcdicinx in-. 
varias partes dsuifio 27. Medicinae 
cluo crura experientia ratio 41. 
Medicinae quis finis 31. cius necef- 
fitas3. Medicinae obiedruna quale 
16. eius varix partes 27. philofo- 
phixeft fubalternata 41. f8. Medi¬ 
cina pra&ica quomodo dicatur 46. 
Praduca fimul & fpcculatiuaeft 4$. 
Medicina in quo confiftat 3 2. Me¬ 
dicina cft fcientia 35. id quomodo 
probetur 3 6. 37.38. Medicina fpe- 
culariua dicitur fcientia ob tres 
rationes 48.Medicina vndi&a3i. 
Medicinx varij inuentores f. 

Medulla non eft offiuin excrementu 
3 T 3 - 

Melancholia duplex 170. Melancho r 
lixalimentitix deferiptio ibid. cur 
crafia & nigra ibid. melancholiae 
caufa efficiens. 171. eius vaiix alix 
caufx 17 6. Melancholia excreme- 
titiaduplex 171.eadem eft acida-* 
& acerba ibid.Melanch}lix excre- 
mentici^ naturalis vfus 172. Me¬ 
lancholia naturalis color verus 170 
famem excitat 171.in liene perfici¬ 
tur ibid.cur a natura produ&a ibid. 
eius neceflitas 176. Melancholix 
var j vfus 147.171. „ 
Melancholicoium corpus quale 177, 
eorundem morbi qui 177.178.eo¬ 
rum mores 134.177. Melancholico 
lumfigna 17 8.cur voraces 171. 
Mebvaua ois cuce ficcior eft 198. Me- 
brana quid 328. eius temperamen¬ 
tum ibid^eft pats fimilaris ibidem 
Membranularum tricufpidum v- 
fus if 1. 

Membrum vnumquodque inftrume» 
tarium micrium quid ab aliorum 
membrorum fubftantia habet 2 f $. 
Memoratrix facultas duplex cft 414, 
Memorix munus ibid. 

Mercurius cui xtati pr^fit 339. 

Me- 


1 


INDEX 


M efentcrium quid , & vnde di&um_» 
n6. eius compofido ,diuiiio , or¬ 
tus , 6 c vfus ibid.cur glandulis prae 
ditum 127. Mefentericx duplicis 
vena: origo 308. 

Meferaicarum venarum officiu 277. 

- 279. * 

Methodus triplex f f.Methodus ccm 
pofitiua quid ibidem, quid metho¬ 
dus dcfinitiua ibid.quid refolutiua 
ibid. 

Mifcibile quid 84.duplexcft ibidem, 
quid vtrumque 8f.S6. mifcibiliam 
conditiones 8y. 

Mixtionis definitio 8 c.eius conditio¬ 
nes ibid. ab alteratione & augmen 
tatione differt 88.qua ratione a ge¬ 
neratione diferepet 87.91.quomo¬ 
do dicatur generatio 91. 

Mixtum attificiofum fieri poteft 341. 
Mixtum quo & ex quibus fiat 8 6. 
34f.a quo moueatur io^.quo fim- 
plex corpus dici poffit ibid.mixta-» 
omnia ex quacuor clementis con- 
ftant iofj.aliquid virtutis rei corru¬ 
pta: retinent 104. 

Modus cognofcendi morbos ^.Mo¬ 
dus inueniendi remedia 14. 

Molle quid 409. Molli ficantibus in_* 
quibus morbis vtendum 40. 

Morbij lingulis* xtatibus communes 

' qui 3 ^.Morborum melancho 
licorum remedia qualia effc debe¬ 
ant’170. Morbi partium diffimila- 
rium40.Morbis omnibus qualia-* 
remedia applicanda ibid. 

Motricis facultatis officium 413.4 fa¬ 
cultate fenfitiua differt ibid. vnico 
inftrumento gaudet ibid. 

JMotus aeternitatem quomodo probet 
Ariftoteles 23. Motus circulans 
perferior cftre&o 9f. Motus lo¬ 
calis alteratione & augmentatione 
«ft prior 94. Morus primi mobilis 
44. horis abfoluicur<)f. nunquam-* 
variatur ibid. Motus periftalticus 
uid 218. Motus progre(fiuus qua- 
o fiat 396. Motus quid 6c quocu- 
plex 93.403. Mouenciuro diuerfi- 
ras 83. 


Mucus quid 1 tS.in inteftinis conten¬ 
tus mucus quos morbos pariat 163 
qua: eius indicatio - in curatione-^, 
ibid. 

Mufculus quid 21 i.vnde dicatur ibi¬ 
dem . Mufculorum abdominis nu¬ 
merus & fitus 21 i.eorundem vfus 
& nexus 213.mufculorum fuccen- 
turiatorum abdominis vtilitas ibid. 
Mufculorum aefophagi vfus 314. 
Mufculorum cremafterum in tefti 
bus vfus 288. Mufcula: venae exor¬ 
tus 308* 

N 

N Attine acceptiones varia: yo. y 1. 
52.53. y4. eius vera fignificaiio 
y4.duplex eft yo.nii fruftra molitur 
1 1 2. 

Neceffitas eft caufa inuentionis fcien 
tiarum 4. . 

Nephritici cur cibi fafticliovomitu 
laborent 233. 

Neruorum acceptio varia 3 2y ex quo 
fiant ibid. Nerui duriores motui 
dicatbmolliores vero sefui)4i3.par 
tes fune diffimilares 326. Neruo¬ 
rum propagines in cardialgia funt 
prxeipuum radius inftrumentunu 
195?. Neruus quomodo a ligamen¬ 
to & tendine differat 326. eorum-* 
temperamentum 353. 
Notumduplex eft 3512. 

Nubes cur in aere non concrefcat 7 y. 

earundem generatio 518. 

Numeri feptenarij effe&us vari) 3- 
Numeri ab antiquis elementa reru 
ftatuebantur 63.64.. 

Nutrimentum triplex eft.i 39. 
Nutritio quid j 39.40 y.409. eius con¬ 
ditiones 139. Nutritio ik affimila- 
tio funt fynonima ibid. a generatio 
ne differt 408. quomodo fiat ibid, 
cius/acultates miniftr^ qu^ 40,9. 

O 

O Biedum -adxquatutw medicin* 
quale ,2 (5. 

Odo- 






INDEX 


Odoratu* obie&um quod 412. quo¬ 
modo fiat ibid. 

Oefophagus cur paucis venis praedi¬ 
tus 128. eius conftru&io 229. ®(V 
pars ventriculi ibid. Oefophagus 
quid 3 i4.quot fibras,& tunicas ha¬ 
beat ibid. cdr fibris obliquis carcat 
ibid. «ius partes ibid. 

Oleum cur aquae fupernatee 346'. 

Operationes vitales funt quatuor 
$ 5 >$- , 

Opiniones varia: de medicinae obie¬ 
ro 16. opiniones varia: de modo 
quo fic vifio 411. opiniones diuer- 
fx dc facultatibus animae 400. 

Ordo Authoris in tradenda phyfiolo- 
gia Ordo diflecfcionis corpo¬ 
rum 19 f. 

Organum quid , &z quotuplex 186. 

Organum & inftiumentum idem fi- 
gmficaatibid. 

Orificia duo funt ventriculo 130. eo¬ 
rundem fitus ibid. curipfo ventri¬ 
culo craifiora ibid. 

Os in communi quid 327.0ifium in- 
ftrumentam Tadhis eft perioftium 
ico. cur frigida< 5 c ficca 352. Ol- 
fium cranij nomina 3 16. 

P 

Anchveas quid,eiufq; vfus 227. 
Panniculi carnofi defciiptio 210. 
eiufdem locus,vfus, tempera- 
menturs ibid. 

Papauer foninum excitat 1^7. 

Parenchyma quid 242. 

Partes contentae ,& continentes quae 
fint 182.Partium definitio ex Aui- 
cennack Gal. 182. Partium diuifio 
in fimilares diflimilares i84.Pars 

\ diflimilaris quid Arift. i86.cur co- 
^ufita vocetur ib.eius vari* fignifi- 
cationes ibid.Partes ignobiles quae 
»84.Partes impetu facietes qu? 183. 
Partes nobiles quomodo Anulares 
18 f.carum nece (litas 16 1. Partes oes 
vim habent conuercedi alimentum 
in fui fubftantiam af f. Pars prin¬ 
ceps quid & quotuplex 183. Partes 


principes quomodo reliquai paftts 
foucant 413. Partes proximi ora», 
funt corporis elementa quamhu 
mores 344. Partes fanguineaequae 
i8<j. Pars fimilaris quid 184. eius 
varia acceptio, & diuifio, 183. Par- 
lium firailarium numerus ibid.Par¬ 
tibus fimilaribus duo morboiun-L, 
genera competuc 191. Partes fimi- 
lares non dari quomodo probari 
poffit 1051. Partes fpermaticac qux 
18<j.Pattium calidarum, frigidarii, 
humidarum,& ficcarum ordo 345?. 

Pathologia quid 27. 

Penis varia nomina 191. Penisquid 
ibid. cius fitus < 5 c compofitio ibid. 
cur partibus ofleis infertus ibid. 
eius partes vari^ i<>2.curex neruds 
fiftulis compofitus 293. vfus ibid. 

Pcricaudi j nomina 303. eius exortus, 
figura,fubftantia,vafa, 8c vfus 304. 

Peritonaeum vnde di&u 213. eius he- 
ceflitas 216. eius temperamentum 
ibid.Peritonaeum quid ibid.’duplici 
membrana conftatibid.cius origo, 
& ficus 2i4.mulrisin locis perfora¬ 
tum cft ibid.cur membranofum ib. 
eius Vfus 21 f.2I<j.222» 

Pericranium quid 3 ic> eius exortus 
ibid. 

Pharmacia quid 19. 

Phlegma quid 148.varia illius fignifi- 
catio ibid. 

Phrenici vena: origo 308. 

Pia mater cur ita diCta 31 ^.cur mollis 
& tenuis ibid. eius neceilitas (ibid. 

Picrocholi qui 17^ 368. 

Pilorum generatio 187. 3 34. funt par¬ 
tes corporis 187. offibus frigidiores 
& ficciores funt 188. Secundum-, 
trinam dimenfionem crefcunt ibid. 
anima rationali informantur 189. 
Pilorum varia nomina 316.cur fle¬ 
xibiles 3 54. cur d i lier fi colores , 8c 
crifpi $69. Pilorum varietas fecun¬ 
dum aetates & regiones 370. 

Pinguedinis caufie 3Pinguedini* 
definirio 208. cius differentia: 20 9, 
eius generatio ex Gal. 207. ab ani¬ 
ma generatur 205». non eft excre- 
H h h men- 



INDEX 


5r»£fru i tb» Pinguedo pars cft cor¬ 
poris zoS.c us fub(Hntia '& tempe¬ 
ramentum 109. eius vfus varij tro. 
quomodo a feuo diftinguarur 106 . 
iPhyfiologiiquid 17.fo.eius fubie&u. 
tf. cicca qua: idem ftibie&um ver- 
feturibid. 

Pituita: accep:ionc6 varia:, 148. 149. 
eius multiplex caufa 1 56.1 f7.1 ?8. 
if9.eiuidera r vera defcnpcio 149. 
alia naturalis, alia excremenritia_> 

1 $1 Pituita cxcremecitia duplex eft 
ibid.-, Pituitae fons quomodo caput 
dicitur, & ventriculus 15 i,Pituitae 
acidte fedes,& locus vbi generatur 
1 jf.aliarum fpecierum pituitx ge¬ 
nerationis locus ibid. fpecierum-. 
pituitae varij effe&us ibici. Pituitae 
variae fpecics 1 {4. earundem no¬ 
mina ibid.exdem quomodo & vn- 
^de generentur if$. Pituitae .fedes 
1 {«S.cius femperamenmmifo.vfus 
i47 r quas parte nutriat 1 f 1 ,Pituita 
faiia facile in atram biiem mura* 
cur 174,Pituita duobus modis falfa 
.. redditur ibici». Pituita vitrea quid 
'Z4<f£iii&generatio, & fedes 1 r f. 
Pituitofi tandem fiunt melancholici 
i6o.eorum mores i<Ji. 162. morbis 
quibus obnoxij nSo.Pituitofom fi- 
gna 1 ^.Spiritus craflbs habet 160. 
curftolidi 134. cur venis exilibus 
praediti 1^9. 

Planctae elementari v irtute pollet 74* 
eorum magnitudo n ordine ad ter¬ 
ram 75, eorum temperamenta 97. 
iyS.eorundem ordo quoad dies 6^ 
horas 1 8®; 

Plantae cur radices in terra habeant 
103. facultate naturali gaudet 404. 
fenfu carent 38 c. earum mutua-» 
tympathia 396. 

Plempij error 344. 

Plenitudo quid & quotuplex 148. 
Pleurae n omina 302. peritonxo fimi- 
lis ibid. exquifito fenfu- pollet 303. 
. cius varij vfus ibid. Pleuriticis vbi 
fecanda vena 182. 

Pluuiarum generatio 98. 

{blicleci ftatua multorum attificujxu 


regula erat 341. 

Pori cutis occlufi varios morbos .pa¬ 
ri unt 203. 

Potentiae funt anirox efferus 402. i 
feinuiccm realiter diftinguuntur» 
ibid. Potentiaeneccflariae funt ani¬ 
ma: 403. Potentia fcnfiriua duplex 
411.Potentia vifiua quid ibid. 

Ptaxis ejuid 4^. , • * , 

Principiorum pluralitas cur in homi¬ 
ne admittenda 160. 

Proceflus mammillares quid > eoriHW 
qqe vfus 322. 

Prodicus Hipp.Magiftcr 749. » 

Prophila&ice quid 24. 

Proflatarum giadulofarum vfus 189. 

Prudentia quid » 3 c quomodo, ab arte 
differat 49. 

Pudendi muliebris vatiae partes 298. 
Pocricur ad fomnurp proclines 157- 
cur cpilepfiae obnoxij ibid. cur par¬ 
tes fupeiiores habeant grandiores 
ibid. quomodo.iuaenibus calidio¬ 
res 36o.cur per puerorum corpus 
plus euacuetur,quara per iuuenum 
37f* Pueritia prima eft *ctas 3f7- 
eius terminus 358. 

Pulmones cur dilatentur &c compri¬ 
mantur 2if. vndedi&i 310.eorum 
deferiptio ibid.eorundcm figura-», 
ficus, fubftantia, connexio 311.011 
magni ibid.fenfu exiguo cur przdi 
tiibid.eorum vafa ibid. eorundem 
vfus varij 314. cur frigidi» curque 
calidi dicantur 3^1. ^Pulmonibus 
copreflis mori neceife cft 215. Pul¬ 
monum nutrjmentum 240. 

Purgatio in flatu fano nocet 41» i 3<> 

Pylorus vnde didfcus 230. 


Q Vantitas eft materix coxua pre- 
, prietas 402. 

Quaternarius elementorum ntimerUS 
quomodo probetur 69. 

Quatuor anni temporum tempcramfc 
ca 3 6 2.Quatuor conditiones ad ge¬ 
nerationem neceflarix 82.Qgatuor 
fac ultat es naturales in qualibet co£ 

. 7 m 



I N 1 

pons parte funt xoi. Quatuor fac¬ 
tus tempora 406. Quatuor vitae 
gradus 393» 

Quies quid 403. 

Quinque cutis differenti* lof.Quin- 
quc potenti* vitales animx 393. 
> 92 - 

K 

R Adicis raphani virtus 163. 

Radicacio quid 148. 

Ramus biliarius pancnrcas excurrit 
117. Rami crurales 281. Rami he- 
morrhoidalis vtiliras 278. Ramo¬ 
rum iliacorum furculi 281. Rami 
mefentciici origo 22 6. cius diftri- 
butio 278. Rami fplenici diuifio 
&: vfus ibid. Rarcu lubciaui) qtus 
venas producant 309. 

Raucedinis caufa 313. 

Reges etiam fuere Medici 11. 
Regionum temperamenta 362. 
Remedia contraria morbis iemperad 
bibenda 40. Remedia grumos fan- 
guinis difloluentia 310. 

Renalis vena: ortus 308. 

Renes rnde didi 23 r, eorum deferi- 
ptio >figuj:a> 5 c fubftanria ibid. cur 
<$<511(1232. eorum ficusjfitufquc,» 
caufa ibid.cur duo a natura forma¬ 
ti ibid. Renum varia: partes 223. 
nexus cum alijs partibus 324. eo¬ 
rum vfus 3 c temperamentum ibid. 
Res naturales quotSe qua: 27. Res no 
naturales qua: 28, curita did,s. 28. 
earum vis ibid. 

Rcfifietia quidj &• quotuplex Sp.quid 
vtraque ibid. Refiltentia pofitiua 
quid & quotuplex 5?o. 

Reipiratio quid.300.eius inftrumenra 
301 .aquibus fiat 21 f.Rcfpiratio- 
ne deficiente, natura cranfpiratio- 
nern molitur 202. corpus rcficir 2. 
Rete mirabile 321. 

Retentio j quid 410. a quibus fibris 
fiat ai^.Retentrix facultas nutritio 
niscft mimftra 405^ 

Rbabaibarum bilem purgat 41. 


1 E' X 

s 

S AI chymice emacum Galen pro 
batur.22. Saliu* virtus 121. 
Salubre & infalubre rrip'cx cft 45. 
Sanguificationis officina, eft hopat 
I42.ea l?fa cui parti remediaappli- 
canda 248.Sanguis ab adipe fpecie 
diftinguitur 190. in adipe quomo¬ 
do coueitatur ibid.Sanguis anima» 
tus cur dicatur 193. vbi attenuetur 
1 Z4.calidior bile quomodo dicatur 
ab Hipp. 16 r. calorem fuum vnde 
accipiat348. Sanguinis deferipti© 
i4i.eiufdcm deferiptionis explana 
tio ibidem & 141-14? duobus mo« 
dis accipitur 128.duplex eff 143, 
Sanguis excrauafatus cur concrc* 
fcat 146. eius excrementa quibas 
partibus vtilia ibid. Sanguis fibro* 
fus cur magis ad iram concitet I44, 
Sanguinis naturalis caufa quadru» 
plex 120. eiufdem varix differenti^ 
14?. Sangumis nonti^ruralis cati 
fa: & differentiae 147. qua ratione-» 
in corde occludatur 260. cur liu 
phlebotomia faltans effluat 3,68. 
Sanguis cur foliis & impermixtus 
vix reperiatur 143. Sanguinis vtilia 
tis 143.cius temperamentum 144. 
Sanguinei cur ingenui z 34 
Sanguinophlegmatici qui 363. 

Sanitas aliquando finis aiiqu ando fco 
pus medicinae dicitur 31.Sanitas io 
quo confiftat4i. 

Saporum fpecies 174, 

Saturnus cui aecari praefit 3 39, 

Scientia quid 3tJ.quotuplcx4?.vlriuf* 
que finis 47. 

Scirrhus pituitofus quomodp rnelan* 
lancholicus fiat 169. 

Scrotum quid 289. 

Seda quid 12. Seda empirica vndcJ 
didaibid. Seda Iatrofophiftarum 
qua: 17. Seda Methodica quae 13. 
eius principes 16. k Gal. damnat ib. 
SedaParacclfiftica qux iS.vndcdi 
da ibid.qualia principia habeat xo 
Seda: rationalis Authores 2 3.cirea. 
quae vcrfccur ibid. 

H h h a Se- 




INDEX 


Semen quid 4o6.cur album 187.407. 

vide calorem fuum accipiar 380. 

, cur non poffit ex cerebro dcfcede- 
re40(>.eius facultates qu? 380.40(1. 
Semen cft humor i rS.cius materia 
qu$ 13(>.Serr»en muliebre imperfe- 
CTus cft mafculino 291. eiufdem-» 
vfus 194. feminis natura qu* 189. 
eius nece(llta$40^ Seminis praepa¬ 
rationes vbi fiant 28 f. cur fit fpu- 
tnef-ens 282. 4o6„Sementefticuli 
finiftri frigidius cft 280.. 

Scne&us quarta'eft aftas 3f7. cius 
terminus 3^8. Senum teuipcramcn 
tum 360». 

Scnfos &c ratio duo rerum dignofeen 
darum inftrumenta 363. Scnfus 
communis duplex 414. Senfus ex¬ 
ternus quintuplex eft 411. 

Septum lucidum 321* 

Seri vfus 12 3. 

Seui>& pinguedinis diferimen 107. 
eius locus ibid. cur non generetur 
in locis calidis ibid. 

Siccitas quomodo qualitas aiftiua di- 
v. catur 91. 

Signa hominis temperati 363. 36f. 
$66.Signa Ungulorum temperame 
torum 367.368. 3 6% 370. Signa-, 
temperamenti ad pondus 364. 
Signa Zodiaci,eorum nomina>&: nu¬ 
merus 12.96.Eorundem multiplex 
diftributio97- 

Similia fimilibus eonferuantur4t. 

Simile fibi generat fimile joj. 

Si niotica quid 17. 

Sitis quid 398.410. vnde oriatur ibi- 
* dem-»* 

Sol cui aetati dominetur 3 f fenera¬ 
tionis Sc corruptionis praec ipua eft 
caufa 98.S0I varietatem anni tem¬ 
porum efficit 97. 

Solftitium acftiuale quando fiat 96“. 

hyemalc quando contingat 97. 
Somnus quid 136.2 f9.eiu&caufa. ibi* 

. duplex 139.. Somni non naturalis 
caufa: ibid. Somni nimi; & pro¬ 
fundi effe&us 157* 

-Spadones cur non generent 308. 
Spermaticae veo* exortus jo& 


Sphin&eris mufculi vfus 134.137. 

Spinalis medulla: ortus & diuifio 314. 
Cerebro eft frigidior 331. 

Splen quomodo calidior>& frigidior 
'hepate dicatur 331. 

Spiritus quid,& quotuplex 383. 

Spiritus animalis neceffitas 413.eius 
fedes qua: 3io.a vitali differt. 

Spiritus infmens * quid &c quotuplex 
384^ ius necefiitas ibid. 

Spiritus naturalis quid 386. eius fc- 
des Sc vtilitas ibidem reliquis fpi- 
ritibus eft ciaUior 387. 

Spiritus vitalis ex quo generetur 3G0. 
eius locus vbi elaboratur 503. 

Spiritus ,& calor natiuus interdum-, 
confunduntur 383. Spiritus facul¬ 
tatum eft vehiculum ibid. Spiritus 
frigidi expiratio lethalis .381. vita 
praedirus cft 384. 

Stellarum numerus 7 3. 

Sterilitatis caufa fe8. 

Struthiocamclus ferrum digerit 56^. 

Subftantia non intenditur nec remit¬ 
titur 111. Subftantiapei fc produ¬ 
cit fubftantiam ico. 

Sues pinguedine abundant 207. 

Surculi varij cx vena porta cnalcutur 
178. 

Sutura: capitiso&o, earumq; nomina 

u 3 » 7 « 

Svftole-s & diaftoles caufa 307. cur 
augeantur i6q. 

T 

T Adtus quomodo fiat 412. eius o- 
bictftum duplex cft ibid. 
Tcmpcrametumauthor eft omnium 
actionum naturalium 3 jo.vnde di¬ 
catur ibid.eius definit 10 ex Auicen 
na ibid. eiufdem definitionis explt 
catio 331. Temperamenti veradefi 
nitio 3 34. Temperamenti varia di¬ 
uifio 343.343,Temperamenti vatia: 
differentia: 344.Temperainenti dif- 
quifitio Medico neceflfaria 329. cur 
dc eo poft tractationem partiurru 
agatwr ibid. Temperamenti squa¬ 
litas, in quo confiftat 338» Tempe 


i n r 

ramentum calidum ad longiorerru 
vitam aptius eft frigido 3f'$. Tem¬ 
peramenta compofita quatuor 341 
Temperametu eucraton duplex eft 
34i.Temperamentti cur Harmonia 
a Gal.didfum 333. Temperamenta 
infeinuiccm mutantur ibid. tem¬ 
peramentorum numerus 338. Te- 
peramentum fimplex quid, & quo- 
tuplex 241. Temperamentum du¬ 
plex qui. ftataerunc 335; Qui can¬ 
tum duo acimifcrunt 337. 

Temperamentum ad iuftitiam quid 
338. cur ira dicatur 341. cur ina- 
quale appelletur ibid. o&uplex eft 

_ 34 2 - „ , 

Temperamentu ad pondus qttid 338. 
110. Temperamentum ad pondus 
dari quomodo probetur 339.340. 
341. cui corpori proprie coueniat 
348.imaginationepotitisd?tur qua 
a&u 547. 

Tempus quid 93.initio caret ex Arift. 
ibid. Tempus formationis fatus, 
motus , & partus 40 6. 

Terra: ambitus 81.cius diameter ibid.. 
refpedht cadi eft pundlum 74. 

Tendo quid, ik ex quibus coftcc 326, 
eft pars diifimilaris ibid. 

Teftesquid 288. eorum figura» no- 
mina>& fitus, ibid.vfus z88.1cmen 
generant ibid. Teftcs cor roborant 
ibid. cur concefti ib. 

Teftium muliebrium figura > fitits, 
caufa fitus»eommq; ftatus 293.Tr. 
ftis finifter cur frigidius femen ge¬ 
neret 287.quomodo a Galcn.cordi 
prarponahtuc 184. 

Thetapeutica quid zS.eius partes 24.. 

Thorax quid 299. vnde dicatur ibid. 
eiufdem partes ibidem . cur con- 
ftructus 300.cius diuifio, &vfus 
ibid. Thoracis parres qua: conti¬ 
nentes^ contenta ibid. Thoracis 
renum fympathia 233. 

Thymi vtihtas 282.. 

Timidis lecur magnum eft 243. 

Trachaa aateria quid y eiufque partes 
311. cms competitio & diuifio 312. 
«iufdem vfus 315, 


E X 

Tranfpiratio corpus reficit 1. 

Triplex datur anima 39f. Triplex cor 
poris moles 3Triplex morbus 
exMerhodicis if. Triplex fanitas 
14 . 1 f» Tnplex fubftantiacuiufuis 
partis qua 1. 

Triplicis/ fubftanria refolutio vndc-> 
procedat 2. 

Tubuli cur in varios ramos diuidan** 
tur 2 57 - 

Tunicarum inteftinorum vfus 218. 

cur fibris tranfuerfis gaudeant ibid 
Tunica ventriculi interna cur mem- 
branofior quara externa 229. 

V 

V Alleriola error 334. 

Valiefij error circa aerem 79.G* 
leno imponit 80. 

Vafis breuis exortus , &c vtilitas 278. 
Vaforu. eiaculatoriorum numerus, 6c 
vfus2S9.Vafoiu fpermati eorum fi- 
gur«,numerus)& vfus 285- Vafa_» 
cordis vndecim valuulis praedita-» 
30 6. 

Vegetati ua facultas triplex 40 f. 

Vena quid 2 76.'Venatu varia nomina 
ib. Vcnartim compofitio,& diftri- 
butio ibid.Vcna triplici villorum-, 
genere pollent 277. Vei a quo pars 
fimilaris ik diffimilatis 193. Vena 
axillaris di.ftnbutio 283. Venarum 
ab aorta defeendete prodeuntium 
nomina 308. Vena caua cur icadi* 
dta 279.eius diuifioibid.vndtf oria¬ 
tur 280. duplex eft ibid. i» duos ra¬ 
mos iliacos dirimitur 281.Vena ca- 
ua afccndcns quot furculosafiLo 
fpargat 282.eorundcm furculorum 
nomina ibid. Vena caua aiceden- 
tis conexio cum alijs partibus 28 r. 
Vena caua defeendens quot furcu- 
los afe fpargat 280. Vena crurum 
quot »eariiqy nomina 281. Vena/> 
pigaiiri;.^ ciymologia 8c ortus ibi. 
Ven, bypogaftrrc^ origo lbid.quas 
partes nutriat ibid.Venarum mefe- 
raicarum officium zxf.Veoar in ic- 
core cur exiles 24).Vena poit<* no¬ 
mina 


in r 

fijint St exbftUS 277* eto difiribu- 

- tio ij $. vfus 244. Vena pudenda 
exortus 281. Vena facrac exortus 
181. quam partem nutriat ib;d. Ve¬ 
na vmbilicalis edito fatu marca- 
fcit 277. eiufdem exortus ibid. Ve¬ 
narum a vena thoracica ortarum-» 
nomina 282. 

Veter inferior quid,ciufqj duplex diui 
fio 19 f.alia diuifio Mudini 197. 

Verriculi variar acceptiones i27.chy- 
lificationis eft inftrumcntum 22S. 
cius compofitio & deferiptio ibid. 
cius facultates quae 131. Ventriculi 
neceffitas in animalibus 218. Ven¬ 
triculi noxus cum alijs partibus, & 
vfus 231. cius partes, litus, caufa-» 
ficus,& vafa 230. eadem vala vnde 
'accipiat ibid. Ventriculi tempera¬ 
mentum 3 55.quoteiusmnic<£ 229. 
Ventriculi interna runica cur me- 
branofior externa ibid. eadem cur 
rugofa ibid. cius nutrimentum-. 
121. 

Ventriculoru cerebri figura 321. eo¬ 
rum vfus 322, 

Venus cui stati dorainetur 3 39. 

Vefalius refutatur 21 3. 

Vefica: nomina 335. Vefica quid ibid. 
cur validiorem a peritonaeo fufei- 
piat tunicam quam hepar ibid.eius 
fibrs & tunica: 436. interior eius 
tunica cur cruftofa ibid. Vefica cur 
membranea, eius diuifio & figura 
ibid. Vefica: collum cur in vilis 16 - 
gius quam in feminis ibid. idem-, 
collum cur angufium ibid. Vefica 
a quibus humoribus fedatur 239. 
Vefica: firus & vfus 238. 

Vix vaii$ per quas fiunt euacuationes 
lor. 

Vigilia quid 136. 

Vires noitrs in quo confifiant 344. 

Virorum temperamentum 362. Viri 
ratiore habent cutem isminis 202% 

Vifus organum >& fubie&um quale 
41 i. viiio quomodo fiat ibid. 

Vitam quoconfiftat 238. Vita: longae 
exempla 33:8.339, Vitae triplex ac- 

¥ l 1 


> E X 

ceptio 391. Vitalis facultas dfnphei 
eft 4x1. Eius vix per quas fertui 
ibid. 

Vicus afperae arteriae eponaodo tra* 
ctandum3i3. 

Vmbilictis vnde dicatur 196. Vmbili¬ 
calis regionis diuifio ibid. cft fecu- 
da ventris inferioiis regio ibid. 

Vnguiura generatio 187. funt partes 
corporis ibid. cotum temperamen¬ 
tum i 3 S. qua anima informentur 
189. 

Vocis clangofe& rauca: caufa 313. 

Voluptas in coitu vnde proucniat- 2 90 

Vomitus in ileo dc cholera morbo 
vnde oriatur 203. 

Vrachi vtilitas 238. 

Vreterum varia nomina 134. corum^ 
compofitio, (itus, temperamentum 
Sc vfus 233. cur oblique Vcficac in¬ 
ferti 237. 

Vtina quid, &c ex quibus generetur 
146. Vrina cur hyeme copiofiqr 
quam arftate 203. eius inuoiuhta- 
rius tiuxus vnde fiat 237. 

VteriVaria nomina'293. eius figura_., 
fibra:, magnitudo, nexus cum alijs 
partibus,firus,fympathia cum cere¬ 
bro, & cunica: ibid. cius vatia: par- 

■ tes 297. 298.Vteri lapfus caufa 297 
Vteri qui ad concipiedum inepti 68 
cius cum mammis fympathia vn¬ 
de oriatur 281. 

Valnus prope iecurin regione vena: 
caus cui lethale 246* 

X 

X Anthusfiuuias bucs flauas red¬ 
dit 162. 

Z 

Z Enon omnia quiefeert tebatur 

5 > 4 . t . 

Zodiaci diftiibutio 96. Zodiaci figna 
cur animalibus comparata ib. Zo¬ 
diaci Signorum teniperamcmuirv 
179 
\ I S. 



NELLANI GLACANI 

Tirconallienfis Hiberni 

REGIS CHRISTIANISSIMI CONSILIARII, & IN ALMA 
Vniuerfitate Tolofanaquondam ProfeCforis Medici, nec non 
in celeberrima Bononienfi Academia, Studiorum 
Matre, Primarij, ac Eminentis Profefloris. 

CVRSVS MEDICI 

PARS SECVNDA. 

Pathologia communiter nuncupata, 

IN TRES LIBROS DIVISA. 

In-quorum Primo de Morbis; in Secundo de Morborum caufis ; 

& in Tertio de Symptomatibus, five Morborum 
accidentibus, agitur * 

OTrs MEDICIS , MICIS , C HIB,VB^GlCI $» 

ac Tyrombus apprimi? utile ac proficuum* 

svperiorvm PERMISSV ac privilegio. 



BONONI£ M. DC LV. , 

Sumptibus # Sebaft* Combi, & Ioan. Lanou* 
























* 











£ 


,H/i' 

J^Msr 







r -' : •'! 4 - rt r s . '?< * . . <« «4 ' - ‘ - 

.. . . « 

9 I / r {i p a a o « ; v •/ ' 

r 1 • '* * ' v i > v /. 


-•* ••••■ av •/. i';,ohnuw2 oi ol bmh^ rhi 

Iit )tj ' rcojc : ■ 


rtf 






v. . z . •:« • v ; 

*t. ui -.■•ii' jvvitd v.' 


V' ■, /' 


iHi oh i^vaoi^^v^ 







Studiojo LeBori. 

Oneft praeteritus SnnusfftudiofeLe&or)ex quo Prima Pars 
Curfus Medici meanomine in lucem prodiit. Parum pro- 
deffet illam euulgafie', fi ei hanc fecundam Partem nofr 
Copularem i Quoniam ambsfc Medicinae prima fundamen» 
ta ConftitUunc, fefcquemntuis refpe&ibus, ctir contrarijs, 
refpiciunt. Etenim vt in ilia naturalis humani corporis 
flatus exponitur , ita in hac aduerfusftatus praeter naturam, in morbum, 
morbi caufam, & Kymptoma flue accidens morbi,dkiifus. Quocirca quid¬ 
quid Medicinam fapit, ad alterutram partem neceffario reducitur. Nam 
Medici praecipuus fcopus inexa&a difpofitionrs naturalis corporis humant 
conferuatione, & aduerf^difpofitionis praeter naturam, iam antea in tria 
membra diuifae, depulfu, repofitus eft. Modum confcruandi naturalem-ch- 
fpofitionem curiose inlagat, docetqueea Medicinae Pars, quae Hygieine r 
nuncupatur: Curandi vero abigendique res prseter naturam,morbum vide¬ 
licet, morbi caufam. &fymptomafeu morbi accidens, Pars al tera,quae Pa- 
thologia particularis, fineTnerapeutica, fiueCuratriXjfiue Praxis commu¬ 
niter dicitur. Vt haec vniuerfali Pathologiae,quae hoc Volu. i. en efficit, iu~ 
bijcitur, fub alternaturque, ita Hygieine Phyfiologiae: Etquia Tertia Me¬ 
dicinae Pars, quae Simiotiea appellatur,figna ftatus naturalis, & ftatus prse¬ 
ter naturam copiose examinat^vtramque Partem aemulatur. ideoque ad il¬ 
las neccfiarioreuocatur. Hanc noftram Vniuerfalem Pathologiam, quam 
his vacationibus Difcipulorum gratia compofuimus, praeloque flmul com¬ 
mitti curauimus, iri tres libros diftinximus: In quorum Primo, Morbi natu¬ 
ram, & fpecies: iri Secundo,caufae morbificae naturam» & fpecics: in Tertio, 
Symptornatis,feuaccidentis morbi,naturam,& fpecies,diffusi fatis,curren¬ 
ti licet calamo,cxpofuimusTibi,StudiofeLe£tor,PrimaParsCurfus Medi- 
a fuperiori anno luci expolita (vt intellexi placuit: placeat obfecro,& haec 
Secunda Pars, quae ab eodem emCrfit Parente. Non enim virulento Zoilo, 
non ftolidaeimperitorumturba: ,necVmbraticis Sophifti$,qui garrula, & 
impudenti procacitate prseter fuam praetenuem, <£ inftabilem cogitatio¬ 
nem, praeftantiora’ qriafcUis immodeft e cr iminantur,fcr ibimus; fed Tibi inge- 
HUO,& fyncero; cui aeque acmihnd: fopi Iole mnis innotuit fabula,qua Senis, 
Pueri, & A fini exemplo neminem omnibus arridere, le pide oftend i t. Nupe¬ 
rum Opus Phyfiologicum, fat fcio, non multis foium Viris omni bona litte¬ 
ratura' obnatis, fed Do&iflimis Principibus Cardinal ibus, Stpraefertim Emi- 
nentiffimis Fachenetto, &Ftofetto, aliqua faude dignumcenfebatur , Ean¬ 
dem in hac fecunda Curfus Parte, quam in illa, methodu rnobfeaiau imus/ 
Sed fuli us forte, quamalij multi morbi naturam, anus ex a&amcogn itio¬ 
nem Mediconecelfariam putauimus, examinandam duximus. Cxtc. un.Ti 
quid in toto Opere tuo fapit palato, Authorem non defpiciens, 1 ibi repone. 
Interea Vale. " ~ 



De- 











Defenfio Authoris. 

i r ‘ . v 

4 ^L- JtT Zfirum tranquillitatem, <*rfcriptiomm tuarum feremt . item, ob LeETorum 
M /H maleuolorum obtretlat tonem, quid obnubilare cogitas ?fluam potius famam 
I ^ / g denigrant, qui alienam genij claritatem obfcurrant; fed quia nifijummos 
jL ▼ ■ homines petit inutdia; Hocfplendefcit tnuidiofe Litteratura clarior glo »- 

na.Ea te res erigat Imus communis fortis habere foetos : Etenim qui libris euulgandis 
operam nauarexonfueuerunt , fepiffime falso accerfuntur: verum ad nigricantem liuons 
bilem, tan quam,ad lydium lapidem probaturfcientia veritas. An vero tu magis opportu¬ 
num arbitreris abuti litteris quam nominis leui offendiculo periclitando, ad commune li¬ 
ter atorum commodum wgenij/pecimen efferrer Ouot ufquiflquehomimm efl;quide publi¬ 
cis rerum vfibus bene merere volunt,cos maleuolcntm alea periclitari femper nec ejfe efi . 
Jurisprudentia moderator aquiffimus,vtfacrofantla lufhtia mandata euulget ex officio, 
non citra fui nomwis odium apud improbos gentibus legei edicit. Militaris difciphna 
ftrenuus: Imperator m n citra miwrias in\eflantium Hfiium,& infuit us, ad'fluorum ofna- 
mentum,& armorunhmilittbus prafcnbit ojjiciainec literarid Reipubltcx iamfatis conf.i- 
lit , cr Studioforum rebus citra cuiufdam . Ari (iorchi criticam virgulam optimus Scri¬ 
ptor . Eia age alacri animo , neglteciis Mtfocolorum blateramentis «inanium nebulonum 
delufis tnfomnijs, Zoilcrum tnuidentium protritis lurgijs , quo capifli, curfvm fcnbendi ad 
poterat orum vfuram adurge,diffeminaturus cum infgni dottrina ad-pofleros nomen ater- 
num. Euam olim Pbyfloiogiam ab exedra, ad numerofum, Eibique plaufhk Audito¬ 
rium,ab ore pronunciatam qlurics,prmts auribus excepi,eamque tunc temporis typis edi¬ 
tam a E e ad Bonorum vtilitat.em,fumma cum attentione iterum iterumque rei egi: qua 
nil melius ditium, ntlfer iptum doti tus, Deo te fle, germanefateor. EJemm efi quid m te 
proflant fimum: quod facit,vt tua nunquam apud me,aliofque contra virulemos,comucia- 
tores, & nafutulos tibi aquiffime pa/rocinantes, frigcfcatmemoria, putafludium terfum, 
politum, immaculatum, atque d nullis mfifciolis momifque muifum \ quo me dius fidius 
Phylodtcos, D otiorumque Etr orum contemptoresfluis Armis exarmafii, & viperinam 
linguam infrmafti , qui de Afini vmbra fefe mifere affhSlantes , im hx/pas appellitan¬ 
dos. Hi bettiffimum inflatio, & inertia patrocinium notii, deuoratam ad Galenum expli¬ 
candum interpretationem relinquunt: Eu vero Medicina, lucupletanda bene natus, inter 
cat eros vms, <3' pracipuus,non femtlfed ad naufeamlfi dixerim)Galenum reguftafh, & 
reguflatiimfolutofermonc, vernflo tamen , (Egermana Atticorum elegantia explicati fi 
fimum reddidifthnec tamen poenitendam defudafli operam,vt praclarafama Eir excel- 
' lentijflmus atque m ArchigymnafioMedicina Profeffor Eminens plurimos Artiflas me¬ 
tum m tuam congregauens laudem qm, & ipfl euulfis maleuolorum herbis noxtjs, norunt 
fegetem dtfcernere d cefpite. Quare faluci animorum aufpicio, & communi beneuolorum 
confenfl, & [ludentium adminiculo exaratam Pathologiam in lucem iam tandem euul- 
ges,vt prafentiproluforia epiftola peto', fle mutua tui erga me,(E alios amoris figmHcatio- 
jne, hoc (leuidenfe licet) animi mei monumentum aquis oculis infpeEhim, vt aqui bonique 
jconfulas vofo . Vale, iterumque vale, valetudinis dogmaticum aranum. 

• .i tuend# veritatis gratia pofuit 

. • Bartliolomsus Maflarius in Vniuerfitate Bononienfi 

Publicus Medicinas Profeflor. 


NELLANI GLACAN 

TIRCONALLIENSIS HIBERNI 
TATH0L0G1A. 

LIBER PRIMVS. 

De Morborum Differenti;». 

CAPVT I. 

%)e morbi>&fanitatis notione > C5* ejfentia, 

T Libri titulus probe percipiatur,pra?fciendum 
eft apud Medicos , Genus , Differentiam , Sc 
Speciem^ vtplurimiim confundi,vti fuis in ope¬ 
ribus, &pra’cipue iib. 11, methodi c.i. Jib. ad 
cos, qui de typis fcripferunt c.4. teftatur Gale¬ 
nus, qui lib. de generibus morborum , titulum 
proponit, de Differentijs morborum* licet inibi de generibus,& 
fpeciebus morborum egerit, eadem genera in fuas diuidcns fpe- 
cics fpecialiflimas Phyficas vfque. Primo enim morbi notionem 
& effentiam inucftigat: Secundo flmplices morbi fpecies, tan- 
quam compofitorum morborum elementa, tradit: Tertio com- 
pofitos ex fimplicibus exponit. Nos eandem obferuabimtis Me¬ 
thodum , defumpto exordio ab ipfius morbi notione Sc effentia, 
fine quibus aditus ad vniuerfam dodlrinam de morbis perdiffici¬ 
lis Sc confufus foret. Nam reftus clarufq* docendi ordo expoftu- 
lat, vt rei quam exponere conamur, communem notionem, na¬ 
turam feu effentiam , & definitionem ante omnia proponamus, 
vt facilius deinceps eiufdem rei differ£tias aut membra, ca:teraq* 
omnia, qua? in pofterum de tali re dicenda funt, intelligere va¬ 
leamus* vt optime monet Gal. lib. 1. meth. med. c. 5. his verbis : 
Quoniam omnis morbi curationem inuenire propofitum eft, ne- 
ceffe eft morborum numeru prius fciri. At quoniam fieri nequit, 
vt aut differentias generis vllius,aut fpecies inuenias, ipfo,quod 

A ' * diui- 



M ethod.9 
comyofiti- 
ua m Pa- 
tholo gUL-J 
vfus t e (i 
Galenus, 
na a Cim- 
y licibus 
ad comyo- 
jitos i mor¬ 
bos yroce- 
dit. 






A rei no¬ 
tione fem- 
pcr exor¬ 
diendum. 


Retium 
eft index 
fui ipjius 
& obliqui. 
Ad orbus 
tnueniri 
nequit , 
quin prius 
torporis 
elementa, 
(T reliqua 
quibus con¬ 
flat dignof 
cama s. 


* LIBER P R I M V S. 

diuiditur , non plane exploraro , oportet profero nunc etiarti— 
Cjuid morbus fit,narremus,quo fic diuifionem eius rite adeamus. 
Eode cap. veJuti c. 2. lib. de differ, morb. & Jib. 4. de different, 
pulf. c. 2. pnrcipit vt de notione ipfa cuiufcunqiie rei prius con- 
ueniat , cimi fine hac propofita? rei fubftantiam fiue effentiam— 
naturamue inuenire n 5 liceat. Morbi igitur notio ab aliquo prin¬ 
cipio euidetiffimo,& ab omnibus hominibus conceffo defumitur; 
cuiufinodi eft hoc.-Omnes homines tunc fe fanos exiftimant,cum 
partium corporis minifierio , ad eas quae in vira funt necefiaria? 
adiones fine aliquo vitio perfungi potuerint. Quod fi cuiufpiam 
partis operatio offenfafit, illam eandem partem aegrotare arbi¬ 
trantur . Hoc enim principium , omnium confenfu approbatum 
efi atque recdptum,& notum,atque adeo certiffimum ac cuidensj 
quia a fenfuum cognitione , & experientia defumitur. Eft ergo 
;rque ccitum ac illud: Omne totmn eft maius fua parte . His qui¬ 
dem notionibus fiue definitionibus nominis, tanquam euidenti- 
bus, communibufqj principijs, ad id, cuius naturam inueftiga- 
mus,veluti mantfdudmlir,(licet rei effentiam no detegant)exem- 
plo vcftigij leporis, vt belle monet Gal. de Opt. Sed. c.3. Yefti- 
giuiii autem leporis non eft eiufdem leporis principium , fed ac¬ 
cidens quoddam,fiue fignum,qtiod fe habet taquam principium 
inueftigationis natura? leporis, qua? a tali veftigio remotiflima 
eft.Sanitatis notionem,priiis quam morbi,citatis in locis optimo 
iure proponit; quoniam ea qure prarter naturam funt, cum natu¬ 
ra? & fanitati fint conrraria (vt c. 2. lib. de differ, morb. & lib. 1. 
meth. med.c. 7. docet) bene percipi ncqueunt,nifi prius dignof- 
cantur ea quee fecudurm naturam funtivt monet Gal.lib. 2. meth. 
c. 4. & cap. etiam 3. in quo ait nos non poffe morbos inuenire, 
nifi prius nofcamus corporis elementa , & reliqua omnia quibus 
confiftit, aut confiat. 

Ex pofico illo axiomate,fiue euidenti principio, Gal.fanitatis 
Si morbi e/setiam colligit. Cuius rationes in argumenti formam 
fic redigere lubet. Sanus ab omnibus hominibus dicitur ille qui¬ 
nis, qui rede fuas fundiones, fiue adiones exercere poteft. Vel 
cigo far.itas conftitucnda eft in ipfis naturalibus adionibus, qua? 
rede, & debito tempore producuntur & fiunt,vel in conftitutio- 
ne naturali ipiorum in fbunientorum fiue partium, quibus rede 

&ccm- 


Sanitas 
non tn a 


DE DIFFER. MORR. 3 

& complete aSiones perficiuntur. Sed fanitas non eft conftitu- 
enda in ipfisoperationibus, qua? fiunt aSu. Ergo in praftata^, 7 qmus\ 
partium natiua conftitutione , quam naturalem fabricam vocat fed in na- 
Galenus. Minorem probat ex eo, quod in dormientibus, & alijs, tura ^ Cir 
qui in ocio, & vmbra degunt, interdum contingit,vt nulla ipfo- 
rum pars moueatur, neque ab externo fcnfuum obiero fenfus confijtn. 
ad percipiendum afficiantur aut excitenturiciim tamen ijdem ho¬ 
mines, & dormientes, & in ocio ac vmbra degentes inculpata^ 
fruantur fanitate. Hinc infert Gal. fanitatem nullatenus in asio¬ 
nibus ponendam efte, fed potius in naturali partium conftitutio¬ 
ne, feu in illa potentia a qua naturales ( hic.n. aSiones natura¬ 
les appellantur illa? omnes nobiscongenita?, fiue fint animales 
aSiones diSa?, vt fenfatio & motio, fiue vene naturales) aSiones 
prodeunt. Qua? quidem potentia, fiue facultas agendi, ab illa_.* 
naturali partium conftitutione, qua? praediSarum aSionum com¬ 
pleta caufa eft, dependet. Vt a.operari poftimus, inquit Gal. lib. 
de difter.morb. c.2. ftrucf ura efficit naturalis. In hac igitur con¬ 
fidit fanitas: vnde & ha?c ipfa ad operationem vim obtinet cau¬ 
fa?. Siue igitur naturalem omnium partium corporis conftitu- 
tionem fanitatem appellare libuerit.fiuc operationum caufam,in 
idem vterq* incidit lermo.Quoties hic aut alibi naturalium aSio- strnElu- 
num caufam ftruSuram partium vocat Galen.de folii partium^ ra > aut 
organicarum ftruSura non eft intelligcndus , fed de omnis par- 
tis, fiue fimilaris, fiue diftimilaris, conftruSione. Vnde cum me- 
diante temperamento , tanquam naturali quadam forma, partes ac diffini 
fimilaies fuas edant aSiones, temperamentum dicetur naturalis l*nbus 
ftruSura partis fimilaris. Et quia vnio iuuat tam fimilariunu* ^ G „uemt. 
quam diftimilarium partium aSiones, etiam in ftruSura? cenfu Tempera 
collocanda^. 


mentam-. 


Ex eftentia fanitatis iam oftenfa, morbi eftentiam colligi t 
hoc ritu Gal. Sanitas eft conftitutio fecundum naturam , feu in- ffrueturay 
tegrarum atq* laudabilium aSionum caufa . Morbus verofti- vna cum 
nitati contrarius eft. Ergo morbus erit conftitutio prater natu- ^Morbus 
ram, vel la?fa? a&ionis fiue operationis caufa ; non autem ipfti_^> eft confli * 
aSio Ja?fa ,aut vitiata . Contrariorum a. eadem eft ratio; nam ex tmo P r£ ~ 
Arjft. in Cathegor. fub eodem genere, etiamfi diftita fint, collo- rM9 ^ a " 
canda funt. De eadem contrarictate loquitur Gal. lib. 2. meth. 

A 2 c.4. 




4 LIBER PRIMVS. 

c. 4. lib. de differ, morb. c. 2. & lib. 1. meth. c.7. vbi agens con¬ 
tra Thedalmm manifede dicit fanitatem & morbum effe contra¬ 
ria i datq; propterea contrariorum definitionem. Quod morbus 
in adione la?fa non confidat patet ex eodem Gal. lib. 1. & 2. 
mcthodi 3 & praecipue c.i. lib, 2. vbi ab eo quatuor enumerantur, 
quae corporibus nodris accidunt 5 dum eadem corpora a datu na¬ 
turali ad datum pnrter naturam recedunt: Primum cd fundio, 
fiue adio vitiata.-Secundum cd affcdus adionem incommodans: 
Tertium ed caufa huius affedus:Quartum cd fymptoma hunc af- 
fedum morbofum ccnfcquens j quod fymptoma ed fundionum 
adionumue vitium^vt ibidem loquitur Gal. qui luculenter mor¬ 
bum in affedu 3 aut conditutione praeter naturam^ nequaquam-*» 
vero in adione lefa^aut adionis vitio 3 fiue fymptomate collocan¬ 
dum ceafetj tametfi antiqua fuerit de hac re controuerfia, non —j 
Morbus inter Medicos modo j fed inter Philofophos. Suam hanc fenten- 
tiam probat Gal. lib. de different, morb. c. 2. & lib. 2. methodi 
actione c.3. Quia affedui,, & non adioni laefa^ adhibentur remedia. Ne- 

UJa. mo.n. inquit, claudicationem fanat 3 fcd atfedum ,, qui hanc e/fi- 

citjveluti phlegmonem a fi huius vitio e&udicatur.Libro de diffe¬ 
rent. fympr. c. 5. didinde inquit: Noxae adionum fymptomata 
funtj & caufae noxarum morbi. 

Ciim optimo fundamento innixus probaret Galen. morbum 
non ede adioncm la?fam 3 aut fymptomaded affcdumdiue condi- 
tutionem praeter naturam 3 acriter toto libro 1. & 2. meth.contra 
Themifonem 3 Theffalum^ & Olympicum aliofq; methodicos 
morbi effentiam imperite 3 & negligenter inuedigantes inuehitur. 
lulUnus Sed omnimoda? negligetiae reum damnat Iulianum fibi Alexan- 
norat ^ na! notum 3 qui viginti annorumfpatio Inditutiones Medicas 
motbnm. fa?pe renouatas docens^ prorfus ignorabat, quid efset morbus. 

Morbum vocauit Gal.non foliim conditutionem 3 fed infuper 
affedum fiue difpofitionem lib. de different, morb. c. 2.lib. *. 
&*$etlus met ^‘ c, 3 * differ.fympt. c.i. Primo autem loco ait:Liquet 
idem funt. a * < f uo< ^ & etiam d ifpofitionem prater naturam dixeris 5 cum eo 
quod nomine vtcris antiquo ., idem quoq; fignificabis. Secundo 
a. cit. loco inquit: Morbus ed affedus praeter naturam qui adio* 
Quidmor ni incommodat. Comment. etiam 1. in lib. de Officina Medici 
hxc habet.-Nihil autem in fcquentibu$ intererit^ habitum nodro- 

rum 





D E DIFFER. MORB. 5 

rum corporum naturali adminifirationi contrarium , morbi , vel 
affe&us vocabulo nuncupare , ficut Graxi omnes coniiieuerunt 
interdum reo-»//** , interdum pathos hoc genus vniuerfum appel¬ 
lantes. Sed paulo altius, dum definitionem mox tradam , confti- 
tntionis, & affedius verum fenfum exponam. 

Ex didis luculenter confiat longe a veritate defecifie Andrea 
illum Platerum , qui fanitatis & morbi fubiedum ipfa Contenta 
efie refert; cum contentis , ideft humoribus, fanitatem, & mor¬ 
bum adferibi autumet. Dodus Maflarias humorum vitia morbos 
efie vult; quia vitiatis humoribus partes vitiantur. Donatus An- pUterut 
tonius ab Altomari , alijq; nonnulli ab hac opinione non longe MaffarU 
recedunt. Sed hi viri dodi Galeno prorfus aduerfantur,qui mor- 
bum appellat ftruduram , fiue habitum, fiue difpofitionem par- (i r i„gnn- 
tium vitiatam.Humores a.qui vulgo contenta ab Hippoc.& Gal. tur. 
cenfentur , non funt partes corporis , vt in Phyfiologia fuse de- 
monfirauimus. Ergo humores non funt propria morbi fubieda, 
fed potius morbi caufie , quoties quantitate redundant, aut alie¬ 
na qualitate deprauantur. Praeterea facultates omnes continenti¬ 
bus 3 & non contentis haerent ; quia continentes fiue partes vere 
animata? funt: nutrimentum vero , quoufqj partibus aflimiletur, 
nequaquam. Sed humores funt nutrimentum. Ergo donec parti 
aflimilentur,non funt proprie animati. Atqi adeo anima? faculta¬ 
tibus non funt inftrudi.Et cum facultatibus anima? careant,adio- 
nibus pariter vitalibus. Eorum ergo vitia, caufae morbi, vel fym- 
ptomata potius, quam morbi dicentur. Sed ad morbi vlteriorem 
inuefiigationem accedamus. 

CAPVT II. 


Quii eji morbus ? 


Q Voniam in Scientia Medica nullaextat celebrior con- 
trouerfia, quam qu^ circa morbi effentiam, eiufqi defi¬ 
nitionem verfatur,nonnulla hac de re accuratius,quam 
quibufdam fit, proponemus.Superiori cap.cu Gal. 
definitionem quid nominis,quam notionem appellant,& defini¬ 
tionem rei,feu ipfius morbi effentiam breuiter expofuimus; dixi- 

^ mufqj 





I 


6 ’ LIBER P Rl M V S. 

mufq; ipfa fenfuum apprehenfione,& experientia,morbi & fani- 
tatis notionem elucefcere. Nam quoties citra offenfam omnium 
corporis partium adiones obeunt homines,ita vt nulla adio par¬ 
tis vitiata fit, valere fe tunc dicunt, & minime egere Medicis pu- 
tant,vt loquitur Gal.c.j.lib.i.Meth.Vbi veronaturaliu corporis 
adionum quampiam fenferint vel male geri, vel prorfus non ge¬ 
ri , & aegrotare ieilla parte corporis exiftimant, cuius adionem 
Icefam vident,&Medicum de remedio confidunt. Deinceps cita¬ 
tis fuperiori cap. locis effentiam fanitatis in naturali partium con¬ 
ftitutione pofuit Gal. morbi ei aduerfi efientiam, in conftitutione 
corporis pr^ter naturam, feu in caufa tefionis adionum. H^c a. 
breuis morbi definitio fufficiebat Gal. lib. de different, morb.c. 2. 
vt exinde morborum fpecies colligeret.Sed quoniam no exadif. 
fime breui illa definitione morbi effentia exponitur $ nec per eam 
dilucide morbus a fuacaufa difiinguitur, perfcdior ex ali js Ga¬ 
leni locis eruenda nobis eft. Fuit enim (inquit Gal. lib.2.meth. c. 
1.) antiqua de hoccontrouerfia,& hodie diffident inter fc omnes 
non modo Medici, fed etiam Philo fophij ali; ipfius adionis vi- 
Olym^ki tia, alij affedum vnde adio procedit,morbos nominantes.Olym- 
• finio . picus igitur (vt refert Gal.cap. cit. & c. 7. lib. 1. Meth.) dicebat 

fanitatem effe adionem, robur, & conftantiam i morbum v. effe 
mutationem a naturali flatu in affedum flabilem pr^ter naturam. 

, .Ha?cfuit Theffalicorum opinio quam locis cit. refutat Gal. Quo- 
refutatur. ni * am abfurdum eft dicere , fanitatem ponendam effe in adioni¬ 
bus naturalibus, & morbum in conftitutione prater naturam—*: 
Contraria n. in eodem genere effe debent. Atqui morbus & fani- 
tas funt contraria.Ergo in eodem genere collocari debent. Adeo- 
que fi morbus eft conflitutio prater naturam, fimiliter, & fanitas 
erit conflitutio fecundum naturam :& per confequens eius ef¬ 
fentia in adionibus non confiftet.Aut e contra,fi fanitas in adio- 
nibus fecundum naturam pofita eft, vt illi fatentur: Ergo & mor¬ 
bus in adionibus prater naturam. 

Olympici Sedatores morbum , & fanitatem contrarii effera 
negant, quia inter morbum, & fanitatem datur medium , flatus 
jdducrfa- n eu ter didus. Sed hoc argumentum facile a Gal. erroris conum- 
rltttr Cm ~ Cltur * Nam ca lid um 5 & frigidum funt contraria, & tamen inter 
ea datur medium, tepidum. Ergo quamuis inter fanitatem, & 

mor- 


DE DIFFER. M O R B, 7 

morbum detur medium, id eis contrarietatis rationem non adi¬ 
mit cum ab omnibus contraria dicantur , quod vnum asiones 
edat, alterum eafdem adiones fitdat. 

Rurfum, morbi definitionem ab Olympico traditam rejicit 
Gal. quia mutatio a naturali ftatu,non magis morbo , quam cau- 
la? morbi fica?, & Symptomati conuenit : Statui autem naturali, Res ommi 
fine fanitati, morbus, morbicaufa, & fymptoma contrarie oppo- prxtcr m- 
nuntur,qu6d hac omnia corpus fimum infeftent; quoduishorum J*- 
fuo modo.Vnde rede a Medicis res prater naturam communiter trar ^ tur ^ 
appellantur, alias res contra naturam: Qua’ amba* particula^pre- Contra 
ter naturam, & contra naturam, per hac verba, a n £' ur *™ ( y r 

Gracis exponuntur: & viceuerfa a Latinis graca illa, per, prater namrartu 
naturam , nunc per, contra naturam , exponuntur. Fernelius ab ide funt* 
hac dodrina dilcedit, qui lib. i. fuaPathologia c. 2. affedum 
corporis nonnaturalem diftinguit in affedum prater naturam. & 
in affedum contra naturam . Prater naturam, inquit,qui tametli 
ex natura praferipto non eft, illi tamen nullam vim infert: ciuf- 
modi eft fadus idericorum color, & qui Solis ardore contrahi- 
tur,& faciei lentigo: omnis preterea leuior affedus,& pre exigui- p ertJe ^ 
tate adeo obfcurus, vt neq; noftlis, neq; laborantium fienfibus 0 pinio. 
animodueiti pollit. Sic vlciifctllum, quod neqj lenium mouet, 
neque functionibus ofceft, prater naturam effe dicimus, nec ta¬ 
men contra naturam, nec morbum: Licet enim idem fit fpecie__^> 
atque ingens vicus, ad quod efficientium caularum continuatio¬ 
ne perucniret (nam fimilare ciim fit, non vt domus qua exedifi- 
catur, incremento aut magnitudine fpeciem mutat) quia tamen 
nonperfpicue finitionem Ifdit,contra naturam dici haudqua- 
quam debet. Contra naturam affedus eft, qui non modo naturg 
limites excellit, fed & illi vim infert, eiufqj vires St fundiones in¬ 
terturbat iatqi id modo proxime, modo alterius interiedu facit. 
Hadenus Fernelius,qui Auerrois dodrina Philofophica non apte 
rei Mediq? adaptat. Auerroes varios ignis motus varijs infignit no 
minibus Eius motum fpontaneum furfum,naturale appellatimo- 
tum deorfum,contra natura, motu deniq, eiufdem ignis circulare 
a calorum circulari motu fadum,prater natura* quia nec eft ignis 
naturalis,nec cotra ipfius naturam.Sed hoc exemplo n5 rede vti- FerncUtu 
tur Fernelius; quoniam omne vicus quantumuis exiguum, eft res nn&> ' 

prater 



8 LIBER PRiMVS. 

pi'£ter naturam, &Phyfice loquendo , morbus eft; quia tamen-* 
paruus, medice morbus non dicitur , fed pathos, aut fymptoma. 
Si autem pluribus vlcufculis corpus affe&um fuerit , morbo labo¬ 
rare dicetur, eoq,- cutaneo j vel faltem vlcufcula illa fymptoma- 
tis rationem induent, internam fignificantia intemperiem.Ferne- 
lius infuper non eft Ariftoteli conformis j quia apud hunc ‘srapa 
< pie" accipitur pro re violenta : vt pro defcenfu ignis, & afcenfu 
terr£, vt videre eft lib. 8. Phyfic. 3. & reuera hoc violentum pro¬ 
prie contra naturam dicitur. Altero modo trapet idem vide* 

tur fignificare ac declinationem ab eo quod fecundum naturam 
eft, lib. 2. decflo 17. \vsnaiv vocat. Simplicius tsraptx/Saw. Eo¬ 
dem ideo lib. 1 ©.particula 3 7.in hoc fenfu fenedtutem, & tabem 
'vupd Quan effe ait, veluti omnes impotetias:Morbus aute hoc fe¬ 
cundo modo eft prater naturam: nam naturaliter fecundum in- 
trinfeca principia homo in morbos incidit, vt in fenedlutem,& 
mortem, ex Philofopho lib. $.Phyf. 5 6.& ex Gal. 1 .de fanit.tuen. 
cap. 1. Primo etiam in fignificatu morbus in folutavnitate,alij- 
quevarijprgter naturam dicuntur. Preterea Ferneliusdodtrinc 
Galeni aduerfatur: nam Gal. & omnes Medici Gr^ci non alio vfi 
funt verbo quam -* «pc/,ldcft, prater, dum morbum, morbique 
caufam,& morbi fymptomata, qua omnia res contra naturam—* 
a Medicis dicuntur, exprimunt. Vnde communiter hac tria, res 
prater naturam,aut contra naturam, indiferiminatim, appellan¬ 
tur. Et hanc dicendi regulam obferuat ipfe Fernelius, qui lib. 4. 
fua Pathologiac. 1. febrem calorem prater naturam e corde in 
omne corpus eifufum, vocat. Et paulo poft inquit: Calor prater 
naturam naturali aduerfatur: Et tamen ipfe Fernel. lib. i.c. 1. 
fua Pathologia, morbum in hunc modum definit: Morbus eft 
affectus contra naturam corpori infidens. Ex his conftat Ferne- 
lium, etiam limitum, Galeni veftigijs infiftere, vel certe ipfum | 
Cibi manifefte contradicere: Nam fi morbus ex illo eft contra na¬ 
turam j & id quod eft prater naturam,non eft morbus, nec adlio- 
nes ladit, incaute nimis, & fui oblitus, febrem, qua vere mobus 
eft, calorem prater naturam appellat: nec femel tantum, fed fe- 
xies,aut fepties in didto cap.febrem,morbum maximum, & vni- 
uerfalem calorem prater naturam appellat, non vero contra na- 
turam—*. 


Ioan- 




DE differ; MORB. p 

loannes Varand^us Fcrnelij fententiam fequutus, a it, ipfum- 
met Galenum pofuifle difcrimen inter id quod eft toto genere 
prrrter naturam,& id quod eft praeter naturam: Nam ait ingui¬ 
nis excretionem c/fe toto genere pra?ter naturam. Ergo , inquit 
Varandeus, prccter naturam eft leuis quaedam o/fenfio, vt firdus 
idericorum color: & contra naturam erit id quod omnino laedit 
adiones.Scdpariun rede hic Scriptor loquiturrnec Galeni men¬ 
tem affequutuseft: nam Gal. lib. 3. de fympt.caulisc. 2. (iuxta 
Iuntarum impreftionem^vbi /anguinis excretionem, pr^ter men- 
ftruam purgationem,toto genere preter naturam efte ait , non ex 
profefto difcrimen ponit inter id quod eft contra naturam_j, 
bc id quod eft praeter naturam j vt legenti planum fiet: fcd 
dicit tantummodo,/anguinis euacuationes plufculas efte toto 
genere prater naturam , menftruam v. euacuationem mulierum 
quantitate tatum Sed hoc nihil contra communem, & veriorem 
fentetiam Galeni,quam ampledimur, concludit. 

Nunc ergo varias morbi definitiones fpargere liceat. Morbus 
{ vt ex fuperiori cap. conflat) eft ccn/litutio, vel affedus preter 
naturam,qui adioni incommodat. Lib.2. de Criftb. c. 2. eodem 
fere modo /ic delinitur: Morbus eft difpo/itio quadam prater 
naturam adiones Jadens.Lib. 1. methodi c. 8. /ic: Morbus eft af¬ 
fedus corporum prater natura fe habens, cum adionealiquam 
vitiat. Lib. 1. methodi c. 5. & lib. de different, morb. c. 2. dicit 
morbum efte fanitati contrarium , & per confequens efte confti- 
tutionem prater natura, feu lafg adionis caufam. Sed quoniam 
prafat£ definitiones caufa morbi/ic^ aliquatenus conuenire vi¬ 
dentur,quod caufa adioncs,moibi licet interuetuJadatiGal.lib. 
dc differ, fympt.c. 1. exadius quam vllibi,morbum hoc ritu de¬ 
finit: Morbus eft diathe/is, /iue ftatus, /iuc difpo/Itio, /iue affe¬ 
dus prater naturam, a quo primum adio laditur. Supradidis a.- 
in locis rudi quadam Minerua morbum deferip/it, vt morbi a 
fanitate differentiam ftatuerct: loco autem iam citato morbum 
plenius definiuit, vt eum a fua caufa, & fymptomate, qua,pari- 
ter ac ille,funt res quedam prater naturam,diftingueret. Morbus 
dicitur affedus X feu conftitutio, feu difpo/Itio ) vt cum fanitate 
conueniat. Affedus n. locum generis occupat, & a Gal. varie 
vforpatur. Prino, pro quauis re quomodolibet corpus noftrum 

B affi- 


Varddiui 
refelli tur . 


Quid mOr* 
bus . 


Optim&J 

morbi di* 
finitii. 


Sljfe Uus 
vari a fi- 
gnificatio* 
nes. 
Frifni, 






r *Aff'ethiS 
der niatio. 


r Mio e(f 

motus 
agentis, 
Fafiio 
quid . 


Secunda 
affectus fi - 
gnificat. o 


Tertia fi 
gnificatio 


io L I B ER PRIMV S. 

afficiente. Sic n. affe^us fanorum , agrorum, & neutrorum cor¬ 
porum veri affe&us ab affici dicuntur lib. de arte medie, vt dilu¬ 
cide exponit Gal. Jib. de different, fymptomat. c. i.hacferie: 
Ergo dibhim eft morbum effe corporis ftatum quendam prater 
naturam, a quo funfilio laxlitur primum i conftat a. etfi eum ede 
affehlum quendam prater naturam dixerimus, a quo a<ftio ledi- 
tur 3 idem diefturos : fiquidem omne quod eft, fiue id fanum fit, 
duc fgrum 3 fiue neutrum , quodammodo afficitur. A StaK&iScu 
vero , id eft affici yjtudtaie 3 id eft affcdais nomen quodammodo 
eft ortum: atqfin hunc vfuin non ab antiquis modo Philofophis, 
fed etiam alijs Grecis tradum. Etaffe&us quidem tum eorpm*. 
qui fimi 3 tum qui egri funt 3 tum neutro modo le habentium—* 
omnium 3 eft commune. Etenim & cantus 3 & harmonif, & ora¬ 
tionis, & di<ftionis affecftio quadam effe videtur. Morbus a. fani- 
tati contrarius. Diffidet autem ab vtrifq, (veluti Plato ipfc defi¬ 
niens prodidit}quod grece pathos& pathema dicitur,iat;nppaf- 
fioiiem appelles: quidquid n. patitur quis 3 pathos fiue paffio eft 
appellandu*Edque arbitror fenfuum quoq; alterationes, pathe- 
mata, fiue paffiones appellauit: in vifu quidem eas 3 que ab albo, 
nigro, flauo, & ceteris coloribus fiunt: in tadfu 3 qu£ a caIido,fri- 
gido, humido 3 & ficco 3 molli 3 duro 3 c^terifq, id genus 3 ad eun¬ 
dem modum, & in finguiis reliquorum fenfuum. Nominat a. is 
& voluptatem paffionem 3 omnemqj in fumma motum» quicunq; 
ab altero fiat in alterum: quippe agentis motus, a<ftio eft* eius ve¬ 
ro quod ab eo eft quodamodo affe<ftu 3 paffio: in iumqiaq; ipfum 
affici idem quodamodo quod pati eft. His clare oftendit Gal.af- 
fe<ftum,fiueconftitutioncm 3 Grfcis diathefin, in prima lataq,ft- 
gnificarione accipi pro quauis paffionej fiue paffio hec ad nat 1119 
conferuatibnqm 3 fiue deftrudtionem conferat. Secundcfinomen 
affc&us.magis ftrifte pro quacunqi mutatione 3 quy fit a naturali 
ftatu in ftatum prester naturam: in qua fignificationc initio cap. 
1. lib.defympt.diftercnt.6c lib. 1 .ac 2. methodi paffim 3 morbum, 
morbi caufam, jfymptoma, affectus effe docet Galenus. Tertio 

• nomen,affe&-us,ftri&iusadhiic 3 & magis propneaccipitur pro eo 

* quod in re aliqua qu? patitur pcrmanct 3 poftquam alterans quie- 

uitrvt docet Gal. c. 1. lib. de different, fymptom. & lib. 2.meth» 
c. in qua fignificationc affedus in pr^fenti definitione morbi 
accipitur, Dia- 





DE' DIFF ER. M O R B. n 

Diathefis ergo,fiuc affe< 5 lus (vocatur, vt dixi, conflitutiof imd 
compofitio, non illa fola quarta fpccics morbi in conformatio¬ 
ne, fed qualitas quedam ad modum formg corpus difponit, 
vt deinceps dicemus) in profata morbi definitione, generis Jccft 
obtinet. Nam per hanc particulam morbus cum fanitate,& neu¬ 
tro flatu cortuenit.Per particulam(prater naturam)a fanitate, & 
neutro flatu diflinguitur,& cu fymptomate, & caufa morbi con- 
uenit: ficuti in particula affedlus,fi in duabus primis fignificatio- 
nibus accipiatur,vt accipi potefl.Per particulam(primb) morbus 
a fua caufa diflrnguitur.-Nam quamuis caufa dicatur adlioncs lg- 
derc, non tamen immediate,fcd mediante fempermorborcuius 
proprium efl immediate, fiue primo, feu per fe(hgparticula? idem 
fignificant apud Gal. lib. i o.meth.cap. i o. & lib. de fympt.dif- 
fer. c. i.) asiones Lrdere, aut impedire, '& turbare. Per parti¬ 
culam ( adliones laedens ) morbus a fymptomate diferepat: nam 
hoc, quatenus tale , adlioncs nequaquam Ja?dit; quia efl ipfa po¬ 
tius Jgfio. Tradita? definitioni redte addere pofl umus particulam 
( fenfibilrter ) j quia fi adliones infenfibiliter tantum Jgfg fuerint, 
adhuc morbus non percipitur;vt notat Gal.lib. i. de locis affedl, 

& lib. de different, morb. c. 4. Lib. dc arte Medie.c. 88. hanc 
dodlrinam clare confirmat Gal.aiei.is,aCliones a morbo ledi fen- 
fibiliter, & la-fioncm fenfibilem diflingucrefanitatem a morbo. 

Si v. difpofitionis humana? qualitatem, aut leuem quamlibet 
mutationem refpiceremus, neceflario admitteremus perpetuam 
ctj ra(j.Uv .i. pafTibilitate ;ciim nullus reperiatur homo qui ope- ^cmtuA 
rationes optimas habeat.Capite etiam 8. eiufdem lib. ait, corpo- ^ 10 * 
ra ggra a fanis diflingui ratione fcnflbilis lefionis a<ftionum_**. 

Libro deniq; de fympt. diff.c. 2- docet ad morbum duoneceffa- 
rio requiri:Primum,vt fit in genere affedtus. Secundum, vt Igdat 
adlionem. Lib. de different, morb. c. 4, ait, exiguas a inedio,feu 
exquifita moderatione, declinationes, nondumeffemorbos , 
quoniam fenfilem alicuius adlionis noxam non inferunt. Libro 
2. de temperamentis c. 5. quid firnile refert, aiens : Cgterum_~» 
intemperamenti,quod intra fanitatem habetur,fufhciens nota efl 
quod nulla animalis fundlio manifefleadhuc fitlefa. Et Jib.de 
conflitutione artis, ait: Quum fanus quifpiam imbecilliores qui¬ 
dem, quam alius fecunda valetudine prgditus, fundtiones obit, 

B 2 non- 






iz LIBER PRIMVS. 

nondum vJ^fas^intemperantior faneeft 3 fed nondum fgrotat. 
Lib. 3. defymptomatum caufisc. 1. de febre loquens ait: Ca> 
terum omnes intemperies 3 fi magn£ fuerint/acultatem deijciunt. 
Et paulo poft:Omnibus a.vt diftum eft^communeeft;, vt in ijs fit 
maxima a naturali conftitutione mutatio.His omnibus oftendit 
minimum morbum pro nullo reputari 3 quod fenfibiliter asio¬ 
nes non ladat. 

Quaquam morbus fenfibiliter a<ftiones 3 medice loquendojf- 
Morbus ^ atj rea ^ lter tamcn & Phyfice denegandum non eft 3 etiam a mi- 
iby ficus, nima alteratione asiones kedi 3 licet infenfibiliter. Qualibet er¬ 
go acftionum ladio etiam parua 3 morbum prodit.quamuis adhuc 
nobis fenfibiliter ignotus fit.Nam alterationes paulatim.,& non 
affatim fiuntj quia vna pars poft aliam. Prima ergo pars primi 
gradus caloris prater natura eque aiftiones ladit^ac vltima eiufi- 
dem gradus pars; & primus gradus £que ac fecundus > licet neu¬ 
tra pars fe fola fenfibiliter aciiones l^dat. Ita Gal. lib. cit.i. de 
locis affeci, c. 2* hac ferie: Quod enim tempore ad adeduum_^ 
generationem fit opus, inter omnes conuenit; an verb 3 quemad- 
modum y ciim domus fit > nondum eft domus/ed totum hoc fi- 
mul 3 fiens domus: eodem etiampadlo quilibet aife&us,dum fit, 
fiens quidem ftt 3 nondu tamen exiftat haud ab *c queritur. Neq* 
n. omnium 3 qug fiunt 3 eadem natura efbquippe res fimilares 3 nul- 
iam naturalem figuram requirentcs 3 protinusab initio eade con¬ 
fiant effentia: diffimilares vero, & quibus varia eft forma., effen- 
tiam generatione pofteriorem habere poflunt. Neqj. n.cu domus 
conftruitur 3 fimu! fiunt fundamenta 3 parietes -> faftigium, tegula, 
ianucr 3 feneftra? 3 ex quibus omnibus eo modo compofitis, atq> in 
vnam formam redadfis 3 domus ipfius eflentia copofita eft : mor¬ 
bus vero 3 &t calidus frigidus ,& humidus 3 &ficcus 3 proti¬ 
nus ab initio ,aim primum corpus temperat ura 3 qua bona: vale- 
'T forbus- c LR bni debetur 3 limites excedent, eandem libi ipfi naturam ha- 
intemps- bet.. Quamu is n. interdum adeo fit exiguus, vt neq, a nobis co~ 
rici ftatim gnofci,-neq,a laboratium fenfu percipi poffit,nihiiominus tamen 
propriam habet fpeciem. Haud aliter inflammatio quoque iru> 
quacunque an imalis parte conftiterit, fiue maxima, fiue minima 
fu er it 3 vn lis atq;, ideineft afte&us , non fpecie quidem , fed ma¬ 
gnitudine varius* Cateium, quod poffiataliquie affe&iones ia 

cor- 


ab initio 

fiam ac~ 

qttifiuit 

tfientiam. 

tumores 

r>.irinr. 





DE DIFFER. M ORB. i i 

corpore confiftcrc, qua? cb exiguitatem nondum appareant , ar¬ 
gumento eft gutta longo temporis tradu faxum excauans, de^s 
qua rede carmen hoc proditum eft. 

Mollior afliduis faxum cauat idibus vnda. 

Neque n.vel vnus,vel duo, vel tres,vel quatuor idus faxu ferien- 
tes,ciim ne centefimus quide fenfibiliter videatur,faxu'excauarej 
neq>et fieri potcft,vt primo nihil efficiete alter aliquid faciat,quip 
pe qui habet eandem ,quam primus idus habuit,ad faxum ratio- 
nem.Ergo fi fecundus idus in faxu quippia effeceritjipfum a pri¬ 
mo idu mutatum quid fuiffe neceffe eft, vt non omnino ideiru,?, 
quale ab initio fuerat , permanferit ; etenim fi ipfum vndequaq; 
idem permaneat 3 atque agens in ipfum quoq* caufa,nempe aqu^ 
hilla , neceffe eft quemadmodum a primo idu non affedum eft, 
ita neq; a fecundo: quod fi fateare, neque tertius quoq; ipfum_i* 
afficiet: haud fecus de quarto,& quinto,&reliquis deinceps om¬ 
nibus dicendum eftjquippc de omnibus eadem eft ratio: Etenim 
quoad eodem modo fe habente faxo eadem quoque caufa accefi. 
ferit, nihil amplius efficietur. Quod fi a millefimo idu fenfibilis 
videatur in faxo concauitas ,ad fingulos idus, affedus in faxo 
nunc primum fenfibiliter apparentis, millefima pars referenda.^ 
eft. Quum itaqi caufa? agunt in corpus, fpecies affedus ab initio 
eft eadem, tamen ob exiguitatem non apparet. At verohuiuf- effetius 
modi affedus, qui adeo funt exigui, feparatis caufis facienti- qui a natu 
bus, illico finiuntur, natura videlicet ipfos fanante : quippe_^ ra ' vinct 

.... \ ... r t • E nequeunt , 

jlli duntaxat externo egent auxilio , quos ob magnitudinem na- no l n ver $ 
tura vincere non poteft. Igitur hac ratione, cum primum mordax exigui , 
humor aliquod inteftinorumderaferit,quamuisid, quodfadum ctiratlone 
eftpiondum videaturj nihilominus difpofitio ipfa fub dyfsente- e ^ m ' 
lix fpecie comprehenditur. Quemadmodumigitur natura parua 
quadam vlcera, qua nonnunquam eueniunt,nullo adhibito me¬ 
dicamento fanauit, ita & inteftinorum abrafiones. Hac ergo ra¬ 
tione neq; verum eft omnino, quod a quibufdam dicitur, nuL 
lum per huiufmodi fymptomata in corpore relinqui affedum—*. 

Quod fi verum effet,tamen inteftina tum fuiffe affeda haudqua- 
quam negandum eft : cum ab acredine eorum, qua? deijciuntur, 
corrofis inteftinis, dolor notatu dignus, euenire percipiebatur. 

Galeni hac dodrina granis eft , & vtilis. Fuere n. ex antiquis 

Medi- 



Sorites 

quid. 


14 LIBER PRIMVS. ^ 

Medicis, &Philofophisquamplurimi,fed praecipue Chryfippus 
Stoicus, & reliqui ciufdem Seda? ad ipfius imitationem , qui illo 
argumenti genere, quod Sorites dicitur, vfi,omnia confundebat. 
Zvpt/n quidem aceruatio , vel coaceruatio communiter dicitur, 
Ciceroni acerualis: eftq; argumentandi genus quoddam captio- 
fum, in quo vno concelfo ad multas concluliones connexas, & 
fcinuicem quodam veluti £lo confequentes deuenitur. Scopo i 
cnim,aquo a coptis dicitur, idem eft ac acernus. St cumulus: ar¬ 
gumenta ergo, qii£ femper in cumulum afeendunt affurguntue, 
rede foricica appellantur. Cicero lib.2. Academic.queft. Soriten 
captiofiffimum, lubricum, & vitiofum interrogandi genus, quod 
minime in Philofophiaprobari folet, eife docet, cum aliquid mi- 
nutatim, & gradatim additur, aut demitur.In Soritis a Chryfip- 
po Stoico inuentis, multi fuere rurfiis, tum Stoici,tum noui Aca¬ 
demici ab Archefilao, & Carneade in deprehendendo, que fune 
multa, pauca, magna, paruaj longa, breuia, lata, angufta,- vt co¬ 
piose cit. iam loco oftendit Cicero, & erudite refert Tubingen- 
ils Germanorum Galenus.Hocargumentandi genus tq -rt j px /u,U 
xpov appellat Galcn. loco cit. poft Ariftotelem lib. 1. Priorum ca. 
3 5. Fit autem, cum addendo vel demendo cumulo, nufquam fi- 
l°sw;- illud nec confici vnquam, nec deftrui probatur. Sicfa- 

n£ aceruum tritici fingulis granorum, nec effici, nec deftrui,inL_* 
hunc modum interrogando, collegerunt. Si vnum granum acer¬ 
uum non efficit j igitur nec duo. Si neque duo, profcdd nec tria: 
Si nec tria, certe nec quatuor, nec quinq;, nec lex, nec feptem__$, 
iicc odo, & fic de ceteris, proportione feruata, dicendum. 
cauda equina pariter philofophantur, aientes: Si vnus pilus non 
efficit caudam equinam , ergo nec duo : Si neque duo , profedo 
neqitres, quatuor, quinque, fex, feptem, & ita de reliquis. Pari 
modo de guttis aqua? lapidem excauantibus interrogabant: Si 
vna gutta non efficit cauitatem y igitur nec dua:: Si neque du t r, 
certe nec tres,nec quatuor, nec quinque,neque lex,nec de¬ 
cem , nec mille, necmillio millionum, nec vllus alius numerus, 
quantumuis infinitus guttarum. Hinc Medici fua etiam effinge¬ 
bant fophifmata:Putabant n.nonulli morbum fientem nullum ef- 
fe, nullamqj corporis partem affici, ni fi quando affedus iam Ha¬ 
bilis elt y acleoqi fenfibiliter apparens. Argumentum ideo fic 

dedu- 


ta Sonti 
ca\ 


DE DIFFER, M O R R. 15 
deducebant: Si vnicus motus, impetufue caufa? efficientis non-# Medici 
facit pathema, fiue malum in parte aliqua;ergo nec fecundus: Si 4*td* fo- 
neqi fecundus,certe neq; tertius: Si neqj tertius , neque quartus., 

& ita deinceps. d Stoicis 

Hoc tamen argumenti genus > quod multis rebus ad vitam vti- mutuati 
libus, vt loquitur Gal. ambiguitatem pariat , improbandum eft; ‘ tm ' 
fpincfum enim eft, nfmifqj inuolutum. Kam illi qui hoc vtuntur Sorita % 
argumenti genere , terminos qui in diuifibili confidunt , in pun- Gal. im- 
<fto yatqi adeo momento quo aliquid iam fa&um eft, & non am- probatur. 
piius fit 3 collocari volunt 3 vt inter carteros optime exponit do- 
(ftiflimus Tubingenfis. Quemadmodum ergo vnum granum fa?- 
pe repetitum, acernum facit i 3 c vnum granum firpe ademptum, 
aceruum definiit: ficuti etiam vnus pilus fiepe repetitus, caudam 
facit equinam,& faqre ademptus cauda equinam deftruitfita pari¬ 
ter qualibet morbi particula iam genita aliquid morbi facit , & 
omnes morbi partes, morbum faciunt fenfibilem, quamuis qua- Morbus 
libet pars per fc non faciat.-ficuti vnu granum non facit aceruum, ^datim 
fed acerni paitem; aut vnus pilus caudam equinam 5 fed omnes J 
fimul. Caufa quidem efficiens aliquid morbi femper efficit, non 
fimul, fed paulatim, eo modo, quo gutta aqua fape ftillans lapi¬ 
dem excaua t: prima gutta aliquid fecit, fed non fenfibile i fecun¬ 
da guttaaque ac prima operata eft : cc prima aeque ac millefiina, 
licet poft millefimam cauitos apparere incipiat. Sicut ergo tem¬ 
poris momento gutta cauitatem non parit, fed cauitatis aliquidj 
fimiliter caufa efficiens non fenfibilem morbum 3 fed aliquid mor¬ 
bi, decurfu vero temporis fenfibile. Habet ergo morbus protinus 
ab initio fuam effentia, etiamfi tunc fenfibilitcr non latdat adtio- 
nes. Nam morbus non eft diffimi laris, ficuti domus, fed res fimi- 
laris, & naturali figura carens: eft enim vnius eiufdcmq; formae 
ac fpeciei. Quare fuam eftentiam generatione pofteriorem noru# Minima 
habet, ficuti domus, fed protinus ab initio eadem confiat effen- Y Artc mor 
tia, prout in morbis partis fimilaris, partifq,.diffimiJaris oftendit 
Galenus. Morbus vere fimilaris eft quaruis intemperies,qua? quo- bus ipfcs 
ties fanitatis terminos excedit, iam a teperatura naturali recedit, Q- e 
adtionemq, laedit, licet ita infenfibiiiter vt nec ab agrotantium_> acqJfiuir. 
fenfu percipi,ncqi a Medico dignofei queat.Habet enim tunc pro¬ 
priam fpeciem quantumuis exigua intemperies, & differt tantum 

ab 


phlegmone 
in princi¬ 
pio &q;ac 
flatu Phle¬ 
gmone di¬ 
citur. 


Difcri- 
tnen inter 
putrwrn & 
magnum.-> 
morbum. 


Fer ne litis 
perfirin- 
gjtur. 


M orbus 
fi ens eft 
morbus. 
M orbus 
paulatim 
fit. 


16 L 1 B E R P R I M V S. 

ab intenfiffima intemperie,qu6d h^c maior fit,illa minonfed ma¬ 
gis, & minus non mutant fpeciem. Ergo ncc primi gradus calo¬ 
ris pr^ter naturam particula a fecundo gradu differt fpecie. Aliud 
exemplumproponit Galenus,Phlegmonem, qua? eft morbus in- 
(frumentarius, feu potius partis difiimilaris morbus: h^c autem 
in quacunqj animalis parte conftiterit, eadem femper eft. Nam 
fi parua fit, Phlegmone dicitur: Si magna, fimiliter phlegmone, 
magnitudine tantiun, & non fpecie varians ab illa, vt teftatur 
etiam Gal. lib. de teporibus morb. c. i. Id autem difcriminis eft 
interparuos& magnos morbos,iuxta Gal.dodrinam,quodpar¬ 
ui ab ipfa natura, dummodo efficientes caufa? auferantur, faci¬ 
le curentur: magni v. morbi medica egent induftria, vt a natura 
vincantur: qua? non raro, etiam adiuta, morbi vehementia aut 
magnitudini fuccumbit. 

Ex hac Galeni dodrina conftat falfum effe quod dixit Ferne- 
lius, exigua tubercula non effe res contra naturam , fed prater 
naturam. Sunt autem non foliim res pr^ter naturam, fed contra 
naturam: nam a magnis tumoribus non fpecie, fed magnitudine 
tantum diftant ♦ Tuberculum a. a fanguine proueniens eiufdem 
eft fpeciei cum magno tumore ab eode fanguine fado: Si tamen 
ad tuberculum non amplius fluit fanguis, facile a natura fed a- 
tur: diciturq; ideo fponte ceftare,ficuti dyfsenteria qua incepit* 
fcdatur, fi humor exulceratione in inteftinis efficiens no ampli iis 
ad ha?c percurrit: vel quia per fudores,aut vias vrina? euacuatur ; 
vel quiaob fui paucitate iam excretus eft per eadem inteftinajvel 
quia eius acrimonia mitigata eft cibi, & potus congruentium-* 
viu. 

* Patet ergo omnem morbum effe fadum, quoties aliqua eius 
pars introduda fuerit in corpus humanum,licet ratione partium, 
qu# introducuntur, idem morbus fiens dici confueuerit • Patet 
etiam morbum noneftcgenerationepofteriorem, eo modo quo 
domus. Quoniam, licet omnis morbus generetur, qua?uis eius 
pars morbi nomen fpecicmqihabet: at vero fundamenta domus 
no funt domus,ficuti nec parietes:Sed omnes partes fimul domu 
complentes,domus dicuntur: nec partes etiam mu It 9 domus di. 
centur, donec vltima eius pars coplebitur. Quiuis ergo morbus, 
etiam exiguus,phyfice J^dit adiones,licet Medice dicatur ille af- 

fedus 



DE DIFFER. M O R R. 17 
fedus morbus, qui manifefte Si fenfibiliter Ja?dit adiones. Mor¬ 
bus ergo Medice, optime definitur, AfFedus praeter naturam^ 
primo, Sc per fe,ac fenfibiliter adiones ludens. Ex hadenus cu'fi niPl0 . 
tatis Galeni locis,ex parte,ha?c definitio colleda eft,ficuti ex co¬ 
ment. 1. in lib. Hippocr. de humoribus, vbi inquit .- Morbus eft 
in corpore quadam affedio, qua? non ex accidenti, fed primd, 

&per fe adionem la?dit. Particula autem (per fe, &non per ac- 
cidens)excluditimpedimenta quasdam adionum, cuiufmodi eft 
compes, qua? per accidens tantum ambulationem impedit: licet 
facultas ambulandi,& a dio illafe fint.Zeno apud Gal.lib. 1 . de Definiti• 
Decretis Hippocr.Si Plat.capite 2. morbum fic definit: Dicitur n ^ rin ^ x 
a,.corpons morbus eorum,qua: in ipfb funt calidi,Sc frigidi,ficci, emne * 
ac humidi irtfqtiabilitas quadam . Sed htec definitio anguftior, 
quam par eft,videtur:quia morbum intemperiei tantum comple* 
ditur. Eo tamen modo, quo fanitas ab Hippocr. Sc Galen. dici¬ 
tur in temperamento confiftere: morbus aduerfa ratione in pro¬ 
fata inaxjuabilitate quatuor primaru qualitatum confiftit. Plato 
in Sophifta apud Gah lib. 4. de Decretis,fiue Placitis Hippoc. & 

Piat. c. 2. morbum in hunc modum definit.-Morbus eft rei natu¬ 
ra cognat£ ex aliqua corruptela diftenfto. Hac definitio vix,nifi ^ 0 e f^ ir ^ 
verbis,a Galenica definitione differt. Sed nunc ad lites ab Au- punne. 
thoribus motas accedamus. 

c apvt III. 

In quo prxd 'tc amento ponendus e fi morbus I 

P Lcrique Medici, dempto Argenterio, fupradidam morbi 
definitionem a Gal. traditam lib.de fymptbm.different. 
c. 1. & comment. 1. cit. in lib. de humorib. libenter ad- 
! mittunt. Se din qua ferie cathegorica collocadus fit morbus am¬ 
bigitur. Nonnulli Scriptores Medici,quia dodrina Philofophica 
1 leuiffime, vel nullatenus imbuti, hanc corrfrouer fiam tanquam 
inutilem reijciunt. Quorum tamen profunda ignorantia admi¬ 
randa potius,quam imitanda.Quoniam impoffibile eft methodi¬ 
ce praxin Medicam exercere, ni fi prf cognita morbi effentia_*: 
Ceteroquin axioma illud Medicum, Contraria cotrarijs curan- 

C tur 




iS - LIBER P R I M V & 

f tur , inutiliter, tanquam principium, in Medicina obfemaretur: 
fruftra etiam indicatio curatiua diceretur comprchefio iuuantis 
Sf' vnd C T comprehenfione nocetis fine experientia aut analogif- 
*' mo. Nam vis & facultas remedij, manifefte faltem operantis, 
colligitur ex contraria vi , & facultate morbi. Ergo vt dilucide 
remedij effentiam dignofeantus, prazcognofcenda eft morbi ef- 
fentia.Quarefciendum neceftario,in quo genere rerum ponitur, 
quemadmodum do&e a quamplurimis inueftigatu eft, vt a Tu- 
bingenfi,Fernelio,Fabio Pario, Chriftophoro a Vega, Vallefio, 
t Comite Montano, & alijs. Hoc folum vitio vertendum Comiti 
Montano, quod in Galeni Se<ftatores,vtIulium Alexandrinum, 
& alios extra Ita!iam,acerbior mordaciorq; fuerit,quam in GaL 
aduerfarios Argenterium & difcipulos; ciun tamen Galeni imi¬ 
tatorem fe prodicet, & quod odio dignum eftfe folum Galeni 
verum interpretem iadet.Sed lima veritatis rem examinabimus,, 
omnium opiniones in medium deducentes. 

O i 

Opinionis Tubingenfs relatio, c5* refutatio, 

G Ermanorum Galenus libro de different, morb. c.2. lib„ 
de differ-fympt. c. i. & parte 3. inftit. Medie, c. 1. id 
quod genus eft in definitionemorbi,diathefim.nimi.- 
T ubin* rum , quam affedum , ftruchiram,habitumq;, fiue conftitutio- 
°^~ nem interpretatur, in diuerfis praedicamentis fubftantia? & qua¬ 
litatis collocandum putat. Tubingenfem vifus eft fequi Trinca- 
uellius lib. 1. Epiftol. medie, epiftola ad Ioannem Cananium,,. 
& Fabius Pacius Vicentinus comment. in lib. 1. methodi c. 9- 
Omnes hi fentiunt morbum ex GaLfententia dfe id omne, quod 
naturalem corporis temperaturam,^: ftmduram immutat,ac de- 
ftruit, fiue hoc ipfum qualitas, fiue fubftantia fit: ficque docent 
morbum efle quid tranfcendens ad plura praedicamenta . Vnde 
confequenter affirmant,falfum fentirc exiftimantes morbum ef- 
fe qualitatem:tantum. Suam fententiam probat in primis Tubin- 
genfis ex diuerfitate acceptionis nominis,diathefis,apud Arift. Sc 
Primum^ Gal. Nam Arift. diathefim pro qualitate tantum , qua: facile a 
Tubtn ~ fubiedo ditno uet ur,accipi t. Galenus vero pro conftitutione.Pa- 
mnhwK Galenum acciphfe diathefim fiue affe^lum pro coaftitutione 3 

' .. . . al k 



DE D I F E E R. M O R B. 15» 

aliterq;ac Ariftotelem, alioquin non rede libris demorb. diffe¬ 
rent. caufis, & fymptom. & lib. 2. meth. c. 3. causa morbificam 
inter affedus prater naturam connumeraret, vtpote quam non 
raroeffe fubftantiam conftat. Proinde vt conftitutio duplex eft, 
ita etiam affedus, nempe naturalis , & prseter naturam. Natura¬ 
lis affedus eft partium corporis natjuatemperies,& ftrudura_^$ 
adeoqi fanitas. Pnrter naturam v. affedus flue morbus > eft om¬ 
ne id quod natiuam partium temperaturam 3 ac ftruduram tur¬ 
bat & demolitur , fiue idipfum qualitas , fiue fubftantia fuerit. 

Hinc eft quod Galen. non tantum immodicum calorem, fiL:e_d» 

febrem , adionem laedentem, fed & lapidem in vefica , fuffufio- 
nem , & pterygium lib. de differ, morb. c. 8. morbos appellat. 

Quod certe facere haud poffet,fi morbus,vt pleriqj falso putant, 
perpetuo qualitas eflet. Nemo enim rationis compos lapidem 
vefica ftruduram turbantem , qualitatem nominabit: neqj erit, 
qui i uffufionem, humoremue lentum ac glaciei modo inter cor¬ 
neam , & chriftallinum concretum, vifumq; remorantem, quali¬ 
tatem appellabit. Aut quem tam ftupidum inueniemus, qui pte¬ 
rygium , fiue neruofam ad nata? membranam, vifum impedien¬ 
tem, qualitatem vocare audeat?Neminem arbitror. Vt hinc om¬ 
nibus palam fiat, de Galeni fcntentia, affedum praeter naturam 
effe, quicquid naturalem corporis temperaturam, & ftruduram 
immutat ac deftruit, fiue hoc ipfum qualitas , fiue fubftantia fit. 

His Tubingenfis rationibus addere poffumus morbos in magni¬ 
tudine, fiue quantitate adauda, qualis fuit moles illa Nicoma- 
chi Smyrna?i,qug ipfum impediebat,quo minus ambularet,alia- tuitu, 
que fua exercitia profequeretur.Moles a. illa carnea, fubftantia 
eft, & non quaiitas.Phlegmone pariter, Scirrhus, Oedema, & 
eryfipelas, alijqi tumores ex his compofiti,fubftanti£ funt. Dc- . 
mum , Galenus vt morbum exprimeret, non foliun vfus eft vo- 
ce,diathefis,qUcT affedum fignificat,verum etiam nomine tanu-. 

«s vw,quod conftitutionem & ftruduram fignificat: quod indi¬ 
cat aliter diathefim a Galeno, aliter ab Arift. acceptam. Tubin- 
genfem adhuc imitari voluit Fcrnelius lib. 1. fua» Patholog. c. 1. & . u . 

hac ferie: Qua? Gr^cis eft JW&cr/s, aifedus nobis appellatur, non $ 
ea quidempreeeifa, argutaque fignificatione, quam Ariftoteles F ernei* 
vfurpauit, fed admodum ampla, & multiplici verbi poteftate, 

C 2 qu£ 


Fcrnelius 


j4ucr- 

roem fuit 
fequutus 
Tubmge - 


T urifani 
(tj/inio. 


20 LIBER PRIMVS. 

qug omnem corporis coflitutioncm contineat., fiue in fubflantia, 
fiuc in qualitate, & temperamento, fiue in conformatione & fi- 
gura^ue in magnitudine, fiuein numero ea coniiflat. Fernelius 
his verbis Tubingenfis opinione fua ampliauit eloquentia: nam 
Tubingenfis mentionem fecit fubflantif ,& qualitatis tantum, li¬ 
cet non negauerit morbum in magnitudine, numero, & fitu , vt 
fuo comment. in iib. de diiferent. morb. concedit.Fernelius au¬ 
tem prfter morbos qualitatis, & fubflantif, morbos relatos 
numero, magnitudine, figura, & fitu vlterius enumerat. Hinc 
liquet non rede Comitem Montanum reprehendiffe Tubingen- 
fem quod enumeratos a Fernelio morbos excluderet, ciim eiuf- 
dem Motani teflimonio hos cofdem alibi citato in libro admit¬ 
teret Tubingenfis.qui foliun conabatur morbum no coerceri li¬ 
mitibus Predicamenti Qualitatis : & forte Auerroem (quem ta¬ 
men, ficuti nec ceteros barbaros, adamabat)tacite fequutus, qui 
lib. 5. Colliget c. 13. morbum in pluribus prfdicamentis collo¬ 
candum his verbis ait: Et dicimus quod iam didum efl in prin¬ 
cipio primij quia fanitas membroru officialium,que efl in quan¬ 
titate, qual itate,&pofitione,& colligantia: quia hfc fpecies col¬ 
liganti? efl infeparabilis, &11011 reuertitur ad alias fpecies, quas: 
dixerunt Medici, & intrat predicamentum habitus: fkut panni¬ 
culi^ cutis,intrant predicamentum habere * Ergo tria genera^ 
fgritudinum intrant quinque predicamenta:hoc efl in qualitate, 
quantitate continua,& difcreta, & habitu, & vbi, & habere. Et 
poflea inuenitur hecres in predicamento quando.i. in priori - 
tate & poflerioritate. Sed ordinatio membrorum officialium, Sc 
prioritas,& poflerioritas plus poneda efl in fex fequentibus prf- 
dicamentis.Turifanus Monachus Cartufiefis vifus efl paulo cla¬ 
rius loqui,videnturqi Tubingenfis Sc Argenterius ipfum ex par¬ 
te confcqui. Nam lib. 3. fuper Artem Medicam comment. 59. 

paragrapho, Dubitabit autem aliquis &c. hec habet. Quare_ o 

redius videtur dicere Gal. quod non omnis fgritudo efl in pri¬ 
ma fpecic qualitatis,nec omnino in qualitate. Et tunc non vide¬ 
bitur effe vnum commune cuiuslibet fpeciei cgritudinis, ex ge- 
neraliffimis fcilicet generibus. Propter quod lortaffis Gal.ciim 
egritudinem definiret in libro fuo de morbis ,& accidentibus, 
non dixit quod fit difpofitio vel habitus, ledcompofitiopr^ter 

natu- 


DE DIFFER. MORB. 21 

natura,nocens operationi.Eft a.in quolibet genere membrorum 
aliquis modus compofitionis, per illud fit operatio , ficut often- 
fum eft in fumma de corporibus: Sed compofitio videtur vnio 

quadam. Vnum a. non eft in genere, fed tranfcendens omne_ 0 , 

genus. Hadtenus Turifanus, qui parum rc&e, £queac Aucrroes 
philofophatur , quibus ideo , Tubingcnfem refutando, fatisfiet 
facile. 

Tubingenfis ftupidos appellat hos qui aliter ac ille fentiunt. 

Sed viralioquin do&us, plurimum a veritate, & Galeni fentcn- 
tia, quam vbique pro virili tuetur, deflexit. Galenus autem co¬ 
ment. 14-lib. 1 .aphor.h^c habet: Verum non hic folum, fed cum 
in alijs multis qua' fiunt in vita, tu in ipfti arte Medica eiufdem 
committitur verborum improprietas, & loquendi abufus. Oin- ^ ^ 
nes fiquidem morbos,magnos appellar, aut paruos , cum tamen flantia, 
ipii fubfiantif no fint: Febrem.n. magnam,febrem paruam: apo¬ 
plexiam magna, apoplexia paruam; fic & pleuritidem, & phra?- 
nitidem,& p erip n e u m on i a m, & omnes itidem alios morbos.Ec- 
ce Galen. manifefte afferens omnes morbos non folum partium 
fimilarium, fed diffmiilarium, effe qualitates; fubffantias v. nec , 
quantitatem, nifi abufiueySc improprie,nequaquam. Citato qui¬ 
dem comment.de qualitate & fubftantia verba faciens Galenus, 
ait,qualitatcs aliquando dici paruas,aIiquando magnas,Iicet ra¬ 
tio magnitudinis & parilitatis quantitati fubftantif competat:& 
vt omnem futuram controuerfiam terminaret,dixit morbos non 
I effe fubffdtias/ed qualitates:Hocqiabfolute fine vlla exceptione 
expreffit,per particulam (omnes) que vbi ponitur, nihil excipit, 
fed omnia que de tali re dicuntur, fignificat: vt quando dicitur. 

Omnis homo eff rationalis, nullus eft homo rationis cxpers,fed 
quoduis indiuiduum humanum eft rationale. Ergo fimiliter ait ' 

Galenus : Omnes morbos, magnos appellant,aut paruos, cum 
tamen fubftanti^ no fint,voluit n.nullum morbum effefubftan- 
tiam. Quod confirmauit hbro de temporibus morb. c. 1. vbi in- fkmcor- 
quit, morbos effe corporum accidentia: imo loquendo de eryfi- P oruM ac ~ 
pclate, febre, & inflammatione, ait: Ha:c accidentia qug nullam (UU,LU ‘ 
figurationem expetunt vtc.orpora,primo aditu protinus genera¬ 
tionem fimul acquirunt,& ad incremetum feftinant. Que autem 
hoc capite dixit, conformia funt ijs qu£ commentario cit. 14. do¬ 
cuit. 






22 LIBER PRIMVS. 

4 pople- cuit,vbi apoplex ig meminit; que, cum prccipue in vetriculormn 
ua cerebri obftru&ione ab humore craffo fadta confiftat, neceffario 
iuxta Tubingeniis opinionem effet morbus in fubftantia: nairu-» 
humor obliniens cerebri meatus, fe habet eodem ferme modo 
ac lapis in vreteribus,aut collo veficg , aut in renibus* eftq* eque 
fubftantia ac lapis. Phlegmone pariter fecundum T ubingenfem 
effet morbus in fubftantia, & tamen citato iam capite a Gal. ac- 
cidens dicitur. Nec ab hac Galeni fentcntia abhorret Ariftote- 
les, qui manifefte fanitatem & morbum in prima qualitatis fpe- 
Sanitas cie collocat, difpofitionefq, appellat. Galenus etiam lib. r.de^jji 
eji tempe- fanit. tuend. c. 5. fanitatem in temperamenti qualitate ponit.Er- 
T qu 'Hiras. S° morbus ei contrarius qualitas erit. Quod autem de fanitate 
partium fimilarium dixit, idem de reliquis dixiffe conijcimus. 

I>eniq*qudd morbus in diuerfis prfdicamenris non fit collo- 
cadus,probatur. Omnes morbi participatione vnius generis v- 
nuin funt. Ergo omnium morborum vnicum datur genus ; atq* 
adeo quidam morbi non ponuntur in vno predicamento, Sc alij 
in alio,ficuti nec Socrates rationalis,& Plato irrationa!is,fed ne- 
ceffario omnes lingulares homines funt rationales * quia partici¬ 
pant de ratione communi & vniuoca hominis. Haec docl ina eft 
Omms Caleni bb.2. meth. c. 7. vbi fequentia habet: Quippe neceffe eft 
morbi omnes morbos vnius eiufdemq*participationc morbos appella- 

pamcipa- re ^ V eluti arbitror, & hominem, & bouem,& canem, & reliquo- 
nsvniun rLim lingula. Vnum namq, idemq; in omnibus hominibus habe- 
funt. tur, cuius gratia omnes eandem appellationem hominis forti - 
mur. Pari modo canibus vnum idemq* omnibus ineft, cui cogi¬ 
tatione ( vult n.vniuerfale ab intelle&u fieri, & non effe a parte 
letXefth rei > alIt ne °b ne cogitante) innitimur , ciim canem intelliger^jj 
parte rd. volumus. Simjliterquein omnibus equis vnu idemq* ineft, pro¬ 
pter quod omnes equi dicuntur. Ex hac Gal. do&rina liquet, 
omnes morbos participatione vnius vnu effe,eo modo quo om¬ 
nes homines participatione vnius, funt vnum quid. Sed omnes 
homines propter vnam illam rationem communem, in qua con- 
ueniunt, ponuntur in vno praedicamento. Ergo & omnes morbi 
in vno eodemq*pr^dicamento.Loco iamcit. Gal. oftendit fe de 
vniuoca ratione omnium morborum loqui,quando de homoni- 
mis, vt de canibus, loqiiitur, quos in vna ratione communi(fed 

nomi- 



DE DIFFER. M O R B. 23 

nomine tenus) non conuenire affirmat , aiens: At marinis illis 
rapacibus belluis, quas ipfas quoq; canes appellamus, vnum__»9 
nirfus ideqj ineft,quod tcrreftribus no eft;ita, vt his cum illis in 
canum natura nulla fit, nifi tantum nominis conuenientia . Vt 
vlterius exemplis offendat Gal. omnes morbos participatione 
vnius rei vnum effc,ait ipfos pueros femel monitos defpeciebus 
generis, genus cognofcere. Simili^ inquit, genere, fi equum v- 
num puero indices, aut camelum, vbi alium rurlus equum, aut 
camelum afpexit, non rogat, quod animal id fit, fed illum e- 
quum,hunc camelum nominat: atqs illum quem priiis, cum hoc 
que nunc cernit, eundem cfTe dicit, quamuis fortaffis alter iam 
mortuus fit, alter (hic videlicet quem cernit)fuperfit. Iam vinum 
homines heri,hodieqj idem fe bibiffe dicunt,nempe fpecie idem: 
interim tria fe vina hodie bibiffe narrant, aut etiam vnum, ad 
fpeciem fcilicet in omnibus his fermonem referentes. Ad eotpeft 
euidens, ac omnibus natura infitum, tum hominibus, tum bru¬ 
tis , vt aliud quid ceu in fubffantia fubie&um, aliud ceu fpecie 
vnum intelligant, vt vel afinorum ( qui tamen omnium bruto¬ 
rum ftupidiffimi videntur) aliud effe fpecie vnum ^ aliud nume¬ 
ro, notitiam non fugiat. Confpe&o namqj camelo, afinus fe re¬ 
trahit, & fugit, ac timet, fi nunquam antea camelum confpexit. 

Sin a. videre iam affueuit,quamuis aliam,aliamqueilli demon- 
ftres-, tamen propter confuetudinem non amplius timet, fed ve- 
luti vnam fpeciem intuetur^ illam , cui infueuit, & hanc, quee 
nunc primum apparet. Ad eundem modum nec homines timet 
propter confuetudinem ,fed hos quoqj velut vnam fpeciem vi- ^ 
det. Verum, fi curatorem infpexit, non folum vt hominem , fed duUrie. 
etiam vt hunc hominem agnofeit, & micat auribus, & caudam 
quatit, & rudit, & lafciuit, cum eum afpexit, vtique indicans fe 
familiarem agnofeere. Hunc itaquetum vt hominem, tum vt fa¬ 
miliarem nofcit:eum autem quem primum iam videt, vt homi¬ 
nem fimiliter,vt familiarem non fimiliter.Quare non nos modo, 
vei iun afini quoq j iam aliud vt numero idem tum vident, tum 
etiam nofcunt, ac meminerunt: aliud vt fpecie . Ha^c Galeni 
verba concludunt omnes morbos in eodem collocari genere^^j 
quia omnes morbi participatione vnius rationis funt vnu quid, 
non «quiuocum, fed vniuocu. Ea enim omnia dicuntur, vnum, 

quo- 





Ariftot. 


Torphyr. 

Caietan. 


Sub (lati a 
nihil con- 
trarium-» 
morbo fic. 


Ad I. ar¬ 
gumentum 
T ubing' 


24 LIBER PRIMVS, 

quorum ratio, quee quidditatem dicit, indiuifibiJis eft , vt loqui- 
tur Arift.lib. 5. Metaphyf.c. 6 . Ergo cum ex Galeno morbi om¬ 
nes participatione vnius vnum fint; hoc vnumerit m orbor um_^ 
quidditas indiuifibilis, feu eft vna edentia , cuius membra ean¬ 
dem ^qualiter participabunt. Quare, i uxta dodrinam Philofophi- 
cam,vna morbi fpecies nequit in vno collocari pradicamento,& 
altera in altero.Eundcm loquedi modum habet Porphyrius cap. 
de fpecie , vbi ait plures homines participatione fpcciei efte vnu 
hominem, id eft, vt interpretatur Caietanus c. 4. de Ente & Ef. 
fentia : Idcirco plures homines participatione fpeciei dicuntur 
vnum i quia fecundum fe non funt diuifi in e/Tentia hominisrimo 
funt in ea fimiles , participantq, eandem vilitatem formalem in 
fpecie. Quare morbi omnes eandem habebunt vilitatem forma¬ 
lem : Et in vno qualitatis praedicamento ponentur. 

Tandem Tubingenfis,cum fuis fedatoribus,ab Arift.cap. de 
fubftantia deficit. Ibi enim habetur,fubftantia? nihil eife contra¬ 
rium j nec fufeipere magis, & minus, vt ipfe Tubingen/is com- 
ment. in 2. cap. lib. de different, morb confitetur. Sed morbo 
cotraria eff fan itas, ex Arift. & ipfo Gal. lib.de differ fympt.c. 1. 
& magis ac minus fufeipit j morbus n. vnus altero maior,fi 11 e in¬ 
tendor eft. Ergo in pr^dicamento lubhantia* poni nequit, ficuti 
nec in predicamento quantitatis ,aut relationis . Et haec contra 
Tubingcfem,quem Validius lib^.controuerf. c. 1. appellat Vi¬ 
rum diligentem magis in legendo, quam acutum in enarrando. 
Ego tamen, licet alienam vi mea habuerit opinionem,varijs in_* 
rebus, Viru .appello dodum, & Germanorum veluti Galenum. 
Idem Validius indigna rcfponfionibus iudicat ea, quee a Tubin- 
genfi cotra particulam (affeclus) allata funt: ne tamen quidpiam 
intadum i nebis omittatur: 

Ad id quod dicebat,affedum in definitione morbi non accipi 
a Galeno eodem modo, ac ab Arift. Refpondeo id negado: nam 
exprefse cap. 2. lib.de different.morb. & Iib.de different, fympt. 
c.i. docet Galen. fe nomine conftitutionis intellexiffc id, quod 
antiqui vocabant diathdlm, ideft, difpofitionem,fiue affedum. 
Inter antiquos non folum Hippocratem, fcd Platonem, Arift. & 
Theophraftum, Viros omni laude dignos, fernper recenfuit Ga- 
lenus.Itaq; cap.i iam cit. lib. de different, fymptom. poftquam 

dixit 



DE DIFFER. MORB, 25 
dixit morbum efte conftitutionem praeter naturam, pcrindeqj ef- 
fe, fiue conftitutionem, ftue difpofitionem dicas, fubinde ratio¬ 
nem reddit, cur morbus, fanitas, & neuter flatus difpofitiones 
vocentur. Haecipfius funt verba: Ergo di<ftum eft morbum efte \ 
corporis flatum quendam pmer naturam,a quo fundio Ja?ditur 
primum. Alia verfto fic fe habet: Morbus quidem dicitur confti- ^ 

tutio quadam praeter naturam, a qua primum a<ftio luditur: Sub¬ 
dit Galenus: Conflata, fi affecftum quendam pr^ter naturam, a 
quo atftio vitiatur, dixerimus, idem nos di< 5 luros. Siquidem om¬ 
ne quod eft, fiue id fanum fit, flue fgrum, flue neutrum,quoda- 
modoafficitur. A haxei&cu vero,id eft, affici, Sradwis, id eft af- Diatheft* 
fcdlus nomen , quodammodo eft ortum satqj in hunc vfum non deriuatt(f * 
ab antiquis modo Philofophis, fed etiam alijs Gr^cis trabum.Et 
affeCtus quidem,tum eorum qui fani,tum qui egri funt,tum neu¬ 
tro modo fe habentium omnium , eft commune: etenim & can¬ 
tus , & harmoni^, & orationis, & dieiionis affe&io quedam efte 
■videtur: morbus a.fanitati contrarius. Ab vtrifqj vero (.i.fanitate Morbu» 
&morbo ) differt id quod pathos & pathema (id eft, paffio)no- [amtati 
minatur; vt etiam Plato ipfum definiens dixit. Quicquid n. ali- 
quis perpeftus eft, pathos appellandum. Vnde arbitror, & fen- k morbi 
fuum alterationes,pathemata nominauit:in vifu quidem easqu^ 
ab albo , & nigro, & flauo , & alijs coloribus fiunt: In tadlu eas, 
que a calido, frigido, humido, ficco, molli, duro, cererifq; id ge¬ 
nus. Ad eundem modum.& in fingulis reliquorum fenfiium.No- yolunto 
minat a.is & voluptatem paftionem, omnemqi in fuinina motu, efi yaflio. 
quicunq,- ab altero fiat in alterum: quippe agentis motus a< 5 tio 
eft, eius vero quod ab eo quodammodo eft affe&um, paflio: in~* ^° g f ^ 
fummaque ipfum affici, idem quodammodo quod pati eft: dii- 
fertque paflio, ab affe&u,affe< 5 i:ioneue,motu. Quippe ceflante eo 
quod alterabat,alteratio qii£ iam in eo,quod peipdfuin eft,per- Pathema 
manet, eius quod perpeffum eft afledius eft: ita fcilicet vt in ipf* 
eonuerfione, mutatione, alteratione, ac motione, pathos gene- permanes, 
rationem habeat. In eo a.quod manet, Sc quod feruatur in fubie- 
(fto corpore,affeeftus confiftit. Iam vero & ipfum permanentem^» 
affe&um Gr^ci pathos nominant; veluti etiam id quod egit, nec 
ctiamnum agit, caufam. Quamquam neq; hoclimpliciter caufa, 
neque permanens affeftus (Impliciter pathos eft; Sed fi quis ac- 

D curate 






i 6 LIBER PRIMVS. 

curate loqui velit,fadum pathos eft,cum amplius non fit pathos. 

Hoc in textu Galenus morbum definiens vfus eft gnrca vocc 
xaraaxiui, id eft:, conftitutione , & ftatlm fubdit ( vt paulo antea 
docuimus): Conftat autem, fi JtdQu r/r, id eft affedum quendam 
pra?ter naturam, a quo adio vitiatur , dixerimus ,idcm nos di- 
duros. Docet ergo Galen. fe difpofitionem,fiue affedum,cum_> 
Coflitutio ftatu,fiue conftitutione hic confundere, & nomine conftitutionis 
& afjettus fe nihil aliud intclligere praeter difpofitionem fiue affedumivelu- 
{/o confu- tl Cx P re ^ t bb.de different.morb.c.2. aiens: At fi h^cfanitas eft, 
dnmur. manifeftum quod eius contrarium, morbus erit i nempe vel cen- 
ftirutio pra?ter naturam,vel vitiata? adionis caufa. Liquet a.quod 
fi affedum pmer naturam dixeris, nomine vfus fueris antiquo 
& idem fignificaueris. Conftitutionem pariter, & difpofitionem 
pro eodem accipit lib. ad Thrafybul. c. 1 2. 

Poftquam Galen. varia illa nomina, conftitutionem feihcet, 
Vndt dia ^ a ffcdum. ) in morbi definitione fynonima dfe oftendit, 
thefis de - etymologiam praebens ait, affedum, flue diathefim a ,id 

ri natur, eft affici, deriuari, fubdiditqj affedum ad fanos, & aegros, neu- 
trofqj, quos JWap*s-ec/utni>$. c. 2.lib. de differ.morb. appella- 
uit, extendi: nam fanus affici dicitur, ficuti morbofus i imo neu¬ 
ter : neutros a. vocat lib. 1. de fimplic. med^Tacuit, capv 21. hofr 
qui non funt aliquid duorum extrempfum contratiorum.. 

Monetpraeterea Galenus*nonfojiun Medicos,fed antiquos 
Philofophos ,affedus nomen , inanimis rebus adaptaffe; nam_^» 
cantui, & harmoniae, & orationi, & didionr affedum tribuunt. 
ii armo- Harmonia Latinis modum fiue modulationem fignificat: & qua- 
Tl ?T duplex c ft huiufcemodi modus. Phrygius, qui furorem, & pu¬ 
gnas excitat. Lydius, qui lamentationes. Doricus, qui honeftate. 
Ionicus qui iucunditatem* Voce autem /u'« Ao; vfus eft Galen. cit. 
tex. qua? vox, vt optime notat Tubingenfis,membrumproprie fi¬ 
gnificat : cantum vero metaphorice. Quemadmodum enim nu- 
merofa corporis membra , quanquam diuerfum fitum ac motum 
fortiuntur, varijfqi funguntur muneribus, nihilominus tamen-u# 
'ad vnum tantum cooriuntur,concurrtintq;,vnumqifinem habenti 
ita etiam concentus, qui communiter a Gra?cis m Ao$ dicitur, ex 
vocu diuerfitate coordinata confurgit ac conftituitur,ad vnumq; 
finem tendit; vt citatus loquitur Tubingenfis. 

. p oft 


DE DIFFER, M O R B, 27 

Poftquam deinde morbu fanitati cotrarium efle vna cu Arift. 
docuit Galenusjpathos fiue pathema,fiue paffionem, tam a fani- 
tate, quam a morbo diftinguhait j eo quod pathos fiue pathc- 
ma, id eft paflio , dicatur id omne quod aliquis patitur, eiufq; 
dTcntia in motu, nonadiuo ab efficiente procedente, fed paffi- 
uo in fubie&o recepto confidat: affecftus vero eft paflionis ter¬ 
minus produ&us in fubie&o; ita vt pafiionis eftentia'confiftat in 
fieri,& affici,& conlequenter in motu>affe<ftus vero in re impref- 
fa, & permanente, ac produ&a^nediante paffione.Improprie ta¬ 
men affeftus ipfe aliquando cnm paffione confunditur. < 

Galenus ab Ariftotele in fua expolitione minimerecedit i na 
cap. de qualitate difpofitiones defcribens ait: Difpofitlones a. 
es fiint, qua? faciliter dimoueri 3 mutariq; polfunt, vtcaliditas,fri- 
giditas, fanitas, morbus , & qua? funt hilce fimilia. Ariftoteles 
reddens rationem, cur iam difta difpofitiones dicantur,ait:Nam 
his ipfis homo aliquo modo dilponitur, & facile quoq* mutatur, 
ex calido frigi du fubiens, & ex valetudine morbum,& in arteris 
etiam fimili modo. Hinc patet Ariftotelem velle difpofitionem 
elTe qualitatem bene vel male afficientem fubie<ftumj(qua? tamen 
facile dimoueri poteft,vt definiunt Interpretes):Et hanc eandem 
qualitatem,mediantepaffionc,tertia qualitatis fpecie,produci,ef- 
feqi pafiionis terminum aut finem. Pafiio enim qualitas eft brc- 
ui tranfiens, & qua? fenfum mouet , aut a motu fit, vt rubedo ex 
verecundiacontradla, & ex metu pallor: difpofitio vero paflio- 
nem fequitur. Vnde Boethius amplificatam paffionem, in affe- 
«ftionem tranfire monet; & augmentatam affe&ionem in habi¬ 
tum : Et SimpJiciuSjCumreliquis Interpretibus,paffionem, atq, 
patibilem qualitatem in motu, &alteratione, mediantibus qui¬ 
bus difpofitio fiue affe&us generatur, collocandas cenfet. Vna- 
nimiter ergo Ariftoteles, & Galenus aiunt, morbum elfe diathe- 
fim, feu difpofitionem, feu affe&um j quia afficit, aut difponic 
fuum fubie&um. 

Difpofitionem tamen, fiue affcdum, in definitione morbi ac¬ 
cipi vellem,non in ftri&a illa fignificatione qua eadem difpofitio 
ab habitu diftinguitur, fed in latiori, qua difpofitionem, fimul 
& habitum comprehendit (omnis enim habitus difpofitio eft, 
non tame necdfarjd omnis difpofi tid habitus, vt teftatur Arifto- 

D 2 teles) 


Vathos 
fiue pathe 
ma a [avi - 
tau & 
morbo di- 
(linquitur 


Quid dif¬ 
pofitio a- 
pud Ari* 
(htelem. 


Difpofitio 
mediante 
pajjionc.*» 
produci¬ 
tur . 

Quid paf* 
fio . 


Aforbus 
e (i difpofi¬ 
tio late 
fumpta. 


sid fecu- 
dum ar- 
9 ume tum 
Tubime• 
fs. 


28 LIBER PRIMVS. 

telcs) febris hedica , arthritis , & alij multi morbi diu perfeue- 
rantes habitus funt , & non leuis difpofitio , qua: facile deleri 
poteft, 

* Ad id praterea quod dicebat Tubingenfis, caufam morbi in¬ 
ter affedus a Galeno numerari , eandcmq; caufam non raro effe 
fubftantiam, refpondco , concedendo caufam morbi fub affedu 
in latioribus affedus fignificationibus , vti fuperiiismonuimus, 
contineri; non proinde tamen affedum in definitione morbi , & 
ftride fumptum, elfe iam fubftantiam, iam accidens: quia tan- 
qua genus ad morbum, & fanitatcmpracipue in prafata defini¬ 
tione fe habet. Atque adeo nobis fufficit, quod ipfe morbus,& 
fanitas fint qualitates , etiamfi caufa morbi fubftantia elfet. Et 
pofito 3 quod affedus in definitione morbi caufam adhuc com¬ 
prehenderet 3 & in affedu conuenirentj inde non inferendum, 
morbi caufam effe fubftantiam : nam caufa morbum introducit, 
& morbifica eft , non vt fubftantia , fed quatenus quale aliquid 
morbu procreans , ratione alicuius praua? difpofmonis fiue qua¬ 
litatis : lapis v. g. fiue calculus renum, aut vreterum, aut vefica?, 
non quatenus fubftantia eft morbum procreat ; fcd quia figuram 
accepit inconucnientem, vt rotundam, vna cum duritie, ratione 
cuius morbum, obftrudionem di<ftum, pariti & dum foluit con- 
tinuum,ratione angulorum, vel afperitatis id exequitur: ficuti 
gladius, quia acutus, continuum foluit: Quamuis ergo ea qua? 
la?dunt,corpora fint,ratione qualitatis praecipue adiones ludunt. 
Sic humores obftrudiones caufantes ratione qualitatum ob¬ 
liniunt : vt humor vifeidus mediante vifeiditate, & lentore, & 
craftus ratione craffitici: multus ratione impulfiis quem fequitur 
diftenfio. Vnde rede Thaaa?us Florentinus in Ioannitiiim c. 40. 
inquit, omnem caufam morbificam effe incorpoream: quia om¬ 
nis morbifica caufa qualitas eft, licet corpori, aliorum acciden¬ 
tium more, annexa fit. Corpora a. per ea qua? incorporea funt .i. 
per formas,agere patiq; dicuntur,vt habet Alexander coment, in 
lib. de anima. Cum ergo de qualitatu adionibus pra?cipue agat 
Medicus, quod qualitates fint formae fcnfibiles,commodu inco- 
modumue afferentes,dicendu, & rede,omne difpofitione adio- 
nes la?dentem fiue mediate, fiue immediate, effe qualitatem^#. 
Conflat igitur fubftantiam ratione fui nunquam fubirc depoli¬ 
tionis 
___ 


DE DIFFER. M O R B, z 9 
tionis rationem , nec ad:ionesproprie,nifi per qualitates lederc; 
licet non negauerkn fubftantiam immediate ad fubftantie pro- 
du&ione concurrere. Difpofitio itaqj in definitione morbi idem 
eft ac affe&us, & affedtus idem ac conftitutio: & affecftus generi- ac ' afe- 
ce acceptus, morbum, caufam morbificam, & tertium filmm .> tlns. 
fymptomatum genus, quod in qualitate mutata confidit, com¬ 
prehendit : quod ha:c omnia qualitates quadam fint: Primum 
autem fymptomatum genus, a< 5 lio fcilicct 'Ja?fa; & fecundum.^, 
excreta, & retenta, pafliones quam qualitates meliiis,forte,di- 
ccntur. 

Averror, Turi fano, & Fernelio fatiffit, 



Qualitas 


Xponentes Tubingenfis opinionem, horum Scriptorum.*» 

M opiniones in medium deduximus; quas nunc conuellere 
partio negotio decernimus: & vnica quidem fohitionc, 
quam ex Simplicio in expolitione forma?,& figura?, quarta:qua¬ 
litatis fpeciei defumemus. Ait enim, licet qualitas diftiruflmn_^ 

praedicamentum a reliquis nouem conftituat, per reliqua diua- omnia 
gari, eifqj vcluti ar< 5 to nexu copulari; ita vt quodlibet fuam-j> yxdiui- 
habeat annexam qualitatem.In ipfa enim fubftantia qualitas eft, d '~ 
eius naturam nobis paulo manifeftiiis referens: vt in homin e Quahtat 
humanitas,qua? ab hominis fubftantia feiungi nequit, ficuti nec fobftarU. 
hominis fubftantia ab eadem qualitate. Similiter dicendum de 
corporeitate in corpore, equinitate in equo , afininitate in afino, 
Petreitate in Petro; & fic de catcris, fimili ferie, loquendum-*». 
Quantitas fua non priuatur qualitate: nam fua lemper ffuitur fi¬ 
gura. Vnde re&itudo & curuitas, Jineg qualitates dicuntur: ve- oualitai 
juti planities & afperitas, fupcrficici. Profunditas, corporis. In quatit ita- 
difereta quantitate qualitas etiam reperitur: nam numerus vnus tts • 
quadrangularis eft , alter triangularis: imo in Metaphyfica, fi 
memoria me non fallit, quartani qualitatis fpccicm, quantitatis 
vcluti proprietatem ftatuit Philofophus. Ex ipfa etiam qualitate ouaUt.i 
alia videtur exurgere qualitas, & taliter, vt qualitatis qualita- qualita¬ 
tem aliquo modo admittere cogamur: v.g. color albus difgrega- tiS - 
tionem in vifu par it, ficuti niger congregationem. Relatio fuam 
continet qualitatem , habitudinem fcilicct: datur enim cyicic ,, 

fine 


reiattotn 




3o LIBER PRIMVS, 

Qualitd- (| ue habitudo dupli ad dimidium, patris ad fuum filium ,& m 
riis&p*f- pariter. In praedicamentis A<ftionis, & Palfionis, quali- 

jloms. tates reperiuntur , quae agibiles, & patibiles dicuntur. In prae- 
Qualitas dicamento Quando,quamplurcs qualitates, vt occa fio, opportu- 
Oualitas n * Cas & c * praedicamento Vbi, vt quando dicimus aliquem lo- 
vVi. cum efle aeris temperati, alterum intemperati. In praedicamento 
Qualitas Situs> vt re<fte eflfe collocatum, vel non re&e efte collocatum —•. 
S Qualitas pr^dicamcnto tandem Habere: vt re<fte efte circumie&um—* 

Habitus. Scc. Hac praefuppofita dotftrina, facilis cft ad praefatos Authores 
refponfio, morbum efte difpofitio nem, veramq, qualitatem,fub- 
ftantiain vcrd>quantitatem,,& reliqua praedicamenta fuis frui fa¬ 
miliaribus qualitatibus, ratione quaruilla morbi dicuntur.Nam 
nec fubftantia, nec quantitas, per fe morbus eft,fed difpofitio il¬ 
la praeter naturam, cuicumqj nectatur prardicamentali enti,eft id 
quod vere morbi rationem fortitur. Morbus ergo, etiam in figu¬ 
ra , eft difpofitio in prima qualitatis fpecie pofita: nam figura^ 
non cft qu« morbum conftituit, fed mala, & indebita figura dif¬ 
pofitio . Superficies pariter non eft morbus, fed indebita fuper- 
ficiei difpofitio, aut qualitas, vt loquitur S.Thomas i. 2. q. 43. 
art. 2. in refponfione ad primam obie<ftionem,vbi ait, morbos in 
fuperficie non efte morbos fubftantia?, aut quantitatis. Vnde^j 
morbi partium organicarum, de quibusmox ,re<ftiiis dicentur 
morbi in figura, in quantitate, in numero, in fitu, quam morbi 
figur^, cauitatis, fuperficiei,quantitatis,numeri, fitus. Secus ve¬ 
ro de qualitatibus primis excedentibus pronunciandum: morbus 
n.intemperici calida, quando calor excedit,re<fte fic dicitur;quia 
ipfa intemperies calida eft morbus: At vero numerus additus aut 
deficiens non eft morbus, fed difpofitio inde refultans eft qua? 
morbi rationem habet; quia talis difpofitio,in manu v.g. ob fex- 
tum digitum fuperflue reliquis cohaerentem, aut ob quintum de¬ 
ficientem, eft qua? manus a<ftionem,id eft, debitam coprehenfio- 
nem impedit. Sic puto fatisfieri praefatis do&iflimis Viris. 




Chri- 


DE DIFFER. MORB. 


Chrijtopbori a Vega opinio examinatur. 

N On meliori titulo Tubingenfis Germanorum Galenus, 
& Ioannes Fernelius Gallorum item Galenus, quam_j 
Chriftophorus a Vega, Vallefij Preceptor, primus Ga¬ 
lenus Hiipanorumcenfendus,qui lib. 2. Art.Med cap.7. & vlt. 
Lib. 3. ciufdem Art.Med. cap. 1. Lib. 1. de febrib. comment. in 
cap.4. & in Praefatione ad comment. de Vrinis, mordiciistenet 
morbum nullatenus in praedicamento Qualitatis, fed in praedi¬ 
camento Relationis, fcu ad aliquid collocandum. Hanc opinio¬ 
nem ex parte fequitur Comes Montanus, qui exiftimat mor¬ 
bum habere fedem in pr^dicamento Qualitatis, fimul & Relatio¬ 
nis. Montanum fequitur Marcus Oddusin exiguo quodam^ 
tra&atu, quem de morbi effentia edidit. Quae Vega fparfiin cita¬ 
tis in Jccis proponit, nos ad breuiorem jquandam clarioremqj 
methedum/equenti ordine reducemus. 

Galenus lib. x. de fanit. tuenda cap.5. docet fanitatemefle_* 

fymmetriam, morbum vero ametriam: Neque enim adeoftupi- 
dus eris (vt loquitur Galenus) vt in alio genere fanitatem, & in 
alio morbum ftatuas. Idem Galenus lib. de differen. morb.c. 2. 
morborum genera ex fanitatis genetibus venatur, his verbis: 
Adducamusitaqj hoc quoque in loco folidum principium,quod 
apud omnes homines in eonfdfo eft: nempe id ,quod naturale 
eft, moderatum ejffe : quod vero a naturali habitu recedit, im¬ 
moderatum . Proinde fanitas fymmetria quadam erit, morbus 
vero,a iufto medo declinatio. Rurfum idem docet, dicens: Pro¬ 
inde /I meatuum fymmetria fanitas eft, eorundem a debito mo¬ 
do declinatio, morbus erir. Si vero calidi, & frigidi, humidi, & 
ficci temperiesfanitas eft, ipflus contrarium morbum efte necef. 
fe eft . Hinc fic argumentari licet: Symmetria ,& ametria po¬ 
nuntur in pradicamento Relationis. Sed fanitas eft fymmetria, 
& morbus ametria. Ergo fanitas, & morbus ponuntur in prae¬ 
dicamento Relationis . Maior patet: nam fymmetria , & ame¬ 
tria eft commenfuratio, & incommenfuratio j feu fymmetria eft 
proportio, ametria difproportio: qua quidem,ccmmuniconfen. 
Iu>in refpc&ibus confiftunr.Minor eft Galeni dedrina. Ergo co - 

cJufto 


3 2 LIBER PRIMVS. 

clufio bene fequitur. Galeni authoricate lib. 2. meth. probat mor¬ 
bum in eodem praedicamento cum fanitate collocari. Nemo tan¬ 
dem (inquit Galen.)aded fuit ftupidus,vtin alio genere poneret 
fanitatem,in alio morbum. Et re<fte quidem haec Galenus; quo¬ 
niam morbus, & fanitas funt contraria: Contrariorum autem 
eadem effc ratio, ita vt ea ftnt, quae fub eodem genere maxime 
diftant. Aliam Galeni authoritatem ex lib. 8. Methodi in fui fa- 
uorem in medium iic deducit: Nam ciim febricitantes ex in¬ 
temperie laborent, neceffe eft: limationem quoq;eorum intempe-. 
Febri/ efl rantiae depulftonem elfe. Et rurfus ibidem: Eft autem febris in- 
'fa^cah c ^P crantKTcxce hf ls incalorisabundantia.Vultenim Vegafecun- 
rts ° ex dum Galenum, calorem naturalem elfe proportionem, intempe- 
G'ai. riem vero liueexceflfum caIoris,improportionem : vel potius, vt 

loquitur comment. in cap. 4. lib> 1. de febrib. calor natiuus eft 
caufa propoitionis 3 calor vero praeter naturam caufa impropor- 
tionis, fiuedilproportionis, ftueincommenfurationis, quae rela¬ 
tio eft. Ariftotelem libi fauere credit Vcga , aiens: Hac prorfus 
ratione Ariftot. lib. 7. de Phyftcis aufcultationibus cap. 3. dicit 
ad fanitatem, & morbum non elfe per fc motum, quia ad pro¬ 
portionem, & improportionem non eft per fe motus. Hinc colli¬ 
git Vega morbum in predicamento Relationis, non vero Quali¬ 
tatis collocari. Nam ex eodem Arift. ad qualitatem datur mo¬ 
tus . Ergo cum ad morbum non detur motus, morbus non ierit 
qualitas,fed relatio, cum ex Arift .citato Jit improportio, fanitas 
vero proportio. 

Vnumex pr^cipuis Vege argumentis a ratione erutum , eft 
ho<t: Si namq; conftitutioriem que genus eft, in morbi defini¬ 
tione totam iplius amplitudinem comprehendens,no ad aliquid, 
fcd in Qualitatis predicamento colloces, dices quoque morbum 
conftftentem in qualitate elfe qualitatem, veluti eum qui confi- 
ftit in caliditate elfe caliditatem, atqi febrem elfe calorem. Quod 
ii morbus irifcaliditate audla con fidens eft ipfa caliditas, morbus 
dnquantkate aucfta, erit ipfa quantitas. At vero quantitas non 
eft qualitas: morbus igitur in quantitate audianon erit morbus, 
quod nemo fatebitur. Ha?c Vcga : qu£ clarius in hunc modum-rf 
difponi poliunt. Si conftitutio, ftue habitus,fiue affe&us, fiue^j 

diathefts in definitione morbi, fecundum totafuam latitudinem 

i ■ ~ - • ^ n : | 



DE DIFFER. M O R B, 

poni debeat in prfdicamento Qualitatis,indefequitur, morbum 
in qualitate confiftentem effe qualitatem; v.g. calorem exceden¬ 
tem cffe febrem : Hoc a. femel conceffo, cogemur pariter dicere, 
morbum in quatitate effe ipfam quantitatem, flue molem adau¬ 
ctam; quod eft abfurdum. Nam in Tubingenfis fententiam, af¬ 
firmantis fubftantiam, flue corpoream molem adau&am, effeci* 
morbum in fubftantia,necefTari6 incidemus,vel inuiti fatebimur 
. morbum in quantitate au&a non effe morbum; ciun tamen con¬ 
trarium omnes Medici cenfcant. Vt ergo ha:c incommoda vite¬ 
mus, dicendum morbum in Praedicamento Relationis collocan¬ 
dum. Alia quamplurima proponit Vega, vt fua? opinioni robur 
aliquod addere videatur: quorum quaedam prolixius a Valieflo 
examinantur lib.4. controuerf.c. 1.quibus, quia futilibus,fuper- 
{edendum puto. 

Limae ergo veritatis minime correfpondct praefata Vegae fen- 
tentia.Nam ex Arift.cap. de Qua litate, fanitas & morbus funt in 
prima fpecie qualitatis; quod non diceret Ariftoteles, i i cenferet 
jfanitatem & morbum effe relationes.Contrarium n.h^c eius ver¬ 
ba offendunt: Nam his ipfis (id eft fanitate, morbo, &c.) homo 
aliquo modo difponitur,& facile quoq; mutatur ex calido frigi¬ 
dum fubiens, &ex fanitate morbum ,& in canteris etiam fimili 
modo. His n. manifcfte docet Arift. morbum qualitatem effe, & 
ad eundem morbnm dari motum, feu morbum terminare motu, 
fiue mediante motu produci ; vt dilucide dcmonftrant verba illa 
textus:Et facile quoq; mutatur(homo fcilicet)ex calido frigidum 
iubiens, & ex fanitate morbum. 

Preterea idem Arifkotcles in Poftpredicament. cap. 1 o. de op- 
politis, oppofitorum quatuor genera tradit: relatiue fciliccc op- 
pofita,contrarie, priuatiue, & contradiCforie: & horum exempla 
proponens,inter exempla cotrarie oppofitorum,fanitate & mor¬ 
bum exprefse ponit; quod non feciffet, fi morbum relationem 
effe exiftimaffet: eum enim inter exempla relatiue oppofitorum 
commemoraret, & non inter contrarie oppofita ; qu£ toto qdo 
ab oppofitis relatiuis feparantur ; vt ibidem teftatur Ariftoteles 
in hunc modum: Qu£ igitur,vt ea,quf funt ad aliquid opponun¬ 
tur, ipfa id quod funt alterum effe,aut aliquo alio modo vieiffim 
dicuntur, JEa v. qu£ vt contraria opponuntur, nullo paCto legem 

E hanc 


Primu Ar¬ 
gum e tum 
contra-» 
Veganu a 


Se cudum 

argumen¬ 
tum con¬ 
tra Vcgd, 


Totum 
sjfe rela¬ 
tionis • 


Occurri¬ 
tur diffi¬ 
cultati. 


Vera re - 
latio con- 
tr arieta¬ 
te caret. 


54 , L I B E R P R I M V S. 

hanc fubetint: neq; n.bonum mali dicitur bonu,fed contrarium: 
neq; album nigri dicitur album/ed contrariumrquarc oppofitio- 
nes h£ differunt. H^c Ariftotcles, qui hoc loco definitione r eia- 
tiuorum ab antiquis tradita contentus , oppofitionem relatiuam 
omnium minimam ab oppofitionc cotraria diftinguit , aiens, vt- 
rumq j relatorum alterius effe , id eft, totum cffe vnius corrclati 
prffcrtim mutui, eft fe habere ad aliud;v.g. totum effe patris,fub 
ratione paternitatis,cft fe habere ad filium:& viceuerfa,totum_^ 
cfle filij.,fub ratione filiationis,eft fe habere ad patrem.At v.con- 
traria non ita fe habent,': nam aJbum non dicitur nigri alburna, 
nec nigrum albi nigrum, fed dicuntur effe contraria. Ciim ergo 
ibidem fanitas & morbus inter contraria ab Arift.en umerentur, 
morbus non dicetur fanitatis morbus, nec fanitas morbi fanitas, 
fed contraria, & per confequens nunquam cogitauit Ariftotcles 
morbum effe relationem nift in laxiori relationis ftgnificatione . 
Et fi inflaret aliquis,Ariflotelem tribui fle relationi cap. de rela¬ 
tione, hanc proprietatem, fufeipere contraria, id facile diluitur: 
nam Arifloteles fimile attributum concedit quibufdam tantum- 
relationibus qualitatiuis , & fecundum dici, non vero relatio¬ 
ni fecundum effe dicftae, & prcdicamentali: vt patet ex exemplis 
ab ArifL ibidem traditis, inquiente: Virtus namq; vitio contra¬ 
rium eft, quorum vtrumque ad aliquid eft, & ignorationi fcien- 
tia. Non tamen vniuerfis contrarietas ineft: duplo namq,& di¬ 
midio, Sc fimilibus,contrarium eft nihil. Omnibus enim notum 
eft,. Ariftotelem poiuiffe virtutes in prima fpecie qualitatis,velu- 
ti Scientiam. Ergo qualitates funt, que contrarictatis fiu nt par¬ 
ticipes. Relationes autem fecundum effe, & pr#dicamcntalcs di- 
< 5 Ee, contrarietatem non habent, cuiufmodi eft illa, qua: reperi- 
tur inter duplum & dimidium, Ciim ergo cap, de relatione»#* 
relationis naturam in laxiori fignificatione, Sc iuxta antiquorum 
placitum Ariftotcles inueftigaticrit,mon eft mirandum fi quibuf¬ 
dam relationibus improprie didis corrarietatemtribuerit, quam 
tamen veris relationibus non concelllt: vt patet ex cap. de # 
Quantitate, vbi loquendo de pauco, & multo, paruo,& magno, 
ait,fiuc pro .quantitate fumantur,. flue pro relatione, non cfle 
contraria. Ibi enim de relatione abfolute di< 5 ta loquitur. 

Ex Galeno adhuc patet morbum effe qualitatem :-lib, i. Sc 

. ~ r ' Merho- 


DE DIFFER. M O R B. ff 
Methodi, quofdam morbos in habitu efle dicit , cuiufmodi funt 
febres hedic^, phtifis &c. alios v. in difpofitione, dum de breui- 
ter durantibus morbis loquitur, cuiufmodi funt ephemera febris, , 
tertiana, & confimiles morbi, modico tempore durantes. Habi- 
tus & di fpofitio funt prima qualitatis fpecies, ex omnium fente- tum con - 
tia cum Arift. cap. de Qualitate. Sed ex Galeni fententia morbi tr * V‘ 3 ,** 
funt difpofitio & habitus. Ergo in prima qualitatis fpecie collo¬ 
cantur : atq; adeo nequeunt elfe relationes. 

Libro deniq; de different, morb. cap. 4. manifefte docet Gal. 
morbos proprios partium fimi liari um elfe meras qualitates. Age ^ 
igitur, inquit, fint prima elementa numero quatuor,calidum,fri- milaritm 
gidum, humidum,ficcum,quibus inuicem moderate confufis fa- [aquali 
num fit animali immoderate, £grotum: erunt confcquio agritu - tates ' 
dines quatuor: prima, caliditas, qua naturalem excefferic fym- 
metriam: fecunda, frigiditas: tertia, humiditas: & quarta, ficci- 
tas. Hj funt iuxta fecundam fuppofitione morbi vniuerfi carum 
partium, qu£ fimilares appellantur,qui fane & fimplices omnino 
effe videntur. Libro rurfus 2. Methodi cap. vlt. ait: Febris 
igitur eft calor tantus, quantus iam poifit ladcre operationes. 

Sed Vega ad locum Galeni lib.de different, morb. refpondet, 
Galenum velle, calorem, frigiditatem ,humiditatem, & ficcita- 
tem, effe materiale morborum, & non formale: Formale autem 
morbi, inquit Vcga, eft ipfa ametria: materiale vero morbi eft 
relationis fundamentum, & caufa continens in morbis qui fiunt 
ex additione,quales funt omnes ad qualitates adiuas attinentes: 
caufam autemcontinentemfepararipofte a morbo, nunquarru> 

Galenus exiftimauit. 

Licet hac dodrina aliquid acuminis pre fe ferre videatur,lon¬ 
ge tamen a veritate diftat: Nam velle calorem prater naturam, 
fiue intenfum effe relationis fundamentum, morbum vero rela- 
tionem inde refultantem , eundemqj calorem efie caufam conti» ti occurri* 
nentem, eft ludere; quoniam falfam fupponit dodrinam, mor- tur • 
bos partium fimilarium efie morbos fados ex additione,fiue^t 
ex compofitione caufa continentis, & relationis inde emergen¬ 
tis $ cum earundem partium fimilarium morbi fint fimplices qua¬ 
litates, in quibus potiffimiim nulla datur caufa continens, vt fe- 
quenti libro de caufis, de caufa continente agentes, clare demo* 

E » ftra- ' 


. $6 LIBER PRIMVS, 

ReUm ftrabitnus. Pmcrea relatio nullam habet agendi vlm\ Sed ex 
* ' vnanimi Medicorum confenfu cum Galeno*morbus a&iones fo¬ 
dit. Ergo morbus nequit efTe relatio . Sanitatiautemaduerfatur 
contrarie: contrariorumqi eadem eft ratio * Sed fanitas ex Arift. 
lib. 2. de Anima tex. 24. eft forma. Ergo pariter * & morbus ei 
contrarius* Quod autem fanitas forma fit* id his verbis docet 
Arift. c. 2. tex. iam cit. Quoniam autem id* quo viuimus,quoue 
fentimus* bifariam dicitur * perinde arq; id quo fcimus ,& id et* 
iam quo fani fumus* atq; valemus ( quoddam enim fcientiam»*, 
quoddam animam dicimus.) Quippe cum vtroq, fcire dicamus: 
& aliud fanitatem* aliud partem corporis aliquam * vel totum_> 
dicimus corpus: atq* horum vtrumqj, tam fcientia * quam fani* 
tas * forma quaedam * & fpecies eft * & ratio * & tanquam altus 
fufcipientis* &c. Vult Ariftoteles his verbis oftendere * nos duo* 

. bus viuere*anima nimirum vtaltu fiue forma*& anima? fubiclto,- 

ule eft ^ cut ^ fani duobus dicimur * & ipfa fanitate veluti forma *. & parte 
formay aliqua corporis*vel vniuerfo corpore tanquam fanitatis f ubielto* 

dentaria ^ on ^ at er §° ex Arift.- fanitatem. efTe a<ftum*fiue formam*/! u e_ & 

Ergo , & fpeciem* vt loquitur* non fubftantialem: Ergo accidentaleni-** 
vtorb us ei qua non in alio praedicamento* quam qualitatis' poni debet* Ve- 
cmran-^ g aautail> vt fupra vidimus* cum Galeno confentit fanitatem * & 
forma ac- morbum in eodem collocari pradicamento.Ergo cum fanitas fit 
ctdetaliu fpecies*fiue forma*eaqj accidentalis*in Qualitatis praedicamento 
fita* morbus ei contrarius * vt docuit Arift. in eodem Qualitatis 
praedicamento ponetur* 

- Replicat adhuc Vega, Se dicit* relationem non habere agend i 
facultatem* effe tamen primam & immediata caufam *ob quam 
altiones foff proueniunt. Calor h* cerebri * inquit* hominem^ 
delirare facit * non tamen efficit imaginationes l^fas . Siquidem 
omnis imaginatio*ficuti & omnis animalis actio * autperfe<ft:L_#* 
aut lefa * ab anima procedit* non a morbo .-morbus tamen im¬ 
mediata caufa*ac prima l^flonis imaginationis eft; ob quam Iffa 
*. imaginati o procedit: H^c a. eft ametria x & inconcinnitas primo¬ 
rum elementorum* 


Occurri¬ 
tur obie- 

£?»»** 


His tamen nihil contra nos concludit Vega* qui.plurimum-* 
deceptus eft 1 oquendo de calore pr^ter natura: nam calor pr^ter 
naturam 


aurem 



D E D I F F E R. M O R B. §y 
a. adiones animales didas. Nam caloris opus eft calefacere , <Se 
fuum contrarium vincere frigus,& omnimodam fic inducer e m 
Intemperiem calidam.Phrenitis a. inflammatio eft meningum.* Pbwutts 
cum affluxu humoris: vnde humores prxcalidi& acres, pratter- * % * 
quamquod fpiritus animales incendunt, continuum infuper fol- 
uunt. Vno verbo, calor intenfus adiones fodit r Et licet omnis 
adio animalis ab anima procedat, ladio adionum a motbo. Ve- 
ga dixit omnem adionem vitiofam ab anima procedere , & ta¬ 
men ignorat quid Galeno refpondeat dicenti lib. 2. de Sympt, 
caufis, palpitationem, & conuulfionem eife diftindos motus, a 
tufli, flerntitatione, rudu, tremore, & rigore, quod conuulfio, & piatio 
palpitatio a folo morbo fiant, alij veroiam relati motus , iiuc * folo m*r~ 
adiones, a natura, fcd a catifa prater naturam irritata. Cum—» bo fi unCm 
ad hac nefeiuerit refpondere Vega, plane deferenduseftrdicen- 
dumq^calorem prater naturam ledere codionem partium,quan- 
do aliquis febricitat : cum ad hunc fedandum, & no relationem, 
omnes Medici vnanimiter contraria remedia frigida, & humida 
praferibere foleanr. 

Quod attinet ad authoritatem Arifiotelis a Vega in fui fauo- 
rem ex lib.y.Phyficor.dedudam ,nihil illi contra nosprodefi, 
qui libenter admittimus, in morbo,vt correlato, non dari per fe 
motum j quia morbus eft di (politio in laxa diipofitionis ligni- 
ficationc: in habitu vero & difpofitione non datur per fe motus, 
ficuti nec in figura, Corpusautem ad patibilem qualitatem_a» 
mouctur, in qua datur metus, ad calorem v. g. frigus, humidi- 
tatem, & ficcitatem, mediante nimirum alteratione, quas motus 
cfl ad qualitatem, Calor autem frigiditas , h nmiditas, & ficci- 
tas,quatenus talcs,vtpcte pat j biles qualitates, morbi ratione non 
induunt, fed quatenus intenfa?,& praeter naturam. Licet ergo ad 
quantitate,qualitatem,& vbi,tantum detur per fc motus,vt habet 
ArifL lib.^.phyfic. c. 2. non proindedicenduminomni quali¬ 
tate dari per fe motura quatenus relationem inuoluit: nec inde 
inferendum , id omne in quo non datur motus ,efle relatione®: 
cum in habitibus qui qualitates funt iub ratione relationis, non: 
detur alteratio, vt ip /emet A rift. teft a- u r lib. 7. Phyfic. c. 5. Ex 
quo Ariftotelis; verba hiic traducere lubet, vt cuiuis innotefeat fV/ftvV 
Veganxeius mentem non fuifle aflequutum* Prercrea,inquit, di- s J rur 

cmnis 





Exponi¬ 
tur Ari- 
ftetele;. 


38 , LIBER PRIMVS. 

cingis virtutes omnes in his quodammodo effe , qii£ ad aliquid 
referuntur. Namq* eas qii£ funt corporis, vt fanitatem , & bo¬ 
num corporis habitum,in calidorum,& frigidorum,aut interno¬ 
rum inter fe, aut ad continens temperamento, & commcnfura- 
tione ponimus. Similiter pulchritudinem , & robur , & alias vir¬ 
tutes, atq* etiam vitia . Vnaqu^q* enim , & vnumquodque quo- 
dammodo ad aliud refertur, & ad proprias affediones aut bene, 
aut male cum, qui eis proditus eft, difponit. Propria autenu^» 
funt, a quibus gigni, atq* corrumpi aptus eft. Ciitn igitur qua? 
ad aliquid referuntur,nec fint alterationes, nec eorum ftt altera- 
tio, nec generatio, nec vlla omnino mutatio, perfpicuu eft, neq* 
habitus, neq* habituum abie<ftiones, & aftiimptiones, alteratio¬ 
nes effe, fed generari quidem fortafse, & interire eos quibufdam 
alteratis necefte eft, quomodo & fpeciem, ac formam,veluti cali¬ 
dis, ac frigidis, humidis, aut ficcis, aut ijs, in quibus primis in- 
funt. &c. 

In hoc cfrtcxtu animi, & corporis habitus exponit Ariftoteles, 
aitq* circa illos non effe alterationes 4 quia virtutes perfe&iones 
qua?dam funt i tum quia virtutes, & vitia in mediocritate, & ex- 
Ceffu confiftunt. Mediocritas autem, & exceffus in genere rela¬ 
tionis habentur. Verum relatio, de qua loquitur Arift. non eft 
. pra?dicamentalis, fed fecundum dici,qua? non adimit virtutibus, 
& habitibus rationem entis abfoluti, & qualitatis. Morbus er¬ 
go, & fanitas, ficuti virtutes, qualitates funt, fed inuoluentes 
non integram, fed aliqualem relationem, prout manifefte verba 
illa Ariftotelrs oftendunt: Praterea dicimus virtutes omnes in 
his quodammodo effe, qua? ad aliquid referuntur. Si enim Ari- 
ftotelis intentum effet, virtutes animi, & corporis effe abfolute 
relationes, non adieciffet textui particulam (quodammodo),fed 
abfolutefecundum fuam fententiam dixilfet ad aliquid, finemo- 
deratione, referri. Eandem do<ftrinam eodem in textu 17. re¬ 
petit, aiens: Vnaqu^q; enim, & vnumquodque quodammodo 
ad aliud refertur: iterum enim repetijt particulam (quodammo¬ 
do)* quoniam reuera fanitas,& morbus,pulchritudo,robur,alia*- 
que corporis, & animi atfe<ftiones, qualitates funt. Et fane Ari- 
ftotelcs Jib. 7. cit. voluit fanitatem, & morbum, habitufq; vni- 
uerfos non effe altera tiones,fed alterationum terminos, & res ab 


DE DIFFER, M O R B, ^ 
terationibusperfe&iores, ftabiliorefque: idqj excit. cap.colligi- Ad fani* 
tur, vbi ait per alterationes produci. Et manifeftiiis adhuc id di- 
xit cap. fequcnti tex.32.vbi clare admittit fanitatem per altera- datur mo- 
tionem induci : Alteratio autem , inquit , quonam pa&o altera tus quate- 
alteri arque eft velox? certe fi fanari eft alterari, fitq; vt alius ce- ««'ga¬ 
leritis, alius tardius , aliqui etiam fimiil fanentur , alteratio erit t(ites i Hn ' 
paris celeritatis : tempore namqj aquali akerati funt. &c. Si fi¬ 
nitas, vt vult Ariftoteles, alteratione reftituitur , eftqj alteratio- 
nis terminus: Ergo pariter, & morbus ei contrarius. His adda- 
musj corporis & animi affediones , diuerfis fub rationibus in—* 
diuerfis pr^dicamentis collocari poftc; vti ipfe Ariftotcles capi¬ 
te de Qualitate docet,in quo habitum,& difpofitionem, primam 
qualitatis fpecicm conftituere ait, poftquam habitum , & difpo¬ 
fitionem antea in Relationis pradicamcnto collocauit. Licet er- 
go morbus fub ratione impropoitionis ponatur in prsed icamen- fa ratione 
to Relationis, id non impedit, quin , tanquam caufa lafionis a - in diuer- 
ftionum, & vt morbus cft, fit in praedicamento Qualitatis. Et ^dica^ 
pofito quod , prout qualitas eft , imperfeda quamdam inuoluat mentis. 
relationem, non ideo relatio dicendus. 

Sed inftabit aliquis:'Inter fanitate, & morbum non datur me¬ 
dium ex Arift. cap. dc oppofitis . Ergo funt relationes. Refpon- 
deo qualitates quafdam more relationum non habere medium, ^ * H t0> 
vti oftendit Arift. cap. de oppofitis,agendo de contrarijs. Atqui 
contraria quidcm,inquit qua* talia funt, vt ipforum alterum ne- 
ceftario rebus ijs infif, in quibus aptu eft fieri,aut de quibus pro¬ 
dicatur,ea nullum prorfus medium habent: quorum autem alte¬ 
rum ineffe non necefte eft , inter hoc aliquid omnino medium 
cadit: velutr finitas ac morbus in animalis corpore fieri apta^ 
funt,atque alterum infit animalis in corpore, fanitas inquam,aut 
morbus, necefte eft. Et de numero par atq,- impar praedicatur, & 
alterum par,aut impar infit numero necefte eft.-atq; nullum inter 
Ktc aut inter par,& impar, aut inter fanitatem ac morbum me¬ 
dium cadit. &c. Ecce Ariftoteles afteuerans inter fanitatem, & 
morbum corporis affe&iones non dari medium, etfi fint contra¬ 
ria, & quidem qualia, ficuti nec inter par & nnpar,qua? vere eor- 
rclata funt. Etfi vellet aliquis dicere relationem fufeipere magis 
minus^vt loquitur Arift. cap. de relatione > atqj adeo inter re¬ 
lata 





4 o LIBER PRIMVS. 

pubtotc- ] ata dari medium: Refpotifio facilis eft, Ariftorelem loqui dc_*> 
i ttn itur . fc j atlone fecundum dici, vel dc fundamento relationis; cui con- 
trarietas fa?piflime conuenit. Qualitates ergo qmedam cum vera 
relatione in hoc conueniunt,qu6d non habeant medium.Excef- 
fus n.quantumuis minimus in corpore, morbus eft, fed Phyfice 
loquendo : napi Medice datur medium , vti fuprafuse probaui- 
mus, & concedit ipfe Vega libro 2.de aite med.cap.vlt. vbi mor¬ 
bum ametriam , & incommenfurationem appellans, ait, morbi 
terminumefle fenfibilem la?fionem adionum* quali diceret mor¬ 
bum non die cenfendum illum affedum, qui fenlibiliter asio¬ 
nes non Lrdit: Eius ergo terminus non erit illa minima exiguaqj 
Ia?lio, quam intelledus alfequi polfet, id eft, quam fola cogita¬ 
tione concipere polfemus. Foret enim(vtGaIen. inquit) dogma 
perpetua: pafiibilitatis,eftq; Logica confideratio, quam fequitur 
Arift. & Plato in Alcibiade 2. cum dixit,inter fanitatem & mor¬ 
bum non dfe medium.Neuter ergo ftatusadmittendus ex iplitis 
Vega: dodrina, qui per ha?c in noftram, velit, nolit, fententiam 
inclinare cogitur. Si morbus n. & fanitas elfent ver£ relationes, 
medium non admitterent. 

Ad Galeni authoritate a Vega deduda, refpondeo, morbum 
dici ametriam, vtpote receftlim a naturali ftatu , fanitatem vero 
ametriam, quod intra natura? cancellos cohibeatur, fitq, natura¬ 
lis partium corporis difpofitio . VoluitergoG.il. claritatis gra¬ 
tia fanitatem vocare fymmetriam, morbum ametriam, cfteqj re- 
lationes improprie didas: vti oftendit lib. de different, morb. c. 
wn^elt 2 • & 1. de fanit. tuen. c. 5. & alibi, morbum non abfolute 

.. -n-- • -- r r -* i,nifipoft- 

Ideoqjcap, 
eamque in 

fymme- temperamenti qualitate(vt illeloquitur)ponenda dfe, cum per- 
nui. petuo muteturjquod relationibus non conuenit,qua: ftabiles fal- 
tem aliquo tempore dfe debent. Vnde in fanitate & morbo vnica 
& eadem hora darentur mille relationes diftinda: fpecie, aut nu¬ 
mero faltem, vt bene monet Validius. 

Solutio Ad prarcipunni Vega? argumentum Refpondeo, fequelam co- 
prterpat cedendo, & paritatem negando, id eft, polito ( quod verum eft) 
q U( >d conftitutio autdiathefts, fiue affedusia definitione morbi 

fecun- 


ametna appciians ametriam,ucuci nec lanitatein lymmctrian 
p™prie , quam addidit, more Ariftotelis,particula(quandam). 
jam Clt ' de fanit. tuen. ait, fanitatem fufeipere magis. 



DE DIFFER. MORB. 4; 

fecundumtoram fuam latitudinem fit in predicameto qualitatis* 
concedimus morbum confiftetem in qualitate adau&a efie qua- 
litatemmegamus tamen malam paritatem* morbum in quantita¬ 
te adau<fta efie quantitatem* fed qualitatem. Si tamen paritas re- 
de fiet* concedenda eft hoc modo: Quemadmodum morbus in 
qualitate adauda* in calore v. g. intenfiore fado, eft qualitas*fic 
pariter morbus in quantitate adauda eft qualitas. Lingua enim 
adauda loquelam prohibet * non quod quantitas illa adauda^ 
adiones Jcedat* fed lingua maladifpofitio* ex tanta mole reful- 
tans. Vnde Galenus varijsin locis morbum appellat calidum*fri- 
gidum, humidum * & ficcum*jnunquamverd morbum quan¬ 
tum * fiue quantitatiuum; aut morbum mimerofum* figuratum* 
aut fitualem: fed morbum in numero, quantitate, figura* & fitu> 
de quibus deinceps. Calor a. excedes*quatenus excedens*& pr^ 
ter naturam* dicitur optime morbus calidus. 

Sed pro Vega obijeitur adhuc.Sanitas& morbus funt contra¬ 
ria. Ergo in eodem genere poni debent* vt lib. 1. & 2, methodi 
docet Galenus. Atqui fanitas non eft calor * nec frigus * nec hu- 
miditas, nec ficcitas* fed horum omnium moderatio. Ergo mor¬ 
bus erit eorundem immoderatio.Rdpondeo primo concedendo, 
fanitatem & morbum efie cotraria*& in eodem collocari genere* 
fanitatemque dici moderationem * eo modo quo expofuimus. 
Refpondeo fecundd*fanitatem & morbum*vt difpofitiones funt* 
effe cotraria. Praterea in exeplo citato morbu polle dici calorem 
excedentc*fanitatem v.calorem temperatum*fiue modcratu*fiue 
temperamentum natiuum; Quoniam in tali cafu calor excedens 
opponitur fanitati tanquam extremum medio * non v. tanquam 
extremum extremo:hoc n.pa&o calor excedens excedenti frigori 
proprie aduerfatur* tanquam patibilis qualitas qualitati palfibili; 
Sunt n. taquam duo extrema vitia* eo modo quoauaritia &pro- 
digalitas: qua? amba liberalitati aduersatur. Intenla ergo calidi- 
tas intenfa frigiditati,quatenus qualitates funtpatibiles*fibi ipfis 
aduerfantur:quatenus v.prater naturam/anitati. Nam vt fanitas 
eft difpofitiolecundiim naturam* ita ilia qiialitates* vt exceden¬ 
tes* difpofitiones prater naturam. Et fic*prout fanitas eft difpofi- 
tio fecundum naturam* & morbus difpofitio prater naturam.^* 
funt contraria* licet eo rnodo * quo diximus fint contraria *tan- 

F quam 


Difficulta 
ti jatisfit • 


SanitAt 
opponitur 
m orbo tan 
quam cx m 
tremunt* 
medio. 





42 LIBER PRIMVS. 

quam tamen extremum & medium. Aliter refpondet Vallefius, 
quem videat, qui volet. 

I oannis *Argenterij opinio examinatur. 

N On rediiis. inuidus Zoilus Homeromaflix, quam Io. Ar- 
genterius Galenomaflix dicendus: qui vanae gloria? ni¬ 
mis cupidus , maledicendique pruritu percitus, Gal.vbi- 
que infolenter & omni femota modeftia obffrepit. Sic enim__^ 
fuum nomen, quod alias in obfcuro lateret, diuulgari facilius 
praetendit. Multis hic cauillis Galenum reprehendere ffatuit, 
etfi ab eius garrulitate Galenus adhuc illadus /eruetur. Varie 
ergo definitionem morbi a Gal.traditam arguit lib. quem edidit 
degeneribus morborum c.i. 

V ‘m m-s cnim Galenum inconflantia- arguit,qucd mei bum va- 

Argttery n '^ definiuerit: Nam morbum appellat id quod adionem ladit:. 
argumen- alias morbum dicit effc confhu;ticncmprater naturam:&magis 
tum. explicans morbi naturam,ait,morbum effe affedum prerer natu- 
ram,primo adiones ledcntemjvthabctur lib.de differdymp.c. i. 
Sed refponfio facilis eff .. Galenus autem complete morbum 
Solutio, definiuit lib.de differfympt.c. i.Alijs autem in locis fufficienter, 
prout a fanitate diffinguitur, cum qua in particula ( conftitutio, 
aut affedus) conuenit: diferepat autem , quod adienes la?dat. 
Stupiditatem , aut garrulitatem alicuius circa definitiones alla¬ 
tas praruidens fagaciter Gal.ha?c effundit verba lib.de fymptom. 
diffcrent.c. i. His ita fe habentibus, ac definitis, quoniam mor- 
1 bus affedus quidam eff pra?ter naturam , qui adioni incommo¬ 
dat : morbum autem ipium prarcedere peteft affedus alter, qui 
etiam prarter naturam fit, non tamen fua ipfius ratione adionem 
labefadet, fcd morbi interuertu:talem afiedumnon morbum, 
fed caufam, qu# morbum pra?cedat, appellabimus . Quo in lo¬ 
co diligenter animum ad eos aduertamus oportet, qui illunu,? 
quoque affedum brdenda’ adionis caufam dicunt: Non enimu^ 
per fe, aut primum, fed ex accidenti , & fecundo , impediri of- 
fendique per eum adione dicemus: a morbo vero ipfo primum, 
& lecundum ipfius fubffantice rationem. Itaque cum dicitur, 
’ morbus eff corporis affcdus,qui adionem impediat, ijs, qui 

- i. “ -- fla- 


i 


DE DIFFER. MORE. 43 

ftatim fubaudiunt, quod primum, & ex fe ipfo id facit , fuffi- 
ciens eft definitio j fiqui vero vel miniis dextere , vel contcntio- 
filis inaudiunt, ijs adijciendum in oratione eft, priminn, quo ta¬ 
lis fit finitio: Morbus eft affe&us corporis aCtionem aliquam im¬ 
pediens primum. Quotquot igitur affe<ftus hunc praecedunt, ij 
morbi non funt. Quod fi vili alijcum his affe&us incidunt, quj 
ipfos veluti vmbra fequantur j nec hos morbos vocabimus , fed 
fymptomata. Ita non ftatim, quicquid eft in corpore pra:ter na¬ 
turam , morbum vocabimus: fed id, quod primum a&ionem vi¬ 
tiat , morbum j quod hunc procedit, morbi caufam, nondum-* 
autem morbum . Quod fiquis alius afreChis in corpore morbum 
fcquitur ,is fymptoma dutaxat dicetur.Qimmodo qtuefo clarius, 
&diftin<ftiiismorbi naturam exponere poflfet Mortalium vllus? 

Secundo ,dicit Gal. male vfum eflfe nomine affeCtus, quod 
eum multis in locis(& pnrcipue lib.de differen.fymp.c. j.vbi ait, 
difpofitionem in fubieCto corpore permanere, & feruari ) pro re 
permanente accipiat: & tamen lib. 1. Methodi c. 9. id em Galenus 
Iulianum, & Olympicum reprehendit, quod dicerentmorbum 
nece flari 6 efte rem permanentem, aut eum habere permanen¬ 
dam . Infuper Gal.lib. 1 ,dc locis affectis c.2.dicit affccrum figni- 
ficare rem permanentem, ftabilem, fixamque: Lib.tamen 8.Me- 
thod.dicit febrem diariam effe morbum, qui non eft ftabilis, ne- 
que fixus afiedxis , quod vnius diei naturalis fpatio terminetur. 
Idem de Apoplexia, & Tetano dicendum : funt autem affeCtus 
breui durates. Hinc liquet affeChimeffe ambiguum nomen apud 
Gal. nunc retn permanentem fignificans, nunc autem rem fu¬ 
gacem ; qua? quidem vltima fignificatio Ariftoteli familiaris eft, 
qui difpofitionem ab habitu diftingui ftatuit, quod difpofitio fit 
ejualitas facile mobilis a fubieCfo. 

Rcfpondeo affeChim apud Galenum , caxerolqj Medicos rem 
permanentem fignificare, & ephemeram efte rem permanentem 
alterationifque terminum a?que bene, ac heCficam febrem : quia 
licet breui duret, habet tamen fuas partes, fuamque naturam-» 
iam produdam,& extra caufas pofitam.Olympicum & Iulianum 
merito reprehendit, quod hi morbum rem permanentem in or¬ 
dine ad tempus, & non in ordine ad fuas partes iam in rerum—» 
natura produ&as ftatuerint. Ephemera enim, vt dixi, non fccus, 

F 2 ac 


Secundu, 

argum. 


Sol ut i$. 





44 LIBER PRIMVS. 

ac animal illud quod atatis eft vnius diei , a quo ha?c, Vt volunt, 
denominatur, fuas habet partes permanentes, vt dixi, a:que ac 
morbus longus.Ergo eft ens permanens. Quando ait, ex Arifto- 
tcle, difpofitionem efte qualitatem facile mobilem a fubiedo,ve- 
rum refert,prout ab habitu diftinguitur: Sed parum accurate Ari- 
ftotelis dodrinam examinat, nec fciuit, vt video, duplicem dife 
politionis fignificationem apud Ariftotelem, cuiuslaxiorem»..» 
nosfelegimus:quatenus nimirum difpofttio difpofttioncmftmul 
& habitum comprehendit. Ignorabat denique controuerfiam il¬ 
lam a multis Philofophis agitatam :vtrum videlicet habitus & 
difpofttio re an ratione diftinguatur ? Ob Logica: ideo defedum 
in quamplurimos incidit errores Argcnterius. 

\.Argum. Tertio, dicit Argcnterius, Galenum male morbi naturam cx 
adione lada eruere, cum lib. i. de locis affedis c. 2. afteueraue- 
rit morbum ftatim a principio fuam habere chemiam, quampri¬ 
mum a naturali ftatn defledit . Contrarium tamen docet lib. 1 , 
de fanit. tuen. c. 5 . aiens illum tantum affedum effc morbimi_^, 
qui adiones laedit. 

Solutio. Refpondeo Argenterium non intellexifte Galenum, qui loco 
citato de locis atfedis,tantum dixit,morbum ftatim ab initio ha¬ 
bere fuam eftentiam^ quia exiguus calor prater naturam eandem 
cum jntenfiori habet eftentiam, ftcuti vlcufculum, exiguumue 
vicus eandem eftentiam cum magno vicere: idq; quidem fecun¬ 
dum leges Philofophicas,quas Argeterius ignorabat, perire pro- 
nunciauit: Nam magis Sz minus non mutant fpeciem. Galenus 
tamen minimum a naturali ftatu receftum,morbum , Medicelo- 
quendo , non appellat i quia etiamft adiones tantifper vitiare^ 
videatur, non tamen fenftbilitcr: Quare folus reccfllis a natura¬ 
li ftatu fenftbiliter adiones laxlens,morbus ab ilio dicitur ,loco 
citat, de fanit. tuenda, & alibi. 

4.Argum* Quarto,Galenum taxat, quod vocem(primo)inmorbi defini¬ 

tione pofuerit, vt per eandem particulam morbum a fua caufa_rf 
diftingueret. Nam.co ipfo quod morbus dicatur affedus , fuffi- 
eienter a caufa diftinguitur: quoniam caufii non eft affedus, vt 
patet ex eodem Galeno lib. de different.,fympt. c.i.vbi inquit; 
affedum efte altetationem permanentem. Sed caufa non eft alte- 
ratio . Ergo non eft affedus * Prsterea affedus eft res abfoluta* 
caufa * ~ Re~ 

3 




r 

DE DIFFER* M O R B. 45 

Refpondeo negando caufam non efle affedum,cum affedum solutor 
efle ftatuat GaJenus Jib. cir. de fympt. different .c. 1. vbi haec ha- 
bct:Omnis igitur corporis affedus^qui a naturali flatu receflit>vel 
morbus efl, vel morbi cau fli, vel riiorbi fymptoma &c* Argente- 
rius adhuc Galeno imponit , quando ait Galenum dixifle , affe- 
dum effe alterationcm permanentem . Nam Galenus, vt paflio- 
nem ab affcdu diftinguat, dicit paflionem in motu confiflere i & 
ceflantc, inquit, eo quod fubiedum alterabat, alteratio qua? in_* p at ^ os 
fubiedo remanet, atfedus eius efl: ita fcilicer, vt in ipfo verti, & affitlu Mf 
mutari, & alterari, & moneri, pathos flue pa/lio generationem»^ ! ert ' 
habeat: in eo vero qued m an et,& in fubiedo corpore referuatur, 
affedus conflat. Ecce Galen* clare dicens alterationem perma¬ 
nentem, id efl, alterationis terminum, vtpoflea exponit, 
morbum.De hoc n. tanquam caufa? effedu, mediante alteratio- 
nc produdo,& non de caufa loquutus eft. Male ergo hinc infert 
Argenterius Galenum voluiffe omnem affedum prater naturam 
effe alterationcm permanentem j cum de folo loquatur morbo a 
fua caufa produdo; quem no nifi improprie alterationem vocat, 
quando addidit (permanentem .) Alteratio n. nunquameft per¬ 
manens, cum fit motus, & ens fuccefliumn* Quando rurf iis ait, 
caufam efle ad aliquid, affedu v*quid abfolu tum, fallitur. Nam 
morbus eft aque ad ah'quid,ac caufa j quoniam eft caufa lxfionis 
adionum. 

Qpinto ait A rgenterius, d i dio nem (Primo ) fruftra in morbi ^ Argum 
definitione poni,quia moibus non ladit primo adiones, fedme¬ 
diare facultate la?fa: Nam ficuti fanitas mediantibus facultatibus 
adiones fecundu naturam cxcicet,pariter & morbus fanitati con¬ 
trai i us, actiones mediantibus facultatibus lafisd^det.Facultas n. 
quafuis adioncsfiue bonas,flue malasedi:,tefte Galenolib-i.de 
faculr. nat» Ergo morbus prius facultatem quam adionem ab ea 
dimanantem iardetrVitio n»facultatisconcodricisventriculi ali¬ 
mentum fufeeptum non debite coquitur. 

Refpondeo,concedendo ta facultate quam adienem a morbo Cs/; / . 
prius immediatitisq; Ixdi. Sed quia facultas ( aut gradus, flue 
Ratus temperamenti ) nobis fiuc in flatu fano, flue £gro, non nifi 
per dimanantem adionem innotefeit, per eandem adionem la> 
fam x veluti per rem magis cognitam,& plane patcntem,ac mani- 

fcftam,. 





AI edicas 
eft Philofo 
phus fcnfi- 
bfiu . 


Ri olamus 
reijcitur. 


46 LIBER PRIMVS. 

feftam , morbum Galenus apprime dcfiniuit. Idq; conftiltiftime; 
quoniam Medicus cft Philofophus fenftbilis ,qui res cuneas 
fenfuum iudicio manifeftare pro ingenij viribusconfueuit. Ex 
fenlibili ergo,atque manifefta asionum Lrficne ccnijcit faculta¬ 
tes elfe tafas. Quod dixit Argcnterius facultatem edere adiones 
ftue integras, fiue lsefas, verum & hoc cft: Sed falfum, kfionem 
adionum ab alia prouenire caufa, quam a morbo, cuius eft lu¬ 
dere adiones,non edere; ciun hoc vltimum facultatis, non mor¬ 
bi munus ftt. 

Riolanus ad hanc obiedionem refpondet, morbum hedere 
asiones, & non facultatem,eo modo quo quies motum eripit & 
tollit^nocripiendo facultatem. Sed ha?c dodrina Galeno aduer- 
fatur,qui morbi eftentiam in adionum cdfatione minime repo¬ 
nit; quia inde fcqueretur, vt fupra in huius libri principio dixi- 
mus,morbis nos affici,quotics in vmbra otioft degi mus, a ut dor¬ 
mimus: quod tamen falfum eftjciim perfeda tunc fruamur fani- 
tate, etiamft in quiete politi nihil agamus. Praterea ex Riolani 
fententia fequerctur, dum compedibus aliquis ab ambulatione 
impeditur, morbo laborare . Rurfus (pofito quod quies ftt res 
pofttiua) adiones non eripit, nift facultates prius ligando. Vnde 
merito fomnus, qui quies vulgo dicitur, fenfuum ligatio a Phi- 
lofopho nuncupatur.Ligatio autem amorbofada,cft adionum 
lafio. Adio autem lafa eft, aut, ne fiat,impeditur ; a mala corpo¬ 
ris aut partis difpofttione. Si n. difpofttio partis in fua permane¬ 
ret integritate,adio nullatenus luderetur. Vnde rede Philofo¬ 
phus: Si fenex haberet oculum iuucnis , videret vt iuuenis. Er¬ 
go impoftibile eft partem vllam morbo infcftari, quin partis fa¬ 
cultas ludatur. Addamus & his adionem a morbo non cripi,eo 
modo quo quies motum aufertmam quies motum omnino tollit; 
morbus vero, vt libro de differetijs lymptomatum dicemus,non 
femper motum aut adionem abolet, fed fepius diminuit, & de- 
prauat. 

Abrahamus Frambefarius Difput. 3. Dodorc 3. libelli cui ti¬ 
tulus, Schok Medic£, dicit falfum effefacultate prius l^di quam 
adionem in morbis organicis . Quia , inquit, vfus inftrumenti 
impediri poteft nulla facultate lefarvt apparet in vena, aut neruo 
obftrudo,vbi impeditur diftributio, illcfis remanetibus faculta¬ 
tibus. ^ Sed 


D E DIFFER. M O R B. 47 

Sed h£C refponflo non videtur vfquequaque rationi confona. 

Nam quemadmodum coftitutio,fiue fanitas partis fimilaris,con^ prambc- 
fiftit in temperie, fic partis diflimiJaris conftitutio naturalis, fiu e fartus 
fanitas,confiftit in formatione, numero, quantitate, & /itu.Ergo rei l cttur * 
cum conftitutio nerui nihil aliud fit qua optima coformatio,ma¬ 
gnitudo debita,fitus etiam debitus,ac nexus,quoties his carebit, 
facultas eius kefa erit. Quoties n. neruus obftruitur, morbo la¬ 
borat, nec fuo ideo munere fungitur,- adeoq; in obftrudione, & 
consequenter in mala conformatione,facultas, qua praditus cft, 

Lrditur; alioquin adiones integras facultas illada cderct:vel cer¬ 
te pars, vt dixi, morbo non afficeretur,fcd tanquam vinculo pro¬ 
hibita adiones non ederet. Facultatem aninif per fe quidcm_^ 
vix ledi puto; ratione tamen inftmmenti l^di dicitur, maxime v. 
illa qu£ organica eft,- queq,- ab organo ita dependet,vt fine orga¬ 
no deficiat . Vnde anima noftra fenfitiuis iftis facultatibuspoft: 
obitum veluti priuatur, id eft , cum defint amplius inftrumenta, 
non edit anima vna cum fuis facultatibus folitas adiones fenfitr- 
uas, aliafoj animales, & naturales. ConcludendumergOjGale- 
num rede cenfuiffe lib. 1. de facuft. nat. c.2. dum ait, h^c tria_* 
fefe inuicem con/equi, facultatem fcilicet, adionem, & opus: a 
facultate adiones, communiter loquendo,prodeunt: ex adioni- 
bus opus emergit: opus autem eft id quod iam fadum atq, com¬ 
pletum eft per facultatum adionem. Quomodo ergo morbus le- 
det adionem, nifi prius facultas, a qua prodit, ledatur? 

Ad pleniorem huius rei intelJigcntiam,obferuanda eft Galeni 
dodrina lib. 1 . de facult. naturah cap. 3. vbi hec habet: Ac mihi 
quidem tam vena, quam reliquarum partium fingula:, ob certam 
quandam temperiem, quam ex quatuoi qualitatibus funt nad£, 
hoc vel illo modo agere videntur. Sunt tamen non pauci, non 
ificelebres,necPhilofophi modo,fed etiam Medici,qui ca¬ 
lido, & frigido adionem tribuunt: ficcum, & humidum pro 
patientibus ijs fubijciunt. Ac primus quidem Ariftot,particula¬ 
rium omnium caufas referre ad hfc principia eft aggreftus : fe- 
quuta eum poftmodum Schola Stoicorum eft , &c. His verbis 
Galenus oftendit, facultatem amplius fu/iufque accipi in re Me¬ 
dica , quam ab ijs, qui facultatis nomine anim£ tantum faculta- 
tem intelligunt. Facultatem ergo Galenus, vt in Phyfiologia^ tur a(ja ^ 


Quid fa¬ 
cultas 
apud Ga- 
lenum-'. 


Fena non 
habent vt 
confici edi 

Unguine, 


Faculta¬ 
tis lax(t~> 
figmfica- 
tio. 

Ob certa 
temperi• 
em partes 
agunt. 


Facultas 
a morbo 
Uditur. 


48 LIBER P R 1 M V S, 

diximus , temperamenti proprietatem appellauit: ideoque cer¬ 
to cuique temperamento vim tribuit agendi diftincftam. Vnde 
cap.4.lib. 1 .de facult.natural.ait;Ac quod agentis cauff fubftan- 
tiam ignoramus, facultatem eam, fiue potentiam appellamus 
in venis qnidem potentiam quandam fanguinis fabricem dicen¬ 
tes , in ventriculo co<ftricem , in corde pulfificam : ac in fingulis 
reliquarum particularum propriam quandam eius, q uam edunt 
a&ionis. Itaque fi certa ratione & via , quot & que facultates 
fint , inuenturi fumus , incipiendum nobis ab ipfis operibus eft. 
Singula namque opera ab aliqua procedunt adtionc: hanc vero 
omnino aliqua procedit caufa .His verbis Galenu s oftendit na¬ 
turalem cuiufuis partis virtutem dfe facultatem. Vnde facultas 
' ab illo laxe fumpta, eft queuis potentia, & virtus, qua pars vna- 
. quxque pollet. Propterea ait Galenus facultatem quamuis ref- 
pc< 5 him includere, dum in principio eiufdem cap.inquit: Ce¬ 
terum potentia ea facultafue in venis, quam fanguificam appel¬ 
lant , atque etiam alia queuis facultas, in relatione ad aliquid 
intelligitur. Ven£ quidem infitam habent facultatem conferuan- 
di fmguinem, non vero efficiendi, vt in Phyfiologia diximus. 
Nam virtute hepatis, non venarum fanguis fit: a venis tameru^ 
tanquam idoneis inftrumentis,conferuatur. Propterea debita 
veng difpofitio facultasquedameft: cuius defe< 5 hi fanguis in_* 
venis putrefeit j vt videre eft, quoties vene obftruuntur,& debita 
cauitate fruftrantur. Pro fola ergo animj? facultate, in Medicina, 
facultas non accipiturjfed pro inftrumenti naturali difpofitione, 
fimul & facultate.Proinde cap.3. lib. 1. de facult. nat.inquit Ga¬ 
lenus,venas, reliquafque corporis partes, ob certam quandanu* 
temperiem agere. Concludendum ergo,vi morbi facultates,aut 
naturales difpofitionesprius hedi,quam asiones: vt adhuc tefta- 
tur Gal. lib. 3. de fympt. caufis c. 1. vbi ait: Ergo omnium qug 
virtutibus nocent, inueniendarum caufarum caput eft, modi quo 
per fanitatem operabantur, cognitio. Voce autem ( virtutibus ) 
intelligitGalenus facultates: nam facultas, & virtus, vtin noftra 
expofuimus Phyfiologia, /ynonima funt. Clare ergo docet Ga¬ 
lenus, nos debere attendere ad ea, quefacultates ludunt. Cita¬ 
to iam cap. facultatem (quidquid illa fit) l^di clare pronunciat, 
aiens: Ac prima quidem duo genera fruftrationis funt: alterum 

ex 




DE DIFFER, MORB. 49 

cx facultate ipfa l£fa, alterum ab externo quodam errore pro- 
ueniens.Et paulo poft: Veru qu£ in facultatis fubftatia noxe inci- 
dunt,intcmperies quadam funtaCtiuarum qualitatum &c. Quid 
clarius a Galeno dici poflet in noftri fauorem?Et paulo poli hec 
habet: Ac horumquidem omnium occafione venter male con¬ 
coquit : ipfa fcilicet facultate eius concoCtricc l^fa, in tempera¬ 
menti quidem vitijs propria eius fubfiantia labefaCtata. Galc- 
nusetiam lib. 1. de locisaff. c. 3. dum de ventriculi affeCtu ver¬ 
ba facit, dubium proponit,vtrum caufe,alimenta verbi gratia^», 
ledant facultatem coCtricem.Ergo Galeni mens eft, facultatem, 
aut partium naturalem diipofitionem vna cum aCtione a morbo 
Jgdi. Libro 3. de fympt. caulis cap. 1. ait. Ceterum omnes 
intemperies fi magn£ fuerint,facultatem deijciunt.His n. mani- 
fefte docet facultatem primario a morbo lfdi. Lib. 1. de locis 
aflfec. c. 2. eandem doctrinam roborare videtur, inquiens: Sitq; 
hoc initium methodi-qua inueniri debent fedcsaffeCtf, nullam 
aCtionem vnquam ledi,nifi pars,qu? ipfam facit, affcCia fit.Vult 
n. Galenus aCtioncs non ledi nili l^fa prius difpofitione partis, 
qu£ eft naturalis caufa aCtionis.In principio ciufde capitis idem 
docet. Imo inflata inteftini fubftantia, etiamfi tota eius cauitas 
no fit obftru<fta,eius facultas expultrix l^ditur.-Quare fieccs dei/- 
cere nequit quoties tumore afficitur j nam tunc tranfuerf^ fibr£ 
contrahi nequeunt. 

Sexto Argentcrius Galenum ignorantia; taxat,quod definitio 
morbi ab ipfo allata alijsa’ definito conueniat. Quod probat 
Argenterius: quia caufa aliqua, citra vllum morbum, primo ac¬ 
tionem Jardit: v.g. nimius cibus afiumptus ventriculi aCfionem 
pra:cipuam,co( 5 tionem, primd,& per fe,nullo intercedente mor- 
bo,la?dit: quod teftatur ipfe Galen. lib.3. de fympt. cauf. c.i. 
vbi conco&ionem in ventriculo labefactari afierit, non ob mor¬ 
bos tantum quibus afficitur, fed etiam ob alias caufas; vt ha;G 
eius verba teftantur: Rurfus ventre ipfo (ventriculum intelligit/ 
minime affeCto, non concoquit animal, vel propter cibi, ac po¬ 
tionis immodicam r copiam , vel propter qualitatem alienam-*», 
vel propter intempeftiuitatem, vel incongruum ordinem, vel vi- 
tiofum excrementum, vel fomnum exiguum. Verum qua; a vi- 
tiofis ciborum qualitatibus,& excrementis,qux in ventre haben- 
■ G tur. 




Duplex 
eaufa l<t- 
f* collio- 

r>it. 


T riplex 
fj} error 
externus 
£ optionem 
l ad ens. 

A eibo,& 
potu qua¬ 
drupli ci¬ 
ter error 
contingit. 
Jntempe- 
ftiuus ali- 
rmntoru 
vfus du¬ 
plex eft. 


*o LIBER PRIMVS. 

tur,confiftunt, cum corruptione funt inconcoda : Sicut inte- 
rim qua: parum conucnienti ordine ,& intempeftiue funt fum- 
pta. Dico autem parum conuenicntem ordinem , fi mala , v.g. 
cotonea, & punica, primo Joco fumantur, olera ex oleo, & garo, 
vltimo loco: Intempeftiuitatem vero , fi mane, antequam prior 
cibusdefeenderitvel paulo ante exercitationem prandeatur. 
Porro corruptela, qua: quidem nidorofe funt (tunc enim rudi- 
bus emittitur fumidum quid, ficuti fit poft comcfta oua frixa 
in fartagine ) ex calidioribus, magifq; biliofis veniunt cibis : aci¬ 
da: vcro(id eft acidi fumi rudibus fentiuntur) ex i}scibis,qui fri¬ 
gidiores funt natura, magifqi pituitofi. Similiter a. & in excre¬ 
mentis, fit: acidas quidem creant,qua? pituitofa funt,& frigida, 
nidorofas, qua’ calida, & biliofa. 

His demonftrat Galenus facultate codrieem ventriculi a fco- 
po aberrare, eiufq; adionem a duplici caufa lardi: vel a morbo, 
vel ab errore externo. Fruffratio facultatis alteratricis, fine ccm 
codricis caufatur a morbo partis fimilaris, inteperie nimii u fim- 
plici,vel copofita,vel a morbo inftrumentali, de quibus ambo¬ 
bus deinceps.Dum natitium vetriculi teperametum vitio laborat, 
eoncodrix facultas luditur j quia propria facultatis fubffantiiL^ 
tunclabefadari dicitur, vtloquitur Galenus. In exteris mor¬ 
bis, qui tantu funt i nftr ument ales, vt morbus in figura, in quan- 
titate, numero, fitu, ac connexu , facultas duntaxd impedita^ 
tft,non vero in fe lxfa. Verum his binis modis adio lardi aut im¬ 
pediri dicitur. Secundacaufa lafionrs adionum , aut fruftra- 
tionis facultatis concodricis, fiue alteratricis ventriculi, de quo 
exempli gratia loquimur, eft error externus: qui triplex eft, ci- 
bus^xerementum, & fomnus, ex Galeni dodrina loco citato de 
fymptorm caufis. A cibo , & potu error quadrupliciter proue- 
nit. Primo, quoties cibi, & potus in magna quantitate affumun- 
tur, codio vitiatur. Secundo, quoties alimenta affumpta praua 
qualitate difpoftta funt, ventriculi codio etiam vitiatur. Ex hoc 
cenfu funt raphanus,blirum, beta, allium,capa, rapa, faba,lens, 
& fimilia. Tertio ventriculi codio vitiatur culpa intSpeftiui vfus 
cibariorum: Intempeftiuus hic vfus dupliciter accidit. Primo, 
quoties paulo ante exercitationem cibus affumitur, feu, quod 
eodem recidit, quando ftatim a cibo corpus exercitio aut labore 

agi- 





DE DIFFER. MORB, 51 
agitatur. Exercitatione ftuc motu huiufcemodi corpus vniuer- 
fum agitatur, vnde partes eius vi motus calidiores fada? , ante 
debitum tempus crudum alimentum ad fe ex ventriculo,& venis 
prole<ftant,rapiuntq;,iuxta illud vulgare axioma Medicum,calor 
& dolor attrahunt. Inde obftrudiones , & putredines nafcuntur 
in vafis. Cibi ergo aftiimptio exercitium procedere non deher, v 
fed viceuerfa, exercitium cibum , iuxta illud Hippocratis lib. 6 . tium ^mn 
Epidem. parte 4. fententia vltima: Laborcibumpra?cedatopor- pQ > fed 
tet. Quies ergo poft cibum imperanda: nam cc&ionem quies abti 
iuuat, terte Galeno. Secundo , alimentorum vfus intempertiuus ^ * 
eft,quando prioris cibi ingerti coCtio non expetatur ante aftiinv 
ptionem noui cibi: Nam infecfto priore cibo , & nondum in al-. 
uum,id eft , inteftina, dcfcenfo , nouus cibus necertario crudita¬ 
tem pariet; adeoq,-ventriculi codtio vitiabitur. Inde tot mor* 
borum monftra, & agmina exurgunt. 

Quarto demum ventriculi a< 5 lio vitiatur , propter inuerfum, 
flue preeporterum ordinem, quo alimenta aftiimuntur: v.g. prar , 

porterum ordinem obferuat ille, qui mala cotonea,aut punica»*, rufordo? 
aut ha*c ambo, aliaq; aftringentia, vt forba, & mefpilos, & gla- 
des ftatim in principio partus aftiimerct, in fine v. olera garo, Sc 
oleo preeparata, aut iufculum, aliudue humidum fluidumq; ali- 
mentum,quod ventrem lubricum efficeret. Prcpofterus hic ordo 
dicitur, quoniam humidiora alimenta, qua? ahium lubricare * 
valent, in fecunda menfa poft aftringentia aftiimpta, diutius 
quam par eft, in corpore detenta, corrumpuntur. Facile quidem 
concoquuntur;quare dum per pylorum, ftueianitorem,fiue in¬ 
fernum ventriculi os exire nequeunt, propter aftringentia pra:- 
alfumpta,& difficilis ex fe co(ftionis,idemqi orificium fua ftiptici- 
tate conftringentia & occludentia, necertario in alienam natu¬ 
ram a natura chyli tranlmutantur. VndeGal. lib. 2. dealime- Ordo af- 
torum facult. cap. de fycaminis, & capite de perficis, in ciborum [umendi 
afliimptione hunc ordinem pracipit obferuandum, vt primum 
alimenta humidiora pra?cedant,deinde alimenta folidiora fequa- 
tur. Nec valet quod dicit aliquis aduerfus hanc do<ftrinam,ci- 
bos quofuis deglutitos vi caloris ventriculi comifceri: perindeqj Dubio oc - 
ideo efte, liue liquidum, liue aftringens in principio ingeratur. curritur. t 
Hoc, inquam, rationi reludatur j quia calor nofter non eft adeo 

G 2 vehe- 



' LIBER PRIMVS. 

vehemens,vtinfl:ar caloris ignis carnem in olla coquentis, cibos 
affumptos concoquat. 

Secundus error aliunde ventriculo acccdens,e'ufq; codionem 
impediens 3 ab excrementis in eo contentis prouenit. Qua ex¬ 
erra»? crcmenta vc ^ generantur in ipfo ventriculo, vt funt pituita,pra- 
tainven- fertim mucofa, bilis porracea, & aruginofa: vel excrementa^» 
triculoge - aliunde ad eundem ventriculum confluunt: vt docet Gal. lib. 7. 
IwfadVc mct ^* rncc ^* e.i i. Perfpicue in multis ventriculi codio laditur a 
tri culum bile in ipfum ex hepate effufa , aut a pituita e cerebro in cutiu 
fluunt. dclabente. 

Tertius error extrinfcciis verriculo accedens,ex defedu fomni 
V ' 'V-tLi cont ^ n ^* Vigilia a. immodica cruditatem parit, omnium Medi- 
c rudit a- coru * n confenfu: Somnus ex aduerfo codionem fummopere iu- 
temparit: uat. Vnde Hippocr. lib. 1. Aphor. aphor. 15. aitrVentreshyeme 
ac vcrc natura ealidifllmi, & fomni longiflimi . Per ea igitur 
iuuat. tempora plus cibi dare oportet: Siquidem plus natiui caloris 
habent. Qupfit,vt copiofiore alimento egeant,. Argumento funt 
etates & Athleta?. Placuit hac in longum deducere maioris cla¬ 
ritatis ergo, tamctfl ab Argenterio non ita accurate propoflta^ 
fuere. 

Antequam ad lingula capita rcfpondeam:Dico falfum effe_ J 
C Uilt im- cau fam vllam morbi poflfe immediate ludereadiones. Eft do- 
mediate drina Galeni lib. de fympt. different, c. 1. Ad id quod obijei- 
aShioneiy tur, cibi quantitatem ladere immediate ventriculi adiones, nui- 
s ° lo intei ueniente morbo , Rcfpondeo id etiam negando; Nam_^ 
fuppofito , quod tunc lafa fit adio, a moi bo immediate, non a 
caufa damnum accipit. Nam ex nimia ciborum ingeflorum co¬ 
pia morbus in fuperficie, fimul & in cauitate procreatur. In fu¬ 
perficie; quia ventriculus immodice diftenditur,atqne dilatatur: 
vnde plica, Sc ruga interna cius fiiperficiei, qua ad arde com- 
pledendum & continendum cibum a natura ftatuta funt, quali 
deperduntur; & fic quod corrugatum naturaliter erat, immodica 
extenfione Iauigatur, planumq; euadit ; indeq; morbus in mala 
conformatione emergitilauigatio fcilicet, qua naturali coi ruga¬ 
tioni interioris fuperficiei,tanqua difpofitio preter natura,difpo- 
fitioni naturali cotrariatur Nequit n. tunc ventriculus,veluti ru¬ 
gis plicifq; internis priuatus, cibum amice compledi. Pi ater il¬ 
lum 





DE DIFFER. MORE. 53 

lum morbum in fuperficie (de quo , & reliquis morbi differentijs 
in fequentibus)adeft & alter in mala conformatione morbus, qui 
morbus in cauitate dicitur.Cauitas etenim ventriculi immodice, 

&pra?ter naturam amplificata eftiproindeqjcibum amice ample- 
<fti nequit, vt cum commode examinet ,concoquatque. Si ergo 
co< 5 Ho lafa eft poft ingefta copiofa alimenta, a morbis iam rela¬ 
tis, & non alimentorum immodica mole, lxfio prouenit. 

Secundo refpondere pofTumus,a< 5 Honem ventriculi alimento secunda 
referti nondum effe Ia?fam; quia inter ventriculi a( 5 iionem,& im- [elutio. 
modicam alimenti copiam, iam mgeftam , non eft proportio. 

Quare ventriculus dicitur potius impotens ad tantam cibi copia 
domandam coquedamq;, quam vere la?fus. Ite: refponfio vide¬ 
tur do<ftrine Galeni conformis, qui fequentia habet lib. 4. de__i> 
fanit.tuen. c. 3. Siquidem nec omnis cibus in Ctiiufuis animantis 
ventriculo cocoquitur; fed cognatio quadam ei quod concoquit crud<Cn 
cum eo quod concoquitur effe debet. Quod igitur omnino alie- d q U e ac 
num eft, nulla fieri ratione poteft, vt id natura? fu a? gratiam reci- corrupta , 
piat: fed educere id quamprimum eft: tentandum, a?que certe vt 
que in vetre prorfus corrupta funt,ca vel vomitione,vel deie&io- 
ne expelli profecfto eft optimum. Licet igitur ventriculus nofter 
nec acinos, nec ferrum, nec humores prauos,nec coprofa alime- 
ta , nec alimenta praua etiam qualitate predita, nec alia quam- 
plurima in chylum conuerterc poflit, non proinde dicetur l^fus; 
quia deficit proportio & cognatio, qua? neceffario inter cibum & 
ventriculum intercedere debent .Rerum cnimConditor^atureqj 
crearf moderator fapientiftimus, & nunquam deficiens, cuilibet 
rerum ordini agedi certos limites indidit, quos praterire aut ex¬ 
cedere nequit. Ventriculus ergo licet minime concoquat res fe~ 
tidas,putridas, ferru; & alimenta quatitate excedentia,non pro¬ 
inde dicetur lefus;fed illa omnia dicentur inco<fta,autnon codfo, 
vt loquitur Galen. lib. 1. de locis affccft. c. 3. & 4. vbi plene di- 
<ftam controuerfiamhac via proponitrQuippe corruptionis cibo- c 0rrHPt ; 0 
rum tres primg, ac veluti generaliftima: funt different:a?,vnaqui- nis ciborii 
dem fit per proprios ventriculi morbos, altera a vitiofis humori- tres 
bus in ipfo accumulatis: tertia ab alimenton m qualitate induci- 7 
tur. Fte igitur, cum fuapte natura, aut nidorofa,aut acida ,aut 
teori, aut putredini, aut omnino corruptioni fuerint obnoxia. 



Varia 
op 'mones 
de lafionc 
facultatis 
co Uricis 
ventricu¬ 
li. 


Itria OA- 
rabantur 
ex panes 
cum oleo •> 
& meile; 
vti hodie 
parantur 
placenta . 
In (perge¬ 
batur illis 
feminasvt 
fefama,& 
papaue ris 
erratici . 
Loco (ra¬ 
diculas ) 
aliqui po¬ 
nunt rap¬ 
hanos jqui 
radices, e- 
tiam dicu 
tur i quia 
ejl (iruthi 
nm iVulgo 

lanaria. 


54 L I B E R P R I M V S. 

aut ex praeparationis modo ad huiufmodi aliqua di fpofitioneni 
dedu&a, certum eft ea in ventriculo corrumpi: atq,- hoc modo 
incoCla effe fortaffe dixeris. Sed oritur protinus difcordia, nun- 
quid afre&a fit tum ob ha?c concoquendi facultas : quippe non¬ 
nulli per huiufmodi inconco&iones eam haudquaquam affici 
contendunt, alij vero e contrario . Atq* inuenitur tertia quoq; 
Se< 5 ta eorum , qui huiufmodi alimenta non dicant inconcodh-* 
effe 3 fed foliim non conco&a effe: tanquam non fit idem per ne¬ 
gationem aliquid cnunciare,aut per priuatoriam vocatam a Dia- 
ledicis dicionem. Idem intellexiffe Erafiftratum puto , quum 
acinos 3 & fefaina 3 & reliqua omnia, qua? omnino imputria 3 & 
immutata deijciuntur 3 nullam dixit indicarem animalibus fa¬ 
ciam effe inconco&ionem, fed hoc ipfuin dutaxat, quod non ef¬ 
fe nt concocta. Poftquam tres opiniones de flatu ventriculi, dum 
inidonea non concoquit , propofuit citato c.3. fequenti c.4. ac¬ 
curatiori fcrutinio quadtioncm fic enodat: Efto vt quifpiam ma¬ 
ne exurgens dicat nidorofum fe ruftum emittere 3 aut aliquid 
huiufmodi, vt ab ouis fri&is, aut alia quapiam re magis fietentc 
& putri. Ille itaq; quia nidorofum ru< 5 him percepit fateatur fe a 
cama placentam nidorofam comediffe, quales funt,qua? ex oleo, 
& itrijs,&alijs huiufmodi pr^parantur: aker vero confiteatur 
fri&a oua ingeffiffe, atq; nunc illorum nidorem eru&are : Dein¬ 
de alius complures radiculas comederit, vt f^tens putrifq; ab eo 
exeat ructus. Igitur cibos in ijs non fuiffe bene conco&os nemo 
negat: quamuis ex hac re ventriculus haudquaquam fuerit af¬ 
feriis : neq; etiam, quod ad ipfius rationem pertinet, circa_^ 
adionem errauerit, vel uti neq; vbi quis integres acinos per al- 
uum deiecerit. Si enim humani ventriculi officium effet acinos 
tranfmutare, accufaremus ob hoc ventriculi corpus , ipfumq; vi¬ 
tiatum effe putaremus: cum vero id fui muneris non fit, fed aci¬ 
norum efientie accidat, vt concoqui nequeant, haud ab re dice¬ 
mus, hos quidem non effe concodos, ventriculi vero corpus na¬ 
turaliter fe habere: Quodfane,& noffe,& definire ad Me¬ 
dicum haud inutiliter pertinet: Sed querere, an diccndumfit 
a&ionem ipfius j per huiufcemodi deiediones fuiffe l^fam , an-* 
contra,ad Medice Altis opera, fuperuacaneum eft. Age rursus, 
vt quifpiam nidorofum ru&um emittat, nihilq, nidorofum co¬ 
mede- 




DE DIFFER. M O R B, 55 
mederit , nimirum huic igneum quendam calorem in ventriculo 
efte dicemus. Ac deinde rursus diftinguendo inueftigabimus, 
vtrum ab intemperie corporis ipfius ventriculi hoc eueniat, aut a 
flaua bile, caqj vel in ipfius fpacio contenta, aut in tunicas, ita_* 
vt vix abfiergi pcffit, demififa. Ac ne hic quidem confiftc- 
mus, fed quiremus, an iecinore male fuo officio fungente huiuf- 
modi humor accumuletur^m is ex vniucrfo defluat corporc_^ 
an etiam in ipfomet gignatur ventriculo? Hecfunt cognitu per¬ 
quam neccflaiia, fed q ua? Viro indigent fpedata? rationis &c. 

Galenus his oftendit cotftionem ventriculi impediri ab ipfo VetricwB 
ventriculi morbo, vel ob humores prauos in ventriculo genera- c f l ] otn ~ 
tos, vel ad eum aliunde tranfmiffos, vel quia ea, qua? aflfumun- * 
tur , funt pratia qualitate pra:dita. Humores enim praui alimen¬ 
tis ingefiis commixti co&ioncm impediunt,quia fuacommixtio¬ 
ne alimenta ipfa deprauant, eaqj ne in nutrimentum conuertan- 
tur, reddunt inidonca . Alimenta pariter praui fucci, vt in pro¬ 
bum fuccum conucrtantur, inepta f unt. Aliquando tamen praui 
humores diutius in ventriculo contenti, eiufdcm ventriculi in¬ 
temperiem generant: Veluti fomni defedus:nam vigilia crudi- 
tatem parit, quia in ea immodica, calor natiuus ventriculi pluri- i n ^ncd : .c^ 
miim labefa< 5 tatur j nam calor influens, fiue fpiritus vitalis, diffi- cruditate 
patus eft, atqi impense refolutus: Et fic antequam reficiatur, ca- V ant - 
lor infitus vctriculi refici nequit. Ex his manifeftum eft,caufam 
non la?dcrc immediate a&iones,fed femper morbi interuenturEt 
in omni impcdimento,a caufa proueniente, cocionem non l^di. oi ie r b i w 
Obijcit feptimo Argenterius ineptam elfe definitionem mor- ftptima- 
bi a Galeno allatam j quia fi morbus ctfet affectis przter natu¬ 
ram a&iones primo ludens, inde fequeretur colorem prauum_^ 
oculi efte morbum,quia eft aftccftus prarer naturam primo vifio- 
nem Jedens . Sed color oculi deprauatus, ex Gal. non eft mor¬ 
bus , fed fyinptoma. Vnde fequitur morbi definitionem, etiam 
fecundum Galeni dodrinam efteineptiflimam, qu<xl non folima 
morbo, fed infuper fymptomati conueniat* 

Kefpondeo, dicendo colorem prauum oculi efle fymptoma sdutk. 
in qualitate mutata, vt lib. de different. fympt. fufius expone¬ 
mus, negandoqi eundem colorem ludere oculi asionem, vifio~ 
nem icilicet. Nam id,quod asionem ledit, eft morbus in obftru- 

tftio- 


Difficul¬ 
tati occur 
ritui '. 


Aftione 
ab atiio- 
ne Udi 
affirmat 
Urgent. 


Aigent. 
contra ._> 
Alexan¬ 
drinum _> 
hir et 
Aiotanus. 


%e LIBER PRIMVS. 

dione , & intemperies fimul. Oculusenim flauefcit propter hu¬ 
morem biliofum, quo eius pori obftruuntur,eiufqi fubdantia in- 
teperantior redditur* Vnde color ille flauefcens non cft qui vifio- 
ne proprie deprauat*fed humor obftruens oculi fuperficiarid fal- 
tem partem, cuius occafioneobie&a qu^uis flauefcentia ab i ma- 
ginatrice facultate iudicantur. Vel, fuppofito quod nulla adedet 
in profundis meatibus obdru&io,dic humorem illum fapcrficia 
adiacentem effe morbum in numero addito. Colores deni que 
alieni ab ipfli intemperie procedunt, tcfte Galeno libro de fym- 
ptomatum difrerentijs. 

Quoniam cenfuit etiam dolorem,qui fymptoma cft,vtpote_jj 
acflio Jo?fa, ludere primo asiones, Refpondeo,negando dolorem 
1 edere a&ionem vllam , fed intemperiem, aut folutionem conti¬ 
nui,que funt caufe doloris,asiones ledere* Ixionem tamen abu- 
fiue dolori tribui. 

Sed acriter, & immodefle ab Argenterio fub nomine cuiufda 
fui dilcipuli,Rcineri,vel ab hoc eodem contra Iulium Alexandri¬ 
num Virum diflmu,ac rnodeftum,difputatum eft. Argenterium 
modedisftudijs Alexadrinus reprehedit,quod dixerat a&ionem 
ledere aliam asionem immediate: Argenterius fub nomine Rei- 
neri copiofa conuitia in Alexandrinum fumma cum licentia Sc 
procacitateexpuit * quod illi fane condonandum effet, fi a con- 
uitijs fuiffet aufpicatus Alexandrinus, aut ii ijs,muliebri ritu,po- 
tiffimum inter difputandum innifus effet. Argenterius itaque in 
fua perfidens opinione , femper ait adaonem poffe aliam a&io- 
nem immediate ludere* adeoq, non foli morbo conuenire primo 
Sc immediate addionem ledere. Comes Montanus' mediato re ni_> 
agens, Argenterium vbiq* carpit, quod Galeno reluedetur, nec 
minus acriter in Galeniflas , Sc prccipue in Alexandrinum irruit. 
Et ne Medicis extra Italiam fauere videatur , Argenterio in hoc, 
quam Alexandrino,hereremauult. Et ne ipfiGaleno vllatcnus 
faueat, ait perperam ab eo pofitam fuiffe particulam (primo) in 
morbi definitione * quia, inquit, a&io vna aliam a&ionem pri¬ 
mo, feu immediate, & nullo intercedente morbo, lfdit. Suam—» 
hanc fimul Sc Argenterij fententiam authoritate Galeni probare 
nititur, qui lib. de different, fympt. c.4. fequentia habet. Dili- 
genteranimaduertas velim,quod fepenumero fymptomatum al- 



DE DIFFER, MORB. 57 

terum fequitur ad alterum : nam ad imbecillum complexum in~ 
cerim flu&uationes, interim inflationes fcquutur.Et paulo poft in 
code capite: Ac fortafle non ab re fuerit, omnia/qu# ad nutrica¬ 
tionis fun&ionc pertinent fymptomata profequi: nempe ea quar 
vetri,ac reliquis partibus omnibus funt comunia:ita enim facilior 
erit le&ori fermo , & clarius explicabitur id quod nuper diceba¬ 
mus , fymptoma fymptomatis eife caufam: nam atrophiam,fiuc 
vniuerfo animantis corpori acciderit, flue vnam aliquam partem 
occupet, licet vnicum fit fymptoma, complura praecedunt fym¬ 
ptomata . Hoc eft vnicum Montani fundamentum, quo fingu- 
lariter vtitur, vt omnibus perfuadeat, vnu flmptoma, asionem 
nimirum la?fam, primo laedere aliam aftionem, nullo penitus 
interucniente morbo: conaturque Galeni adhuc exemplo totam 
rem confirmare. Quis enim neget, inquit, ex mala concoctio¬ 
ne celebrata in ventriculo oriri improbam fanguinis generatio¬ 
nem in hepate,etiamfl hepar nullo afficiatur morbo,& poftremo 
malam membrorum nutricationem, etiamfl membra nullo flnt 
morbo cprrepta ? Ac quod diximus in fuperiori obie&ione 
hoc poteft demonftrare i nam fl in ventriculo cibi ob nimiam—» 
copiam , obq» malam qualitatem male concoquuntur, aut non 
concoquuntur, etiamfl ventriculus fit fanifflmus, quid prohibet, 
quin & in hepate ex improbo chylo improbus gignatur /anguis, 
licet hepar fit fanum, & membris etiam fanis, licet, malum—» 
apponatur ex malo /anguine nutrimentum? Parum certe confi- 
derauit hanc difficultatem , qu£ tot celebres viros ad hanc vfqj 
cratem torfit, & torquet ,ciim tam facilem inuenit folutionem. 

His Comes Montanus credit fe omnem nodum diffoluere, ad¬ 
dens tamen poftea cum Galeno, licet vnum fymptoma ab alio 
oriatur, omnia tamen a morbo per fe dependere, nequaquam-* 
vero per accidens. 

Meo tamen iudicio Montanus a veritate in hoc difceflit: Nam Comes 

primo,nimis licenter a morbi definitione,tot millibus Medico- Monta ~ 
rum hadenus probata, particulam(primo)cxcluditj cum hac vo- ue m tfir . 
cc idonee a caufa morbus diftinguatur.Secundo Galeni mentem 
non nifl fuperfleie tenus affequutus eft. Concedimus quidem-* 
Galenum dixiffe,fymptoma fymptomatis caufam efferfed nomi- 
ne caufa? inibi, non efficientem, fed occafionale intellexit Galc- 

H nus. 


58' LIBER PRIMVS. ’ 

nus: Quafi diceret praua codionem in ventriculo fadam ab eiuf. 
dem ventriculi intemperie,effe occafionem cur in hepate ex chy¬ 
lo illo iamcorrupto,aut inconfedo, proba fanguiffeatio fieri ne- 
queat,nec in partibus corporis poftea ex fanguine illo prauo,aut 
infedo, profpera nutritio.Ridiculum n.eft velle adionem la?fam* 
ventriculijmalam cocionem didam, habere poteftatem laedendi 
fanguificationem, qua eft adio hepatis,& fanguifieationem ma¬ 
le fadam effc rurfus lefg nutritionis caufam: ciim nulla tunc in 
hepate fit If/io. Hepar enim probum fanguinem non efficit,non 
quia eius adio l^fa fit; fed quia chylus male confcdus , non eft: 
materia idonea, qua in fanguinem tranfmntari poflit: pariter 
fanguis male confedus, non eft materia capax nutritioni cele¬ 
brande . Ipfc Montanus poft varios difeurfus, tandem vifus eft 
in hanc fententiam inclinare. Donec ergo aliquis affedus in-* 
ipfo hepate produdus fuerit, qui eius pr^cipuam abioncm_a, 
fanguificationem didam, Jgdat, ab adione ventriculi mala nul¬ 
lum patietur per fc dainn um. Dico, per fe; quia per accidens,& 
mediate, poteft effe occafio lefionis fanguificationis : Nam cru¬ 
ditas ventriculi, aut adio cius‘concoquendi lcfa,ab intemperie 
v.g. frigida, & humida, eft id , mediante quo fit chylus crudus;, 
qui chylus eft natur?, fed iam lffte, opus . Ad venas itaq,- mefe- 
raicas tranans, ab hepate allicitur, in quo obftrudionem mor- 
bumparit: imo non raro intemperiem frigidam in hepatis cor¬ 
pore, intemperiemque calidam in venis , dum eius aliqua por¬ 
tio putrefeit.. Inde aliquando cachexia vniuerfalis , & hydrops 
nafeitur ► 

Ne videar gratis Galeni mentem Montano obijcere,videatur 
caput primum lib.de fymptom.different.vbi inter ca?teraha:e ha- 
bentunlta fane & morbus coftitutio corporis eft extra naturam,, 
vitiata? adionis caufa: vel breuius ad hunc modum t Morbus eft 
affedus preter naturam, qui adionem impedit; paffio, motus in 
- materia, qui fft ab agente: ipfc v.agentis motus, adio.Quod au¬ 
tem ex fua natura ei, quod fit, partem aliquam fuf generationis 
confert,caufa ipfius dicitur. Pono huius multa funt generar.nam 
& materia, & vtilitas,& fcopusySs inftrumentum, &vnde motus 
initium: lingula n. horum, ei quod fit, perfedionis aliquid cora* 
ibunt , qu£ v. nihil conferunt >fed tamen ab ijs, que conferunt,. 

- feiungi 





DE D I E E E R. MO R B. 55> 

feiungi non poffunt, h^c eius, quod fine quo non , rationem ob¬ 
tinent. Ex his confpicuum eft caufam latiflime a Galeno accipi, 
dum ait,fymptoma efie fymptomatis caufam. Apud omnes n.ia 
confefio eft,fi faeultas retentrix ventriculi non bene & debito te¬ 
pore cibos ingeftos retinet, facultatem concodricem eiufdem 
ventriculi non bene concoquere. Ergo retentio alimenti eft c6- 
ditio fine qua cibus deglutitus non concoquitur: (pefito quod 
ventriculi conccdrix facultas non fuerit I^fa):Nam vt cibus con¬ 
coquatur a corpore ventriculi, ab eo attingi debet, diuturnoque 
ac conuenienti tempore moram in eo contrahere,ficuti quotidie 
in igne inftruendo accendendoq* fieri videmus. Si n. ligna igni 
non approximentur,conuenientiq;tempore prope eum detinean- 
tur,nunqua ex lignis ille accendetur: nullus tamen bonus Philo- 
fophus inde inferet ligni approximatione, aut mora prope igne, 
efie ignis accenfi causa, fed conditiones fine quibus ignis no fie¬ 
ret i qui femper fuam habet efficientem caufam ab iftis conditio- 
nibusdiftindam . Simile dicendum de ccnccdionc ventriculi, 
qua? quidem non fit , quando alimenta dcglutita in ventriculo 
non continentur debito tempore > ncc idcirco retentio Ja?fa di¬ 
cenda eft vera caufa codionis l^fie , fcd veluti aliquid ad iffio- 
nem conferens, aut occafio quedam: quemadmodum cap. illo 
4* lib.de ditfer.fympt. a Montano citato,poft citata etiam verba, 
his verbis oftendit Galenus : Atrophiam enim,ciim vnum fym- 
ptoma fit, fiue ea in toto fiat-animali, fiue in vna eius particula, 
multa procedunt fymptomata. Ciifn enim quod probe nutrien* 
dum eft, & trahere ad fe conueniens nutrimentum debeat,& id, 
quoad tum alteraueiit, tum aflimilauerit, retinere: praterea^ 
quod fuperuacuum eft, pellere: eft autem id duplex genere: aut 
enim quantitate fuperuacaneum eft, aut qualitate > neceffe om¬ 
nino eft particulam , qua? atrophia laborat, vel vnius pnedido- 
rum alicuius occafione id pati, vel plurium. Ecce Galenus clare 
proferens procedente adionem lesa efie occafione, cur non fiat, 
aut male fiat fequens adio fequentis facultatis : v.g. atrophia, 
fiue defediis alimenti, aut nuti itionis in parte aliqua ,-aut toto 
corpore fit ( vnde fequitur manifefta paitis, aut totjus corporis 
confumptio & diminutio) quando facultas attradrix paitis, aut 
totius, non attrahit, aut fi attrahit, facultas exemrix fiueexpul- 

H 2 trix 











'jtSHa l<£- 
fa aftione 
non Udit. 


Difficul¬ 
tati occur 
ritur. 


LIBER P R I M V S. 

trix partis, aut totius plus alimenti euacuat,quam deceretiali- 
quando vero atrophia contingit ex defedu facultatis retentricis, 
quce alimentum non retinet. Galenus dicit iftas asiones lefas, 
aut illarum aliquam debere antecedere nutritionem defeduo- 
fam, non vero propterea effe caufaslgf^ nutritionis, fed veluti 
occafione lefionis, aut defcdus nutritionis; quod c.vlt. eiufdem 
lib.iam cit. dicere his verbis voluit:Conflat igitur nos haud ob- 
fcure dcmoftraflc fd,quod propofitum erat;quippe omniu fym- 
ptomatum naturam,vt morbi prarcedant nccefle dbvtq,- ffpenu- 
mero fymptomata inter fcfc deinceps in ordinem quCdam redi- 
gantur,vt primum fymptoma morbum fequaturjdeindc a primo 
dependeat fccundum,rursusab hoctertium^uoxab hoc quartfi. 
Vult a. Gal. omnia fymptomata cuiufuis generis a morbo depe- 
dercjvt didi lib.de diff.fympt.vlt.capitibus in omni fymptomatit 
genere probat,prout nos tertio etia huius operis libro dicemus* 

Quod vna adio hrfa aliam primo Sc per fenon laedat colligi¬ 
tur adhuc cx Gal. cit. lib. de differcnt.fympt. c. i. vbi ait, cau- 
fam morbi fua propria ratione non ludere adio nem, fed morbi 
interuentu: adeoq, per accidens tantum & fecundario; co modo 
quo digitus monet fecundum lapidem primo lapidi adnexum. 
Pofitis n duobuslapidibus , alijfue corporibus iuxta fefe, digi¬ 
tus per fe lapidem quem attingit,mouet;fed alter lapillus,lapidi, 
quem digitus per fe monet, contiguus, fecundario & per acci- 
densa digito moneri dicitur. Morbus a. per fe,&ratione fua? 
edentia’ adionem lardit. Ergo hac proprietas Jadendi adiones 
per fe , & ex fua edentia nequit couenire fymptomati :ni placeat 
lymptoma fumi pro omni affedu prater naturarin quo quidem 
fenfu accipi poteft iuxta Galeni dodrinam c. i. cit.lib.de diflf. 
fympt. in eodemq* fenfu verum cft, vnum fymptoma eife pro¬ 
prie alterius fymptomatis caufam . Catifii v. g. morbifica eft 
morbicaufa ,& morbus eft caufa fymptomatis: & fymptoma 
vnum ordine fequitur alterumjliect omne a morbo producatur. 

Concludendum ergo nullam adionem Jadamper fe Jadere a- 
dionem: nam quemadmodum non datur adio adionis, pariter 
nec Jadlo Liedonis. Larfto a. non eft 4 qua? Ja'ditJ*fcd morbus.Nec 
dolor ipfein plcuritide kedit adionem,refpirationem fcilicet,fed 
ipfa potius pleura? inflammatio eft qiuekdit. Nec color flmili- 

ter 






DE DIFFER. M O R B. 61 
ter adionem firdit * quod fymptoma Et ab aliqua inteperie pro 
natum* vt ait Gal. vel ab humore aliquo corpus inficiente*vt fu- 
pra de oculo flauefcente diximus* 

Odaud obijcit, morbum peractionem telam male definiri* 
quia multarum partium adio non raro luditur partibus ipfis illc- 
fis perfidentibus j ita vt adio illa I^fa * non a mala partis difpofi- 
tione*, fcd ab adione Jefa alterius partis primario laborantis lu¬ 
datur: v. g. obftrudis ncruis opticis*vifio que eft oculi adio ludi¬ 
tur* ill^fo ipfo oculo: ncrui n. optici*& non oculus* morbo labo¬ 
rant in obftrudionc. Pariter ill^fo vocis infirumento * larynge 
videlicet (larynx n* &prfcipue ligula * eft precipuum vocis in- 
ftrumentum tefte Gal.lib. i .de loc. affi c. 6*) voxipfa luditur. 

Similiter Jefus eft fenfus trium digitorum manus * iltefis tamen 
ipfis digitis* tefte Gal* cit* iam capite. Ex aduerfo oculi aliquem 
affedum fuffufioni fimilem aliquando patiuntur, ipfis oculis i 1- 
l£fis* affedo tamen ventriculo * aut aliqua alia inferiori' partem 
corporis. Similiter propter affedum ventriculi* aut partium in- 
fernarum*capitis dolor iufeitatur* capite tamen nulla ^gritudine 
affedo* 

Refpondeo axonem nullam ledi >quin pars qu£ talem adi o- Solutio. 
nem I^dit* aliquo modo affeda fuerit. Eft fententia Gal* lib* i * 
de loc. aff. c. 2. vbi ait: Quaelibet in animantis co rpore ad io pe¬ 
culiarem habet particulam * per quam perficitur ideoque adio- 
nem laedi neccfle eft*inftrumento ipfam efficiente quomodolibet 
affedo. 

Vt haec dodrina clarior eiiadat* pr^notandiun eft ex Gal. lib* 

1. de loc. affi c.3 .& 6 . & lib.3. c 2 * dupiiciter partem morbo la- Morbus 
borare: per fe & proprie nimirum, vel per confcnfum. Per fe* & P er I e * & 
propne aliqua pars morbo laborare dicitur* quando morDusin_* ^ en r um ^ 
ea permanens eftr v.g. quando viilonis defedus* fiue l£fio*ab ip- 
fius oculi intemperie aliqua * aut tiimore * aut vicere * aut vera.^» 
fuffufione prouenir^tunc oculus per fe* & proprie morbo labora¬ 
re dicitur. Similiter fi ob intemperiem calidam cerebri* d mem¬ 
branarum eius* caput doleat * aut phrenitide eger laboret * tunc 
primario * vel potius proprio aftcdu * caj ut laborare dicetur. 

Morbus percofenfum dicitur ille *quo pars aliqua laborat pro¬ 
pter alterius partis verum affedum: v.g.oculus vifione priuatus 

propter 


\ 

6 % r L I B E R P R I M V S. _ 

propter nemorum opticorum obftru&ionem , per confenfum_tf 
morbo laborare dicitur j quia nimirumeius a< 5 iio , vi/io , Ja?ditur 
^ confecutiue ad proprium morbum neruorum opticorum. 
percZfen- Pr^notandum iterum, morbum per confenfum dupliciter ori- 
fum dupli ri: vel propter defe&um , vel propter fuperfluitatem. Propter 
citer ori - defectum rei aut materi^ , qug alicui parti fuppeditari debet,pars 
aliqua per confenfum affici dicitur j v.g. obftrudtis neniis opticis 
fpiritus animalis 3 & facultas fimul, oculis denegantur $ quia a 
- cerebro ad oculos permeare amplius propter obftruvftionem ne¬ 
queunt. Larynx /imiliter, & reliqu£ partes ad vocis prolationem 
concurrentes, ctiam/i fan^ in fe videantur, per confenfum tamen 
morbo laborare dicuntur, quando vocem edere nequeunt, pro- 
Alaten* p tcr defc&um materier vocis, qii£ c/t exfufflatio fpiritus , fiue^s 
materie aeref impetu quodam furfum ad laryngem impulfg,me- 
diante mufculorum interco/falium motu: Vehemens illa fpiritus 
ad laryngem efflatio, expirationis interuentu,fit a mufculis inter- 
coftalibus thoracem comprimentibus, atq; conflringentibus. 
Vox enim infpirando non fit, fed expirando. Si igitur mufculi 
intercoflales aliquo morbo ita laborent, vt thoracem comprime¬ 
re nequeant ad aeris antea infpirati exfufflationem, vox fieri ne¬ 
quit . Si etiam thoracis mufculus aliquis ita perforatus fuerit, vt 
totus aer per tale vulnus, aut vicus exeat, tunc etiam materia^ 
laryngi ad vocis prolationem denegatur. Dum vero crura re- 
foluuntur,feu motu priuantur, & mufculi /imiliter thoracis com- 
preffioni inferuietes mouerinon po/funt, ob fpinalis medullp in¬ 
flammationem , tunc crura, & thorax per confenfum laborant; 
crura non mouentur, nec mufculi thoracis hunc moucnt, quia^ 
per neruos a fpinali medulla ad has partes expafos facultas ani¬ 
malis non /olito more percurrit, propter originis, fpinalis me¬ 
dullo fcilicct, inflammationem. Affe&is autem fic thoracis mu¬ 
fculis vox per confenfum leditur: quia licet guttur, cum vox ab¬ 
lata eft, non omnino ipiritu priuetur, cinn re/pirare animal vi- 
u?/?at/o.~d e amus(vt loquitur Gal. lib. i. deloc. aff. c. 6 .) exfufflationem 
tamen amittit, que /ane eft multi fpiritus extra animal per guttur 
affatim fa&a cmiilio : vt ibidem loquitur Galenus. Similiter vox 
aliquando lcditur,quando nerui vocales, aut recurrentes, in gut¬ 
ture fciffi /unt, aut laqueo, aut frigore compreffi: facultas enim 

mo- 


DE DIFFER. MORB. 63 

motrix amplius ad mufctilos gutfurales,qui rpfum guttur moucr, 
non defertur. Idem dicendum de tribus manus digitis, qui fen- 
fu priuati funt j quia facultas fenfitiua per neruum a prima dorfi 
vertebra defeendentem, propter tumorem fcirrhofum phlegmo¬ 
ne fuccedcntem, defeendere nequibat. Homo enim quidam qui 
vehiculo Romam contendit., ex vehiculo cecidit , & dolorem^ 
polle a in principio dorfi percipiens trium digitorum manus fen- 
fum paulatim amifit: Galen. accitus,poft exachim examen, cau- 
famlafionis fenfationis na&us cft fcirrhum fuccedentcm phle¬ 
gmone: & fc ob/lrudo neruo nequibat defeendere facultas fen- 
iitiua, que fenfationem in digitis edere poffet. 

E contra aliquoties pars per confenfum ledi dicitur, quan¬ 
do ad eam aliqua res aliena tranfmittitur. Sic oculi fuffuiionc 
laborare videtur, quoties fuperflui fumoliqj vapores e ventricu¬ 
lo ad cerebrum fublati,ad oculos fecundum aliquam partem—s 
trafmittuntur, qui ile per oculum vagantes vna cum fpiritu ani¬ 
mali 5 ne obiecfli vifibilis fpccies debito more in pupilla recipia¬ 
tur, impediunt:& fic erroneam flue deprauatam quandam vido - 
nem pariunt; redundant n.& tanquam aliquid fupranumerum 
ab Authorc natura? in oculo conftitutum cenfendi funt. Vapores 
{imi liter fumoh caput replentes,& membranas diftendentes,aut 
pungentes, aut infLitnrnantcs,ali quando fugacem pariunt dolo¬ 
rem^ no raro paraphrenitide,fiue no veram phrenitidem:que, 
fic uti dolor ille fugax, 8 c fu ffu fio illa pariter fugax, affectus per 
confenfum,& non per fe proprie didtur.Quando ita aliquas par¬ 
tes per confenfum afficiuntur, quia materiam aliquam aliunde 
fufcipiunt,.magis affici dicuntur aGal.quam illae partes, qua; 
per confenfum laborant* quia aut facultatem , aut materiam fo- 
lito more non recipiunt. Verum i! l£ eardem partes qii£ per con~ 
fenfum laborant, quia aliquid fuperiluum aeceperiint,meliiis af¬ 
fici, quam affecte dicentur, tcfte Gal. cit- in locis * Conflat er¬ 
go ex Galeni dodlrina per fympathiam ( fympafchein idem eft 
ac per confenfum affici,inquit Gal.c. cit.6. jib.i. de locis affec.) Syf) 
tripliciter partem aliquam affici. Primo quando aliquid tranf- t ' mc ' e 
mittitur a parte per fc, & proprie asgraad aliquam alia partem, ylictte-,- 
qua? per confenfum partis illius per felefe, affici dicitur. Secudo, 
quando facultas folita partibus communicari, non amplius caf- 

dem 



Solutio . 


64 LIBER PRIMVS. 

dem partes fuo fplendoreirradiatjficuticontigitillis, qui ob in¬ 
flammationem fpine dorfi in eiufdem dorfi principio ortam—», 
vocem edere nequibant, nec crura monere. Vocem proferre 
non potuere , quia mufculi intercoftales thoracem comprimen¬ 
tes fuo non fungebantur officio; nam , propter illam inflamma¬ 
tionem fpinalis medulle , nerui didis nuifculis inferti a faculta¬ 
te animali non fuere irradiati: Crura eandem ob caufam non—1 
moucbantur. nerui n. crurum mufculis ( a quibus crura molien¬ 
tur) inferti, eadem facultatis animalis radiatione priuati funt: fi¬ 
ent i ctia nerui fenfitiua potentia tribus digitis manus deferentes, 
in illo qui ex vehiculo aut curru cecidit, du Romam cotenderet. 
Tertio, quando partes aliqu£ facultate fimul, & fpiritu pri lian¬ 
tur, vt oculi, quoties nerui optici obftrudione laborant. 

His fic pnepofitis, dicimus nunquam lcedi adionem alicuius 
partis, quin pars ipfa qua? adionem edere folebat, afficiatur ali¬ 
quo morbo . Htec dodrina ab ipfo Argenterio vix abnegatur in 
parte proprio morbo affeda: nam partis fic affeda adio lefa a 
morbo quo afficitur inanifefte laeditur.Dum etiam adio alicuius 
partisper c 5 fenfum l£ditur,Ia?fio ab affedu eiufdem partis pro- 
uenit. Hec dodrina ab ipfo Gal. admittitur in ijs partibus, que 
alienu quid recipiut.-ait n. has affici magis qua partcs,qu£ ob de- 
fedfi rei debite laborant. Si n. morbo in fado efle non laborat, 
falte morbo in fieri: imo morbo in numero addito. Patet etiam 
partes re aliqua deftitutas, morbo in numero deficiete laborare. 
Oculi v.g. facultatem vifiuam,& fpiritus a cerebro, propter ob- 
firudionem neruorutn opticorum, non accipientes,vere deftitu- 
untur re aliqua ipfis debita ad fuas obeundas ftindiones.Natu- 
raliafiquidem infirrumenta conatam virtutem edendi fuas adio- 
nes habent.-animalium v.adionu inftrumeta talem virtutem fibi 
infita non habent, fed aliunde, a cerebro videlicet (inftar Solis 
fplcndorc fuppeditantis) mouedi fentiendiq;vim accipiunt:vt n. 
lapidi magneti vis ineft ferrum attrahendi, ita partibus naturali¬ 
bus vis ineff natururalisattrahendi alimentum:feciis fit in inftru- 
mentalibus; vt habet Gal. lib. 2. de loc. aff. c. vlt. qui ideo, tum 
ibi, tum lib. 1. de loc. aff.cap. 6. dicit adionem partis organic^ 
ledi iJJefa eius effientia* contra quam fit in partibus fimilaribus. 
Sed eodem cap.6. affirmat Galen. akeram opinionem, quam—» 

pro- 


DE DIFFER, M O R B! 65 

propofuimus , ficuti hanc , efle probabilem. Quanquam vero 
dixerat Galen. adionem partis inftrumentaria? Eedi, illxfa eiuf- 
dem partis eflentia , nomine eflentia? inftrumenti requifltam or- 
ganizationem cum forma partium fimilarium, intellexit: nom»* 
vero totale complementum organi: Nam vt brachium vere or¬ 
ganum cenfeatur , debet polle moueri , atq; adeo vim moucndi 
poffidere , quam non ex fe habet, fed aliunde recipit: & ha?c vir¬ 
tus perpetuo in ftatu naturali e cerebro ,& fpinali medulla ad 
mufculorum neruos fluens , vltimo inftrumentum perficit. Laj- 
fio tamen partis,qua? per confcnfum afficitur,in eo diftinguitur a 
lxfione partis per fe la?fe, quod ftatim emendetur, & ceflet, ccf- 
fante Jadione, qua? per fe fit a morbo proprio, & per fe. Affedus 
ergb per confenfum curatur ad curationem affedus per fe. Et 
concludendum contra Argenterium , nullam adionem la?di, 
quin pars, qiue adionemedit, morbo afficiatur per fe,vel per 
confenfum-^. 

Obijcit nono, Galenum male per Monem adionis, tantum 
definiuifle morbum; quia non folirni adiones, verum etiam_^ 
excrementa, & affedus corporis laxiit: Quod patet: quia mor¬ 
bus non foliun adiones ledit, fed naturalia excrementa,imo & 
ipfa alimenta, in aliena , & prater naturam mutat, generatque: 
& fle excrementa a?que ac adiones laxi it. Similiter alienas qua¬ 
litates a naturali ftatu recedentes corpori conciliat morbus. Vn- 
de tria fymptomatum genera, vt lib. 3. demonftrabimus, com¬ 
muniter ftatuuntur: Adio l#fa : Excreta :& qualitas mutata. 

Refpondco, concedendo morbum non folum adiones lude¬ 
re , fed etiam excrementa, & affedus corporis, qualitates muta¬ 
tas didas,infuper ab eo produci: optime nihilominus Galenum 
definiuifle morbum per adionem la?fam, tanquam per fympto- 
ma praxipuum, & magis ordinarium, nobifq; magis conipicuu. 
Adde quod adio Igfa videatur femper procedere reliqua duo re¬ 
lata fymptomatum genera, tefte Galeno, libro de oculis, Gale¬ 
no digno. Infuper qualitas mutata aliquando mutatur ab alia 
caufa, quam a morbo; vt dum cutis ex ardore Solis nigre- 
fcit i ex nucum viridium contredatione manus non raro ni- 
grore fatura percipitur: excreta fimiliter a naturali ftatu diffita 
videntur, nullo interueniente morbo j fed quia alimenta antea^ 

I inge- 


Qumedg 
Uflo per 
(ea 

ne per c$~ 
fenfunt de 
Ihn&tii- 
tur. 


Obieffid 
nona , 


Soluti 


jiSlio U z 
fa morbu 
prodit , & 
morbus 
‘viceuerfa 
aflionem 
Ufam de,- 
notata 


uirgente- 
rif imbe¬ 
cillitas. 


66 . L I B E R P R I M V S. 

ingefta ex fu a natura corruptibilia fuere; vt funt olera multae* 
&fimiliav At vero adionis lallo nunquam, nili morbi inter- 
uentu i accidit: ita vt adio lacii nequeat , quin ponatur mor¬ 
bus, nec morbus elfe poteft line adionis , autadionum Jalione: 
& ablato morbo, adionis lalio aufertur/ablataqi asionis lalio- 
ne necelfario morbus demitur * Propter hanc morbi , & adionis 
Ifff connexionem , ex antiquis Medicis nonnulli , morbi ratio¬ 
nem in adionibus Jalis ftatuere non verebantur * Solam a- 
dionem lf fam , & non alia duo genera , inligne fymptoma ap¬ 
pellat Galen.c.3. hb.i. Meth.alia duo genera vocat fymptoma- 
ta propria, & familiaria: aut nec propria, nec familiari a * Vnde 
cit. lib. c.3. monet Galenus non hos > qui fuas adiones integras 
poffident, vocare Medicos, fed illos, quorum adiones funt Ief£- 
Cum ergo adio lefa lit princeps ac inligne fymptoma, morbum 
quamprimum ac immediate confequens, quodque fgros maxi¬ 
me folicitos reddit j reliqua vero duo genera non llatim, fed de- 
curfu temporis eundem morbum confequantur, optime Gaicn., 
per adiones lgfas,& non per tria limul fymptomatum genera^* 
morbum ddcripfit.Libroautem cit. de oculis^it alia duo gene» 
ra fequi Igfionem adionum: & lib. de differ, fympt. c.2. mani- 
feffe docet genus fymptomatis in excretis, & retentis fequi aci 
adionem l^fam. 

Hax funt magis acuta Argenterij tela, infullis & malignis ca- 
uillis ab ipfo congelta. Sed quidquid ille garriat.caminent, in—* 
artem Medicam, fanitatis & morbi naturam inueftigans. , infeli¬ 
citer & maligne multa congerit :Nam cum ex fe nullam habuerit,, 
quamexhiberet dodrinam, necelfario ad Gal.lib.i .c.S jneth.re- 
currit. Sed vt nouam dodrinam inueniffe videatur,qiue Gal cit.. 
iamcap. habet, ille inuertit, confundit,detruncat, & quadam_^ 
aliena verba detradis ffibfiituit - Ait itaq, morbum ede vitium 
pliEtcr naturam naturalis conhitutionis.. Quse definitio ex GaL 
dodrina erura elf, plurimum tamen a definitionibus, a Galena 
traditis remota. Elf enim ita impei feda, vt nullas habeat bone 
definitionisconditiones: Verum quidem elf fanitatem in perfe- 
dione cofiitutionis naturalis conliftcre,& morbum elfe eiufdem 
perfedionis vitium prajter naturam > fed hoc non eft morbum-* 
definire* fed morbum elfe aliquid prater naturam > llcuti morbi 


DE DIFFER. M O R B. 67 

causa, & fymptoma, qua? ab omnibus Medicis dicilhtuf res pra?- 
ter naturam. Optimo ergo duci Galerio haerendum , hoc cauli, 
latore fpreto, 

Fernelij opinio proponitur, &reijcitur. 

C Vm vidiffet Fernelius, inquit Comes Montanus, defini¬ 
tionem morbi a Galeno traditam tot vrgeri incommo¬ 
dis , vt ea declinaret, pulcherrimum rriachinatus eft co- 
mentum : Aliam enim inuenit , que verbis diuer/a videtur £Ga~ 
leni definitione, re tam en eadem eft, eos imitatus,qui deprehefi 
m utatis veftibus conantur effugere. Hic lib. 1 . ftia? Pathologi§ 
c. 1. dixit, morbum effe affedum prater naturam corpori infide¬ 
lem. Cap.a. eiufdem lib. diffinxit adesus, vt alij fint naturales:.' 
ali; no naturales:non naturales effe aut preter natura, aut contra 
natura; ac affedus,c6ftitutionefq; preter natura effe ait,quetam- 
etfi ex natur^ prpfcripto no fintjilli tamen nulla vim iriFeruntjve- 
luti fa:dus idericoru color, & qui Solis ardore contrahitunfic vl- 
cufculum qilod neque fenfum monet, neque fundionjbusobcft, 
preter naturam dici ait. Affedum contra naturam effe pronun- 
ciat, qui non modo nature limites excellit, fed & illi vim infert, 
eiufq* vires, & fundiones interturbat, atque id modo proxime, 
modo alterius interiedu facit. Quod igitur contra natura vnuiri 
atqjidcm eft,atqj preter natura adionem ledens. Ex hac Fernelij 
diftindione,atqj interpretatione idem eft dicere,morbus eft affe- 
dus contra natura corpori infidens,ac morbus eft affedus preter 
naturam adionem impediensrquare eft eadem re qu£ Galeni de¬ 
finitio . Cum vero alijs verbis, fit explicata quam Galeni defini¬ 
tio , fubterfugit Argenterij calumnias. At ii paulo ante ftatuit, 
quod preter natura eft vim natur^ non inferre, nec ledere adio~ 
nes, implicat controdudionem, ftatuere, effe aliquid preter na¬ 
turam & adiones ledere effe aliquid contra naturam , quod 
etiam preter naturam fit: quomodo enim ftare fimul poffunt,qu£ 
l£dunt,& no ludunt adiones,& qu£ vim inferunt,& no inferunt? 
certe nullum vidi Scriptorem,qui primo afpedu maiorem pra? fe 
ferat grauitatem ,&re ipfaleuior reperiatur, atque inconfidera- 
tior. At /i contra naturam per fe idem eft, quod preter naturam 
' • I 2 adio- 




Ternelius 

ferftrin- 

titar.. 


68 LIBER PRIMVS* 

a&ioncm la?dens,cur obfcure profert quod planius pronunciarc 
poterat ?certe nullam aliam ob caufam,nifi quia timuit Argente- 
rij obie< 5 hi .Verum fi hec definitio eadem efi: cum definitione a 
Galcni,ijfdem efi; obieda crimini bus,& fuis etiam quibufdam_^» 
proprijs: nam Argenterius in comment. in Art. Medie, vifa hae 
eius diftinftione, ita eum interrogat: dicat mihi quo authore^,. 
quaiie ratione de his nominibus ftatuat: St optimo iurc fic inter¬ 
rogat: nullo enim authore , fcd de fuo contra Veterum vfum hec 
finxit Fernelius, & pr^cipue contra Galenum. 

H$?c ad longum dcduxi,non vt aliorum verbis meas impleam 
chartasjcum mihi mea verba fufliciant, vt meos expiicem conce- 
ptus/ed vt huius viri dodiiflimi opinio de Fernelij do6t rina om¬ 
nibus appareat, neq; folus ego videar multa Fernelij inuenta er¬ 
roribus pafiim infperfa deprehendere. In mea autem Phyfiologia 
me abftinere non potui, quin aliqua ex ijs que quadam cum ia- 
dantia, & in aliorum contemptum exarauit, pluribus authorita- 
tibus & argumentis diluerem. Malignusideo quidam in quo ru¬ 
dam Bononienfium aures garriens id mihi pafiim crimini vertit, 
quod male Fcrnelium tracta nerim; quafi mihi illicitum efiet ni¬ 
hil contra Fernelij dodlrinam proferre. Sed longe pofi;habito > 
St fpreto hoc nugatore,,Dico,Morbi definitionem a Fernelio tra¬ 
ditam efie cenfura dignam,dupliciter. Primo, quia eodem vitio, 
quo definitio ab Argenterio propofita, laborat: non enim efi: de¬ 
finitio, fed infinuat tantum morbum efife rem pr^ter naturam_^r 
quod idem dicere pofiumus de caufa morbi St fymptomate, que 
pariter res funt preter naturam corpori in fidentes , £que ac mor- 
bus.$ecundo,quia fnigmatico velamine remaGal. plane decla¬ 
ratam contra promifiiun obfcurat: in exordio a. cit. lib. iaiftan- 
ter ait: Obfcura illuflraui ,etfi redtius diccret,clara obfcuraui,co- 
tra leges bon# definitionis,, qu£ definito clarior efie debet, vt ex 
Arifi. colligitur lib. 2.pofter.tex.83. Hic ergo Author, vt mira¬ 
bilis videatur, obfcuritate in dicendo femper afferat: quidquid 
boni habet ,ex a udioribus (non nifi rarifiiina horum facla men- 
tione)haufit,& fua fecit: vana quedam St futilia ex fuo capite fin- 
git,vt nouaru reru inuentor videaturficd hc nouitates funt veluti 
tenebrf, res claras obfcurantes. Quis obfccro mortalium pofilt 
naturam morbi, ex eius allata definitione concipere i Ad Gale¬ 
num 


- ^ 


DE DIFFER. MORE. 69 

num ergo dodiorem, clarioremqj ,tanquam ad interpretem op¬ 
timum, accedendum j qui morbum per adionem Jafam, tanqua ?<*- 
fignum mamfefliffimum, non foliim Medicis, fcd agris notum, 
tradidit. Pulcherrima ergo, completiflirnaq,- definitio ab illo 
tradita,fola Viris Medicis, alip omnibuspoflhabitis,ample- 
&endu_*. 

V era Sententia* 



Adenus grauiflimorum Virorum varias fententias ex- 
poftiimus, & quibus potuimus argumentis, refiitaui- 
mus : concltadendumqj non dubitamus,morbumeffe 
qualitatem in folo Qualitatis praedicamento, eiufque prima_^ 
fpccie collocandam. Hanc fentemiam amplexi funt Viri dodif- 
fimi, Francifcus Vallefius lib.4. Controuerf. Medie. & Philof. 
e. 1. Ludouicus Mercatus lib.i.dcfcb.e/?l*ntia,&raJi;quamplir- 
rjmi: camq; ego Tyronum captui faciliorem, & rei natura ma- 
is co nfonam effe exiflimo. Nam cum morbus, prafertim In¬ 
temperie^ vi polleat adiua (quod noftro damnofrequenti/fime 
experimur no liras ladendo fundiones ) neceffario debet cfTe.^ 
fubflantia, aut qualitas : quia ha’ fola vim habent agendi. Sed , 
non efl fubflantia , vt contra Tubingenfem afferuimus. Superefl - m p r i^ 
ergo,vt fit qualitas in prima qualitatis fpecie, vt ab initio dixi-c <r fecnda 
mus > pofita j licet fub ratione agentis, & ludentis adiones ma- qualitati s 
gis, quam ratione difpofitionis , in tertia qualitatis fpecie fub i^ndus. 
patibili qualitate collocari commode poflit. Authoritates va¬ 
ria’, & rationes hanc fententiam aflruentes& roborantesin_* 
morbi interpretatione, & aliarum fententiarum reiedione fufifk 
fime a nobis ded uda funt. 

Ex hadenus didis fatis conflat morbum non efle quid priua- Morlmf 

1 # * TlQTl W1* 

*iumn,contra quamquibufdam infenfatis Medicisplacuit.Quo- mtl0 , 
modo autem priuatio, qua negatio quadam efl, adiones ladc- 
re poffet ? A ratione quidem priuationis longe diditus efl calor 
febrilis, qui potentiflime adiones naturales , fimul & vitales la> 
dit. Efl ergo morbus qualitas vt didum efl, & quatenus con- 
trarij rationem inuoluit, fanitatiq, fic opponitur, priuatiuuiru* 
quid, fed improprie nimis, dici potefl: eodem ferme modo,qud 

frigus 











Obieftic. 


Solutio. 


T riplex 
in corpore . 
copo fit io. 


70 LIBER PRIMVS. 

frigus dicitur caloris priuatio, & nigredo albedinis. 

Sed dicet ftatim aliquis folutionemcontinui efte morbum_5, 
eandemque nihil effe aliud praeter vnionis priuationem. Ex quo 
liquet, fi non omnes, faltem quofdam morbos, efte priuationes. 
Refpondeofolutionemcontinuinon kedere a&iones fub ratio¬ 
ne priuationis, fed fiib ratione difpofitionis prater naturam-* 
in parte affc&a introducta. Sic paulo prolixe agitatis ijs opinio¬ 
nibus pracipuis,qua circa morbi efientiam, & definitionem pro¬ 
ponuntur, nunc tempus eft eiufdem morbi genera & fpecies,de- 
jbita ferie deducamus, 

CAPVT IV. 

De morborum generibus, 

P Rafupponenda eft Galeni do&rina lib. de differ, morb. 
c.3. in quo triplicem in nobis compofitionem admittit. 
Prima compofitio cfi partis fimilaris ex quatuor elemen¬ 
tis . Secunda compofitio eft partium diflimilarium ex fimilari- 
bus. Tertia compofitio eft totius corporis ex ambabus: etfire- 
ftitis dicatur, corpus ex diflimilaribus immediate coalefcere, fi- 
cuti diftimilares ex fimilaribus,- & has ex elementis.Quid fit pars 
fimilaris, quid diflimilaris, in noftra Phyfiologia fufficienter ex- 

pofuimus. Si due prini£ compofitiones recte fe habeant, tertia_3 

compofitio totius corporis bene & integre fe habebit. Quaquam 
ergo homo dicatur egrotare, quoties oculus, aut auris, aut pes, 
-aut alia pars corporis morbo afficitur,qiiod denominationes fint 
fuppofirorum, Medici tamen tunc de partium morbis peculiari¬ 
ter agunt. Ideo 

Pi iefuppondum fecundo in di< 5 tis partibus nonnulla perpen¬ 
denda . Pars n. fimilaris, vt in Phyfiologia plene expofuimus, 
mediantibus quibufdam tranfmutationibus ex quatuor elemen¬ 
tis coalefcit. In parte ergo fimilari duo requiruntur. Primum, vt 
fit vnum quid ex elementisrefuhans. Secundum, vt id vnum 
ex quatuor elementis refultans fittemperarum quid in quatuor 
primis qualitatibus. In parte fimiliter diffimilari duo confidera- 
da veniunt, vt fua fortiatur efientiam. Primum,vt fit vnum quid. 

Se- 


DE DIFFER. M O R B. 71 

Secundum , quia ex fimilaribus concrefcit, vt debitam habeat 
compofitioncm, fecundum conformationem, numerum, magni¬ 
tudinem, Sc iicum . Quamdiu has dotes in prima hominis con¬ 
formatione vtrifqj partibus conceffos, retinuerint , homo fanus 
fubhflit. Ex contrarijs ergo difpofltionibus morborum genera 
venanda veniuntildonee igitur morbum in fex fpecies,fiue gene¬ 
ra diuidit Gal. lib. 2.meth.c. 6 . Primum genus eftpropriumu^ 
partjbus fimilaribus: & intemperies nuncupatur * Quatuor funt 
genera propria partibus dillimilaribus. Primum in conformatio¬ 
ne: Secundm in numero: Tertium in magnitudine: Quartum in 
fitu: Sextum genusntiJii partium proprium eft, fedtam fundari, 
quam diflirmJari commune: ideoq; commune dicitur. Eandem 
do&rinam habet Gal.comm. 4. de aliment. Breuiiis morbusin 
communi partiri potefl in morbum partis fimiJaris ,& morbum 
partis difUmilaris , ac in foJutionem continui vtrifqj communem; 
de quibusferiatim in fequentibus. 

sectio i 

‘Demo rhis proprijs partis/imitaris. 

D iximus in Phyfiologia 3 experientia , & authoritate, ac 
ratione., mixtum ex quatuor elemetis c6poni,& quod- 
uis elementum quandam qualitatem primam fibi pe¬ 
culiarem poflidere: terra,verbi gratia,ficcitate in fummo fruitur: 
aqua fligo re: aer humiditate:& ignis calidi tat e. Ha quatuor pri- 
m? qualitates in mixtioneretinentur,franguntur,& contempera- 
turi vt ex ijs vnum quid,temperamentum nunc upat um,exurgar. 
Si aliqua harum qualitatii fola vitra flatum naturalem > aut cum 
aliqua ceterarum intendatur , tunc pars fimilaris ,cui primario, 
proprie,& per fe temperamenti! congruit,non amplius tempera¬ 
ta dicetur, fed intemperata > quia temperies in intemperiem tra- 
jfijt. Ciim itaqj primis quatuor qualitatibus refra&is & contem¬ 
peratis conflet temperamentum , quod efl forma accidentalis, 
quatuor modis teperamentu vitiari potefl in intemperamentfi 
fiue intemperiem mutari. Nam vel folus calor naturf limites ex¬ 
cedit , ita vt reliquas qualitates, & fe ipfuni exuperet, & fic inte- 

peries 


'hmtuvr 
morbi pro 
[>rh partis 
jt m Haris. 


Intempe¬ 
ries eft 
vniuerfa¬ 
lis > ane 
peculia¬ 
ris* 


Peculia¬ 
ris intc - 
peries. 


Jntempc - 
ri es pecu¬ 
lians j id- 
ejl vmus 
partisi fe¬ 
bris dici 
poteft. 

Calor 
pr£ter 
natura , 
& inte- 
penes ide 
junt . 

Rcmijja 
intempe¬ 
ries vix 
dignofei- 
tur; fla-> 
wtenfa .j 
facili■* 


72 LIBER P R I M V S. 

peries calida dabitur,qua? morbi rationem induit. Si vero folum 
frigus excedat,tunc dabitur alter morbus,intemperies frigida di¬ 
tius.Si fola humiditasjinteperies humida. Si fola ftccitas,intem- 
peries ficca. Et ftc poft Hippocratem quatuor primas, fimplices, 
& proprias morborum differentias partis ftmilaris colligit Gale¬ 
nus lib. de differ, morb. c.4. vbi ait tot effe pr imos morbos par¬ 
tili ftmilarium,quot funt elementa,iuxtaHippocratis fententiam. 

De his ijfdem ftmplicibus mrirbis agit Galen. lib. cit. de dif¬ 
ferent .morb. c. 5.vbi inquit,intemperiem quamcunque ftue cali¬ 
dam 3 flue frigidam , huc humidam , huc ftccam , effe in duplici 
diffcrentiarvna eft vniuerfalis,akera p eculiaris.Intemperies cali¬ 
da vniuerfalis eft illa , qua? vniuerfum corpus occupat , & febris 
dicitur: altera intemperies peculiaris dicfta, eft;, que aliquam oc¬ 
cupat partem; veluti in cruribus accidit , cimi quis nimium ca_j» 
ambulando fatigaueritj aut in manibus ,ciim remigando*aut 
agrum fodiendo, huc aliquid tale faciendo,ad laftitudincm vfq; 
peruenerit: tunc enim & ijs ipfts, qui labore opprdli funt. Se alijs 
tangentibus, feruidiores fentiunturj vt experentia conftat, & vt 
loquitur Gal. lib. de different, morb. c. 5. Manus enim & pedes 
ob motum violentum plurimum incalefcunt, adeoq.- calida inte¬ 
penda borant: & tunc laffitudo adeft. 

Ex hac Gal. do&rina colligere poftiimus, calidam peculiaris 
partis intemperiem febrem etiam appellari poffe: nam febris a 
ferueo dicitur, & manus ac pedes, laflitudine affecti, feruidiores 
fentiuntur,& qui de ab omnibus perfonis,& altantibus attingen¬ 
tibus . Ex eodem denique capite coftat calorem,ftue caliditatem 
pr arter naturam, & intemperiem calidam, idem effe: At, inquit 
Galenus, quos morbos fola intemperies primarum qualitatum 
committit,ij non omnibus ita patent, nifi ciun plurimum a natu¬ 
rali habitu pars recefterit: tunc enim facile affectus ipfeab omni¬ 
bus deprehenditur* veluti, qui, fuperante caliditate, ac totuni«j 
oblidente animalis corpus, febris nuncupatur. Eadem v. calidi-, 
tas quandoq* in hngulis animalis partibus fenfui fubijcitur, ve- 
luti in cruribus &c. qua paulo antea produxi. Hanc 11. Galeni 
dcwftrinam animaduertere prodeft, propter quorundam errore, 
qui calorem prater naturam (idem de frigore,humiditate, & Re¬ 
citate dicendum) non intempericiji calidam, fedcaufamcon ti 

nentem 





DE DIFFER. MORB. 73 

nentem intemperiei calida? eflfe volunt. Sed de hac re fufiiis fc- 
quenti libro. 

Quod dicftum eft de duplici intemperie calida, idem dc h i* 
gore dicendum, quod vniucrfum aliquando occupat corpus, vc 
firpe notatum eft iter agentibus in \’alido frigore: nam plcriqj 
ex hisin ipfa via commoriuntur: pleriqi vero, antequa domum 
perueniant, adhofpitium algidi, ac femianimes deferuntur. In 
morbo autem attonito,& Comitiali (primum Apoplexiam,alte¬ 
rum Epilepfiam Gra?ci vocant)& tremore 3 & diftentionc nemo¬ 
rum ( quam Grarci fpafmum appellant, Latini Conuulfionem), 
talis fa?pe accidit difpofitio,ideft, intemperies frigida totius cor- 
poris.Nam & ij,quos in itinere vfque ad mortem frigus oppref- 
fit, talibus rigoribus corripiuntur, (hinc manifeftum euadit, ri- 
gorem, qui eft vniuerfi corporis concuflio, pofle fine febre con¬ 
tingere) quales Greci Emprofthotonos, Opifthotonos, ac Teta¬ 
nos appellant: quoniam modo in anteriorem partem, modo in 
poftcriorem,modo in nullam fleclitur, fed re&um,atq> immobi¬ 
le corpus intenditur. Nonnulli autem his, quas congelationes 
nominant, affliguntur; alij fimile quid ijs,qui morbo attonito la¬ 
borant , patiuntur. H cec 1'unt exempla intemperiei frigida? vni- ' 
uerfalis totius corporis a Galeno cit. cap. expofita; in apoplexia 
autem vniuerfumcorpus, faltem exterius, impense refrigeratur; 
in cpilepfia pariter, fine morbo comitiali,fiue Caduco, fiue facro, 
fiue Herculeo: in omni pariter conuulfionis fpccie j vt in empro- Entpm* 
fthotono,in quo caput ita curuatur versus pe&us, vt mentum ip~fikoton»s 
fum pe<ftus attingat: in opifthotono ,in quo ex aduerfo poftica ^ 
capitis pars,occiput communiter nuncupata,ita retro inclinatur, ffiltmoh 
vtdorfi principium aliquando contingat: in tetano, in quo vni¬ 
uerfum corpus rigidu eft, & fixum, ac inflexibile retrorfum,aut 
antrorfum. Qui autem hac conuulfionis fpecie laborant, in eo ab te ~ 
ijs, qui catalepfi vexantur, differunt, quod videant,reliquorum- *catalep« 
que fenfuum minifterio fruantur; Cataleptici vero non foliim fis quid, 
rigidi, fed fenfuum vfu priuati iacent. Praditfta? autem conuul¬ 
fionis fpecies a vehementi frigore non raro oriri folent. Corpo¬ 
ra quidem prae nimio frigore farpe congelantur: imo quid fimile 
apoplexia? patiuntur >vt ait Galenus. Nam vtin apoplexia fit Q ^ 
fenfus, & motus priuatio,ob fpiritum animalem,propter obftru- 5 ^,^ 
- j{ (ftio- 




7" imi di 
refrigera¬ 
tur. 


74 LIBER PRIMVS. 

dionem, interceptum, ita in impense refrigeratis fit etiam fenfus 
motufq; priuatio, non propter obflrudionem , fcd propter calo¬ 
ris natiui,& fpiritus influentis ac infiti extindionem,fanguinifq; 
veluti congelationem, & neruorum,ac omnium du&uum codcn- 
fationem: ita vt per eas amplius animalis fpiritus recurrere ne¬ 
queat . Propter fimilem condenfationem, tam fpirituinn, quam 
mftrumentorum,ipfiTenes ad fuas fundiones obeundas fegnio- 
res vifuntur. Vnde morbis frigidis profatis obnoxijfunt: Adde, 
quod paucos contineant fpiritus. Tremulis, inquit Gal. id eft 
timidis, Sc metulentis, contingit non raro, corpus vniuerfum_^ 
fiigefierfi quia fcilicet fpiritus, influens fcilicet, & fanguis, inte¬ 
rius recurrunt, & habitum corporis maxime deferunt- 

Quod attinet ad intemperiem frigidam partium,fatis conflat, 
pra? frigore 4piiiime manus,& pedes,aliafiie partes corporis,fri¬ 
gida intemperie laborarc-Citato capite Gal.aitr In extremis qua- 
doq; partibus , vfqj adeo patens difpofitio contingit , vt ipfx 
emortua? decidant: Pro extremis partibus pedes. pr£cipuc,& ma¬ 
nus intelligit Galenus. Vidi enim nonnullos ex equitibus exer¬ 
citus Principis Hugonis Odonelli, cognomento Ruffi,quibus pe¬ 
dum pollices prorfus refrigerati, & amilfi rurfus funt, quod 
media hyeme, iam a 48. annis, aut circiter, e Tirconallia, parte 
Vltonie, Prouinci^ Septentrionalis Hiberni^,ad Meridionalem 
Kinnfaliam vfque oppidum maritimum Hifpanis aduenientibus 
auxilium allaturi contenderent. Germanorum Galenus in com¬ 
mentario fiipra Galenum , aliud affert exemplum cuiufdam mi- 
feri in vinculis diu,infcio Magiflratu, a Clauigctofiue Cuflode 
detenti, vt idem Clauiger miferi illius vxore potiretur .. Caro 
a. crurum vniuerfa iftius miferi, iam ob calorem natiuum vi fri¬ 
goris extindum, fponte decidit* 

Simili modo, quo intemperie calida,& frigida,partes humi- 
da, liccaq, afficiuntur: etiam fine affluxu humoris ad partem,aut 
corpus . Qiia’dam enim corporis partes alias vi 4 “ funt arida?, vt 
falite, aut falc conditg apparerent. Sic oflium quoqj marcido¬ 
rum quadam Tibuli inftar (pnr nimia ficcitate) apparent, taliter, 
vt lignis vetuftate corruptis, queeariem contrahunt, affimilen- 
tur.Qiiedam etiam corporis partes adeo mucidf,& laxe,humid£- 
que non folum tangentibus,fed & infpicientibus apparent, vt fi 

ali- 



Rnel/iur. 


DE BIFFER, MORB. 75 

aliquas ipfarum particulas manibiis tradare tcntaueris, iJIico ef¬ 
fluant, & e digitis, haud aliter quam aqua,excidant. Huius rei 
exemplum affert Ruellius lib. 1. de natura ffirpium c.45. vbi di¬ 
cit, fc vidiffe militem lue venerea laborantem, cuius crurum, ac 
brachiorum offa in tantam perucnere mollitiem, vt inlfar ccrc 
obfequiofa fle<fti poiTent, in quam liberet partem. 

Galenus diff inde quatuor fimplices intemperies, tanquam_^ OUo in - 
fimpIicesmorbos,citatis c. cxpofuitralias vero quatuor compo- e * m P mc * 
(itas intemperies, etiam proprios morbos partis fimilaris, diiuci- quatuor 
de propofuit cit. lib. de differ, morb. c» 12, Quatuor enim fiun h fimfliceti 
primarum qualitatum poflibiles combinationes; vti in Phyfiolo- & 
gia diximus, hrgo cum quatuor clementis corpus conftet, qua- fofits. 
tuorcompofitis intemperiebus laborare poterit:& reuerahis fre- 
quentiflime laborati flmplici v. non nili quali teporis momento. 

Primus ergo morbus compofitus,crit calidus & ficcus: Secundus 
calidus &humidus: Tertitisfrigidus & humidus: Quartus frigi¬ 
dus & ficcus . Libro 3. de loc. affed. c. 4. octonarium morbo¬ 
rum propriorum partis limi laris numerum his verbis innuit:Scb 
ens itaque odo intemperanti^ genera in qualibet particula polle 
conliltcre, quatuor fimplices, & quatu or compotitas. Capite cit. 

5. lib. de different, morb. docet Galenus,morbos partium lirni- 
lariumclfein duplici differentia.Nara aut partes alterantur dun-. 
taxat folis, & nudis qualitatibus, aut ad eafdem partes aliquis 
humor confluit, primas qualitates continens, quas deinde parti 
communicat. Hic fecundus modus, quo pars fi mi laris intempe¬ 
rie laborat, tumores caufat preter naturam: Vnde a Neotericis 
communiter dicitur morbus materialis ; ficuti primusmorbus, 
immaterialis . Galenus vero paflim primos morbos,intemperies, 
nudas vocat: Secundi generis morbos, id eff tumores preter na¬ 
turam, intemperies cum affluxu humoris. Capite 12. cit.lib.de sedecim 
difaent. morb. docet Galenus dari quatuor intemperies coni r facies inn 
poiitas cum affluxu humoris, seque ac fine humoris affluxu. E- tfanei , 
runt ergo,iuxta Galeni computum,fcdecim morbi proprij partis 
fimilaris; odo intemperies fine affluxu humoris , & edo cum-3 humoris » 
affluxu: & vtrswK odo in quatuor fimplices, & quatuor, compo- & 
fitas fubdiuiduntur. , ” £ Mh ' 

Sed Galeni dodrina fano modo intelligenda eff, quando ait, 

K 2 par- 


no 

xu. 





/ 


ghaluor 
genera tu 
morum 
frater na 
turam. 


2$en nifi 
manifefla 
intempe¬ 
ries* no¬ 
bis digno- 
fct poteft. 




j Duo ge¬ 
nera mor 
horum ex 
Kpier.ro , 
C? Ascle¬ 
piade. 


7 6 LIBER PRIMVS. 

partes fimilares proprio morbo laborare , dum humores ad eas 
fluunt, & tumores prater naturam generantur; vt phlegmone^, 
qua; a fanguineprocrcatur: Eryflpelas, quod a bile: Oedema, 
quod a pituita: & fcirrhus, qui a melancholia. Nam hi morbi, 
qui tumores pra?ter naturam appellantur, funt potius morbi par¬ 
tium difflmilarium, quam fimilarium,fi quantitatem fpedcmus, 
quia morbus in magnitudine adauda efl morbus in quantitate, 

& confequenter partis diffimilaris, vt deinceps dicemus. At vero 
jin eadem Phlegmone,prxter tumorem , adeft intemperies, quar 
ab humore generata cft>& in hoc tantum hxe intemperies ab in- 
temperie,qux a caufa externa,aut ab exteflone caloris procedit, 
ciifct;quod hxc extcnlio non habeat pro caufa humore fluxum: 
illa verd,qux eft in tumoribus,ab humore fiat, & foueatur. 

Galenus cap. 5. cit. dicit difficile efle morbos intemperiei nu¬ 
da: deprehendere atq$ dignofeere, nifi cum pars plurimum in id,, 
quod preter naturam eft,deflexerk,vt ipfc loquiturfld efl,nifi in¬ 
temperies notabilis fuerit, & paulum intenfar dum enim qualitas 
aliqua prima, aut qualitates,alias plurimum exced unt, tunc pars 
aliqua affeda, aut totum corpus, manifefta intemperie laborat, 
qu£ ab omnibus nullo negotio dignofeitur; quia manifefte fen- 
fibilis efl:. E contra ,.inquit Galert. fecundus modus,quo partes 
fimilares tumoribus praeter naturam afficiuntur, facile dignofei- 
ttir, & a nullo Medicorum ignoraturNeminem enim latere^ 
poffunt phlegmong,eryftpclata, pdemata, fcirrhi, fcabies, ftru- 
mce, &c. nam oculis patent, & tadui. De tumoribus prxter na¬ 
turam fuse Galen. lib. 13. & 14. meth. med. & lib. de tumori¬ 
bus pr^ter naturam j nec non lib^2 .de arte curat, ad Glauconem. 

Polita hac dodrina Hippocratis , & Galeni, iuxta eorundem 
principia, qui quatuor elementa tranfmutata, & contemperata 
m mixto poiuenint, non erit extra rem, morborum numerum^ 
iuxta Epicuri, & Afclepiadis principia proponere. Hi auterru* 
duas tantum morborum fpecies, flue genera,admktebant, &in 
partibus quidem diffimilaribus, non vero flmilaribus: atqj adeo 
funt morbi in compofitione, iuxta iliorum fententiam; quamuis 
neceffario hi morbi ab illis conftituti, partibus , quas fimilares 
appellamus, conueniant, tefle Gal. lib.de differ, morb. c^.vbi, 
iicuri fequenticap^^dchis.morbi fpeciebusagit. Ha: dux mor- 1 

- m i .. ' ' ' borum. 


DE DIFFER. M O R B. 77 

borum fpecies in latitudine meatuum, & anguftia repolire funt. 

Vnde caro, os, cartilago, neruus,- ligamenta, &c.rariora fada^ 
quam par eft,morbo in latitudine meatuum affici dicentur: mor¬ 
bo in denfitate,huic aduerfo, eaedem partes laborabunt , quoties 
denfiores euadunt: nam fic morbo in anguftia meatuum afficien¬ 
tur : ficuti morbo in latitudine, aut ampliatione, quoties rario¬ 
res euadunt, vt iam antea didum eft; Has folas morbi fpecies 
praefati authores admittebant j quia non alia in nobis agnofce- 
bant elementa, quam Lcucippi,& Democriti atomos: in quibus, 
vtpote incorruptibilibus, vt aiebant, nullus datur morbus, fed 
potius in eorumdem compofitione: quando nimirum vel inter 
fe arde colarent, vel a fe inuicem longiiis, quam decet, remo¬ 
nentur . Et fane Methodici illi Roma?,Plinij,& Galeni tempori- Dno-tair- 
bus Medicinam exercentes hanc dodrinam amplexi funt. Nam 
duo in medendis mei bis ftatuerc remedia: vnum,quod conden- genera ih 
fatas immodice partes laxaret: alterum, quod ex aduerfo partes 
preter naturam laxatas conftringeret. Vtraq; harum fpecierum '°' loU 
duplex (ex Gal.c.5. cit.) ab Epicuro ftatuitur: nam conftridio 
fit in toto corpore , quando vniuerfum corpus in fe concidit, 
aut contrahitur; aut quando corporis pori tantum obturantur. 

Pariter latitudo dupliciter fit : vel quando vniuerfum corpus fe¬ 
cundum omnes partes extenditur: aut quando pori tanfiim. Ve- Mttho - 
riun, eiim experientia compertum habeamus,quatuor in nobis 
contineri primas qualitates , fatiiis eft fubiedaharum elementa, C onnelfc- 
quam atomorum confidum acernum admittere. Propter varias tur - 
autem alteratiorres primarum qualitatum in corporibus noftris, 
varia percipimus quotidie nobis illata damna. Vt ergo faniora 
ampledamur principia, nobis ncceffum fuit, diuerfaSj plurimo¬ 
rum de elementis opiniones in noftra Phyfiologia,iuxta Hippo¬ 
cratis, Galeni, & Ariftotelis methodum, examinare. Quod fi 
intellexiffet quidam, non inter fuas contumelias protuliffet, ad 
Medicum, dum fua docet, non /pedare de rebus Phyficis decer¬ 
nere . Ha:c enim prolatio,ex rei, de qua agitur, ignorantia pro¬ 
cedit.. Nam ablata Phynca, nullam preter imperfcdim Empiri- 
am haberemus. Quare redi iis Ariftotclcs, vt in noftra diximus 
Phyfiologia, docuit, Medicos diftertosfolere de natura agere~ 





Quatuor 
ad m^m- 
menti co¬ 
pi e metum 
rcquifit *, 


A/«ritus 
partis dij- 
fimi laris 
in qua- 
tuor gene¬ 
ra diuidi - 
tnr . 


Ai orbus 
partis Ci- 
it daris-) 

per acci - 


78 LIBER P R I M V S. 

SECTIO II. 

De Morbis Partium di/similarium. 

H Anc dominam fuse profequitur Galenus lib. de differ* 
morb. c.4.6.8 9.10. Poftquam enim numerum mor¬ 
borum propriorum partis fimiJaris, iuxta Hippocratis, 
& probatiflimorum Medicorum opinionem, ftatuitjPartium dif- 
limilarium proprios morbos, pari inuefligatione venatur. Dicit 
igitur cap. 4. cit. nuJJum inffrumentumfortuitdexquibuslibet 
rebus copolitum etfc,fcd exquibufdam a natura re< 5 ie coordina- 
tis. Inffrumentum ergo, quod hic idem eff,ac pars diflimilaris,vt 
idoneum fit ad debitas adliones obeundas, quatuor ad fui per- 
fe&ionem continere debct,tanquam ea, quibus perficitur.Primo 
enim in inftrumcnro certa c oformatio, aut delineatio requiritur. 
Sccundo,certus quidam numerus. Tertio, debita magnitudo, 
Quartb,certa quadam partium componentium inllrumentum—» 
connexio,& litus. Experientia patet quamlibet partem inftrume- 
tariam,has dotes,ei a natura coneeflas,habentem,rc<flefuas obire 
fundiones . Quoties ergoeius conformatio, aut numerus, aut 
quantitas, aut litus & connexio, aut hec omnia,a naturali flatu 
recedunt, naturalis eius conflitutio vitiabitur, & conftitutione 
pra?ter naturam afficietur. Morbus ergo partis diflimilaris qua¬ 
druplex efi Prima fpecies diciturmorbusin formatione , qui ni¬ 
mirum accidit, quando debita infirumenti delineatio a naturali 
flatu recedit. Secunda erit morbus in numero,quado nimirum 
numerus completus eorum, qu£ ad partis diflimilaris collitutio- 
nem concurrunt, non elt ex prf feripto natura:, fed augetur, aut 
diminuitur. Tertia fpecies morbi partis diflimilaris emergit ex 
quantitate eiufdem partis diflimilaris,vel au&a immodice,vel di¬ 
minuta . Quarta fpecies confiflit in vitiato partium fitu,& nexu. 
Non autem aliter, quam his quatuor modis,partes diflimilares a 
naturali flatu recedunt . Nam licet partis diflimilaris a< 5 fio ali¬ 
quando propter vitium partis flmilaris ludatur, non proinde 
morbo inteperiei per fe laborare dicitur pars diflimilaris, fed per 
accidens; quia non vt pars diflimilaris tunc afficitur, fed quate¬ 
nus 




DE DIFFE R. MORB, 7* 
fius confiat parte fimi lari , cui,per fe,& proprie morbi intempe¬ 
riei competunt. Experientia autem patet,inftrumcnti asionem 
n 5 Tempera morbo partis fimi Faris la?du Helici enim motu vtu- 
tur, & fenfatione, que duo funt partium diflimilariiim a<fiiones, 
etfi morbo intemperiei ealida?,& fice£ laborent. Superefi ergo,vt 
tantum admittantur quatuor fpecies, aut genera fubalternata^» 
morborum iimplicium,& proprioru partis diffibularis, quarum 
qualibet in fuas fpccies y appo/itis exemplisyi nobis fubdiuiden- 
daerit :& quidem iuxta Galeni folidam dodrinam , a quo, tan- 
quam ab optimo Medicina* Parente , ne latu vngue difcedimus.. 

Capite4 Jib. de differenta morb. veltiti c.7. Galenus diuidit 
morbum in mala formatione in quatuor fpecies,quas varijs exe- 
plis illuftrat. Prima fpecies dicitur morbus in figura: Secunda, 
morbus in coneauitate, & meatu: Tertia, in afperitate: Quar¬ 
ta, in lenitate: fcd ha? dua? vkimo? fpecies vnica comprehendum 
tur, qnae morbus in fapertide communiter nuncupatur. 

Morbus in figura efi vitium partis diffimiiaris a&ionem Ia:- 
dens, propter figura naturalis reeefium a naturali ftatu- Si n. ca¬ 
put naturaliter lemirotundum 3 pra?ter modum redd at ur 3 aut pla¬ 
num y aut oblongum,, aut omnino rotundum, vitio in formatio» 
ne laborabit; & ob tale vitium , eius aefiiones laeduntur. Vide¬ 
mus enim communiter hes,qui oblongo, & acuminato capite 
proditi funt, ad fcclera pronos, impudentes, audaces, loquaces, 
mendaces, inflabiles, impatientes, fuperbos, voraces, vinofos. 
Breue vero, Sc fpharrieum caput, in fipiftem, feu lapientia & fen- 
lu vacuum,arguit. Concauum caput in anteriori,aut pofieriori 
fui parte,, dolofum arguit,atq,- iracundum . Caput in filis lateri¬ 
bus circa regionem medij ventriculi cerebri compreifum, fpiri- 
tuin animalem in eodem ventriculo vnit, Sc confcquenter perfi¬ 
cit , Quare qui tali figura capitis potiuntur, componunt, diui- 
duntq j optime qu£ conceperunt: vno verbo, virtus cogitatiua in 
illis ad componendum, & ad diuidendum efi: prompta : Iudicio 
ergo tales homines pollent. Caput v. bene formatum, eo modo, 
quo in noftra Phyfiologia diximus , hominem arguit liberalem, 
ingenio excellentem, ac perfpicacem . Caput enim bene forma¬ 
tum debet cfie inflar globi cerei ambabus manibus vtrimqj me¬ 
diocriter comprelfi: quoad magnitudinem,mcdiocris efie debet, 

& rc- 


dens efi 
mo rbus 

diJfimiU - 


nu 


A/orbus 

in 

formatio * 
ne in qua¬ 
tuor fpeci¬ 
es fubdi- 
uiditur. 

Quid mar 
bus in fi¬ 
gura. 


Oblongi 
& acumi¬ 
nati capi¬ 
tis vitia. 

B r eu is at¬ 
que rota- 
divitia. 

Cencaui 
capitis in 
anteriori , 
aut pofii 
ca partem 
v.tia. 
Caput in 
lateribus 
comprejsit. 
Caput be¬ 
ne forma - 
tum. 










Qaput re¬ 
tro & an¬ 
te oblongu 
in [far no - 
ni mallei* 


Caput in 

fyncipite 

aeprefsu. 


Caputjn 
fuperiori 
parte de- 

prejfan. 


Caput in 
occipitio 
dtprejfum. 

Caput an¬ 
te & retro 
deprejfii. 
Caput t u 
lata facie. 


Caput gro 
flu er de - 
forme . 


Caput te¬ 
pora ha¬ 
bens coca - 
na+ 


8o LIBER PRIM V 5. 

& reliquo corpori correfpondens. Caput retro, & ante, id eft,' 
in occipitio^ anteriori eius parte paulum oblongum inftar mal¬ 
lei, prouidum & circumfpe&um hominem indicat. Malleus e~ 
nim,cui caput ita aflimilant Phyfiognomi, eft ille quo fabri ferra- 
rij fupra incudem ferrea inftrumenta tundunt: talis malleus in 
vtraqjextremitate planitie habet no perfe&a(faltem in principio, 
antequam vfu complanentur extremitates ) fed prominentem. 
Caput ergo in anteriori, & pofteriori fui parte ita prominens, 
cum debita figura eius verticis,hominem iudicio plenum arguit. 
At vero caput in fyncipite depreffum, fenfus & imaginationis 
diminutione fignificat. Cerebru enim inibi depreffum non perfe- 
de rerum imagines fiue fpecies comprehendit. Adde, quod 
anteriores, fiue fuperiores vetriculi non funt ita capaces & libe¬ 
ri, vt fpiritus animalis in i js conficiatur. Imaginatio enim & s e- 
fus communis, vt quibufdam placuit, in anteriori cerebri parte 
fedem habent. Caput in media fui parte fuperiori depreffurru^, 
rationis & cogitationis defedum indicat: nam in media cerebri 
parte ratiocinationem fieri multi credunt: quare depreffo capite 
iuxta medium, cerebrum pariter comprimitur: nec tanta eius 
portio in medio contine tur, quanta contineri deberet. Caput 
in occipitio depreffum $ hominem indicat inflabilem, vitiofum, 
timidum, luxuriofum, iracundum , eneruem, immemorem_*v 
vanu, imprudentem, incoftantem, pertinacem fiue obftinatum. 
Caput deprefsu in fyncipite fimul Sc occipite,hominem denotat 
fenfu, imaginatione, intelledu, memoria , virtutibus, & viri* 
bus,quafi, vacuum. Caput vna cum lata facie hominem indi¬ 
cat ftupidum, & obtufi ingenij, au arum tamen fiue cupidum^, 
infidum, male morigeratum, ignarum fiue infeiu, fufpitiofum, 
animofum tamen . Caput groffum & deforme fiue male forma¬ 
tum & delineatum, cum collo groffo aut craflo, hominem indi¬ 
cat hebetis ingenij, imprudentem, atq$ adeo parum prouidum, 
incoflantem fiue varium, moribus rudem, ad vitia quam ad vir¬ 
tutes magis prodiuem.Caput habens tepora vtrinque caua,pef- 
fimum hominem fignificat, vtpote dolofum, fiue vafrum, perti¬ 
nacem, trucem, & malignum vitorem. Caput, in cuius tempori¬ 
bus vena? funt fite ita ample, ac /anguine refertg & turgid^, vt 
manifefte appareant, hominem denotat iracundum, & femiin 

fanum. 





DE DIFFER. M O R B. Si 

fanum , vanum , fuperbum, impatientem , inflabilem, infolen- 
tem , parum iudiciofum , imprudenti mordacem, libidinofum, 
voracem. Quotiesin collo alicui venit ita tument, hominem de- 
fignant implacabilem,& ad vindi<5lam fummeprocliuem.Caput 
in fuperiori fui parte humile adeo, vt quali planum appareat, 
hominem denotat infolentern,&penitusdiffoiutuni:adcoq; per¬ 
modice , aut nullatenus circumfpe<5him. Caput inepte oblon¬ 
gum , fiue prolixum, & in organis filis obliquum, hominem fi- 
gnificat impudentem, fimul & impudicum. Caput prolixum 
fiue oblongum vna cum longa facie, magna, fimul & deformi, 
hominem etiam impudente,fimul & impudicum denotat. Quod 
fi caput magnum adeo fuerit, vt pne fui magnitudine & ponde¬ 
re ad humeros vergat, hominem pra? fe fert impense flolidum, 
flultum, improbum, fenfu vacuum, ficut omni virtutis vfu, fe- 
gnem & fomnolcntum. Magnum caput cum lata fronre,atq, gi- 
ganteo ferme vultu, hominem indicat indocilem, pertinacemq;, 
inertem, infcium,flolidum,ad adlioncs parum promptum,paci¬ 
ficum tamen, & fortem. Caput magnum cum diuerfa figura^ 
aut delineatione, & cum collo,tam quoad offa,quam quoad car¬ 
nem, gracili fiue fubtili, & viuido, homine fignificat improbum, 
mendacem, varium, fenfuq; carente, feu vt communius loquun¬ 
tur, male fenfatum. Caput magnum cum paruo collo, fatuum, 

flolidumq; indicat: non enim feruata cfl proportio d virtute_s' 

formatrice ob inobedientem materiam, aut ob fui imbecillita¬ 
tem , & impotentiam : aut ob vtrumq; fimul. Caput magnum, 
fed concinne rotundum, id cfl, debite delineatum, vti fuperiiis 
diximus, & non omnino rotundum, homine denotat diferetum, 
flabile, officiofum,fecretu,fagacem, magnanimu, prudente, vir¬ 
tutibus omnibus idoneum, vtpote ingeniofum , & optim^ ima- 
ginationisjac tandem laboriofum, pacis amatorem, modefium, 
& vere capacem rationis: maxime vero fi tale caput reliquo cor¬ 
pori correfpondeat,ita vt collum mediocriter gro/fum forteq;ef- 
fe debeat, & fatis validis groffifqi neruis munitum. Verum fi ca¬ 
put magnum collo & corpori lmproportionatu fuerit, flolidum, 
v eneruem, infeium, indocilem* imprudentem, & male morigera¬ 
tum fignificat. 

Caput valde exiguum, aut minimum, hominem arguit male 
. L om- 




Ven.e coi 
li tum en - 
’ te<. 

' Caput in 
fuperiori 
parte pix - 
num. 

Caput ob+ 
longum. 
Caput lort 
gum cum 
longa fa- 
cie. 

Caput mx 
gnum ad 
humeros 
declinat . 
Magnum 
caput cH 
lata froju\ 
te. 

Caput mX 
gnum di- 
uerse U* 
ratum . 

Caput ntd; 
gnum cti 
paruo col¬ 
lo. 

Caput mx 
gnum be¬ 
ne forma¬ 
tum» 


Caput mx 
gnum cor¬ 
pori impre 
portiona- 
tum. 

Caput mi 
rimam. 



82 LIBER IRIM V S» 

C 4 put par omnino fenfatum,& ad munia rationalia obeunda minimi ido- 
uti?». neum. Caput panium,indicat hominem indocilem, impatien¬ 
tem, irafcibilem, fuperbum , Iuxuriofum, eneruem, feu inuali- 
dum, infidum, inflabilem,pufiilanimem, dolofum, bilinguem, 
mendacem, inuidum, imprudentem, malignum, maledicunt-.*, 
infipientem, obliuiofum nifi in malis: nam recepta? offenfa: eft 
valde memor: vt res male imaginatur, ita & conceptus fuos ma^ 
le difponit ;temerarius eft, & inconftans , ac fumme malignum 
Ab homine tali ,tanquam abhofle & pelle, fugiendum praei- 
Caputpar piuntPhyfiognomi: maxime vero fi catera membra minuta ha- 
»2 c 2 beat, & exilia nimis» Caput paruum cum gracili gula, in mulie- 
& ra ribus fignificat folers Studium Palladis, & Veneris: nec non ad 
omnia obeunda, promptitudinem. Tale caput cum tali gula in 
maribus fi adfit , peiores , vt aiunt, mores decernit: nam ad fu- 
pradidtaia ftudia inclinat homo tali capite & gula prarditus. Ca- 
Caput par p Ut p aruo p au ]£ maius, hominem indicat ingeniolum atq; pru- 
Caput ma dentem. Caput paulo maius mediocri ,feu comme nfurato , vt 
ius me- aiunt, hominem denotat fortem,magnanimum,probe fenfatum, 
C ° Cr% tm & acl * vigentem ingenio.. Caput frequenter motum ( ficuti & 
inismohi- vniuerfum corpus)in loquendo,hominem indicat mendacem^, 
U inter deceptorem, immundum, loquacem potius quam eloquentem» 
loquenda . ver( ^ ca p Ut immobile inter loquendum, vel non inordinate 
m obile i; - aut frequenter eum reliquo corpore motum, hominem iigniftcat 
ter loqui- optimi intelledhis, bona difpofitionis, faniqj confilij» 

Ca”'t nu ^ a P u 1 oblongum & pineatum,feu formam pomi pineirefe- 

tipmafi- rens, hominem indicat fuperbum, vaniloquum, iniuriofum, ar- 
mile* rogantem, impudentem, imprudentem, impatientem, irafeen- 
tem, indocilem , falaccm, rapacem , temerarium, gulofum,in- 
. quietum, & prorfus male morigeratum,ni validos adhibeat co* 
finciput natus ad fua vitia refrenanda i alias enim eius, tanquam pellis, 
prominh • conuerfatio vitanda eft, ni quis rixas amet . Caput in fyncipur 
in medio prominens, hominem indicat fenfitiuum, & imaginantem , fed 
Jnocciput infolentcm & vecordem. Caput in medio prominens, fignificat 
promines\ hominem optime cogitantem, & conuenientem * Caput promi- 
occiput nens j[ n 0CCJ put, hominem prodit valde memorem, lapientem, 
prudentem, robuftum, & non timidum» Caput in occiput, fimul 
& fynciput prominens,hominem arguit memorem,prudentem,, 


D E D I F F E R. M 0 R B. 8? 

ingeniofum, virilem,atque rerum repertorem, fiue inuentorem. 

Caput adeo rotundum, vt fph^ricum videatur, hominem in- 
dicat fuperbum,infidum, auarum, iracundum, impatiente n_^, tnnd*m. 
inhabilem, fiue inc5hantem, immemorem, multa pollicentem, 

& e conuerfo fe habentem, importunum, inuidum, malignum, 
procacem,de pr^fenti tantum cogitantem,exigui vero iudicij & 
difcretionis: cui tanquam vere perfido, nihil confidito, prader- 
tim fi cholericus fuerit, aut melancholicus. Homo tali capite^ 
pr#ditus,fi dominium haberet,tyrannus eflet crudelisjdepr^da- 
tor rapacifiimus, & homicida. Caput volubile hinc & illinc,ho- qMOi i p er „ 
minem indicat fallacem,inuidum,mendacem,malignu, vanum, petuo 
mordacem, inhabilem, hultum: & parum fidum. netur, 

H^ccumPhyfiognomis ad longum produxi, vt his indicem, 
naturalem etiam defedum delineationis aut cofigurationispar- 
tium, che caufam defeduofarum asionum. Nec miniis adhuc 
adiones a morbis poh conformationem fetus vitiantur, l^dun- 
turque. 

Alia exepla vitiatf figure proponit Galen Jib.de differ, morb. 
c. 7 . Qui enim Gr^cis Latinis Valgi & Vacia? dicuntur, 

morbo laborant in figura, quia in his crura, que redam obfer- 
uare deberent figuram, obliquam habent; Valgi enim crura ha- f 
bent contorta verfus partes externas. E contra ilii qui Gr^cis 
pxj3oi ,& Latinis Vari nominantur, verfus partes internas, igna- w 

uorii more, crura habent contorta,ita vt genua ipfis inter ambu- n 
landum fefe contingant. Hi denique,qui Planci appellantur,pe- Planci 

dum figuram vitiatam habent: nam planci dicuntur qui pedes 
habent preter modum planos in modum tabellarum planarum , 
quf plance Latinis appellantur. Ploti etiam & Plauti vocantur: p j ^ 
Vnde propter pedes planos, quos habuit Poeta Comicus Mar- qui. 
cus Adius Sarfinates, primum vocatus fuit Plotus,deinde Plau¬ 
tus, vt referunt annales virorum ilIuhrium.Figuram etiam vitia¬ 
tam habent multi, quibus offa frada fuere, & rursus male rcco- 
cinnata: qui enim ita affedi funt, tali membro , ad debitas adio-» , 
nes obeundas, vti,minime pohunt. Perperam quoq,- agunt illi, 
quibus ob vehementiam doloris arthritici membra luxata funt', 

& dihorta feu euerfa. Similiter & male agunt illi, qui luxatos 
habent articulos propter oflium fupercilia(fupercilia olfium funt 7 

L 2 labra 



Morbus 
in caui ta¬ 
le dupli¬ 
citer con¬ 
tinge. 


Vitium in 

cauitate 

accidit > 

quoties 

ampliatur 

aut angu- 

flatur. 

Quinque 
modis ca¬ 
nit as an- 
fuflior red 
ditur. 


$4 ' LIBER' PRIMVS, 

labra offium cauitatem extremam augentia) iam fra&a: nam os, 
feu caput offis tunc ex articulo & cauitate alterius facile egredi¬ 
tur . Pr^di&a omnia vitia , vti gibbofitas, & fimilia , iam nato 
homini aduentitiafunt, inquit Galenus. Nonnulla tamen vitia a 
prima generatione homini connata funt. 

Secunda fpecies morbi in conformatione efi: morbus in caui¬ 
tate., qui fit propter vitium multitudinis, aut magnitudinis. Vi¬ 
tium magnitudini cauitatum accidere dicitur , vbi cauitatcs am- 
pice funt, & afficiuntur: cuiufinodi funt cauitates ventriculi,inte- 
ftinorum, vefica?, vteri.. Vitium in multitudine accidit multis 
cauitatibusi vt contingit caiiitatibus, fiue ventriculis cerebri,qui 
plures funt. De morbisin cauitate loquens Gal. c.j. cit.ait: Iam 
vero cauitatum omnium qua" partibus debentur, tum magnitu¬ 
do, tum multitudo, nifi feruetur,neceffarid eorum occafione lae¬ 
detur a&io. Cuiufuis cauitatis vitium duobus modis accidit} 
vel quando laxatur cauitas, vel quando anguftatur, Qu inq$ mo¬ 
dis cauitas anguftior fit: Primo, quando cauitatum latera prae¬ 
ter naturam coalefcunt: vt quando oris labia ob vlcera quadam 
eorundem labiorum veluti conglutinantur vtrinq}: Simile quid 
mulierum pudendis virulentis vlceribus a lue venera ortis eotin- 
git; in ano etiam, ob vlcera quadam ibi indufta,fimilc quid ali¬ 
quando oritur. Cauitates inter digitos a natura conftituto ali¬ 
quando deperduntur propter vlcera , aut prahumidam fcabiem 
didarum partium . Secundo, oritur meatuum anguftia ab hu¬ 
moribus multis fiue copiofis ( etiamfi fint tenues) , aut vifeidis, 
autcraifis, vt habet Gal.. lib. 9 , meth- mcd. e, 1 . Tertio fit atw 


guftia cauitatu, quando partes vehementer exiccantur, & feipfis 
longe aridiores fiuntrvt teftatur Gal.cit.lib. 9 . meth. c. 1 . Propter 
ficcitatem enim pars contrahitur, & in feipfam concidit, non ali¬ 
ter ac in corrigijs, fidibufq; plurimum exiccatis contingit. Hanc 
Maraf- ob caufam , qui multiim deficcantur, & marafmo laborant (efi 
mus quid. cn j m njarafmus valde ficca, & fh*gida,aut calida,€orporis intem¬ 
peries) chylofas patiuntur deie&ionesfquia chylus ad hepar de¬ 
ferri nequit, propter venarum meferaicarum, per quas deferri 
confueuit, nimiam ficcitatem, & confequentcr denfitatem,vnde 
chylo via procluditur, & vna cum excrementis neceifario per in- 
te&na ad podium yfque defluit, & veluti veniris fluxum conci- 




DE DIFFER. MORB. 85 
tat. Quarto fit anguilla aut condenfatio cauitatum ob parte ali¬ 
qua vicina,que in partes cauitate pr£< 
mit, meatufcp neceflario anguftiores 
partu accidit,vbi mulieres nec feces, nec vrinam reddere valent; 
quia & redlum inteflinum, & vefic£ collum, plurimum a fetu ad yariunt 
vteri,fiue matricis orificium defcendente,eomprimunturjadecq,- vix vana 
tam vrine, quam fecum via propter didiarum partium compref- 
fionem, pro illo tempore, veluti deperdita eft. In mea autem.-» 
Phyfiologia , libro de partibus corporis, dixi, vterum fcu matri¬ 
cem inter ve/icam , & redfum inteftinum naturaliter collocari. 

Vnde matrice fetu repleta atq; diftenta,neceflarid ve/iea, & re- 
< 5 ium inteftinum comprimentur: ideoqs praegnantes vltimisgra- 
uidationis menfibus, fetu magis magifq; crefcente, frequentius 
vrinam reddere coguntur: Nam eiim tunc perpetuo comprima¬ 
tur vefica, vrinam ex renibus per vreteres,ad eam,delata,nequa~ 
quam diu retinere peteft. Quinto, cauitates denfantur, confti- 
panturue, quoties partes catiitatibus predife indurantur J & fimtrl 
aliquando comprimuntur. Tripliciter autem induratio fit ex 
Gal. lib. 5. de fiinpl. medie, facult. c.5. Primo, quando humi- 
ditas rei alicuius exhauritur, & abfumitur. Secundo, quando Triplex 
res aliqua diftenta e it, quia nimis repleta, vel quia nimis exten- ^ Hnu 
ditur. Tertio, quando res aliqua concrefcit, vt aqua in glaciem 
concreta dura percipitur. Durities vero, de qua hic Gal. loqui¬ 
tur , fit ob diftentionem partis fadtam a repletione: vnde nafei- 
tur tumor praeter naturam, qui vndiqj comprimit vicinas ei par¬ 
tes, partemq; ipfem in qua cit. Tumor autem ad internas caui¬ 
tates extenditur, & meatus fle obfkruit. Partium Phlegmone^? 

( fcu inflammatione cum affluxu fanguinis) afFcdtarum cauitates Dj > rr ;^ 
hoc ritu obftruuntur j vt videre licet in dolore ileo, orto in inte- us . 
ftino ileo,in quo ipfum inteftinum obftruitur propter inflamma¬ 
tionem fiue phlegmonem eiufdem inteftini. Talis autem inflam¬ 
matio ,fiue tumor fanguineus, ita inteftini eauitatem replet, & 
obftrnit, vt excrementa nullo padio defeendere queant: inde^? 
perpetuus ferme vomitus, tam ciborum, quam excrementorum. 

Nec fola inteftini cauitas tunc obftruitur, fed ipfius inflammatae 
partis inteftini meatus, & vafa: nam omnes exigui quiq;partis 
meatus tunc humore in partem fluxo immodice replentur, & ob- 

ftruun- 


litas incidit,eafq; compri- 
reddit j quod perpetuo in 








s 6 LIBER PRIMVS. 

\ ftruuntur: Inde periculum fuffocationis caloris natiui partis tra- 

fpirationepriuata:.Vnde in corruptionem f^piflime degenerativt 
videre licet, in tumoribus in abfceffum, aut gangra?nam,& fpha- 
celum, feu mortificationem partis,aut fcirrhum tumorem durum 
& parum fenfibilem degenerantibus. Eodem pado, quo a phle- - 
gmone, cauitates & meatus obftruuntur ab alijs omnibus tumo¬ 
ribus pr^ter naturam. In gangrena tamen, ob partis affecte cor¬ 
ruptionem , meatus omnino pereunt. Verum omnes tumores 
non foJiim partem , quam afficiunt, obftruunt, fed vicinas ali- 
Excmplu. quando cauitates , vicinas partes comprimendo : vel vicinas ca- 
uitates replendo. Vidi enim iama tredecim annis. Anno nimi¬ 
rum 163 j. hominem fenem, atrabilarium, cui in clune finiftra.j 
fuperuenit cancer non vlceratus, qui ita creuit vt ad podicem 
extenderetur, & peringum,id eft fpacium illud quod inter anum, 

& pudenda interiacet: Peringo affedo vcfica? collum a cancro 
adeo comprefium eft, vt a*ger vrinam reddere nequiret: fimili- 
ter & anus occlufus eft,fed partim quod ani caro mufculofa can¬ 
cro afficeretur, quo ani cauitas replebatur, ficuti cauitas inteftini 
a phlegmone que ileum affedum parit: partim quod ipfius inte¬ 
ftini redi extremitatem comprimeret. Propter compreffionem_* 
arterig in aliqua parte phlegmone affeda fit pulfatio frequens, & 
dolor, pulfatorius didus: non enim libere tunc arteria dimoue- 
tur j quare creberrimus eft eius motus , & dum comprimitur, & 
fuo viciflim motu vicina x s partes comprimit, dolor inde oritur 
pulfatorius didus: dequo Gal. lib.2. de locis affedis. 
pnijati-° r Quoniam ha?c dodrina plurimum 1 ucis afferre poteft i js , qui 
nus. morbos diffinde dignofeere fatagunt,oportet vlteriiis cum Gal, 
c, cit 7. libri de differ, morb. examinare tumorem parientem^ 
obftrudionem;vtrum videlicet tumor partis alicuius obftrudio- 
nem pariens, qualis eft phlegmone inteftini ilei,eiufdem intefti¬ 
ni cauitatem replens, vnicus fit morbus, nec ne ? Huic qua?fito 
Soluitur cum diftindione refpondet Gal. Quando, inquit, aliqui meatus 
dubium- °b tumorem prater naturam obftruuntur, duplex aliquando in 
paite eft affedus, obftrudio nimirum, & id quod obftrudionem 
efficit, tumor fcilicet. Aliquando v, vnicus adeft morbus, ob¬ 
ftrudio videlicet. Pars igitur, feu corpus,vt loquitur Gal .quod 
tumore prater natura afficitur, fi nullam habeat propriam adio- 

nem. 




DE DIFFER. M 6 R B. $7 
nem, vnkus tunc erit illius morbus, obftruftio videlicet: nanu» * 
tumor erit illius obftru&ionis caufa,non morbus. Si v. pars illa, 
qua? in tumorem attollitur, veram, & propriam habuerit a<ftio- 
nem, tunc in eadem parte duplex aderit morbus, ciim duplex 
adftt a< 5 fcio l^fa diucrfarum facultatum : duplex ille morbus eft: 
obftru&io, & tumor. Rem duobus illuftrat exemplis idem Ga¬ 
lenus. Si enim ita contigerit vt patiente tunica vena:, qu#, exe- 
pli gratia, eft in concauis hepatis partibus, is meatus, per quem 
ad ea qua? in gibbisreceptaeula, mittitur fanguis, reddatur an- 
guftior; dud hac ratione erunt morbi $ alter ipfiusvcna? affe^us, 
alter meatus obftrutiio . Impedit autem vena? quidem affeclus 
saguinis optimi generationem cbftru&io vero diftributionem: 
vtraq; vero operatio animali eft neceflaria . Nam pro confeflo 
habetur, quod qua?cunque difpofitiones primo la?dunt operatio¬ 
nes , morbi nuncupantur. Si vero nihil ipfa patiente vena, lenti 
tatun modd^c craffi humores impacti meatibus, diftributicnem 
impedierintjvnus tantum erit vi/ceris (id eft hepatis) morbus,pu¬ 
ta obftru&io. Idem euenitinteftino, fi folaadfit obftru<ftio,vnus 
tantum erit morbus: eodem vero inteftino inflammationem pa¬ 
tiente, & propterea interioris fpati j obferante fpatium, ita vt ex¬ 
crementorum defcenfirs prohibeatur,duo erunt morbi. Stfpius. Morbum 
n. ex morbo alter contrahitur morbus: vt in ijs quos nuper dixi-morbum, 
mus,faeileeonftat: nec minus vbi inflammationi,eryftpelati,her-^ Wffr4? 
peti, carbunculo,vel tali cuipiam morbo,febris adiungitur.Non 
nunquam v. efte&us ipfe morbi eft operationis oblefio,quam de¬ 
cet paflionem & fymptoma appellare: eiufdem a. caufam, ipfum 
morbum: veluti cbftrudio catifa eft, nealimentum digeratur:re- 
frigeratio verd vt quis fenfum habeat difficilem, in caufaeft: atqj; 

Ita morbus fymptomati originem pra?ftat. Ciim verd ipfa difpo- 
fitio operationem primo impedierit ,eiufde a. difpefitionis cau- 
fa nullam attulerit primo offenfionem, difpofitionem quidem_^ 
morbum: quod autem ipfam facit,catifam morbi dicere oportet: 
veluti in lentis humoribus, atque obftru<ftione contingit: ipfa fu 
quidem cbftriuftio eft morbus, humores verd morbi caufa.Qui- 
cunque igitur morbi eoncauitatibus aduenn nt, ciim pra?ter mo¬ 
dum obftruuntur (cauitates /eilicet)vel laxantur (.i. nimium ape¬ 
riuntur ) , omnes ad foi mationis genus referuntur; in his fiqui- 

dem 



I 


88 


LIBER PRIMVS. 


dem omnibus formatio naturalis quodammodo vitiatur . Ha* 
denus Galenus. 

Ex hoc Gal. contextu, quam ex Galeni interpretibus, clarius, 
percipitur dodrina propofita. Dixit autem Gal. quod fi pars tu¬ 
more aifeda nullam habeat propriam asionem, eam vnico affici 
T rop- iiu mor b° • Nomine propria adionis intellexit adionem inftrume- 
dlho. talem: nam asione communi, vt codione, retentione, attra- 
dione,& expulfione, ac nutritione, omnes corporis partes frun- 
tur. Nomine deniq; tumoris non intellexit Galenus tumorem^ 
magis proprie fumptum, quatenus quatuor tantum fpecies com- 
Tiwwis P rc b cn ^ Jt ? phlegmonem, qua? fit a Sanguinei eryfipelas, quod a 
fariu bile: edema, quod a pituita: & fcirrhum, qui a melancholia; fed 
tumore accipit pro eleuatione aut inflatione alicuius partisi fiue 
in talis partis corpore,aut fubftanda,nullus fit imbibitus humor, 
fiue feciis. Tumor in hac laxiori fignificatione comprehendit ve¬ 
ros tumores iam nominatos,qui proueniunt ex humore extraua- 
fato, fluxoqi ad partem aliquam (vtplurirnum : nam aliquando 
cx congeftione humoris fuperflui eiufdem partis nafcitur) & in 
jpfa partis fubftantia imbibito, fedinfuper corpora inflata. Vnde 
ventriculus nimio cibo tumefcens,dicitur in tumorem attolli, et- 
iamfieius corpus non fit vllofuperfluo humore refertum: imo, 
quia tunc diftenditur, attenuatur, & nullatenus tumefeit in fua 
fubftantia. Vena?fimiliter ob plenitudinem humorum, aut hu¬ 
morum fimul & flatuum, in tumore attolluntur: ideoq; vnum ex 
VUnitu- fig I1IS plenitudinisinaliquocorporeeft venarum nobis apparen- 
dinis in - tiuin, vt frontis, colli, manuum, &pedum,tumor. Quoties pari- 
dicwm. tcr inteftina facibus, humoribus fuperfluis, aut flatibus, replen¬ 
tur, in tumorem attolluntur . Vefica etiam vrina repleta in tu¬ 
morem attollitur > & propterea imus venter prope os pubis, vbi 
Tympani latet. Vniuerfus etiam venter inferiorfolustumidus fit in duabus 
resy & illis hydropis fpeciebus, tympanite, & afeite : quia in tympanite 
afcttes. copiofi flatus & aqua fimul cauitatem replent inter peritoneum 
& inteftina: in afeite aqua magis quam flatus eandem implet 
cauitatem. In his omnibus tumoribus tunica? didorum inftru- 
mentorum in fua fubftantia attcnuatunvniucrfum tamen inftru- 
mentum tumere dicitur* quia eius cauitas nimis repleta eft. Tu¬ 
mores autem humorales, & proprij,fiunt, quoties partis fubfta- 










DE DIFFER. MORB. 

tia, feu corpus, fuperfluo humore repletur. 

His pofitis, dicendum, partem in tumorem eleuatampropter 
molem fuper fluam in fua cauitate contentam, vnico folo morbo 
obftru&ionis laborare:duplici v.quoties corpus partis propter hu 
mores fuperfluos in eo imbibitos intumcfcitiTumor.n.huiufmodi 
dilatatur & extenditur ad interiorem inftrumenti cauitate, quam 
obftruit: & praterea ipfius inftrumenti corpus in fe afficirurjquia 
adeft intemperies cum affluxu humoris, & folutio continui, ft 
non manifefta, faltem occuJta,propter feparatione particularum 
partis ab inuicem. Dum phlegmone, fcirrho, edemate, aut cry- 
ftpelate corpus inteftini, ventriculi, vena?, arteri^, aut alterius 
inftrumenti caui, afficitur, inftrumentum tunc duplici morbo la¬ 
borat . Veriimfi pars aliqua non habens manifeftas cauitates tu¬ 
more afficiatur,tunc talis pars non dicetur laborare morbo in ca¬ 
nit a te, licet pori,exilcfq; meatus partisobftruantur, fed morbo 
petilis in magnitudine, intemperie , Sc folutionc continui. Sic 
ergo intelligcndus eft Galenus, quem non expofuere nifi leuiter 
& obfcure tres illi interpretes. Tubingenfts Germanorum Gale¬ 
nus, Valleriola, & Segarra, qui tantum, quod fcia, prouinciam 
exponendi Galeni Pathologiam fiifccpere. 

Subiiinxit Gal.in c6textii,morbum vnum effc aliquando cau¬ 
sa alterius morbi.-Tumoi v.g.inteftini eft caufa obftriiciionisrcau 
fa febris fepceft phlegmonertalis tamen febris fymptomatica di¬ 
citur apud GaLlib.i.de Arte cur. ad Glauc. c.3.Na ciim tollatur 
febris illa ad ablationem primi morbi, fymptomati affimilatur, 
et ft actiones ipfa Ja?dat: in quo longe a fymptomate recedit. Mo¬ 
net ergo Gal. id, quocl morbum di dinarie iequitur, efle noxam 
fiue vitium a<ftionis,quc noxa tum pathema, tum fymptoma ap¬ 
pellatur: pathema,quia eft motus feu aliquid quod eft femper in 
fieri: dicitur fymptoma j quia fequitur morbum, vt vmbra cor¬ 
pus. Caufa huius fymptomatis morbus dicitur. Id autem quod 
morbu generat, caufa appellatui :Obftru<ftio v.g. ven^quee ordi¬ 
narie ab humoribus glutinofis,& craflis, vbia craflis tantum,fit, 
eft morbus. Humores autem obftrhcntes funt caufa: Vitiutn_* 
vero diftributi0nis,obftru(ftionem confcquens, eft fymptoma,^, 
Obftru<ftis autem venis, fanguis partibus corporis nutriendis fo- 
lito more non diftribuicury quia via precluditur propter humores 

M fixe 


Diffi evi¬ 
tat u folu ,<* 


tto* 


A<forbuf 
vniis e(f 
caufa alte 


ruis . 


Pathema. 


Symptt- 

ma. 


I 



Morbus 
in fuperfi- 
tie. 


$0 L I BER PRIMVS. 

fxxe h £rentcs & obftruentes venas. Venarum obftrudioneni —» 
fequitur adhuc trafpirationis retentio^vt habet GaJ.Jib.i i.meth. 

. med. c.^. Retentio autem tranfpirationis idem eft,ac trafpiratio- 
ratiore-" refpirationicorrefpondet,inobftrudis&ftipatispartibus 

fpiratioui J^di : atque adeo calorem natiuu partium ftipataru no ventilari, 
correfpon- f ec } parti m cxtingui, partim a vaporibus fuliginofis retentis fuf- 
focaririnde calor putridus nafcitur.Obftrudione varia fequuntur 
fymptomata: tranfpirationis vitiu fiue Jafio, qua mox fequitur 
fuliginofi vaporis retentio, quod vitium cft fymptoma in reten¬ 
tis; vt fuo dicemus loco, libro videlicet tertio huius operis. Pro¬ 
pter obftrudioncm alimentum no digeritur, aut diftiibuitur per 
venas: vt iam antea di dum cft. Sed hfc de morbis in canit a te, 
& meatu fufticiant. 

Tertia fpecies morbi in formatione eft illa,quse dicitur 
in fuperficie. Natura autem prouida nonnullas corporis partes 
ob infignem earundem vftim James confonnauit: vt fiint fauces, 
articuli,trachea arteria, lingua, quadam ofla&c. Alias vero 
partes cx ad tierfo efformauit afperas., vt ventriculum, & intefti» 
na ,que rugis quibufdam in interna fuperficie ad ingeftorum_> 
retentionem fruuntur . Duplex ergo eft morbus in fuperficie^: 
Vnusin latiitate;alter inafperitate,aut inaqualitate. Morbus 
in afperitate eft difpofitio orta in partibus natura fua lauibus ex 
introduda afperitate.* fauces enim exafpcrata ob humorem e ce¬ 
rebro fluxum, ijfdemq; tenaciter harentem , vel propter excoria- 
tionem in cis ab humore falfo aut acri fadam, alimentorum de¬ 
glutitione impediuntrvoxinde rauca fit,tuflif<q;cxcitatur.Lingua 
fimiliter in ardetiffimis febribus exafpcrata cft, & adeo fcabra,vt 
Morbus impeifedam loquelam faciat. Morbus in leuitatc eft difpofitio 
preter naturam in fuperficie partium ex fua natura afperarum,- 
aut ingqualium,ab adueniente leuitateorta: Gonfimili morbo 
non raro laborat ventriculus,& inteftina, dum prater naturam 
leuigantur: tunc enim alui fluore laborat homo; quia ventricu¬ 
lus rugis,quibus ingcftum alimcntum,tanquam finibus & plicis,- 
compledebatur,pi:iuatus, &in interna fuperficie leuigatus, am¬ 
plius quidpiam comprehendere, aut retinere nequit; & tunc affe- 
du illo,qui Lienteria appellatur, homo laborat. Lienteria autem 
idem eft, ac iitfeftiuorum kuitas,ob quam alui fluor accidit: ali¬ 
menta. 


Morbus 
zn afperi¬ 
tate qua¬ 
tis. 


n.Uuita- 


Lienttria 

quid*. 



DE D I F F E R. M O R B. 

menta enim incoda,inftar excrementi , antequam in chylu con- 
uertantur, per podicem deijciuntur. Sed hic affedus non rede 
lienteria appellatur, quia ob Iceuitatem ventriculi precipue ori¬ 
tur, tefte Galeno. 

Animaduertendum ex Gal. partes naturaliter Icues, immodi¬ 
ce l^uigatas, morbo affici in fuperficie, veluti partes naturaliter' 
rugatas, fi immodice exafperentur. 

Tandem poft didta addit Gal. cit. cap. qu£ fequuntur dc figu¬ 
ra & cauitate: Illud quoq; hoc in loco agnofeere oportet, quod 
fiepius figura particulg obl^fii, aliquem fimul meatum offendit. 

Veluti in nafo aliquando vfu venit, quod ex idu violento refi- 
matus,adeo internum compreflit meatum,vt vel nullo modo,veI 
£gre per ipfum refpiraret. Confiat igitur, quod in huiufmodi af- 
fedibus angiiftiameatus eft morbus: nam primum ipfa fpirandi 
officium impedit: Caufa vero procedens, fimitas nafi, qu£ natu¬ 
ralem ciufdem figuram deprauarit. In genere igitur formatio- 
niscum tantum a natura? modo difcefliim fuerit, vt operatio fct- 
datur,qua?nuperdidafunt,morborum diferimina fient. His 
vifus eft Gal. oftendere morbum in figura non femper effe mor¬ 
bum, nifi quando immediate kdit adiones: Nam, inquit, quan¬ 
do figura vitiata eft, contingit vna cum illa dari morbum in_* 
meatu: id quod in nafo facile confpicitur. Cum enim propter 
violentum idum fimus eft fadus, internum meatu adeo adftrin- 
git, vt per ipfum vel nulla omnino, vel admodhm difficilis fiat 
refpiratio. Ibi enim patet, meatus conftipationem effe morbum, 
qui primo refpirationis fundionem obturbat, & impedit. Cau¬ 
fa autem huius conftipationis eft refima nafi figura, feu fimitas, 
qii£ naturalis figur^ vitium eft. Voluit ergo Galmorbum hunc 
in figura non effe morbum eo modo, quo ordinarie morbus ac¬ 
cipitur .Nam talis communiter dicitur, quod I^dat adiones. In, 
cafu autem iampofito adiones non Ifdit; fed alium morbum^ 
inducit: &quia tunccauff rationem habet, vitium illud in figu- ca uflra- 
ra, morbi, (impliciter loquendo, rationem habere non videtur: tionenu 
nifi dicamus morbum effe morbicaufanu 


M 2 


>De 


/ 


LIBER PRIMVS. 


Quid mer 
hui innu¬ 
mero- 


AI orbus 
in numero 
duplex. 

AI orbus 
in numero 
addito,du 
plex. 

Primum 
eius ge¬ 
nus. 


TtcrigiU. 


Polypus* 


Cannicu¬ 
la in mea¬ 
tu vrma¬ 
no.. 

Secudum 
genus mor 
biin nu¬ 
mero re¬ 
dundan¬ 
te. 


Lumbri¬ 

ci. 

Aleii ce¬ 
res. 


$2 

De morbo in numero. 

H Oc eft fecundum genus morbi partium diflimilarium— 
de quo differte Gal. lib. de differ, morb.c. 8. Morbus 
in numero eft affe&us prater naturam a&iones 1 edens 
propter redundantiam , aut defe&um numeri partium compo¬ 
nentium inftrumcntum .. Eft igitur morbus in numero duplex: 
Vnus in munero addito: alter in numero deficiente . Vtrumque 
hoc genus in diras fpecies dirimitur:& primum quidem genus in 
numero abundanti eft illud, quod eft ex genere eorum, qua fe¬ 
cundum naturam funt,vt fextus digitus,aut feptimus, & o&auus 
fimul: dua manus in eodem brachio &c. Sextus autem digitus, 
eft eiufdcm natura cum reliquis digitis; cum carne, neruis, venis 
crterijs, offibus, & rcliquispartibus, quibus alij digiti fruuntur, 
confiet: eandemq; fortiatur compofitione, ac illi. Sextus autem 
digitus comprehenftonem rerum, qua eft manus a(ftio,Jadit;feu 
podiis difpofitio inde refultans eft qua vere Jadit; Idem dicen¬ 
dum de vngue, fine pterigio in oculo.Eft enim vnguis membra¬ 
na quedam , adnat£ fimilis,qua in eadem tunica adnata fuper- 
crefcens a maiori oculi angulo ad coronam, feu iride ita aliqua- 
do extenditur,vt pupillam cooperiat,& vifum impediat.Germe 
pariter, feu tuberculum,feu polypus,nares aut narem obftruens, 
eft morbus in numero addito , feu potius caufamorbi, obftru- 
(ftlonis fcilicet: Eft tamen fubftantia nafT perftmilis. Caruncula 
etiam in vrethra,feu meatu vrinario,huius eft cenfus,id eft mor¬ 
bus in numero addito,& caufa obftrucftionis. Caruncula etiam 
vera in nafo, a polypo diuerfa,eft etiam numerus additus. 

Secunda fpecies morbi in numero redundante oritur ex addi 
tione alienarum rerum, quibus nihil ftmile in corpore naturali¬ 
ter extat .Et res tales numerum augentes, dicuntur res toto ge¬ 
nere prater naturam a Gal.quia prater difpofitionem prater na¬ 
turam, quam in paite,cuiaduenrunt, efficiunt, in fe funtres om¬ 
nino aliena a natura hominis- Lumbrici in inteftinis,ventriculo y 
aut alijs partibus geniti,funt huius tribus: Afcarides pariter,yer- 
mium minutorum genus: Melicerides, fiue tumores illi toto ge¬ 
nere prater naturam, in quibus materia-quadam melli non abft- 


DE DIFFER. MORB. 93 

milis continetur; Atheromata, feu tumoresin quibus materia.^ Mer<~ 
puiti /imiJis reperitur r Steatomata tumoresin quibus aliquid fe- w % e(i{(h 
uo /imile cocludituriLapis in ve/ica,renibus,vrereribus,aut aJibi; ma. 
Grando,& fuffiifto in oculis: Pus,& eunda qua in abfceffibus re- 
periuntur, vt funt pili, ligna, lapides, iimus, teftp, carbones; vt 
habet Gal .lib. 14.meth.med.cap. 12* Acrocordones pariter; ^ r e ° s cor ~ 
funt enim verruca? pen/iles, feu pendentes , fic dida,quod pen- 
deant ob colli aut pediculi longitudinem» Vitiligo etiam, qn^eft 
affedus quidam in habitu corporis, ortus ex deprauata alimenti 
affimilatione. Duplex autem e/i: vna vitiligo albanuncupatur; 
quia color albicans in cute percipitur, propter prauu humorem, 
quo partes fuheutanea nutriuntur . Vitiligo nigra eft nigricans , 
cutis color, natus ex prauo etiam nigricanteq; nutrimeto. Lepre ^ ex ' 
funt in hoc ordine ,• idem enim /ignificanr apiid Gracos ac fca- 
biem. Vnde Grpcorum hac lepra diftat longe a lepra Arabum, 
qua Elephantiafis communiter dicitur. Calli etiam funt res to¬ 
to genere prater natura, Sc morbum in numero addito efficiunt. 

Qua autem ex didis omnibusadionem primo ludunt,aut im¬ 
pediunt, /icuti vnguis crefcens immodice (Gracispterygion) Sc 
pupillam obtcnebrans,fuffii/io etiam, morbi cenfendi funt. Quf 
autem adiones non Jadunt,caufarcdiiis,quam morbi dicun- , 
tur, vt loquitur Galenus. Vnde polypus, vel carneum germen-* 0 ^ ti5 ‘ 
nares obftruens, caufa dicitur; quia obftrudionem parit: & hac 
immediate adionem l^dit, refpirationem fcilicet. 

Secundum genus morbi in numero dicitur illud,quod ex de- Mtrbus 
fcdti nafeitur: communiterq; morbus in numero deficiente nu- numero 
eupatur: Sc hoc genus in duas diuiditur fpecies . Vna eft , in qua 
pars aliqua integra inftrumenti fublata eft : Altera in qua pars fpecies di~ 
/dummodo partisablata eft.Deftcientiumautempartiu nonnul inditur. 

Ja quidem funditus abolitf funt, nonnulle verdex dimidio pr£- 
cife, ac mutilata,vt loquitur Gal. Ncq; autem obfcuru eft multa 
talia vitia animantibus in ipfo pr0tinus ctero , primaq; fui con¬ 
formatione folere contingerc;Nam mutilatos multos nafeivide- 
mus.Iam vero in lucem editis atq; perfedis animantibus, oftu-j» 
quidem fapiiis tota eximuntur e digitis, Sc artubus, Sc capite, & 
coftis. Nono unquam vero & digitus aufertur,, & pes, Sc extre¬ 
ma manus, Sc tibia, Sc cubitus. Extrahuntur etiam vena varico* 

fa ;& 






94 LIBER PRIMVS. 

glandulf indurate, & dentes exefi. Aufertur pariter & gur¬ 
gulio, & omentum, & preputium, & aliqua verendorum parti¬ 
cula: nonnunquam & penis integer, quemadmodum & teftcs. 
Quidam enimcouuIfione,feu diftentione neruorum,feu fpafmo 
laborans ( vt notauit Galenus) lingua? partem anteriorem mor¬ 
dicus abfeidit: qui demum ex fpafmo fanitati reftitutus, minus 
facile fermonem potuit explicare. Huius generis funt ea omnia, 
qua’ mutilationes appellantur, labiorum,narium, aurium:& que- 
cnmq; partes carnulenta, vel vi auulfe, vel putrefab£,ex toto re- 
febe funt. Nam in his calamitatibus omnibus numerus partium 
naturalis non impletur, flue vna, flue du£, fiue plures partes de-* 
fecerint,fiue integram palle abolitionem,liue partim fublat£ fue¬ 
rint. Non eft difficilepropolita exempla duabus propolitis a no¬ 
bis fpeciebus adaptare: nam pars nafi, aut digiti, aut portio ve- 
ii£, aut mufculi, aut offis, aut ncrui adempta, morbum in nu¬ 
mero deficiente parit, non abfolute,fed exparte,- quia tota pars 
ablata non eft. Similiter olfa digiti ablata, refpebu digiti,funt 
partes,etli tota eximantur: Et digitus integre abfciftlis eft pars 
pedis, aut manus abfeiffa * licet in fe conftderatus Iit inftrumen- 
tum. Pes autem ablatu$,licet in fe inftrumentum lit, magni ta¬ 
men pedis pars eft. Pars vero integre ablata manifefte morbum 
parit in numero deliciente. 

Quacunque, inquit Gal. ex his, aut conlimilibus vitijs opera¬ 
tionem impediunt, fimili ratione (ac morbus in numero addito) 
inter morbos locabuntur: Qucecunq; vero aliquam aliam par¬ 
tem operationis effebricem refrigerant, aut parce alimentum di- 
ftribuunt, funt morborum caufa?. Quccdam vero vtramqi ratio¬ 
nem complebuntur, & morbi, & caufe. Vult enim Gal. qua- 
rundam partium ablatione morbum generare: quarundam vero 
ablationem elfe causa morbi: & quarundam ablatione, morbum 
ftmul, & morbi caufam elTe. Affebus autem habens rationem 
morbi, fimul & caufa? morbificae,emergit ex gurgulionis amiffio- 
vis^abU- nc ‘ ^ am S ur g ll ^° radicitus exfebus vocem J^dit: & fic morbus 
tio morln rcbe dicitur jciim reliba difpofitio poft eius ablationem,vocem, 
Fjocrm. qua? vera abio eft, lf dat. Quatenus autem talis difpolitio ex a- 
milfo gurgulione orta, aeris ambientis fine mora & pr^paratio- 
ne ingrellum ad pulmones permittit, caufa dicitur refrigeratio- 





D E D I F F E R . M O K B. 95 
nis pulmonum & pedoris. Nam ante gurgulionis integram—* 
ablationem, aer attradus aliquandiu in ore detinebatur,& tepi¬ 
dior fic fadus pulmones fubinde fua frigiditate non infeftabat: 
ficuti nec vniuerfam thoracis cauitatem , aut immediate ipfum 
cor, caloris natiui fontem. Confimilis intemperies frigida ven¬ 
triculo accidit ob omenti defedum , vt monet Gal. lib 4. de vfu 
part. c.p. vbihiftorram gladiatoris enarrans, dicit hunc omento 
carentem,frigidum deinceps habuifte ventriculum, qui ideo per¬ 
petuo fomento, lana, aut altera re congruente, fade, indigebat. 
Deniqj alimenti defedus eft morbi caufa : qui defedus aliquan¬ 
do nafeitur ex vena? alicuius ablatione.Nam, abfeifsa vena, par- 
tesad quas per eandem venam (anguis deferebatur, non bene 
nutriuntur: imo aliquando nullo modo reficiuntur, fi prarcipuas 
vena?, quf ad tales partes protendebantur, abfeiffa? fuerint. Si 
veio quintus digitus manui adimatur, inde morbus nafcetur fo- 
lam adionem manus, ccmprehenfionem fei licet, lardens. 

Vt ha?c dodrina clarior euadat,notanda fiunt qua decet Gal. 
eit. c. 9. lib. de differ, morb. ait enim fe docuiffc lib. de facult. 
pat. & lib. de vfu part. nonnullas animalispartes vtilem opera- 
f ion em toti animali conferre: & ha quidem funt partes illa?,qu£ 
principes dicuntur: nam ha rem aliquam toti corpori vtilem tri¬ 
buunt. Sunt tamen alie qaada partes, qua nihil agunt fed vfum 
aliquem agentibus partibus afferunt: ha autem partes quf vfum 
probent, funt partes alicuius inffriimenci,qua quidem adionem 
inftrumentinon edunt, fed vfum quendam parti pracipue, qua 
adionem edit, probent . Verum fi h uiufmodi partes inftrinnc- 
ti in (e confiderentur,prout fimilares iunt,renera adiones edunt 
vt habet Gal. lib. 2. meth. c.6. Nam cum nutriantur,vim habent 
codricem,retentricem, attradricem , & expultricem» Sub hac 
tamen confiderationead inftrtimenti adionem nullo modo co- 
Ciirrunt, fed quatenus vfum fojummodo pr^bcnt.Huius reiexe- 
pium habemus in oculo vifionis inftrumeto,in quo prccipuus vi 
fionis author eft humor cryftallinus, reliqua? autem oculi partes 
huic humori vftim probent, vt in eo vifio debite fiat. Ille ergo 
eft prccipuus vifionis authoig primaq, caufa; relique vero partes 
Mlu premuniunt,&: fulciunt: Vnde cfiin omnes gcuIi partes requi- 
fit£ fint ad vifionem edendam,humor cryftallinus tanquam pri- 


Gurgulio¬ 
nis abla¬ 
tio eft cati 
fa morbi , 


Omenti 

ablatio. 


Partes 

principes 

qu&. 


Partes ; 
vjuales 'ut 
firumeti •> 
niji quate 
nus Jimi- 
lares funt, 
attior.es 
no edunt*- 










Quid in~ 
ffrumr:*. 


Partis pra 
cipva tn- 
ffrumeti 
dn<£ condi 
tiones . 


ytffcctus 
morbus* 
& affectus 
catifa. 


Ophtal- 


nsta. 


96 LIBER PRIMVS. 

ma prccipuaq; caufa* reliqua? oculi partes tanquam vfum preb 5 - 
te.s 3 totus oculus vifionem edere dicitur: quia cryftallinus * fine 
aliarum oculi partium adminiculo* vifionem non ederet. Inftru- 
mentumautem eft animalis pars*qua? perfe&am edere a (ftionem 
poteft*veluti oculus vifione * crura itionem*& lingua loquelam* 
vt loquitur Gal. lib. 1. meth. cap. 6 . 

Sciendu infuper duodfe peculiaria parti pracipu^inftrumt- 
ti, que edit asionem: Primum eft*vt nullam in corpore confinii- 
leni habeat partem* vt habet Galen. lib. 4. de vfu part. c. 12. Sc 
lib. 6, de decretis Hipp. & Platon, c. 8. Secundum * vt illa pars 
prccipua inftrumenti proprium & adf quatuin temperamentum 
adactionem inftrumenti accommodatum habeat: vt docet Gal. 
lib. 1. meth. c. 6 . & lib. cit. 6. de decretis. His politis 

Dicit Galenus * quod affectus * qui veram inftrumenti atftio- 
nem Lvdunt* morbi funt: at vero affe&us * qui vfum aliquem^ 
iubtrahunttolluntue * non morbi * fed morborum caufe eenfen- 
rur. Hanc doCtrinam fuse expofuir Gal. lib. de differ, morb. c. 
6.vbi exemplo rem perluftrat. Si autem humor cryftallinus mor¬ 
bo afficiatur* vifio neccflarib luditur:Si vero reliquf oculi partes 
vehementer fgrotauerint*a<ftionem*vifionem icilicet*impediunt: 
Idq; dupliciter* vel prout diCfi affeCtus funt cauf£*vel prout veri 
morbi. Inflammatio v.g. tunic^ adnate * ophtalmia communiter 
Gr^cis di( 5 ta * fi vifionem impediat * quatenus noxam infert hu¬ 
mori cryftallino * cauf^ prascipu? vifionis * caufa morbi qui ledit 
vifionem * non autem morbus vifionem indens dicetur; quia ea¬ 
dem inflammatio per fe vifionem non krdit * nifi mediate* mor¬ 
bum nimirum in humore cryftallino introduccndo*qui morbus* 
fiue fuerit nuda intemperies * fiue intemperies cum affluxu hu- 
moris*eft qui immediate vifionem l^dit.Morbi tamen aliqui alia 
rum partium a criftallino poffuntreuera vifionem ludere* etiamfi 
tunc cryftallinus illaefus fuerit: Vnguis v.g. ad coronam vfque^ 
extendi peteft * &tunc non folum adnata? tunica?* verum etiam 
corne£ morbus eritj vifionemque*eam impediendo* la?det, nullu 
interea humori cryftallino damnum inferens. Suffufio pariter 
prope pupilla*& remote a cryftallino fit, vifionemq, laedit. Vnde 
quiuis morbus*fiue paitis vfualis inftrumenti* fiue partis praeci¬ 
pua?* qui asionem per fe laedit* vere morbus dicetur. 

In 


/ 


DE DIFFER. MORE," 97 

In corpore noflro nonnulla? extant partes, qua? duplicem-^ 
adionem, imo plures,& alio? qua’duplicem vfum habcnt.Quarc 
%>eha? in vnica otfcnfione duplice fubibunt,vel caufa^vd mor¬ 
bi rationem. Cor v.g. vim habet generandi fpiritum vitalem, & 
vim dimouendi feipfum, Sc arterias . Lcfo ergo corde ha’ duar 
adtionesladentur: & fic morbus , quo cor afficitur, duplicem^*» 
morbi rationem habebit j cum duplicem ledat asionem. Idem 
de ventriculo dicendum, prout etiam eft inflrumentum: Nam_^ 
quatenus tale, vim habet attrahedi ex oefophago, & ore alimen- 
tu: alia habet vim retinendi alimenta iam attrada: habet infuper 
illam actionem, qua? alteratio , & concodio alimentorum inge- 
ftorum dicitur; ac tandem vim expellendi idem alimentum , & 
excrementa ad inteftinajn Phyfiologia diximus ipfum attrahere 
mediantibus redis fibris* retinere mediantibus obiiquis 5 conco¬ 
quere vi peculiaris temperamenti, figure,ac reliquarum eius dif- 
pofitionumjexpeliere vi tranfuerfarum fibrarum. Quoties ergo 
morbo aliquo ventriculi corpus afficitur,nccdfaridhe omnes ac¬ 
tiones l£dentur*& talis morbus quadruplicis morbi ratione fubi- 
bit.Quod de corde,& ventriculo didum cft,ide de reliquis parti¬ 
bus inftrumentarijs dicendu. Partes pariter,qua’ duplicepr^bent 
vfum,dum afficiuntur,caufam continent morbifica duplicis cau¬ 
le ratione habentem.Trachea v.g. arteria vfum probet partibus, 
que loquelam edunt, partibufq; infuper refpiratione efficietibus. 
Vnde hac affeda,aut excisa'(nam de morbis in numero deficicti- 
bus hic agimus) vna aderit caufa duplicis caufi^ rationem obies. 
Idem dicendum de dentibus inciforijs amiffis, qui vfumprebent 
partibus que loquelam edunt, & concodioni ventriculi. His er¬ 
go exemptis, vox & codio luduntur. 

Diximus adhuc cum Gal. dari partes aliquas, que adioncin 
edunt, Sc vfum ali;s partibus pra?bent: quibus abfeiffis refultat 
affedus adionem ludens, Sc inftar cauf£ morbum in alijs parti¬ 
bus producens,quia his vfum pr^bebat. Exempli gratia de gur¬ 
gulione loquuti fumus,qui eradicatus liue ablatus,quia vna cum 
alijs vocem edebat, morbum poft fe relinquit: quatenus aerem 
inlpiratum pr^parabat, calefaciebatq* ante cius ad pulmones in- 
grelfum, tunc caufa intemperiei frigida? pulmonu ccnfetur: Nam 
non amplius aeris frigidi lngreffum impedit,ciim dcficiat,& non 

N am- 


V arte i 
quadam 
pleres e- 

dunt aUit 
nes. 


Quadrti* 
plexven- 
triculi dc 
tio . 


Aiorhui 
unus ven¬ 
triculi 
quatuor 
aRionn" 
l adit; imi 
ipfam de - 
ntum nu¬ 
tritiorum• 



9 & LIBER PRIMVS- 

Pktifis.. amplius aci/it. Talis autem aflre&us multis Phtificis accidit pro¬ 
pter aeris , falfiue humoris e cerebro in tracheam arteriam afli- 
duam fluxionem . Nam humor htiiufmodi continuo fluens gur¬ 
gulionem corrodit,confumitqi no raro: inde vocis defedais mul- 
toties contingit.. 

Quoniam aliqui dicere contenderent morbum in numero de¬ 
ficiente, in parte ablata confifterc , non vero in remanente; Ga- 
ien. c.8. cit.lib. de different.morb. docet morbum illum in parte 
remanente contineri, exemplo gurgulionis , & amiflorum den¬ 
tium. Gurgulio autem fcu columella, fcu vua (vuam vocat GaL 
cit. cap. ctfi tunc ratione morbi euiufdam ad vua? fimilitudinem 
introducti, ita dicatur , ficuti columella propter alium affeClum: 
quando nimirum aqualiter inftar columnae inflatur ) gargareon 
Gr^cis nuncupatur: Eftq,- caro fungofa oblongaq; ,e palato iux- 
ta narium meatum in os propendens ; &fuperiori quidem parte 
iuxta radicem latior, inferiori vero in modum pyramidis acuta, 
& multo fubtilior » Hinc liquet gurgulionem efTc partem quan- 
dam lati fpatij oris; quod fpatiurn palatum communiter appella¬ 
tur.. Vnde excifo gurgulione aliquid palato deficit. Ergo exci- 
fa columella morbus in palato extat, & non in parte dccifa, fed 
mutilata. Nam morbus eft id quod laedit aCfiones. Sed adio 
( vox nimirum) tunc in palato laeditur. Ergo in palato tunc (ab- 
fciflfanimirum columella) efl morbus.. Palatum autem,defi¬ 
ciente gurgulione , efl pars mutilata, & viuens: Quare ini_* 
hac,& non in parte abfciffo , & iam demortua, morbus confidit. 
Similiter & refpiratio Lrd ; tur ab intemperie frigida pulmonum 
caufata, ob defe&umgurgulionis in palato, proinde mutilato . 
Simile dicendum de dentibus qui decidunt i nam tunc voxkda 
in ore, non in amiflis dentibus, vt cuiuis conflat, percipitur. Si 
autem molaris dens, qui ad mandendiinunus idoneus efl, defi- 
Inciforij cit>mandeadi adio ncceflaridladitur. Si inciforij dentes defi- 
dentes. ci;int,mandedi,fimul & loquendi munus.offenditurmam ad has 
ambas aCtiones,.diuidentes illi dentes conducunt. Idem dicen¬ 
dum de lingua, totaliter, aut fecundum partem abfcifsa j ficuti. 
de reliquis omnibus vniuerficorporis deficientibus partibus.. 

Occurit prarterea Gal. alteri dubio,quod alicui difficultatem 
pareret,, circa ea. quee d:<fk funtNam morbi in numero defi- 

cien- 


V Ud. 

Columel¬ 

la» 

Gargareo* 
[eugurgu- 

lio quid», 


Dubio oc¬ 
curritur» 



DE DIFFER. MORB. 99 
ciente videntur contineri M> morbo in quantitate diminuta: de¬ 
ficiente enim parte alicuius inftrumenti, videtur eiufdem inftru- 

menti quantitas diminui. Galenushoc dubium fic diluit: lii_^ 

lingua, omento, obfcgnis partibus, arteria, vena, neruo, cute, C ir 1 ' u 
adipe, membrana, carne, vua, venis varicofis, ex parte amputa-. 
tis,aut abfeiflis, fiait in ipfis inflrumentis ex parte etia mutilatis, 
reperitur aliqua magnitudinis diminutio: Sed propterca totum 
animal diminutum non adeo cenfetur, vt mutilatum efle dica¬ 
tur : id eft, quamuis a parte inftrumentaria aliquid tunc abftra- 
dium fuerit, quod illam antea augebat; talis dcfcdhis propter fui 
exiguitatem non meretur nomen morbi in quantitate diminuta; 
quia totum animal tunc mutilatum, aut notabiliter diminutum 
non dicitur: fed infhumcntum tantiim illud, a quo deciditur ali¬ 
qua pars fimilaris totaliter, aut fecundum aliquam fui portio¬ 
nem , diminutum dicetur: /icuti quando ab eodem inftrumen- 
to, lingua v.g. aliqua cius portio demitur. Tunc enim aliquis 
numerus partium componentium inftrumentum erit ablatus, in¬ 
quit Galenus. Redlius ergo profati affedhis morbi in numero 
deficiente, quam in quantitate diminuta appellandi funt. Si ta¬ 
men inflrumentum aliquod magna exparte dcficiat, vtcrus,bra- 
ehium,manus ,& fimilia ,tunc morbus aderit in magnitudine, 
fimul & numero: in numeros quia partes conftituentes inftrume- 
tum deficiunt, quales funt limilares, in magnitudine; quiain- 
{frumenti debita moles deficit, ob quam animal merito mutila¬ 
tum dicitur, cum defecius ille,fenfibilis, & magnus fit. Tantis 
cft horum morborum in numero, & quantitate deficientibus co¬ 
gnatio, vt in eodem praedicamento collocari poflint, vt Galen. 
refert. Non enim vult morbum in numero deficiente,& in quan¬ 
titate diminuta,poni abfolute in praedicamento quantitatis; cum 
omnes morbi participatione vnius generis, vnum fint, & in prae¬ 
dicamento Qualitatis collocatum. Sed dicit tantum diclos mor¬ 
bos ratione molis deficientis, & numeri, poffe in praedicamento 
Quantitatis collocari. 

Hinc liquet Argenterium fatis infeliciter afierere, membrum 
diminutum non effe morbum in numero diminuto, fed in dimi- < . 
nuta quantitate; quia, inquit lib. de morbi generibus cap. 9. 
nulla tunc pars fimilaris integre deficit, fed ex parte tantum^. ucllitur . 

N z Pa- 




'Jlforbui 
in magni- 
iudine du 
glex» 


jitrophi a 
eft morbus 
in quanti¬ 
tate dimt 
nuta» 


Smyrn&i 

magn/Lj 

moles . 


ioo LIBER P R I M V S. 

Parum, inquam, re< 5 lehfc protulitjquia Gal. morbum in nume¬ 
ro deficienteduplicem pofuit: Vnum qui refultat exparte inte¬ 
gre ablara: Alterum,qui ex ablata particula partis: Et fic duplex 
emergit morbus ex inftrumenti mutilatione: vel vnicus morbus 
duplicis morbi rationem habens. P raeterea , vt defe&us partis 
magnitudinis inftrumenti morbum in magnitudine diminuta^ 
conftituit j jfic defe&us partis numeri morbum in numero defi¬ 
ciente: Sed defeftus partis aut portionis inftrumenti morbum__i» 
efficit in quantitate diminuta: Ergo defe< 5 lus portionis numeri 
morbum efficit in numero deficiente* Par enim eft vtrobique 
ratio. 

De Morbo in Magnitudine. 

M Orbus in magnitudine dicitur affe&us praeter naturam, 
asiones primo ledens, qui ex vitio quantitatis emer¬ 
git. Duplex eft: Vnus qui ex quatitate adaucfta reful¬ 
tat : Alter ex diminuta. Morbi in quantitate adaucfta pueris, vt- 
potecrefcentibus, & ratione calidi innati vegetioribus, frequen¬ 
tius, quam adultis accidunt: Sed his quam pueris morbi in qua¬ 
titote diminuta j vtconftat ex ijs qui frequenter atrophia labo¬ 
rant. Atrophia autem, id eft alimenti defecftu (Phtifin, ideft ta¬ 
bem nonnulli nuncupant) totum corpus, aut aliquod membrum 
non raro laborat, vt quotidiana nos docet experientia in multis, 
quorum corpora, aut membra aliqua ita marcefcunt, vt omni 
carne exuta videantur. Et hoc eft exemplum morbi in quantita¬ 
te diminura,&in corpore toto,& in parte. Addere poffumuslin¬ 
guam fuiffc alicui ita diminutam, vt non potuiffet pra? exiguita¬ 
te ad omnes oris panes extendi.. 

Varia morbi in magnitudine adamfM exempla proponit GaJ. 
lib. de differ, morb. c. 9. Nicomacho autem Smyrneo, inquir, 
ad tatam molem corpus increuit,vt. loco moueri non poffet: Sed 
hunc aiunt ab .dsfculapio curatum. Nos autem vidimus, inquit, 
cui ufdam linguam fupra modum abfq*vllo doloris fenfu excre- 
uiffe, fubftantia eiu fdem lingua? nullatenus vitiata. Nam n ullo 
afficiebatur dolore prgrer naturam: non oedemate j quia nullus 
adfuit tumor albicas, aut mellis,in quo digitorumimprefforum 

velli- 



DE DIFFER. MORB. 2o i 
veftigia remanebant: Non afficiebatur fcirrho j quia non aderat 
durities, aut infenfibilitas, aut Jiuiditas: Nec afficiebatur phleg¬ 
mone; quia nulJo torquebatur dolore , nullaque adfuit reniten- 
tia. Fuit ergo lingua folummcdo adaufta ratione veranutritio- 
nis copioff, & non aliter, fient creuit Smyrna:us, & crefcunt in 
dies ratione ocij,& alimenti boni fucci, muliercula multa?, mul- 
tiq; ex Epicuri grege luxui,& delicatul^ vitf addi&i.Partes vice- 
rara?, dum mundantur, augentur propter carnem fuperflueere- 
fccntem. Priapifinus fimiliter, feuinflatio & inuoluntaria tenfio prUpif 
membri virilis, eft morbus in magnitudine adau&a iflius par- *»«*• 
tis.Struma? etia, feu fcrophula? funt ex hoc genere, ficuti tefriculi 
au<fli,& mamma?, feu vbera impense au&a,vt a&ioni incommo¬ 
dent . Et ex eodem etiam funt genere angulorum in oculis im¬ 
moderationes , feu immodicumaugmentum, ex quo refultat af- 
fedus ille, qui Enchantis appellatur.Ex diminutione eorundem Enchan- 
angulorum nafeitur quidam affe&us, qui rha?as dicitur* w. 

Tumores praeter naturam in hoc genere morbi in maenitudi- 

* C w * / UYi%OY€S 

ne adaudta collocantur,tametfj in ijs fit aliquid in numero addi- ^ r&t f r na 
to, materia fcilicet purulenta, fi ad fuppuratione, aut abfceflum, tura funt 
aut mortificationem partis terminentur . Ad pleniorem huius morbt . in ' 
do&rina? intelligentianotanda eft Galeni do&rina, cit. c. 9. lib* 
de diffcr.morb. in quo inquit,hoc effe diferiminis inter morbum autta* 
in magnitudine, & morbu in numeros quod in magnitudine no 
mutetur naturalis figura, in morbo aute numeri fic. Haec veritas 
rnanifefta euadit in exemplis iam allatis a Galeno. Nicomachus 
autem Smyrn^us in tanta molem crefcens, corporis humani figu¬ 
ram non amifit.Lingua fimiliterimmoderateaud:a,autdiminuta 
moibo laborat in magnitudine adau&a,aut diminut:i,figuram_> 
tamen non mutat,ficuti nec virile membrum in priapifmo.At ve¬ 
ro vhi adefl: morbus in numero, figura neceffario vitiatur* Quare 
ab inuice manifefte diftinguuntur morbus in quantitate, & mor¬ 
bus in numero:& rcdle quidc: na morbus in numero fundatur in 
quantitate difcreta,-morbus in magnitudine in quatitate cotinua* 

Sed hoc diferimen a Gal. pofitum inter di&os morbos,debet 
intelligi de morbo in magnitudine tantum ; qui reuerfi feorfim & 
morbo in numero reperiri potefL Verum quoniam plerumque 
morbus in quantitate anne&itnr morbo in numero , vt fuperiiis 

agen- 





Luxatio. 


F.piploce- 

ie. 

Eni croce, 
le. 

Morbus 
in connc m 

MU 


102 LIBER PRIMVS. 

agentes de morbo in numero cum Gal. docuimus, quidam mor¬ 
bi in quantitate, morbo in numero annexi, figuram partis muta¬ 
tam h.ibent annexam: v.g. vbi adeft fextus digitus in manu,mor- 
bus adeft in numero addito,(imui & quantitate adauda,vna cum 
naturali manus figura vitiata: deficiente quinto digito adeft 
morbus in numero deficiente, quantitate diminuta , & flgiiri__j 
fimuL Tumores omnes prxter naturam funt morbi in quantita¬ 
te adauda, in quibustamen partis figura vitiatur: fed adeft tunc 
morbus in numero addito: imo ipfa carnis excrefcentia, quse in 
vlceribus non raro contingit,& quam,tanquam exemplum mor¬ 
bi in magnitudinc adauda,affert ipfc Gal. figuram partis vitiat. 
Quando ergo Gal. dixit morbum in magnitudine non habere^ 
comitem figuram vitiatam, intciligendus eft,pctiflimiim de qua- 
titate ad a uda ratione nutrimenti, & diminuta ratione atrophia?,- 
Sed Priapifmum excipe, qui a flatibus, aut ab arteriarum dilata¬ 
tione dependet: de quo Gal. lib.6. dcloc.afted.cap.vltimo: Li¬ 
cet autem tunc non nutriatur immodice virile membrum, natu¬ 
ralem tamen non amittit figuram. 

De Morbo in Compofitionc, 

H Oc eft quartum, & vltimum genus morbi partium diffi- 
miiarium: Et duplex eft : Primum genus dicitur in II- 
tirfeu pofltu:Secundu genus conftituit morbum in con- 
fenfu, feu connexu. Morbus infitu nafeitur, quando inftrutnen- 
ti pars aliqua naturalem fedem mutat: vt fit in oflium luxatione, 
& commotione: In hac enim fedem fuam omnino articuli non 
mutant, fed modice tantum: in luxatione vero offa fuam fedem, 
vel integre, vel ex parte mutant. Omentum in ferctum cadens 
fedem fimiliter mutat ,& tumorem infuper in fercto generati 
quem Epiplocelem vocant. Inteftinum pariter ileon in ferotum 
defeendens propriam mutat fedem ,& affectum generat, qui En¬ 
terocele nuncupatur: tunc peritoneum rumpitur,& nafeitur alius 
morbus, in folutione continui didus, de quo mox. 

Morbus in confenfu flue connexione fit,quotiesaliquod vin¬ 
culum, feu ligamentum, quod partes nedit, vitiatum eft. Hoc 
vitium in ligamento tripliciter accidit: aut quando ligamentum 

indu- 




DE DIFFER. ,M O R B, 103 
induratum eft, aut quando e contra nimis laxum ; aut quando Ligamen 
omnino ruptum eft,& decifum. Ligamentum vero quod fub Jin- tripliciter 
gua eft, quando a natiuitate eft tcnfum, aut etiam poft natiuita- accidit . 
tem induratur & tenditur ob cicatricem ex vicere relidam,impe- 
dit quo minus lingua verfus cmnes oris partes dimoueturad vo 
cis prolationem, & manducationem,- qua? dua? adiones tunc ta- 
duntur.Ob pudendi pariter vinculum (quod fub balano eft) ten- 

fum > aut induratum , & confequenter breuius fadum, virile_3 

membru curuum efficitur : propter quam curuitatem,meatus per 
quem femen eiaculatur, contortus redditur: Ideoq; nonpoteft, 
qui ita affedus eft,tempore coitus femen direde in mulieris vte- 
rum 'traijcerc, nec per confequens generare: Vndeftc affedi,Spa- spadones. 
dones Latinis, & Grarcis nominantur. Ad bane /pedemmorbi 
in coalitu attinet labiorum oris, aut vtcri connexio pra?ter natu¬ 
ram fada,propter praecedentia quadam vkera. Ob quasdam pa¬ 
riter vJccra,palpebrae, digiti,fedes feu anus/aepe coalefcunt; eo- 
tra quam fit, dum olfiunt aliai umque partium vincula prorsus 
difmmpuurur* 

SECTIO III. 

De Adorbo Communi. 

T A denus cum Galeno dno prima morbi genera, eaque 

1 ~” 1 propria partibus fimilaribus , ac diffimilaribus, fuse 
JL M faris expofuimus.. Diximus enim intemperiem efte^i? 
morbum proprium parti fimilari,cuius /implices, compofitafque 
fpccies fufficienter entimerauimus. Morbum proprium parti dif- - 
fimilariyqui in vniuerfummala conformatio,aut morbus in ma¬ 
la conformatione commode dici poteft, in quatuor adbiicgene- 
ra fubalternata, malam conformationem, vitium in numero,vi- 
ciurn in magnitudine, & vitium in fitu, d i ui fimus, fi mu lq> .expo¬ 
fuimus . Nunc denuo tertiu genus morbi,nulli parti proprium, 
fed tadilfijmilaribus,quam fiinilaribus commune, cxplicadum: 
vt fic complete omnia moiborum genera innetefeant.. 

Galenus lib. 9*meth. cap. vlt. ait, fe fuilfe primum, qui bunc 
morbum communem, folutioncm continui appellaiut. Et lib» 







I0 4 LIBER PRIMVS. 

Morbus j ^ # m eth. c. i. repetit , ie dedifte huic morbo nomen folutionis 
M.tJok- continui. Capite 88. Art. med. hanc folutionem continui,com- 
umd ap- munem morbum vocat: Reliquum igitur,inquit, adime id mor- 
pe liatur, g eniis eft, quod & fimilaribus, & inftrumentarijs partibus c 5 - 

mune exiftit, folutio fcilicet continuitatis, Et alibi: Nos genus 
id lucidioris do&rina caufa vnitatisfolutionem appellauimus: 
nec refert,!! continuitatis folutionem voces. Lib.de differ.morb. 
c. i r. continuitatis fimiliter folutionem appellat morbum com- 
A r orbus munem. Morbus communis , vtconftat , dicitur ; quia partibus 
comunis fimilaribus, & diftimilaribus couenit: non quidem quod femper 
cur ideo vtrifque frnnil , fed quod nunc vni pa rti , iam vtrifq; fimul con- 
ueniat. Quoties arteria, aut ligamentum diucllitur, morbus vt- 
rifq; communis nafeitur . Adeft tunc inftrumcnti morbus > quia 
ligamentum, aut arteria omnino ( idem de reliquis inftrumcnti 
partibus dicendum) lacerantur.Et fic morbus hic inftrnmento,fi- 
mul ac fimilari parti conuenit. Diuulfio eiufdem ligamenti, aut 
arteria? fecundum partem, dicitur morbus paitis fimi laris; In—* 
p: a?fata ergo ligamenti alicuius, aut arteria, aut alterius partis 
inftrumcnti integra diuuJiione duplex inuenitur morbus, partis 
diftimilaris vnus; alter fimiJaris. Datur folutio continui in parte 
iimilari tantum, quoties non integre, fed fecundum aliquam fui 
partem fccatur : vt fi media pars vena fecaretur, quod ftrpefit , 
dura iuftu Medici vena agris fcinditur , non tctaliter^faltcm_* 
maiores vena) fed fecundum vnum tantum latus. Tum a. folu¬ 
tio continui eft morbus per fc paitis fimilaris, vt docet Gal. cap. 

11 . lib. de differ, morbor. & lib. 2. methodi c. 6. Eft autem per 
accidens morbus partis diftimilaris; in quantum fcilicet vena eft 
cx numero partium componentium infti umentum. 
r<iri& fi- Libro de differ morb. c. 11. varia nomina folutionis conti- 

‘ '■ tl0n ‘ s co nui pro varietate partium proponit Gal.Solutio continui in cfte, 

. quod in fua natura durum eftxata>/u<r Grace, Latine fiadhira 

Frattuva. dicitur, qua quidem rebus duris conucnit>eb quod in partes ma¬ 
gnas multafq, rumpantur; vt docet Arift. lib. 4. Meteoitcap. 9, 
Solutiocontinui in paite carnofa feu carne, communiter vicus 
rr / nominatur, Gracis e a*gc . Ideo addit Gal en. particulam (com¬ 
muniter) i quia folutio continui in parte carnea, proprieloquen- 
V vinus. do, eft vulnus, Gracis quod tamen,quia no diu tale re¬ 

manet. 




DE DIFFER. MORB. 105 
manet 3 fed ftatim in vJcus definit, fub vicere vulgo continetur 
atq; comprehenditur: prout indicauit Gal. voce ilia , communi¬ 
ter: Vnde apud Hippocratem & Galenum vlcus,& vulnus velu¬ 
ti confunduntur communiter.Solutio continui in carnofis parti¬ 
bus fine vulneratione fa<3a, quando videlicet fibr£ diuelluntur, 
aut diuiduntur a violenta aliqua attritione 3 collifioneue, aut re¬ 
pentina &confertim fa&a tenfione, pvyua. Grxcis , Latinis ru- 
ptio vocatur. Diuifio partium neruofarum fine vulnere fa<5hi,co- 
uulfio communiter, Graecis tf>®a<r/uoe, nuncupatur: fibra:autem ComuljU 
tum in fuscum in ncruofis partibus, fa:pe ita rumpuntur a violc- ■ 

to i<5hi,aut nimia tenfione.Auulfioncs a. Grocis a&oaTruo paia, J 
funt propria pathemata inftrumentalium partiu. Ha&enus eum 
Gal.de (implicium morborum cu&is difrerentijs,fiue generibus, 

& fpeciebus, egimus. Sequenti Senione de compofitis ex profa¬ 
tis fimplicibiis paucis dicendum. 


? t } r• ’ f ,r > r ' 


SECTIO IV. 


De Morbis compofitis , tamfimilartum, cptknu 
difstmtlarium partium. 


De compofitisJimilarium, 

-dvmi mmni. tribuni :- 3 >?fiiqom 4*0-i • f *\ jpiter/ i . 

Rima fedione profentis capitis morbos fimplices ac pro- 
I ^ prips partis fimilaris exponentes, compofitos etiam pro- 
prios propofuimus.Diximus autem fimplices partis fimi¬ 
laris morbos efie tantum numero quatuor: inteperiem nimirum 
calidam: intemperie frigidam: intemperie humida 3 & intemperie 
ficca. Sic aute.ordine copofitionis vfus Gal.poftquam fimplices 
fpccies morbi partis fimilaris expofuit, copofitas ex pr^fatis 3 pari 
numero quaternario proponit:quia 3 vt in noftra diximus Phyfio- 
logia, quatuor funt poflibiles cobinationes primarii qualitatum* 
Prima calidi & ficci: Secunda calidi & humidi: Tertia frigidi & 
humidi: Quarta frigidi & ficci. Quatuor ergo fimiles intempe¬ 
ries compofito frequentiilime hominum corporibus accidere co- 
pertum habemus, vti fetf. 1 . diximus. Erunt ergo quatuor mor- 

O bi 



10 6 LIBER P R I M V S. A 

bi corrpofiti partis fimi laris in qualitate nuda. Si denique fluet 
ad partes fimilares aliquis humor fupcrfluus,alia? dabuntur qua- 
tuor coniugationes, cum quatuor dentur humores, quorum qui¬ 
libet duas habet primas qualitates predominantes. Ex bile ergo 
fluxa, aut congefta in parte, nafcetur intemperies calida & ficca: 
ex fanguinc, calida & humida, in principio faltem : ex pituita. 
Morbi frigida & humida: ex meIancholia,ficca frigidaque. In rigorem 
* ro JFy cc ~ quidem, partes fimilares non nifi quatuor compofitis effentiali- 
tiwm tfiwi bus intempericbusafficiutur : fedqtiia ha- e^dem intemperies fi- 
UriTi fum ne humoribus efle poffunt, alias cum humoribus, quatuor enu- 
tMtttumj cerantur intemperies compofita? flne affluxu humoris, & aliae 
<2 totum. cum a £j nxU j q tl j a a fc> humore fluxo caufanturflllf autem fine 
humorum affluxu efle poffiint. Vcrum,yt dixi, odo intemperies 
paflim admittuntur: quatuor fimpliccs;; totidemque compofita: 
vt reflatur Gal. vbique, quoties de intemperiebus {impliciter lo¬ 
quitur. Vnde Lh. p. meth. med. cap. vlt. ait: Quare cum odo in- 
temperamenta fint, odo etiam trunt nhorborum, quibus fimpli- 
cia corpora funt cbpoxia, particulares indicationes„ Alijs irL_* 
locis eodem in fenfu loquitur: Nam de intemperie cum affluxu 
humoris raro, nifi fada mentione tumorum preter naturam,ver- 
ba facit. 

Quoniam folutio continuiefl morbus communis partibus fi- 
milaribus,& diffimilaribus, morbum efficere poteft compofltum 
in vtrifq; partibus, fi morbisproprijs earundem partium impii- 
cetur, vti ff piffime accidit. Pars enim aliqua vicere laboran$,af~ 
fici poteft fimplici intemperie calida,aut frigidamur hnmida,aut 
ficcfiraut etiam compofitajvt flrpiiis contingit. Vnde pars vicere, 
fimul & inflammatione laborans, tribus modis' a naturali habitu 
recedit: Nam propter vkus pars fuam vnitatem amittit j oh in¬ 
flammationem pars calidior humidiorqireddittir:& fic vna aim 
vicere duceadfunt intemperiesivna calida, alterahumida . De¬ 
nique fi tumor, qui cum inflammatione eft, in tantam attollatur 
magnitudinem, vt propter eam membri adio ludatur , iam mor- 
Tumor bus cenferi debet.Si vero idem tumor exiguus fuerir^ymptoma, 
fathos y & & pathos dicendus. Si vero tumor ille in magnam molem excre- 
morbus . n j t . a£ fcft adhuc quintus morbus, in figura didu$j quia membri 
figura vitiatur* 

Prar- 







DE DIFFER. M O R B. jo 7 

Procedenti difcurfu inflammationem non accepimus eo fen- 
fu, quo Antiqui eam accipereconfueuerunt: id eft , pro feruore 
in corporis partibus,aut parte aliqua acccnfo, qui Phlogofis il¬ 
lis dicebatur 5 & nobis febris totius, aut partis; fed pro tumore 
calido, rubefcente, renitente,atq; dolorifico,qui per confequens 
inflammatio feu Phlegmone cum affluxu humoris communiter 
nucupatur. De qua exprefse Gal. lib. 2. de Arte curat.ad Glauc. 
c. 2. vbi duplicem profata phlegmones fignificationem exponit, 
veluti 13. meth. fufiffime. 

Ad rem redeuntes , Phlegmone & Eryfipelas fimul cum vice¬ 
re, partem aliquam infeftare pofliint; fed raro eryfipelas folum 
cum vicere,- quia f^pius line vicere cft,tefte Gal. lib. 14. meth. c. 
i.Licet autem eryflpclas fit tumor ardens a bilis fluxu ad partem 
aliquam cauf:itus,vix,fi folum eft,& fine annexa phlegmone,tu- 
morem,aut vicus parit; quia bilis potiffitnum in cute ftabulatur, 
& ob fui tenuitatem facile refoluitur, & in pus fola non conuer- 
titur: quare nec abfcefiiim parit, nec vicus, nifi fincera. 

Carbunculi funt morbi compofiti:Nam carbunculus eft vicus 
cruftofum cum magna partium vicinarum inflammatione,vt do¬ 
cet Gal.lib. 6. aphor. comment. 45. Vel carbunculus eft tu¬ 
mor a fanguine vehementer feruefeente ortus : in quo ideo mul¬ 
to intenfior. /eruor quam in Phlegmone, repet itur; quoniam sa¬ 
gitis veluti aduritur. Vnde ad partem fluxus, & tumorem in ea 
efficiens, in ipfo tumoris augmento ita feritet, vt partem adurat, 
veficulamque in medio tumoris excitet; & fub veficuia cruftam. 
Veficula enim rupta, liquor exit biliofus & calidiflimus, qui in 
humoris ebullitionead fuperficiem eleuatus eft,& veficam qua- 
fi ignis alter excitauit. Craflior autem /anguinis pars, inftar ar¬ 
dentis carbonis, partem carnofam cuti fuppofitam ita adurit, vt 
in cruftam duram aut fcaram eadem pars degeneret: & fic vicus 
cruftofum inducitur . Carbunculi in Peftilentia numerofiffimi 
funt. Vidi autem hominem qui vniuerfum dorfum carbonibus 
quafi afperfum haberet, dum peftiferos a?gros a<ftu inuiferem,& 
tangerem iam a viginti annisi» Gallia, Anno nimirum 1628. 
1629. 163o.& 1631. Carbunculus itaq; eft morbus compo- 
fitus: nam adeft folutio continui, adeftq; inflammatio veheme- 
ti/fima, orta, tum ab atra bile, & flaua fimul. In hos enim duos 

O 2 humo- 


Febns 
partis eft 
eius inte¬ 
peri es. 
Fhlcgmo- 
nes du¬ 
plex acce¬ 
ptatio. 


Ery/i pi¬ 
las quia 


Carbucu « 
lui quid. 


Carbones 
tn pefhle- 
tiafreque 
tes . 



10$ LIBER PRIMVS. 

humores fanguis vehemeter feruens tunc degenerat & conucr- 
titur. Vterq.; ergo humor intemperiem calidam* & ficcam intn> 
ducit: & ficpra?ter morbum in magnitudine , qui partibus diffi- 
milaribus competit, adftint intemperies calida fimul, &ficca_j, 
ac eontinui folutio: imo & morbus in numero addito, propter 
crudam: & morbus in numero deficiente, & in magnitudine.^ 
diminuta, ratione deficientis carnis, aliarumqj particularum^, 
qua:demortua’in cruftam degenerarunt. Sed de Carbuncuio 
fufliis iam a nouemdecim annis in meo de Pefte Libro peregi. 

Canter Cancer, qui eft tumor durus ab atra bile procedens, ficuti 
quuL Herpes tumor biliofus, vtpote ex nimis acri, & fyneera bile pro* 

quid. ueniens, fapenumcrb vlcera fibi annexa habent: teftc Gal. lib. 

detumorib. preter naturam. Poftqitamenim cap.6. de Carbun¬ 
culo egit, fequenti cap.7. de Cancro verba facit, aiens t Ipfa_^? 
vero fine feruore atra bilis, cancros efficit, eofqj cum vicere^*?, 
fi acrior fit . Eodem lib. c. 9. de her-pete, 3 c eryflpelate loquens, 
ait: Cum igitur biliofus fluor decubuerit, qui exaftus quidem 
eft, cutem vicerat: qui vero aquosa fanie, fanguineue mixtus, 
Mryfipt- n ^ nus acer ? magifq;,in tumorem attolit partem , quam vice- 
UsJ rat; hoc quidem eryfipelas nominatur: alteram, Herpes. Vult 
ergo Gal. herpetem a fyncero humore biliofo fieri, qui ideo par¬ 
tem, ad quam fluxit,corrodit: eryfipelas a dilutiori bile, aut bile, 
ac modico fanguine. 

Pofito tamen , quod omnes nominati ha&enus morbi fine_^ 

vicere infeftarent, compofiti merito dici poflunt, tefte Gal. lib* 
de differ, morb. c. 12. Primo ,quia quilibet tumorum fit ab hu¬ 
more habente duas qualitates excedentes. Phlegmone videli¬ 
cet a fanguine,calido , &humido r Eryfipelas a bile, calida, & 
Caufa tu- ficca: iEdema a pituita, frigida & humida r Scirrhus a mclan- 
rnomm. c holia, frigida, & ficca. Bina? autem qualitates excedentes mor¬ 
bum compofitum efficiunt: inde communiter intemperies cali¬ 
da, & humida : calida, & ficca .- frigida, & humida j frigida, & 
iicca. Secundo, tumores pra?fati compofiti dici poffunt, quod ab 
humoribus fiant a<ftu calidis, licet nonnulli fint poteftate ficcij ve 
vtraqj bilis, melacholia, & pituita poteftate frigida?.Tertiaratio, 
propter qua di< 5 ti tumores morbi compofiti dicuntur,eft,quia vix 
vllus. ex ijsifyocero humore fit x quin precipuo humori aliquis 




DE DIFFER. M O R B. 109 * 
alius fuerit commixtus. Sic rara eft Phlegmone, qua? non fit eryi 
fipelatofa, aut fcirrhofa, aut oedematofa. Idem de reliquis tu¬ 
moribus dicendum. 

Scire iuuat, Galenum non negare in didis tumoribus pra?ter 
naturam, aJios morbos, pr^ter iam didos: nam manifefte mo¬ 
lem nonnattiralem ,& alienam figuram in parte tumida perci¬ 
pimus . Sed quoniam morbus in magnitudine, & morbus iii—r 
figura p uti diflimilari per fe, fimilari vero per accidens conue- 
niunt, hos merito omifit. Deniq; 3 etfi non appareant in tumo¬ 
ribus folutiones continui manifefta?, occulta? tamen,qua? a nobis 
non percipiuntur, neccffarid extant: nam humor extrauafatus ili 
parte ,cui harct, neceflarid locum fibi vi facit, ciimnon detur 
penetratio corporum, nec poflint naturaliter diuerfa corpora m 
vno eodemq; loco confiftere. Proinde pars tumet; quia immo¬ 
dice dilatatur. Congrue ideo Guido de Cauliaco in tumorispr^- 
tcr naturam definitione ait: Tumor eft morbus compofitus ex 
triplici genere morborum &c. Vult enim, & redeat umorem om¬ 
nem habere folutionemcontinui,intemperiem, & magnitudi¬ 
nem falteim 

De Morbis compofitis Inftrumentorum. 

P Artibus diffimilaribus a?que,ac fimilaribus, compofiti ac¬ 
cidunt morbi. Galenus lib. de different.morb. c. 13. &r 
vltr nonnulla exempla hac de in medium deducit. Con¬ 
tingit enim non raro membris quibufdam, vt pedibus, manibuf- 
que luxatio feti demiffio articulorum extra propri u fitum, fi non 
integre ,faltem moderate. Luxationem fequitur firpiffime inr 
flammatio, ideft Phlogofis, aur intemperies calida, & fertior ar¬ 
ticuli,partiumq;articulum ambientium. Inflammatio eftmor- j n fi dmma 
bus in (frumenti per accidens; quia eft morbus per fe partium fi- tio. 
milarium, vt otitum, ligamentorum, &c. Quare inftrumento co- 
petit, quatenus partibus fimilaribus conftat. Luxatio vero per fe 
inftrumento conuenit ► Et fic poteft inftrumcnrum morbo com- 
polito infeftari: Veium fi phlegmone illa, qua? phlogofis eft, 
fluxionem accerfat, & in veram phlcgmonem degeneret,tunc e- 
rit morbus inftrumenti per fc,quia non folttra fimilarcs partes in¬ 
fixu- 



no LIBER PRIMVS, 

ftmmenti intemperie calida tunc laborant; verfim etiam inftru- 
mentum mole immodica infeftatur. Tumor autem fua mole^ 
infeftans,morbus eft in magnitudine adau&a,& per confequens 
Galenus exemplo firumx immodicecre- 
veneratio fcetitis, lib. de differ, morb. c.f . Lib. deniqj de inpquali intem- 
msPhleg- periec, 3. Phlegmoncmmufculi morbum appellat: mufculus ve- 
tnenes. jnftrumentum eft. Quippe, inquit, calida fluxio , vbi in mu- 
fculum procubuit, primum maiores arteria?, vena?qi opplentur, 
ac diftenduntur: ab ijs minores: atq; ita res procedit, donec ad 
minimas fit peruentum. In ijs vbi valenter impatta fluxio eft, 
nec amplius contineri poteft, pars eius per ipfarum ora,pars per 
tunicas colata foras tranfmittitur: tum vero fpatia ipfii vacuae, 
qua? inter prima (id eft inter partes fimilares inftrumenti) funt 
corpora, fluxione implentur. Sic omnia ab humore, omniqj ex 
paite incalefcunt, ac perfunduntur. Ea funt nerui, ligamenta, 
membrana?, caro ipfa: anteq;ha?c venf, & arteria, qu# fcilicct, 
Mor™™ & P rima ’ ? & preter catera vario dolore afficiuntur. Quippe in- 
J terius a fluxione tum excalfiunt, tum diftenduntur, ac diuellun- 
tur: exterius non modo excalfiunt, fed etiam premuntur, ac de- 
grauantur. Reliqua? particula? a lix incalefcendo foliim,vel com¬ 
primendo, alia? vtroq,- genere laboranti appellatiirq,- morbus ip- 
Thlegmo « f e phlegmone: eft autem inaequalis intemperies mufcuJi: feruet 
nc> vud. cn j m ]am q U j j n eo c ft fanguis. Ex his Gal. verbis conflat iru_» 
phlegmone vera, id eft intemperie cum affluxu humoris, duos 
comprehendi morbos: intemperiem fcilicet partium fimilarium 
inftrumenti, ipfiufqj inftrumenti molem adaudam. Dum enim 
fpatia valde exigua,qu£ inter partes fimilares inftrumenti extat, 
nimium replentur, partes diftenduntur, & in molem tolluntur, 
nam humor extra vafapofitus eft. Et fic nafeitur triplex ilk_j5 
morbus, ex quo tumor componitur ,tcfte Guidone de Cauliaco: 
intemperies calida partium, fed primo venarum, & arteriarum, 
ex quibus feruens humor in ambientes partes effunditur j fecun¬ 
do reliquarum partium ambientium vafa : Solutio qua?dam con¬ 
tinui , & moles, fcu morbus in magnitudine: quibus addei 
pofliunus morbum in figura . 

Galenus cit. cap. 15. lib. de differ, morb. in oculo morbum 
compofituin ftatuit. Lippitudo, inquit, eft inflammatio mem¬ 
brana*. 






DE DIFFER. MORB, m 
brana? , qua adnata eft cornef tunica* , ex accidenti vero eft to¬ 
tius cculi morbus. Contingit vero nonn unquam, vt tunica* cor- 
nea appellata,profimdum habeat vlcus,qua tunica deinccpsexe- 
fa tota, aliquid ex ea tunica procidat,qu# fecundo poft corneam 
ordine fita eft, vuea appellata: & ipfa pupilla vna diuulfione pa¬ 
tiatur. Atq,*ex his tribus omnibus qualibet pallio oculi exifti- 
matur,quamuis vicus, &erofio ad folam cornea pertineat, pro¬ 
cidentia ad vueam, & diuuliio fiue diftorfio ad pupillam. Sed, 
vt diximus, hmilariu partiu morbi,ex accidenti toti inftr umento 
attribuuntur. His exemplis Gal.morbos njultiplices partiu fimi- 
Iariu inftrumcnti vocat morbfi compofitu eiufdem inftrumenti* 
licet per accidens.Nam cum inftrurncntum quoduis ex partibus 
fimi laribus neccftario componatur ,fimilarium morbi fecunda- 
rio & per accidens toti inftrumento adfcribi polfunt; primario 
autem,& per fe ijfdcm jfimilaribus affc&is.In fi amatio igitur ocu¬ 
li, /iue ophtalmia,li folam confideremus intemperiem, non vero 
tumore manifeftum, eft morbustuniceadnata:VIcus ab humo¬ 
re corrodente in cornea tunica fadftim ,eft folutio continui cor¬ 
nea?. Exefa autem cornea tunica ad internam vfq; partem, itu_^ 

vt vicus eandem corneam tunicam penetret, neccffarib ad illam 
aperturam delabitur vuca tunica, qut- pro fuftentaculo corneam 
habuit. Ex hoc autem tunica? vuea?, iiue ragoidis, lapfu , nafei- 
tur neceffarid pupilla? diunlfio flue diftorfio. Pupilla autem eft 
ipfius vuea?-tunica foramen: quando ergo vuea ad vicus pupill$? 
labitur,diftorf!o fit: vicus autem & erofio funr morbi cornea tu¬ 
nica? : procidentia fiuelapfus, morbus vuea: diftorfio, morbus 
pupillarinflammatfo, morbus tunica adnata.Inflammatio vero, 
vicus, & erofio, funt morbi partium fimi larium i qui toti tamen 
oculo attribuuntur. Procidentia vuea eft (vt exiftimo ) morbus 
in fitu: ficutr diftorfio pupilla, morbus in fitu, aut in figura., ^ 
Si vero aliquando contingat vnam partem duplicimerboaffi- 
ci, duplex ille morbus inftrumento tribuetur r vt fi tunica adnata 
ophtalmia, fimul Sc vngue, afficeretur, dicetur morbus compofi- 
tusoculi. Siueergo lingulainftrumenfi partes diftin&is mor¬ 
bis afficiantur,flue vna pars inftrumenri pluribus morbis, inftr u- 
mentum morbo compofito laborare dicetur. Monctqp, Gal. per¬ 
inde effe hos omnes morbos vocare compo£tum,& veluti vnum 

oculi 


Pupilla 
quid . 


11 2 LIBER PRIMVS. 

oculi morbum* ac plures morbos * dummodo exade & diftinde 
varietas indicationum curandi morbos obferuetur; cuius rei gra- 
tia,omnia qua? in hoc libro continetur,ita curiose inueftigantur. 
Varietas en ^ m dicere predidos omnes oculi morbos,effe_^ 

indicatio - morbum compofitum. Probabiliter etiam dicere poffumus, eof- 
mm inter dem effe plures oculi morbosrvt docet Galenus.Pnrcipue tamen 
Txatttob °^ erual ^ debet varietas indicationum curatiuarum: nam vnuf- 
foruanda. quifqi dirorum tolli per fua contraria indicat j vt fuse in meth. 
med.docet Galenus. Ex ia didis facile vnufquifq,- morbos quof. 
uis compofitos partis fimilaris, fimplicibus pr^cognitis, feipfo 
colliget, dignofcetque. 

In fine citati cap. 13. & vlt. lib. de differ, morb. Galenus Ja 
Medicin^ amatoribus expoftulat * ne ofeitanter * qua? in hoc lib. 
continentur, addifeant: quoniam ex ipfius leui, & parum atten- 
hu^dott- ^ ^ ura 5 p a ™!B, aut nihil vtilitatis frudufue reportabunt. Hcc 
rina i neti - cius accipe verba: Proinde fi femel duntaxat ea qu« in hoc ope- 
nendum. rc confcripfimus, perlegeris, nihil vtilitatis reportabis, nifi exa* 
da diligentia crebro in ipfis te exercere ftudueris. Sed nofiri te¬ 
poris Medicina? Studiofi, imo multi Medici adu Medicinam^* 
exercentes, parum curiose ( agrorum licet damno) Pathologij 
incumbut, ciim tamen peculiarium morborum, tam fimplicium, 
quam compofitorumfin praxi cognitio ab hic dodrina de¬ 
pendeat: Nam Praxis Medica, Pathologia peculiaris 
eft, deindiuiduis morbis agens; qui morbi in- 
diuidui fub infimis differenti js , aut fpe- 
ciebus effcntialibus morbi continen¬ 
tur. De quibus fpeciebus hoc in li¬ 
bro a Galeno curiose tradatum 
eft. Nam fine exada ha¬ 
rum cognitione Medi¬ 
cus non Dogmati- 
cus & rationa¬ 
lis , fed Empiricus eua- 
deret. 


CAP- 







DE DIFFER. MORB. ii? 

CAPVT V. 

Seluuntur obiciliones ,qu* contra doftrittatn de 
jDtjferentijs Morborum a quibujdam 
proponuntur . 

G Enus morbi in vniuerfum in tria genera diuifimus: in 
morbum nimiru partis fimilaris : morbum partis difli- 
milaris: & morbum communem vtrique parti. Quod- 
libct horum generum iterum in lua fubaltcrnataad vltimasef- • 
fentiale* fpecies feparauimus. Sed quamuis exa&e Galen. ha:c 
omnia tradiderit, non defunt tamen quidam Medici , qui vt fui 
ingenij felicitatem , & acumen oftentent , nouitatumq, Autho- 
res falutentur, ea , tanquam incompleta , redarguunt: Nam.-» 
quidam morbis enumeratis alios add unt; alij vero quofdam—» 
demunt. 

DVMVM 1. 

P Recipuus aifertor pluralitatis fpecierum , aut generum—* 
morbi, eft Ioannes Fernelius, Vir eloquentiftimus , qui 
pr^ter morbos inteperiei, parti limi lari proprios, alia ad- Trespro- 
huc duo genera eidem parti peculiaria ftatuit: Vnu nimirum ge- morbi 
nus, quod morbus materi^ ab illo nuncupatur : alterum morbus 
forma". Itaq* non vnicum genus proprium morbi partis fimila- eundum^ 
ris 3 vti Galeno placuit, admittendum eft , fed triplex: vnum in- Feraci** 
temperiei: alterum materni tertium forma. Hanc luam fenten- 
tiam prolixa ferie Dialogiftica pro viribus roborare conatur lib. 
i. de abdit, rer. cauf. cap. 9. i o. & fequentibus: nec non lib. 1. 
fua Pathologia cap 7. vbi hac ferie loquitur: Horum (id eft, 
morborum; vei o inferiora genera fpeciefiie verp ac propria , ex 
vitiorum qup contra naturam parti inftdent , ducuntur generi¬ 
bus, feu ex modis quibus pars vnaquaqj de optimo & naturali 
ftatu decedit. In parte fimilari tria fpe&amur, materia, tempe¬ 
ramentum , & forma, qua? totius eft i umma pcrfe<ftio. Horum 

P trium 






At orbi 
intejcrtci. 


Atorbi 
materiA 
ex terne- 
lio. 


Atorbi 
formxy fcit 
totius fnb~ 
ftantia 
funt ma¬ 
nifefii au t 
occulti. 


At orbi oc 
culti. 

V enenatiy 
cot agi ofi , 
CT ye(Hle- 

tts. 


114 - LIBER PRIMVS. 

trium naturalisoonftitutio & fymmetria fanitas eft: vniufcuiuf- 
ilis igitur immoderatio & ametria , quit contra naturam euafe- 
rit, morbus cenfeatur. Materie morbus, eft immoderatio, tem¬ 
peramenti , intemperies $ forme,ccrrupteJa: atque h|C in fimila- 
rem partem incidunt. Huius proinde morbi tres exiftunt, ma¬ 
terie immoderatio ,intemperies , & formefeu totius fubftantia? 
corruptela. Tria quidem in fimilari parte diftinba contineri, to- 
tamqj fubftantiam a materia,& a temperamento fecer ni,propria 
elfe vniu/cuiufq; vitia,tres hinc oriri limilaris morbi differentias, 
alio opere(id eft locis citatis de abditis rerum caulis)pluribus de- 
monftraui. Iam vero intemperies obo numerantur, quatuor ftm- 
plices, calida, frigida, humida, licca: coniugate totidem , calida 
& licca, calida & humida, frigida & licca, frigida & humida-»: 
qu£ quum exuperant, abionefq; manifefte lfdu nt, morbi fiunt. 
Alias pure exiftunt, alias ex humorum vel intemperatorum, 
vel putridorum vitio prodeunt. Materia immoderata, mollis 
eft aut dura, laxa aut aftriba, tenuis aut crafla, rara aut denfa-*: 
hfcqj illius vitia morbi lunt. Totius vero fubftantie nomin e 
& inlitum Ipiritum, &diuinum illius calorem, & facultates , ip- 
famq; formam complebimur. Totius fubftantie morbi funt qui 
partium fubftantiam primum, & per fe oppugnant. Horum alij 
manifefti funt, alij occulti. Manifefti,qui partium corporifq; fub¬ 
ftantiam mariifeftis ex caulis demoliuntur : eiulmodi funt vlcera 
maligna, phtilis, iecoris, lienis, aliarumq* partium putredo, ex 
primarum qualitatum intemperie nata. Et fpiritus innati dilfo- 
lutio per vigilias , labores, inedias, atroccfqi dolores : & natiui 
caloris extinbio in ftrangulatu, vel in penetrabili extremoq; fri¬ 
gore . Occulti morbi funt qui efeis ex caulis totam fubftantiam 
oppugnant. Eorum alij venenati, alij contagioli, alij peftilen- 
.tes. Hi ex aerec^leftium corporum viribus inquinato fufeitan- 
tur, vt febris peftilens, vt carbunculus , vt peftilens bubo; hique 
grauiores appellantur. Sunt & alij leuiores, vt exanthemata-# 
tum rubra, tum purpurea, qua? fumma cute maculis minime ex¬ 
tuberantibus efHorelcunt; ebhymata, qu£ pituit£ eruptiones di¬ 
cuntur : atq, vtriqjxonfueti funt. Preter hos nonnunquam emer¬ 
gunt inlolentes , nouis & inauditisex caulis orti: vt paraplegia 
qufdam Hippocrati diba,vrentes ardores, grauedines anhelo- 



DE DIFFER. M O R B. 11 y 

% fndoriftca febris (Sudor Anglicus didus) quibus noflro focu¬ 
lo regiones plurime perculff, & afflidaefunt: alios vero alia fa¬ 
cula protulerunt , qui veterum cbliuione obruti extindiue iam 
funt, alios futuris feculis pcfteritas animaduertet, ciim noue fy- 
derum ccncurfiones , permiftionefqi illorum effcdrices obtin¬ 
gent . Contagiofi morbi externi cuiufdam veneni occurfu, & 
contagione inferri folent , vt ftupor a torpedine pifce , vel ab o- 
pio, & hydrophobia , & qui Scorpionum beftiarumqj viridenta- 
rum morfu, aut telcrt m idibus infliguntur. Huius queq: claffis 
funt lues venerea, elephantiafls, quiqj ex horumconfufione oii* 
ri podiint. Venenari morbi ex veneno, aut intus genito, aut af- 
ftimpto originem ducunt. Ex intus genito morbus comitialis, 
ftrangulatus vteri a putri femine, fyncope ex putrido fanguinis 
grumo, cordis quaedam palpitatio. Ex affumpto veneno morbi 
eius veneni naturam imitantur, quod totius fubftantia? drflidio 
nobis eft infenfum: eiufmodi funt, quos aconitum, taxus, ephe- 
merum, cantharis, lepus marinus, huiufqueclaflis plurima intu¬ 
lerunt. Has quidem differentias omnes fimilaris morbi gehus 
vnum compleditur, quas a Veteribus magna Artis iadura, aut 
pretermiffas, aut perperam ad intemperiem, (Tmplicemue putre- 

dinem relatas fuifte miror. * lattanti 

Hadenus ornateiomnia deduxit Fernelius; qui fane nimis ia- C 9 Hue u lm 
danter infinuat,magna Medicinae iadura, haec ab antiqu is omif- tur. 
fa fuiflfe: In quo profedo non parum peccat. Nam Hippocrates 
occultos admi/it morbos, dum ait, in morbis eflfe quid Diuinu. 

Galenus lib. 5. de fimplic. medicam, facult. medicamenta pro¬ 
ponit alexiteria, & alexipharmaca, qua? occulta proprietate^# 
morbis medentur occultis. Varia de hoc argumenti genere va- 
rijs in locis profert: vt paulo poft plenius a nobis dicetur. 

Praecipuum Fernelij argumentum, vt triplex illud morbi ge- p rAC ifuu 
nus admittatur,eft hoc. Tria funt ex quibus pars qu^qi fimilaris Fernelij A 
conftituiturj temperamentum videlicet, materia, & forma. Ergo 
per haec tria fubftftit pars,& coferuatur. Vnde fanitas in bona ho- Hm ‘ 
rum trium conftitutione conftftit, in mali vero, morbus. Exinde 
in hunc modum argumentum colligo. In quorum natiua legiti- 
maqi conftitutione fanitasconftftit, in eorundem conftitutione 
praeter naturam confiftit morbus. Atqui fanitas confiftit in con- 

P z (litu- 


Ma&na, 

Fcrtichj 


n6 LIBER PRIMVS. ' 

flitutione, feu difpofitione natiua legitimaq; materia?, forma?, & 
^ temperamenti. Ergo morbus fanitati contrarius cofiftit in difpo- 
fitione & conftitutione prgter naturam mater ia*, forma?, & tem¬ 
peramenti : Et per confequens, ciirntria fint, in quibus fanitas 
partis fimilaris confiftit, morbus etiam in tribus contrarijs con- 
ftituetur: triplexque erit partis fimilaris mcrbus: nam a naturali 
flatu decedete forma, dabitur morbus forma?: decedete materia, 
morbus materia?; decedente temperamento, morbus in intein- 
perie_*. 

Minor propofiti argumenti ab eo varijs exemplis probatur. 
Cor, inquit, & pulmones ratione temperamenti ab inuicem non 
multum dilcrepant, multum tamen ratione materic.-nam cor du- 
ra compadaq; carne conftat,pulmones rara,&molli,leuique: re* 
nes,& cor materiam habent compa<ftam> illi tamen frigidi, cor v. 
calidum.Ergomateria temperamento fubflrata habebit differen¬ 
tias,quibus multe corporis partes ab inuicem diftinguentur.Qua- 
re,non ratione temperamenti tantum di/linguuntur. 

Quod deniq; forma 3 feu ipecics fit quid djuerfum a tempera¬ 
mento^ a materia,ex Ariftotele probat,qui dicit rationem eam, 
qua caro,autos eft, non dependere a primis elementis, fed a fe¬ 
mine , & diuiniore principio nafei: non igitur a temperamento, 
cinn ab hoc non conflituatur os tale,fed a fua propria effentia,& 
forma..**. 

Ex his colligit Fernelius, fanitatem in tribus pra?di<ftis confi- 
ftere,dum naturaliter fe habent:& in ijfdem,quoties aliquod eo¬ 
rum a naturali conftitutione deuiat, morbum confiftere. Quare 
triplex erit partis fimilaris morbus . Nam aftio naturalis partis 
fimilaris, quamuis proprie a forma eiufdem procedat, ad illam 
tamen materia atque tcperamentum,maximum habent momen¬ 
tum, quorum ope deftituta pars,nihil forma fit cfie< 5 lura. Quod 
autem temperamentum ad a&ionum robur conterat, & intem¬ 
peries temperamento contraria eafdemperfe impediat, fatis fu- 
perqj notum eft. 

Trahat da Morbum materia? la?dere acliones, fic probat: Permulti funt 

Materia. °P timo temperamento proditi, qui neq; calorem, neq, h igus, 
neque laborem, neq; vllam exuperantiam perferunt. Ventricu¬ 
lus deniq; nonnullorum ab aceto/mapi,pipere, alijfq, mordaci¬ 
bus 


DE DIFFER. MORB. 117 

bus facile leditur. Quorundam etiam cerebrum non facile per¬ 
fert odores. Hax autem vitia non funt in temperamento, feci in 
materia j quia rarum , molle, Sc laxum efl corpus , quod tale fa- 
dum eft; quia ex imbecillo femine procreatum,vel ex molliore, ^olU' 
dclicatioreq, vita:ob quam molies a Prifcis Latinis dicuntur ho- ^ 
mines, qui ea fl uuntur. Plurimi e contra videntur intemperati, 
vt ruftici Sc agreftes, qui tamen validi funt, Sc multo faciliusex- 
ternas perferunt iniurias, Co quod partes /ingulas, ornnefq; fi¬ 
bras folidas habeant atqj denfas ; ex quibus comparum corpus 
firmum atq; robuftu euadit ad omnia perferenda comparatum. 

Tale quidemcorpus vel eft ex robuft iorum parentum copiofo, 
validoqj femine procreatum, vel exercitatione, confuctudine,& 
vfu radum eft tale. 

Ex Galeno fuam fententiam confirmat, qui quamuis tepera- 
mento, tanquam praecipua: caufa?,omnem corporis adionem tri¬ 
buat , lib. tamen ^.& 11. meth. med. fatetur, partis materiam, 
atq,- fubffantiam,non parum ad robur pertinere. 

Preterea quando idem Galenus morbis medetur, ventriculi, 
hepatis, & confimilium partium, qua: vim & vfum habent toti 
corpori communem , iubet, a laxantibus medicamentis abftine- 
dum, & ampledenda ailringentia,qua: vim Sc robur parti laxatte 
conciliant . Libris adhuc de fanit.tuen. duras fridiones artus 
corroborare dicit,quod illorum fubftantiam atq; materiam com- 
padiorem firmioremq; reddant. Probare 

Quod fpecies , fiue forma, parti robur addat, probat Ferne- conatur 
lius. Vt enim, inquit, Strutiocamelus non elementorum calore, dari wor - 
non infito temperamento, fed totius ftibftantia: natura,ferrum_* ijos 'f orrn *' 
exterit Sc concoquit, ita Sc quacunque in nobis funt partes ,to- 
tius fubftantig vi, concodionem,nunitionem, harumq; admini- 
ftras fundiones obeunt, quemadmodu motum atq,- fenfum. Pro 
fe Galenum citat lib. 2. ad Glauc. c. 2. vbi fic loquitur. Que im 4 
moderate laxant, foluunt robur, quare Sc partis virtutem . Qu£ 
autem fupramodum refrigerant, natiuum calorem extinguunt, 
qui fortaflis (vt nonnulli arbicrantur Philofophi,ac Medici) fub¬ 
ftantia virtutum exiftit: aut fi non hoc, faltem primum, Sc maxi¬ 
me necdfarium earum inftrumetum.I am vero Sc qualitates quf- 
dam extraneas virtutes (Moluere poffunt. Hac oratione, (inquit 

Ferne- 


ug LIBER PRIM V S. 

Fernelius) Galenus Fefarum virtutum caufas tres,vel imiitus fate¬ 
tur, relaxantia, refrigerantia. & alienas qualitates: quidq; horum 
lingula in parte fimilari im nutent,.^ labefactent, atqj relaxantia 
materiam, refrigerantia tempera iuntum, extraneas qualitates 
facultatum fubftanti am demoliri. 

Suum hoc di&um exemplis confirmare nititur. Idipfum vi¬ 
dimus , inquit, in milite quodam offa crurum , brachiorum, 8 c 
femorum ex morbo tam mollia & flexibilia euafiffe, vt cere mo¬ 
do facile feqnerentur, quocunqi torqueres: que tandem balnea¬ 
rum naturalium vfu (eiufmodi erant aluminofa?) in priftinum_# 
vigorem roburq; reftituta funt. Hxc ex Ruelliodeduxit; Et 
rursus ait: Puellam cernimus noftra vicinid articulorum vincu¬ 
lis adeo laxis, vt quocunq; velis,artus inuertas, qiiod illi ab ortu 
vitium eit. His qui argentea vafa inaurant, folius hydrargyri 
vapore nerui eoufqj emolliuntur,ac fi paralyfi laborent: quam—# 
idcirco non pauci e iunioribus Medicis neruorum mollitiem, alij 
neruorum diflolutioncm appellarunt. Haec vitia in nulla intem¬ 
perie, nullo vel conformationis, vel quantitatis, vel numeri, vel 
fitus errore comitabantur . Quocirca nec intemperamenti, nec 
inftrumenti, fed vnius materia morbi exiftimari poterant. 

Demum cap. cit.9. lib.2. deabditis rerum caufis, ex curandi 
ratione fuam opinionem confirmare nititur. Nam dantur me¬ 
dicamenta , qua? vi primarum qualitatum agunt, morbifq» ideo 
intemperiei medentur. Alia medicamenta vi fecundarum qua¬ 
litatum operantur ,& immoderationi materi^ fuccurrunt. Alia 
medicamenta qualitates habent, tertias, & quartas di< 5 ias, qu* 
morbis formte, fiue totius fubftantia?,medentur. 

Sequenti autem capite 1 o.lib.2. de abditis rerum caufis,mor- 
bos totius fubftantia? admittendos probat: confequentibufqi ca- 
pitib. varia genera morbi totius fubftantia? prolixe fatis exponit: 
qua? fuflicienter paulo ante ex cap. 7. lib. i.Pathologiar Fernelij 
produximus. 

Verum, licet plurimum glorietur Fernelius fc huius do&rina? 
authorem primum cxtitifle, eamque prorfus neceflfariam Medi¬ 
cis efle contendat, parum tamen, aut nihil, poft longos difeur- 
ber(trm- S P r °bauit. Nam fatis fuperq; contra ipfum, & contra Tubin- 
> genfem probauimus, morbum lubftantia? no efTe admittendum. 

For- 


DE DIFFER. MORB, 119 
Forma enim fubftantialis, aut fubftantia,non poteft intendi,aut 
remitti: nam rerum effentia eft veluri numerus , qui in indiuifi- 
bili confiftit, ex PhiJo/opho. Quare forma auferri nequit, quin 
totum auferatur ,& corrumpatur. Ergo non datur fubftantia? 
morbus, formam, aut materiam corrumpens: Quoniam corru¬ 
ptio illa,qua? ponitur a Fernelio, vel eft in fa<fto eftc, vel in fieri: 

Si in fa<fto tfte, iam non eft morbus 3 vt ipfemet Fernelius loqui¬ 
tur fed potius^r ei interitus,& integra deftru&io, vt patet in Gan- 
gra?n<, & fimilibns: in parte autem viuente 3 & nen mcrtua,tunc 
eft mcibus, non in fubftantia, fed in numero 3 aut quantitate^ 
deficiente: aut in ambobus firnuL Si corruptio eft in via, feu in 
fieri 3 nihil aliud erit quam alteratio 3 qua: corruptionem pra?ce- 
dit 3 vt habet Arift.lib. 1 de Generat.& corrup.ac alibi paflim_*. 
Alteratio vero eft metus qualitatiuus 3 feu motus inter duas qua- Alteratis 
litates contrarias, aut extremum, & medium. Qualitas a. qua 2««*. 
per alterationem iftam a qualitatibus primis inducitur, eft mor¬ 
bus intemperiei, & non vera cori uptio, fed via & di/pefitio ad 
cori uptienem. Vt Fernelij argumenta diluantur. 

Notandum eft,rerum compcfitionem, &conftitutioncm,ef- e P^ leK _ 
fe in duplici differentia: Aut enim eflentialis eft 3 aut accidentalis. fitioTvna 
Effentialis compofitio eft illa, qua fit ex paitibus phyficiscom- tfietiaHs > 
pofitum componentibus, ex materia videlicet, & forma vnitis. 
Accidentalis conftitutio eft illa, qua? ccmpofitam fubftantiam_* u s% 
adornat, munit, & ad agendum efficacem reddit. Sanitas vero 
& morbus non ponuntur in prima conftitutione, feu cffentiali, 
fed in accidentali tantum; quia fanitas 3 & morbu s funt acciden¬ 
tia contraria, qu£ pofiunt adefie, & abe/fe fine fortne corruptio¬ 
ne, fi fuerit animal: aut fine ieparatione forma?, fi fubie&um fit 
homo.Videmus etenim quotidie vnum hominem iam fanum-*, 
mexegrum : talis tamen homo, ita varie mutatus a ftatu contra¬ 
rio accidentali in alium ftatum fibi contrarium,manet integer:& 
vice veila, dum a morbo ad fanitatem fit regreftus. Sanatio au- Sanatio 
tem metus quidam eft, & tanquam alteratio quadam . Vnde quid. 
Gal. fib. 9. meth. med. cap. 14. ait: Neque enim aliud eft ipfa 
lana tio, quam pr$fentis in coipore vitiofi afie&us in naturalem 
habitum mutatio: cum autemcontrarijhiaffe<ftusfint,neceffe 
eft per contraria fiat eorum alterius in alterum translatio. Atq> 

ita 


Vnica dd 
tur gene¬ 
ralis indi¬ 
catio cura 
trua. 


Soluitur 

pr<tcipnu 

FerneHj 

argumen¬ 

tum. 


Vnde fym 
patbia, & 
antipa¬ 
thia. 


120 LIBER PRIMVS. 

ira rursus vna fola erit curationu maxime generalis indicatio, ne- 
pe contrarietas. Sanatio ergo,& egrotatio, funt altcrationes qua¬ 
dam, iuxta Galeni fententi.un, & rei veritatem. A Iteratio enim 
ex Arid. lib. 2. de Generat.& Corrupt.c. 4. tunc fit, quando alte¬ 
ratur fubiecdum manens integrum. His politis. 

Ad minorem primi atq; pra?cipui argumenti refpondeo,ipfam 
negando:Nam quamuis verum dt,in parte vnaquaq,- rimilari tria 
repeiiri , materiam v idelicet, formam , & temperamentum: non 
ideo fequitur, tri a dari morborum genera parti limilari propria; 
quia finitas & morbus funt in conditutione accidetali corpori s, 
nec ad fanitatis elfentia attinet materia & forma vnit£,quecorpu$ 
humanum conftituunt,& no fanitatem: non fecusacalbedo non 
eft de ellentia fui fubiedti , quamuis lubie&um aliquod requirat, 
vt inii t,a quo poted abeffe, adueniente fuo corrtrario,nigredine: 
quarum vnaqu^que aliam expellere poted ratione difpofitionis 
corporis,cui inheret. 

Quod attinet ad illa omnia a Fernelio propofita,vt morbos 
form£, aut totius fubftanti? adrueret, inania funt, atq; futilia. 
Naqu^tiis ab eo cogeda probant dari facultates occultas,qu£to¬ 
tius lubdantie proprietates dicuntur, &perconfequens morbos 
occultos elfeadmittendos;quodnos etiam vitro concedimus: il¬ 
la tamen proprietas non ed forma fubdantialis,fed facultas qua¬ 
dam occulta, & omnibusha&enus ina>gnita,quae mixti alicuius 
fubdantialem formam , & peculiarem elementorum mixtionem 
cofequitur; non fecus ac a formis elementorum dimanant,pro- 
ceduntq;qualitates manifede. Occulta? autem ha? proprietates, 
qua.’ qualitates funt, faciunt vt res permulta? dicant,& habeant 
ad inuicem antipathia., & fympathiam; non aliter ac ignis aqu£ 
aduerfatur ratione qualitatum manifede contrariarum: terra au- 1 
tem cu aqua quadam habet fympathiam ratione frigiditatis,cum 
igne ratione dccitatis:aer cum igne ratione caloris conlentit,cum 
aqua in humi ditate: fed terreis qualitatibus omnino contraria- 
tur: veluti ignis aque. Quod dentur facultates quadam occultf 
medicamentorum, patet ex Galeno pa/fim in lib. de fimpheium 
medicament. facuit. & piecipue lib. y. cap. 1 8. vbi ait, omne ine- 
dicamentum purgans duplici viitute euacuare,& ratione caloris, 
& ratione facultatis occuk^. Idipfum co.nrirmat Galenus lib. 1. 

; de 





de D I F F ER. M O R B. I 2 I 

de /emine c. 1 6 . dum ait, minimam particulam humoris letha- 
Jium venenorum , qua? deleteria appellantur , vbi animalis cor¬ 
pus ingrelfus fuit, totum id momento temporis immutare (quod 
enim venenofum ell, intendit reliqua in fui naturam mutare ,vt 
alia omnia, qua: antipathiam dicunt), fibiq,- fimile affedione_^ 
alterare. Hippocrates etiam lib. Epid. & lib. de Aere, Aquis, & 
locis,eandem dodrinamnonraroinnuitrVndequid Diuinum in Curdeoc: 
morbis el/e docuit, quod ille / o appellat. Verum igitur ell cultis mor 
dari tales morbos venenofos & occultos j qui tamen qualitates bls f“f e »* 
funt, fed occult£: de quibus ideo non egit Galenus i quia non_* eglt Uiil ' 
tam methodo, quam experientia curantur.-nam huius ope medi¬ 
camenta , occulta qualitate prodita, ad talium occultorum mor¬ 
borum depullionem adinuenta funt: ciim tamen omnem Medi-. . 
eorum, methodice curantium induftriam,tales occulti morbi fu¬ 
giant. Quod fa?pe compertum habui, dum pelli feros xgros iam a 
viginti annis in varijs Gallia? Prouincijs, & Ciuitatibus, fed pre- 
cipue Tolofana,tradarem . Cum autem remedia ab inn umeris 
authoribus pro pelle curanda experiri volui, ne latum vnguem a 
dodifiimoru Virorum praeceptis difcederc viderer, quaplurima, 
fed incalfum, propinaui. Vnde nonnulloru remedioru virtutem * 

probare volens,aliqua inueni ad meum fcopum pertinentia,pro- 
ut in libro meo de pelle prfIo commilfo Tolofa? Anno 1 629.de- 
claraui. Et quoniam pelliferos tunc a?gros a?que familiariter per 
triennium, ac alios alijsaegritudinibus laborantes, inuiferarrL-*, 
meus profatus Liber Latine confcriptus, a diuerlis Medicis in_^ 
vulgareidioma translatus ell, &prado alibifubadus. Vidi ipfe, 

& emi nonnulla exemplaria Lemouici-. 

Qu£ Fernelius lib. 2. de abditis rerum caulis cap. 2. ex Gale- j^ams 
no pro fe citat, nihil contra nos, fed nollram potius fententiam Vtrnd ^ 
confirmant. Ex cap. 2. lib. 1. de limplic. Medicament. facultat. °bicdio. 
hunc textum deduxit, inquiens: Ollenfum ell medicameto natu - 
ram elfe alterandi ,aut vna quapiam qualitate, nempe aut cale¬ 
faciendo, aut refrigerando, aut humedando, aut exiccando, aut 
didorum coniugatione quapiam: aut tota fua fub/lantia j ficuti 
complura lethalium venenorum, nec pauca alexiteriorum ,feu 
amuletorum, & purgantia omnia,& multa qu^ vocant attrahen¬ 
tia . Nihilenim in hac dodrina cotinetur,quod nobis repugnet* 
ciim omnia nobis lint cofona. Nunc 




is* LIBER PRIMVS. 

Fertielius . Nunc par ctt relpondeamus ijs, <quar demo ibis materia-pro- 
P°^ Llit Fernelius , qui aPhilofopho ,& Galeno deficiens, fecun- 
lenocotra das qualitates materias vocat: cum tamen qualitates fint apri- 
««• mis dimanantes , tefte Arifl. lib.4. Meteor. tex. 1 o. Neceflc_^ 
enim eft, inquit, quod ex humi do ,& ficco, aut durum efTe, aut 
molle. Vult enim durumfequi ficcitatem, & mollitiem confe- 
qui humiditatem. In didti libri progretfu, maxime vero fub fi¬ 
nem , eandem dodrinam inuchit * Libro 2. de Partib. animal, 
v cap. 1. ex mixtione frigiditatis, caliditatis,&-humiditatis, & fic- 
citatis, grauitatem, lenitatem, denfitatem, & raritatem, refulta- 
re dicit. Libro 2. de Generat. & Corrupt. c. 2. poftquam primas 
qualitates defcripfit, ait: Tenue autem, & crafium, vifeofum—a 
& aridum, durum & mollem & ca?terar differentia: ex hifce (id eft 
ex primis qualitatibus) funt. Libro 2. de Anima eandem ha¬ 
bet dodrinam. Libro 7. Phyfic . cap.2. denfitatem, & raritatem 
inter qualitates tadiles pofuit. Galenus lib. 4. & 5. de fimplic. 
medicament. facult. paffim eandem infinuat dofirinam. 

Ferneliu r Veniamus ad ipfum Fernelium, qui lib. 2. fua? Phyfiologia? 
non ~jifo c^.deta&ilibus qualitatibus agens, ait: Ex harum autem ge- 
conftat. nere alia: funt principes, alia: ex his orta:. Principes calor,, frigus, 
humor, ficcitas. Ex his orta: qu^e in molli, duro, craffo, tenui, 
hrui, afpero funt corporej qua: varia: dicuntur,& quafi multifor¬ 
mes. Eece Fernelius poft multos fudores coa&us in communem 
Philofophorum, & Medicorum fententiam defeendere . Sui er¬ 
go oblitus, in Parhologia morbum in mollitie , & duritie, crafli- 
t ie ,& tenuitate,raritate,& denfitate,materia: exuperantias dixit. 
Experientia enim confiat mollitiem veram ab humiditate pro-* 
uenirc, veluti duritiem veram a ficcitate ; vt teftatur Galen. lib. 
5. dcfimpl. medie facult. Mollities aurem ,& laxitas omnium 
« partium infantulormn,ab humiditate nimia procedit; veluti du¬ 

rities, & denfitas partium in iuuentute, a ficcitate. 

Superius deniq,- deduximus Fernelij argumentum quo probat 
dari morbum materia’ t Ait enim qualitates, primas medicamen- 
Femelins torum opponi intemperiei, & qualitates fecundas morbis mate- 
lHgi llx - Mirandus fone in hoc Fernelius, quod morbo fubftanti#, 
qualis eft morbus materia?, qualitates fecundas opponat: quafi 
qaahtas materias efiet contraria 1 cum qualitas qualitati contraria 

fir» 


DE DIFFER. M 0 R B. i a > 
fit. Vnde neceffario cogitur admittere morbos illos qualitatibi s 
fecundis oppefitos , effe veras qualitates , non materias: veluti 
morbos fubftantia?, aut forma?, vt loquitur, quibus tertias ,& 
quartas qualitates i cum admittat vitro morbos primis qualitati¬ 
bus medicamenti contrarios,effe veras qualitates. 

Qualitates itaq; profata? fecunda: diuerfimode cofiderata: pof- 0 ua j; ta 
funt dici morbi , caufa? morbifica? , & lymptomata. Morbi tesfecud* 
dici poffunt partium diilimilarium , non vero fimilarium_.«, excederes 
quamuis exprimis qualitatibus nafcantur ( fic enim la?uitas, St ' utn:o, ° l 
afperitas dicerenturmorbi partium fimilarium, vt Fernelius euc- 
xit). Rarum enim ex lib.4. Phyfic. c.9. eft quod fub magnis di- Raruw^ 
menfionibus parum habet materi^. Quare pori, St meatus pa- 
tentes pnxter modum funt: quia mutatur veluti partium fitus: Et 
fic eft morbus in cauitate, ob quem partium adiones Ja:dunturj 
& generatur occafionaliter alter morbus, ab hoc djftindus: Aer 
enim frigidus permeans patentes meatus morbum in intemperie 
inducit. Idem de mollitie dicendum, ciim ha:c raritatcmliabeat 
annexam, & ab hac ex parte procedat. Molles enim partes pe¬ 
netrari facile poffunt: Vndc a raritate, vt dixi, aliquo modo 
prouenit, non fccus ac leuitas, vt habet Arift. c.9. cit.lib.4. Pby-’ 
fic. Idem denique de tenuitate, & laxitate dicendum. 

Contraria? qualitates didas funt morbi in denfitate. Denfum Denfum-. 
enim ex cap.iam cit. eft, quod fub paruis dimenfionibus multum 
materi £ cohibet: Vnde quoties nolfra corpora impense conden- 
fantur, pori & meatus ita conftringuntur (quia in fe meatuum^» D ~ 
omnium latera coincidunt, fefeq; contingunt), vt vaporum fu- C aufT fe- 
Jiginoforum egreffus impediatur, veluti ambientis aeris neceffa- bris. 
rius introitus. Inde quotidie nafcuntur varia: febres, vti fuo lo¬ 
co docuimus. Inde ergo nafeitur morbus in cauitate . Idem-*, 
de adftridione, de duritie, ac craffitie, quod de denfitate dixi¬ 
mus, proferendum. Ha:c omnia aliquo modo morbos in fitu no¬ 
minare poffumusiquia in his ferme omnibus,fiue partes conden- 
fentur, fiue amplificentur, fuum fitum mutant. 

Profatos terminos exponit Gal. lib.2. de fanitate tuen. cap.5. 

Dicit enim durum, St molle per fe omnibus effe confpicua. Nos 
cum Ariftotele in noftra Phyfiologia hos tenninos expofuimus. j Durnm 
Durum enim eft, qued renititur. St in fe non concidit, aut cedit, 

Q_ 2 dum 


124 LIBER P R I M V 5 . 

dum ab alio corpore tangitur. Proinde citius offa frangentur, 
quam cedent, & foucam admittent, dum comprimuntur. Molle 
'quM . 0 C ^ contr aeft, quod facile cedit. Rarum dicitur id, quod meatus, 

* Rurum quos Grarci 7rop*« vocant, magnos per totum obtinet: ficuti e di- 
tytd» uerfo denfum, quod eofdem meatus paruos habet. Laxo, & 
coa&o feu conftricto, iam di<fta? difpofkiones congruunt. His fic 
expolitis ,Galenus affirmat in capitis calce, molle, & durum 6- 
milaribus partibus conucnirc: at vero inftrumentarijs partibus 
meatuum vitia, qua? denfum, & rarum dicuntur, congruere^. 
Quod de denfo dicitur, dccoaifio aut conftri&o idem ferme di¬ 
cendum : hac tamen intellofta diftintftionc, quod omne denfum 
coadum eft, fiue compa&uni , huc conftricftum; omne tamen--» 
conftri&um non eft denfum proprie :nam qua? laxa funt, dum 
comprimuntur , aliquo modo denfa videntur , fed panun_* 
proprie. 

Qu alita- Ceterum, fi dicla: qualitates,, vt fenfuitadfcas pure obijeiun- 

*J 1 f 'Zt tuli ^^derentur, erunt fymptomata in affhftu corporis, mor- 
fymptema ^ os 111 intemperie fimpliciter coniequcntia ivt docet Galen. iib. 
de different, fymptomat. Sed tunc per fc aedones lxdere no.i~> 
dicuntur. 

Ex his cuiuis conflabit, non effe difficile exemplis a Fernelio, 
inflar obic&ionum propofitis, fatisfacerc. Miles enim ille ,,cu- 
ius crura ob mollitiem flexibilia adeo fuere, vt ambulare nequi¬ 
ret, morbo laborabat inftrumentario,& fimul forte fimilarimam 
mollia, &porofa fimul fuere iflius militisoffa. 

Qui facile mordicationem in ventriculo perfentiunt,tamab> 
a-ffumptis per os, quam ab humoribus mordacibus aliunde con¬ 
fluentibus, naturali.impotentid proditi funt, & non morbo: Vel 
dic, tales exquifitiflimo-fenfutadus pollere in orificio ventriculi: 
debet enim talis effe exafti fensus pars. illa,vt homo famem. & dc- 
fc<ft.unialimenti fine vlla mora perfentiat. Vnde idem.ventricu¬ 
li orificium famis animalis fedes flatuitur.. Quod autem partes 
neruea?,neruiq*ipfiexquifito fenfu polleant, non eft materia; vi¬ 
tium, fed poti iis id laudi vertendum : cum, vt exadle perfen- 
tiant ,a natura conftituantur, & quidem ad animalis conferua* 

Satisfit ^ oncra - > «' 

Fernelio*. Qiwd dixit FeracJius «jtofdara optimo temperamento prjdi- 


ta. 


Fernelio 
fatisfit . 


Satisfit 

Fernelio. 







DE DIFFER. MORR, 125 

tos non facile vJIatn exuperantiam caloris, aut frigoris, aut alte¬ 
rius qualitatis perferre : id non probat dari morbum materia? . 
Nec illi, qui folidiori corpore proditi funt, dicendi perferiores 
his temperatis & mollioribus.Nam licet temporum iniurias faci¬ 
lius perferre pollint hi, qui folidiorecorporegaudentnon ita_^ 

tamen ingenioli funt, ac illi, qui raram teneramqi conftitutio- 
nemhabent: Hi etenim omnium ingeniofiflimi funt. Pr£terea_^ 
partium foliditas nobi Jitatem & aptitudine maiore ad agendum 
non tribuitialioquin olfa effent nobiliflime corporis partes: cum 
tamen ignobiliflima? fint. 

Quod dixit de druthiochamado qui ferrum digerit, nihil cc> 
fra nos,qui id operationis ad facultatem occultam referimus. 

Quod deniqj aftringentia partibus apponi iubcat Galenus, vt 
carum virtus(ideft calor natiuus,& fpiritusinfluens)confeructur, 
quid ad rem i Anne ob hoc placet Fernelio laxitatem,& denfita- 
tem effe immoderationesmateria??qua? tamen qualitates funt fe¬ 
cunde. Si autem tale quid edet materia? immodcratio,nos quoti- 
die materiam immoderatam diceremus j quod ab omni veritate 
remotum td, cmn materia ingenerabilis fir, & incorruptibilis. 

Tandem prcediefa? qualitates fecunda, morborum caufr ali¬ 
quoties effe podiint. Vndequidenfo corporis habitu pra?diti 
funt, morbis procedentibus a cau/is internis multo magis obno- 
xij funt, quam hi, qui corporis raro gaudent habitu: Nam in de¬ 
fis,& condipatis corporibus fuliginofi vapores,prout vfus requi- 
fitus expodulat, non euacuantur. Quare detenti in corpore va¬ 
rios procreant affc&us, praecipue vero febrem. In corporibus ve¬ 
ro rara? conditutionis contrarium accidit: quoniam haec a fuligi¬ 
ne fis iftis recrementis bene expurgantur. Sed quoniam talia cor¬ 
pora porofa funt,& aperta,externis iniurijs facile contaminatur* 
Parum ergo rede raritatem, aut denfitatem,materia? immodera¬ 
tiones vocat Fernelius, cum fint qualitates qucedam. 


Fernelio 
fatisHt . 


Qm, alitan¬ 
tes jecim - 
clz al iquai 
do funt 
meriora 


F 


DVWVM 11. 

Rancifcus Vallefius lib. 4. Coiitrouerf. cap. 2. conatus ed, 
pneter morbos a Galeno deferiptos, aliquem alium ab eis 
diftin&um effe admittedum: & fic contendit, omnes mor¬ 
bos ' 



Fallefius 

pcrfbitigi 

tur. 


Obi e II io. 


Solutio. 


12 6 LIBER PRIMVS. 

bos non fuifie a Galeno comprehenfos. Exiftimat Vallefiusco- 
lorem pr^ter naturam humoris aquei , qui inter humorem cry- 
ftallinum, & tunicam corneam, fitum habet, e/fe morbum} quii 
eodem quo afficitur prauo colore, omnia obieda hoc eodem co¬ 
lore veluti tinda & imbuta videntur: Eftq; hoc fymptoma adio- 
nis nam vifio eft deprauata. Claritatis gratia exemplo rem 
illuftremus. Iderici vniuerfum oculum ffiiuo colore tindum ha- 
bentjpropterea omnia que ab illis confpiciuntur,flaua apparent. 
Qiiod autem talis color morbus fit, & non comprehendatur fub 
vllo ex tribus generibus praefaris morborum, probatur ex lib. i. 
de fyfnpt.cauf. vbi pnrfatum vitiofum colorem inter morbos re¬ 
ponit Galenus. Non eft tamen morbus in intemperie, neque^ 
in formatione, neqi in fitu,neq; in folutionecontinui. Ergo no 
continetur fub trimembri illo morborum genere a Galeno pro- 
pofito. 

Sed ad ha?c facilis eft refponfio. Falfum enim eft, colorcm_* 
iftum deprauatum oculi a Galeno inter morbos reponi: imo ve¬ 
ro lib. cit.cap. 2. (quod non eft aufus citare Vallefius) exprefie 
dicit Galenus, efte fymptoma, & quidem intemperiem, aut ob- 
ftrudionem confequens. Quare & Vallefius, & Argenterius Ga¬ 
leno nimis audader imponunt. 

Sed dicet adhuc aliquis, Galenum lrb. 1. de vfu part.cap. 9. 
docuiffe partes fimilares (quibus adiones debentur) interdum.* 
exercere fuas adiones propter temperamentum, interdum vero 
propter id, quod confcquiturternperamcntum: ficuti in oculis 
adio vifiua fit propter colorem. Itat]; fi oculus videt propter co¬ 
lorem , color deprauatus naturali contrarius, erit caufa adionis 
lyf^j & per confequens morbus. 

Refpodeo Galenum citato loco volui fle quafdam efte partes, 
qua: folo temperamento, vtplurimiim, fine qualitatum fecunda¬ 
rum iuuamine, fuas adiones edunt:Renes v.g. ad fuas adiones 
obeundas nullo egent colore.Alia? autem repcriunturpartes,qu£, 
prater fuum temperamentum, ali;s multis qualitatibus fecundis 
ad fuas adiones edendas egent. Sic humor cryftallinus vifio- 
nem quidem edit rationepeculiaris temperamcnti:perlucidus ta¬ 
men, & purus color in eodem humore neceflarius eft} vt docet 
Gal. lib. 1. meth. c 6. Color ergo deprauatus non eft dicendus 

caufa 





DE D I F £ E R. M ORE. n 7 
caufa vifionis Igfe, fcd inwmperies proprie & per fe vt optimo 
exemplo Socratis lapidem baculo mouetis commonftrat Fabi lis 
Pacitis lib. 2. methodi , Difputatione de differentijs morborum. 

De hoc argumenti genere quamplurima propofuit Argente- 
rius, ad quorum lingula refpondere prolixum nimis eftet. Ex di¬ 
dis tamen facile cuiuis innotefeet modus refpondedi adquaeuis 
eius contra Galenum deliramenta. 

2 WBIVM III. 


P Recedentibus dubijs,de opinionibus iIloru,qui a Hos mor- 
bos,pr;gtcr trimembre genus a Galeno expolitum, euexe- 
runt, peregimus. Nunc defeendamus ad alios, qui ex ad- 
uerfo omnes morbos a Galeno politos,. non admittunt. Dicunt ° lric ^ 
enim nonnullfinullum genus morbi admittendum praeter folam 
intemperiem^quia hate lola eft; qua? efficienter adiones laedit . 

Ergo h^c folaeft, que morbi nomen meretur. 

Sed rcfpondeo,concedendo quidem folam intemperiem pro- Soluti »w 
pria manifeftaq, efficientia J^dere adiones, alios tamen morbos, 
quandam habere efficientiam, licet obfcuram, & ad modim-j» 
impedimenti: Claudicatio v^.proueniens a luxatione ollium in 
genu, videtur produci a morbo in lituicum reda ambulatio pro- 
tieniat a mebris fuum litum obferuantibus.Qui volet tamen alios 
morbos preter intemperiem elfe impedimenta per feadionum—> 
fcfarum, ei non contradico. Nam mihi fufficit, quod lint caufie 
per fe adionum falarum. Ex hac tamen dodrina non rede quif- 
piam inferret,morbum elfe relationemjquia relatio nec adiue If- 
dit adiones, nec adionibus impedimento eft* 


hvvivm iv. 

N OnnullI autumantvt eft apud Valleftum lib. 4. Coni 
trouerf. c. 2. morbum nullas habere fpecies: atqj adeo 
morbum in genera, aut fpecies non polle diuidil Ratio 
illorum eft; quia morbus fuo contrario,fanirati, correfpondere 
debet. Sed fanitas non habet fpecies. Ergo neq; morbus er con- Obieftin- 
ttarius,. Probatur minor* Medium in plura media , tanquam 

in 


Solutio 

prima» 


Solutio 

fecunda. 


i2g LIBER PRIMVS, 

in fpecieSj diuidi nequit. Sed fanitas ed medium. Ergo fani¬ 
tas in plura media, tanquam fpecies, diuidi nequit. 

Refpondeo negando minorem argumenti: negandoqj pariter 
maiorem probationis, aut fecundi argumenti. Sanitas enim-* 
a?que late patet, ac morbus, etiamfi medium fit. Quod autem 
fanitatis, & morbi fpecies fint aquales, patet ex Galeno, in Arte 
medicinali, cap.8. fub hac verborum ferie: Vitiorum vero ge¬ 
nera eadem funt cum his^qu^ virtutem perficiunt: temperatura 
quidem in fimilaribus: numerus autem, & formatio, & magni¬ 
tudo, & fitus, in indrumentarijs: vtrifque vero communis vni- 
tas, quam continuitatem appellamus. 

Refpondeofecundo,tametfi fanitas fit medium, non efle me¬ 
dium fpccificum, fed genericum, &cum latitudine,plures fub fe 
continens fpecies. Quaelibet enim natura fuum habet medium, 
a medio alterius natur£ didin&u: vt videre ed in temperamentis 
diuerfis, in quibus potiflimiim fanitas confidit. Quodlibet autem 
temperamentum ab altero fpecie didinguitur. Ergo & fanitas 
in his confidens, in plures diuiditur fpecies: Temperamentum 
enim, quod ed bonum biliofo, non ed congruum pituitofo, fed 
morbofum potius. Itaque ciun fanitas, qua? medium ed, in plu¬ 
res diuidi poflit j multo melius morbus, qui extremum ed. Vnde 
quamuis vnica in vno corpore fanitas, tanquam vnum medium, 
admitteretur, plures tamen morbi in eodem corpore admitti de¬ 
bent: Nam omne bonum fit ex integra caufa i malum vero ex 
quocunque defe&u. Sanitas autem, & morbus opponuntur, vt 
medium & extremum, non tanquam duo extrema. Quare in_,» 
vno corpore plura extrema dari poffunt, etfi vnicum infit me¬ 
dium, fanitas. Nam 

Mille modis morimur Mortales,nafcimur vno: 

. Sunt hominum morbi mille, fed vna falus. 

morbi UU Verum morbis etiam peculiaribus in corpore fanitates pecu- 
multaqioj) liares opponi poffunt: vt vnitas continui, folutioni continui: te- 
pofiu fant peries, intemperiei: debita figura, figur^ vitiat?: /itus legitimus, 
dislocationi: quantitas congrua,incongrua? quantitati: numerus 
completus & debitus, indebito . Quia tamen denominationes 
funt fuppofitorum, non dicitur ha?c pars, & hsec altera fana, fed 
totum corpus. Multo vero frequentius partes dicuntur morbis, 

labo- 





DE DIFFER. M O R B, 129 
laborare. Vnde Hippocrates in aphorifmis: Vbi dolor,ibi mor¬ 
bus: vbi calor etiam., aut fudor, ibi etiam morbus. 


DVX1VM V. 

C Auillator Argenterius cap. 2. lib. de morbi generibus, 
ftupidos appellat omnes, qui calorem pmer naturam, 
frigus prner naturam, ficcitatem prater naturam, lapi¬ 
dem in vefica,vnguem in oculo,quem Gr seci pterygium vocant, 
magnitudinem,numerum vitiatum,foIutionem continui,& fimi- 
lia, morbos appellant. Quia, inquit, calor excedens male dici- Obietffo 
tur intemperies i ciimhafc duo inter fe d iftinguantur: nam calor 2 nma ’ 
excedens ,fiue prcter naturam ,non eft morbus, fed caufa tem¬ 
periei calefa< 5 hc: Intemperies vero eft temperamentum calefa- 
£him. Conatur ille fuco veritatis hanc fuam doctrinam pcrfua- 
dere: Nulla, inquit,daretur proxima caufa intemperiei,!! intem¬ 
peries in calore pmer naturam confifteret. 

Sed facilis eft refponfio ad hanc Argentcrij do<ftrinam. Ne- sdntiv 
gamus enim calorem prcter naturam,& intemperiem, efte res in¬ 
ter fe diftin&as. Nam prout intemperies temperiem connotat, 
feu prout aliquo modo ipfam includit, non eft morbus, fed par¬ 
tis natura, & difpofitio: at vero prout intemperies accipitur pro 
exceftii caloris infuauis, nihil eft aliud, quam calor adueniens,& 
temperamento fuperadditus j quicalor, quia temperamentum»* 
connotat, intemperies dicitur: temperamentum vero ipfum nul¬ 
lo modo morbi rationem ingreditur. Nam ex cap. 9. lib. 1. de Tempe* 
vfu part. temperamentum eft partium natura qua actiones om- rame tum 
nes fiunt. Ergo non poteft efte morbus. eft parttu, 

Dum inquit, calorem prcter naturam efte intemperiei proxi- natHra * 
mam caufam; Refpondemus, id negando: Nam intemperies nul¬ 
lam habet caufam continentem, vt fequenti libro dicemus: Cau* * 
fam tamen proximam habere poftimt febres putrid? * putredi¬ 
nem : He&ica vero, & Ephemera, fine coniunda caufa, vtplu- 
rimiim, reperiuntur, 

Obijcit fecundo. Temperamentum vitiatum a calore eft id, Obtejh* 
quod Icdit a&iones, non vero ipfe calor. Ergo calor eft caufam, ' CH * 

& non morbus. Refpondeo falfum efte, temperamentum Jje- seiutio* 

R dere 


i$o LIBER P R I M V S. 

dcre adiones: ciim idipfum fit,quod adiones vna cura ani- 

macdat. 

trtia t0 Obijclt tertio, morbos partium diflimilarium efle totam ftru- 
duram vitiatam inftrumentorum ; quia morbus eft conftitutio, 
ad quam requiritur diuerfarum rerum compofitio: qua? compofi- 
tio non reperitur in vlJo ex aflignatis morbis in conformatione, 
magnitudine, numero, & (Itu ; cum numerus, magnitudo, (itus, 
Sc conformatio, (int res (Implices.. Ergo numerus, magnitudo, 
mala conformatio, & (itus, erunt caufa? morbi organici, qui in_* 
ftmdura confidit. * 

Refpondeo, negando morbum cfle necefllirio quid compofl- 
tum ; licet fanitas, qua: in temperamento conflftit,, res compofi- 
ta aliquo modo dicaturNam 1 an itas, & morbus opponuntur, 
vt medium, & extremum; qu£ quidem fub eodem genere proxi¬ 
mo non continentur, quemadmodum duo extrema, fed fub eo¬ 
dem genere remoto. Quare male dixit Argenterius, numerum, 
magnitudinem, Scc . efle res compofitas, prout morbi funt. Stru- 
dura autem partis non poteft efle morbus, fed potius partifmet 
natura, qu$ adiones nullatenus l#dit, fed edit: morbus autem 
eft, qui eafdem adiones J^dit. Addamus & his, numerum^,, 
magnitudinem, (itum , & mala conformationem, non efle mor¬ 
bos, fedmalas difpofitiones,& vitia ex his contingentia,&im~ 
mediate adiones ledentia, morborumq; rationem habentia. 

Denique ipfe Argenterius (ibi contradicit: Nam hb.de morb. 
generib. c. i. vbi morbi definitionem tradit, ait morbum efle_^? 
conftitutionem, (iuc compofitionem prater naturam,& hanc co- 
politionem non efle rem compofitam, fed qualitatem quandam 

Argtntt- ex rebus compo(itis refultantem. Hec eius funt verba : Caterum 

^trjius conftitutionem. hoc loco intelligere oportet,, non. pro quarto ge¬ 
nere conftituente partes in (frumentarias (id eft,connexu feu c5- 
iundione) quemadmodum cum. diximus eas ex conformatione a 
magnitudine, numero, Sccompofitione fimilarium conftituiifed 
generalius pro. conftitutione ipsa, & vt compofitionis ; nomen.* 
omnibus fignificat formam,& qualitatem quandam,qu£ ex:mix¬ 
tione componentium noftrum corpus rcfultat.Ex his conftat Ar~ 
genterium contentionis* non veritatis ergo, plura contra Gale¬ 
num fufcicare* 


DV- 



DE DIFFER. M O R B. iji 

j 1* -'i 

DWIVM VI. 

Alcnus Jib.dc different, morb.c. 5. vifus eftfimplicem 
I intemperiem cum affluxu humoris admittere : qua: do~ 

drina dubitandi anfatn multis prabuit; quoniam c. 12. 
eiufdem lib. de different, morb, ex fententia Hippocratis,docct, 
admittedas tantu quatuor intemperies compofitas cum materia 
aut affluxu humoris. Hinc nonulli colligunt, nulla dari fimplice 
intemperiem ex humoris fluxu procedentem, Ratio eorum eft$ 
quia vnufquifqi quatuor humorum duas habet qualitates exce¬ 
dentes, vt in noftra docuimus Phyfiologia: Sanguis ideo calidus 
humidufq; dicitur: Pituita frigida & humida: Bilis calida & fic- 
ca: Melancholia flcca frigidaq*. Ergo quoties aliquis horunu*» 
humorum ad partem aliquam fluxit,in tali parte,non fimplicem, 
fed compoficam neccffario generabit intempcriem_j. 

Refpondeo, concedendo antecedens, & diftinguendo confe- 
quentiam. Verum quidem cft, quemuis humorem duabus quali¬ 
tatibus alias duas excedentibus frui. Verum etiam eft, humorem 
fluxum, & alicui parti h«rentem,tumoremq> efficientem, copofi- 
tam intemperiem generarent docuit Gal. cit. cap, 12. vbi ait,in 
tumoribus pr«ter naturam compofitam intemperiem reperiri . 
Sed fieri tamen potefl;, vt fimplex intemperies, flue exceffus va¬ 
nius qualitatis prim«,inueniatur in parte,ad quam humor fluxit. 
Datur enim fluxus compoflti humoris, fanguinis v.g. & pituit^, 
qui ambo humores humidi fbnt: fl vero cotingat eos «quali por¬ 
tione ad partem aliquam influere, pituita: frigiditas fanguinis 
calorem temperabitj atque adeo fola humiditas fuam contrariam 
qualitatem flccitate excedet j &tunc dabitur fimplex intemperies 
cum affluxu humoris. 

Alio exemplo rem illuftrare lubet. Habeat aliquis ventricu¬ 
lum ficco frigidoqitemperamento proditum, quale familiare eft 
melancholicis, & fenibusrdefluat rursus humor pituitofus ex ca¬ 
pite ad ventriculum, vt non rard accidit. Ex humiditate humo¬ 
ris e cerebro in ventriculum lapfi j & flccitate ventriculi>refultat 
qu«dam temperatia, & squalitas. Supereft ergo, vt tunc fiat fo- 
lius frigiditatis exceffus in eodem ventriculo* quamuis ad eum 

: : - R 2 fUlXC- 


ObicFlitl 


Sol fit io I* 


£** dua¬ 
bus inte- 
periebus , 
tempera¬ 
tur» quid 
refultat. 


Solutio i. 


132 LIBER PRIMVS. 

fluxerit humor. Ergo cum affluxu humoris reperietur exceflfus 
vnius qualitatisprima:, feu intemepries fimplex : frigiditas hu¬ 
moris fluxi e cerebro, & pr^exiftens frigiditas ventriculi fuum_^ 
contrarium calorem excedens, permanent, caloremq; ventriculi 
vincunt: & reliquae due qualitates, ficcitas,& humiditas, tempe¬ 
rata: manent. Ex duobus enim temperamentis immodicis vnum 
moderatum refultat , ex Galen, lib.3. Meth. c.2. Vnde illi , qui- 
ardente febre laborant,etfi ventriculi orificium calidum habeant 
& ficcum, vnde fitis, nequaquam tamen aliquando fitiunt $ quia 
humor quidam aqueus e cerebro, roris ritu, delabens,os vniuer- 
fum, a?fophagnm, & ventriculum irrigat, fitimque fle fedat. Si¬ 
tis enim ex flccitatc prouenit,vel ex calore,& flccitate flmul. Hu¬ 
mor autem debibens aqueus, frigiditate, & humiditate exceden¬ 
tibus, gaudet* 

Adpropofltamobiecflionem iterum hac via refpondere poflfu- 
mus: Quamuisquiuis humor duas habeat qualitates exceden¬ 
tes fuas contrarias, vna tamen harum qualitatum excedentium, 
citius, faci Jiufque in parte introducitur, quam alia* Bilis v.g* 
ad partem fluens, prius calefaciet partem, qiuimexiccabit jquod 
eadem bilis a&u, &poteftate calida fit, ficca vero poteftate tan¬ 
tum . Siccitas praeterea qualitas eft pigra, & lente agens. Vnde 
ab Arift. 2. de Generat* pafflm, paflina qualitas dicitur ; quam- 
uis, in rigore loquendo,a&iua flt, vt in nofira Phyfiologia do¬ 
cuimus * 


Quod attinet ad Galeni do6rinam,nonfoIum citato lbco ha¬ 
betur, fed etiam.lib. 2. Methodi c. 6 . vbi aduersus Erafiflratum, 
ex Ariftotelis filia natum, manifefte probat, dari ©< 5 to intempe¬ 
ries fine affluxu humorisio&o vero cum affluxu;quatuor fimpli- 
cesj&compoflras quatuor *Ha?c ipfius funt verba: Siquidem»* 
vbi fanguis in finibus arteriarum impactus asionem vitiat,id ar¬ 
terias ipfas, quatenus infirurnenta funt, male habet: vt vero fimi- 
lares particula? funt, o£lo quidem fecundum nudas, qualitates 
intemperies habent, o&oq; rursus cum fluxione*. 

Ad hunc Galeni contextum aduerfarij refpondent, eum eflfe 
deprauarum., Sed hoceflo, nunquid ideo alia omnia Galeni lo¬ 
ca erunt deprauata ? nequaquam,opinor. Quod autem citato 
hm loco de iatemperiaum numero docuit f alijs ia locis confirj 

; — mat* 


DE DIFF E Rll M 0 R B. tp 
mat. Nam lib.8. de Mcdicament. fecundum locos c. i ♦ ait: Ciim Sedeei^ 
o&ofintin lingulis partibus corporis intempetatura» :atq$ ha» me t triSS ' 

I omnes aut circa foJas nudas qualitates, aut alicuius humoris co- 
pjcxu fiant; intemperiem quidem ficcam humedare oportet. 

Eandem dodrinam habet lib.y.Meth. cap.i i*& lib. de inaequali 
intcmp.Ergo ciim hcc omnia Galeni loca,citatoloco lib.2.Meth* 
congrua fint, citatus hic locus verus erit*- 

Exiftimo tamen fimplicem intemperiem, tam fine affluxu hu- . Simplex 
moris., quam cum affluxu,efre momentaneam,/! datur,- quoniam 
non foltim humores quatuor habent qualitatum coniugationcs, perfeue* 
verum etiam dementaj & licet vna qualitas fua focia , & comite r*u 
qualitate manifefiius eluceat, vt exemplo, bilis oftendimus, & vt 
in quolibet elemento compertum eft, vix exuperat, quin focia .# 
qualitas excedat. Proindeque, quamuis calor cum humiditate 
naturaliter elfe poflrt,in corporibus noftris, fi idem calor eft pie- 
ter naturam, & igneus, vt fa?pc contingit, fine acquifira ficcitate 
dfe nequit* Quare dum fit tranfitus caloris ab humiditate ad 
fice i tat em, veluti momentaneus, aut imperciptibilis eft. Humi- 
ditas enim, & ficcitas, non ita diu aequalitatem compatiuntur, 
quinftatimalterutra alteram excedat* Idem de ficcitate,qu;e 
frigiditati, & calori copulari poteft, dicendum. Calor enim—** 

& frigus ratione maioris adiuitatis, qua polfident, minus adhuc 
aequalitatem, quam humiditas, & ficcitas compatiuntur • Quod 
de ficcitate didum eft, idem de humiditate dici debet. 


dvvivm vn. 


D Vbitandi anfam dat Galeni dodrina lib. 7. meth. C. & 

& lib* de different, morb.cap. 5. Nam vtrobiq* intemr 
periem humidam fine affluxu humoris ftatuit: Contra» 
rium enim quibufdam vifum eft* Nam,fi daretur, inquiunt,nu- QgUUuk 
da intemperies humida fine affiuxu humoris, inde fequeretur, 
quod marafmus, feu ingens ariditas corporis, emendari pofiet, 
poffetq, per confequens retardari fenedus, cum ficcitas fenedii» 
teacquifita emendaretur*Sed hoc dicere eft abfurdum* Ergo no 
datur intemperies humida fine afifluxu humoris. 

Refpondeo negando fequdam raaioris* Licet enim humida-J ^ utl ^ 





i 24 LIBER PRIMVS. 

intemperies,eo modo quo prodenti dubio diximus, deturjnon 
proinde marafmus,aue ficcitas fenio acquifita, fanari poffet.Ra- 
tio eft jquia humiditas,qu£ in rnarafmo,& fenedute abfumitur,eft 
natiua partium, qua? originem ex principijs noftr^ generationis, 
femine nimirum, & fanguine menftruo, traxit. Vnde, quamuis 
partes folide humida intemperie afficerentur, non inde fequitur, 
ficcitatem illam extrema, in qua humidum radicale abfumptum 
eft, poffe fanari: quiahumiditas illa natiua non poteft ab intem¬ 
perie humida, que res pra?ter naturam eft:, fotieri aut regenerari. 
Rede ideo Galen. Philofophum illum Sophiftara irridet, qui li¬ 
brum de vitee, non foliim propagatione, fed perennatione, feri- 
pfit:Nam fi modum fciret perennandi vitam ,fuam pr£ alijs per¬ 
petua feciffet. Sed ftatutum eft omnibus hominibus femelmori: 
& rede quidemjciim a priuatione ad habitum,humana induftria, 
non detur regrefliis: In locum enim humidi radicalis in dies de¬ 
perditi, no humor radicalis,fed radicali multo imperfedior fuffi- 
citur. Humiditates alie a radicali diftinda? quotidie reficiuntur; 
humiditas fcilicct carnea,& adipofa,ros, & fanguis in exilibus,& 
capillaribus venulis contentus: de j quibus nos fuse cum Galeno 
in noftraPhyfiologia tradauimus. 

2 -)V%IVM VIII. 


D Vbitandi occafionem probet Galeni dodrina lib. dc_# 
different, morb. cap. 6. vbi de morbis partis diffimila- 
ris agens, ait, in quolibet inftrumeto inueniri aliquam 
partem fimHarem, qua? eft pra?cipua caufa, & author adionis ta¬ 
lis inftrumenti: alis autem inftrumenti partes vfum prebent ifti 
parti prjcipu^, vt melius & facilius adiones edat. Hinc duplex 
nafcicur difficultas. Primo enim, vifus eft Galenus parti fimilari 
pra?cipua? inftrumenti, adionem totius inftrumenti tribuerem 
vt humori cryftallino in oculo vifionem:adcoqj humoris cryftal- 
lini temperamentum, ex Galeni fententia, erit vifionis author:& 
dum laeditur vifio, ab intemperie temperiei contraria Ifdi debet. 
Ergo morbus partis fimilaris eft morbus partis diffimilaris . Et 
quide ex aduerfo conftat,cutem, partem fimilarem,obftrudione 
la?di, ciim obftrudio partis diffimilaris morbus iit. 

o Sc- 



DE DIFFER. M O R B. 1*5 
Secunda difficultas, qua ex prafato Galeni loco, tum ex &li/s 
oritur, efi, quod debeamus admittere morbum vsus. Nam Ia> 
fis partibus vfum pubentibus parti preeipue inftrtirtienti,leditur 
vfus . Ergo dabitur morbus vsus _ Patet antecederis: ili oculo 
enim, fi ladatur aliqua pars a cryftallino humore difiinda,l£de- 
tur vfus . Pariter l^sa cute, qua efi: communis fentina corporis, 
per quam fuliginofi vapores cuactiantur,laditur vfuscorporis:Ec 
eonfequenter admittendus efi morbus vsus» 

Ad prima difficultate refpondeo,cocedendo temperie humo¬ 
ris eryftallini effequodamodo vifionisauthore, fed n 5 folitariu: 
Nam & figura ciufdem humoris, & confidentia, & reliquapar- 
tes oculi, quclibet fuo modo, ad vifionis produdionem concur¬ 
runt. Intemperies ergo humoris eryftallini fadit vifionem,totius 
oculi adionem: quamuis enim per fe fit morbus partis fimi laris;, 
per aeeidenstamen efi morbus totius infirumenti: quatenus ni¬ 
mirum coma en it parti fimilari,non prout fimpiiciter fimilaris cfi, 
fed prout humor cryftallirrns efi: infirumenti pars., Pari pado c b~ 
ftrudio cutis cfi morbus , non quatenus cutis efi fimpiiciter pars 
fimilarisjfed prout eft magni infirumenti anima, i. totius corpo¬ 
ris, pars. De copofitione corporis ex partibus, vniuerfis loquutus 
efi Gakn. lib». de differentanorb. c. 

Adfecundam difficultatemrefpondeo,negando dari morbum 
vsus: itaq,- quoties pars aliqua*.vfum prebensjaditur , adio tunc 
ledi diciturjquia omnes infirumenti partes fimul ad adionis pro- 
dudi onem concurnmtySc vfum adioni omnes prahent adequate; 
ita vt adio ab omnibus fimul ftimptis dimanet. Partes inftru- 
menti, qu^ vfum adioni edendf prabent, aliquo ex tribus modis 
eundem vfum prafiant: aut primo, ratione temperamenti: aut fe¬ 
cundo, ratione eorum, qua temperamentum fequunturv.g. du¬ 
rities offis magnum preftat vfum deambulationi: aut tertio, ratio¬ 
ne eorum , qu£ parti accidunt; cuiufmodi efi debita compofitio,, 
£eu conformatio* quequatuor rcquirit,vtperfeda euadat: decen¬ 
tem nimirum particularum numerum:earundem particularum—* 
debitam magnitudinem : decentem formaticr,emdtbitamq; co- 
pofitionem,feufitum & connexu. Vifio v.g. cu£ in oculo fit,l^di 
poteft his omnibus modis,,vt fuo loco fuperiiis diximus > vbi in¬ 
nuimus inftrumeti adionemJedi, quoties partes vfum pr^bentes 

ledun- 


Trima 
difficulta¬ 
ti fattsfiu 


Secunda 
dffi cultas 
diluitur . 


T artes in¬ 
firumenti 
v,um fn a- 
beuttrivU 
citer. 



Dubio oc¬ 
curritur . 


13* LIBER PRIMV& 

Igdumur. Inftrumeti autem adio laeditur ab affedibus partium 
vfum pubentibus, mediate,vel immediate. Diximus cum Gale¬ 
no cap. 6. lib. de different, morbor.maxime, & praecipue inftru- 
menti adionem laedi , quado pars pr^cipua inftrumenti aegrotat: 
v.g. laeditur maxime,& immediate vi/io, quado humor cryftalli- 
nus male afficitur.-reliquf verdpartes,qu£ vfum adioni tribuunt, 
fi vehementer a?grotauerint,vifionem impediunt. Et quidem du¬ 
pliciter harum partium vfualium afferiis eandem vi/ionem lae¬ 
dunt: vel prout caufae funt^vel prout veri morbi: v.g, fi inflamma¬ 
tio tuniq* adnat£ humori cryftailino communicetur, ita vt vifio 
propter cryftaliini intemperiem ludatur, tunc eadein inflamma¬ 
tio tunic£ adnatae fe habebit,tanquam mediata caufa le/ionis vi- 
fionis. At vero aliquando aliarum partium oculi morbus, ill^fo 
cryftailino, vifionem per fe, & immediate l^dit: vt videre eft in 
vngue adnat£ , & corneg tunice morbo: pupillam enim_* 
vnguis f^pe cooperit, & vifionem confequenter impedit • Con¬ 
cludendum igitur nullum dari morbum vsus partium vfualium, 
fed morbum adiones, Jedentem j quia partes inftrumenti vfum 
fui gratia non funtfortit£,fed gratia asionis totius inftrumenti. 

DVVirM IX. 

N On leue dubium oritur ex cap. 7.lib. de diffcrent.morb. 
vbi Galenus inquit, vitia quaedam, feu morbos in figu¬ 
ra, e/fe aduentitios, alios vero natiuos, feu congenitos. 
Vnde ex Galeni fententidmorbi congeniti, ha?reditarij vulgo di¬ 
di, admittendi funt. 

Sed refponfio facilis eft. Cocedimus enim morbos illos,quos 
hereditarios vocant, admittendos: veros tamen ,propriofq,* mor¬ 
bos , non e/fe congenitos, prout morbi communiter accipiuntur. 
Na verus morbus eft affedus pr£ter,aut contra natura,primd,per 
fe, & fenfibiliter adiones laedens. Sed nihil tale eft connatum: 
Ergo nullus verus morbus eft cogenitus.Probatur mino r. Quod 
eft contra, aut pister naturam, non eft connatum. Sed morbus 
verus eft cotra naturam.Ergo morbus verus no eft conatus.Mor¬ 
bus ergo ille,hereditarius didus, eft pr^ter naturam communem 
hominis; non vero pr^ter naturam eius, cui congeni tus eft. Ar- 
* • thritis 





D E DIFFER. M O R B. n7 
thritis ergo a natiuitatenon eft prgtcr naturam peculiarem eius, 
qui ca afficitur 5 quia cftilli quid proprium, vtpotc dimanans a 
natura feminis decifi a parente arthritico.Similiter fextus digitus 

( d natiu itate,de quo Galen. lib. 14. Meth. cap. 14. eft morbus fo- 
lummodo pr^ter naturam communem; quia ,fi alteri talis digitus 
fuperueniret, difpofitio inde refultans adionem luderet: at vero 
propriam natura eius, qui a natiuitate fexto fruitur digito, mini¬ 
me lardit; quia talis difpofitio ei naturalis eft j ctfi, ordinarie lo¬ 
quendo , morbus dicatur. 


DV31FM x. 


D Vbitandi occafionem dedit dodrina Galeni lib.de dif¬ 
ferent. morb.c.7. & 8 i quibus in locis lapidem in vefi- 
ca, humorem impadum dudibus, meatibufque ,quos 
obftruit, tuberculum in naribus, morbos vifus eft appellare.Tu- 
bingenfis,&alij, quibus placuit,morbum effe nunc fubftantiam, 
nunc qualitatem, exiftimant impadum lapidem cfieobftrudio- 
nem, non vero obftrudionis caufam. Quod probant ; quia ab¬ 
lato calculo, aut humore obftruentc, aut narium tuberculo, fta- 
tim ce/Tat morbus; qui tamen, cum fit ens permanens, non cefta- 
ret, fi eftet quid diftindum a calculo, humoribus, & narium-.» 
tuberculo. 

Refpondent aliqui, humorem impadum , calculum fimiliter Solutis 
impadum, & obftruentem, efie morbos in obftrudione: humo¬ 
res confideratos, quatenus funt vifeidi, crafii, aut multi, efie. 
obftrudionis caufas. Vnde ablatis humoribus impadis aufertur 
morbus:quia humores impadi meatibus,quatenus impadi,mor¬ 
bi rationem habent: non vero fimpliciter, quatenus vifeidi, aut 
crafii, aut multi funt j quia humores confimiles efie pofiimt abfq; 
co, quod impadi fint. 

Licet hxc refponfio non fit inepta, fi rem attentius confidere- Solutio 
mus, lapis, & lumbrici, & confimilia,morbum efficiunt in nume¬ 
ro addito,eoq; toto genere pr^ter naturam.Quare Galeno h^ren- 
tes, melius forte dicemus, calculum, vt impadum, efie obftru* 
dionem:& vt rem alienam a natura,efie morbum in ntimero ad¬ 
dito; &fic morbum vnum efie caufam alterius morbi. 

S DV- 





i 3 8 


LIBER PRIMVS. 

nvviVM xi. 


G 


Solutio. 


Alcnus lib. dediff. morb.c.1i. ait,folutionem continui 
effe morbum commune fimilari,& diffimilari parti.Ar- 
genterius folito more Galenum mordct,dicens ex eode 
Galeno,folam intemperiem Indere partis fimilaris adiones;quia 
omnis adio partis fimilaris a temperamento prouenit. Ergo om¬ 
nis l^f10 adionis partium limilarium ab oppofita intemperie. 

Rcfpon deo, vnitatem partium ad adionum produdioneni—» 
effe nccefiariamj& taliter, vt fine hac temperamentum non peffet 
effe adionum author, aut eas vllo pado edere. Quare cum tem¬ 
peramentum vnitatem partium pra?fupponat, vnitatis folutio 
erit ncccfiarid morbus. Idem Argenterius cap. 12. lib. de gene- 
rib. morb. eonfitetur adhuc folutionem continui partis fimilaris 
aliquo modo eandem-fimilarem offendere. 

Olim in Scholis proponebam quandam difficultatem circa_^ 

, folutionem continui in partibus diffimilaribtis,hac ferie: Solutio 
us. H *~ C0ntJ g u i cft folutiocontinui. Sed folutio couenicns parti dif^ 
fimi lari eft folutio contigui. Ergo folutio conueniens parti dif- 
fimilari non eft folutio continui, fed cohtigui: atq; adeo falfa—» 
erit Galeni dodrina ftatuens, folutionem continui morbum co* 
munem, tam fimi lari, quam diffimilari. Quod attinet ad maio- 
Inepta rem argumenti, ad eam aliqui refpondent, dicentes, folutionem 
refponfie. continui comprehendere non folum veri continui folutionem-*, 
fed infuper contigui. Sed meo indicio Philofopho hoc refpon- 
fum parum confonum eft: Nam continua,iuxta eius dodrinam, 
funt ea,quoruextrema funt vnu: Cotigua v.feu tangentia,e con¬ 
tra ea , quorum plura extrema funt ftmul. Ergo ficuti album—* 
non comprehendit nigrum, fimiliter nec continuum contiguum. 
Patet confequentia: Ideo album non comprehendit nigrum—** 
quia album & nigrum funt oppofita. Sed continuum , & conti - 
guum funt pariter oppofita. Ergo ficuti album non comprchedit 
nigrum,pariter nec continuu contiguum.Patet minoi :Qii£ oppo- 
fitas habent definitiones,funt oppofita. Sed continuum & conti* 
guu oppofitas habent definitiones.Ergo continuum, &c6tiguum 
funt oppofita. Patet minor:Nam continuum per vnum definitur. 


con* 




DE DIFFER. M O R B. 139 
contiguu per duo,autpJura. Ergo oppofttas habent definitiones; 
cum vnum, & plura,opponantur cx PhiJofopho in metaphyfica. 

Hinc patet veritas Minoris fuperioris primi argumenti , qii£ 
eft: Sed folutio conueniens parti diffimilari, eft folutio contigui. 

Quod enim eft taquam aggregatum quid ex rebus diuerff natu¬ 
ra?,non poteft effe continuum, fed contiguum. Ergo folutio talis 
aggregati nequit effe folutio continui,fed contigui tantum.Et ftc 
concIudendu,morbu in folutione continui foli parti fimilari, qua? 
fola in nobis cotinua ell, conucnire:& morbum folutionis partis 
diflimilaris effe morbu in ritu tantum. Atqf adeo folutio continui 
erit morbus proprius parti fimilari. Solutio aute cotigui erit mor¬ 
bus partis difllmiiaris,& quide ei proprius: quia folutio contigui, 
aut feparatio partium fimilarium,ex quibus conftat inftrumentu, 
cft morbus in fitu,& no in folutione ccntinui. Sed morbus in fitu 
eft proprius parti diftimilari. Ergo & folutio cotigui,qua? eft mu¬ 
tatio fitus partium ftmilarium componentium inftrumentum_^. 

Hcc fane omnia mihi facile perfiiaderent,folutionem continui 
non efte morbum communcm,nift valde improprie,/! fola Gale¬ 
ni authoritas non mihi, remorf inftar,eftfet: Namipfemet c.11. 

Jib. de different, morb. vbi exprefse communis morbi, quem co- 
tinui folutionem appellat, naturam examinat, veram cotinui fo- 
Jutionem communem morbum vocat; vt hfc eius verba dilucide 
demonftrant: Ciimenim diueUitur ligamcntum,vel arteria, c 5 - 
munis eft,& totius inftrumeti,& diuulfte particula? morbusmam 
vtriufque foluta eft continuitas: totius quidem inftrumeti,ciim 
partes non amplius cohercnt, neque vniuntur: ipftus vero parti¬ 
cula? diuiilfa?, quoniam non amplius eft vna, fed in duas diuifa 
eft partes.Quod ft non ex toto diuulfa fuerit,fed parte aliqua taiv 
tum, non erit totius inftrumenti morbus, nift ex accidenti, quo¬ 
niam videlicet aliqua ipftus particula patiatur: fed ipftus tantum 
patientis particula? proprius, ac peculiaris erit morbus. 

Ex his Galeni verbis conftat, non leuiter errafte illos, qui ad 
obiedionem propoftta non aliter refpondent, quam folutionem 
contigui effe folutionem continui apud Medicos. Miror fane IneptA 
quod auft fuerint nonnulli Medici, vt fuam protegant ignoran- re f\! 0? ' l f 19 - 
tiam,hanc ineptam dodrinam Medicorum erudita? Seda? tribue¬ 
re: ciunha?c interpretatio longe a Galeni dodrina diftet>qui ma- 

. S 2 nife- 






Galenus 
fanet no- 
J}r<e fentc- 

ti&. 


Obiettso» 


Solutio. 


140 LIBER PRIMVS. 

nifefte pronunciauit, diuulfionem arteri£,& ligamenti ,effemcr- 
bum communem parti fimi lari., fimul & diffimilari. Si enim liga¬ 
mentum, aut arteria, diuidatur integre^tunc, inquit,aderit mor¬ 
bus communis parti fimilari,& diffimilari fimul, Hic autem mor¬ 
bus communis eft vera continui folutio; alioquin perfe non co- 
ueniret parti fimilari.Loquutus enim eft Galenus de vnka conti¬ 
nui folutione,qua? diuerfimode confiderata, dicitur morbus par¬ 
tis fimilaris, atq; dilftmilaris fimul. Solutio v.g. ligamenti viole- 
tcr fratti, & diuulfi, aut aliqua re acuta fcifft,eft verus morbus li- 
gamenti,quod eft pars ftmilaris. Eft etiam morbus partis diftimi- 
laris; quia omnes inftruincnti partes non coha?rcnt, ficuti antea. 
Si vero ligamentum fecundum aliquam fui particulam fuerit fo¬ 
llitum, aut diuifum; ita, vc inftruincnti partes adhuc libi cohaere¬ 
ant, tunc tanquam pars fimilaris,& non tanquam pars partis dif- 
fimilaris, folutionc continui laborat. Sententia ergo Galeni eft, 
veram continui folutionem efte morbum,non autem folutioncm 
continuiaccipiendampro vera folutione continui,quaefimilari 
parti competit, & fimul pro folutione contigui, quae parti diifi- 
milari: Solutio autem contigui eft morbus potius in /itu mutato, 
quam morbus communis. Stet ergo argumentum a nobis pro- 
pofitum, tanquam optime concludens: Eft enim Ariftotelis,& 
Galeni doctrina prorsus congruum. 

Sed inftabit aliquis, folutionem continui effe morbum.^ 
proprium partis ftmilaris, perinde ac intemperiem: Atqj adeo 
no,nifi per accidens,folutioncm continui effe morbum partis dif» 
ftmilaris, ficuti intemperiem. 

Refpondeo negando paritatem: nam valde per accidens in¬ 
temperies dicitur morbus partis difTrmilaris : quia poteft adeffe, 
abfqi eo ,qudd partis difftmilaris fun&io ludatur : at vero inte¬ 
gra folutio continui alicuius partis ftmilaris nunquam fit, quin 
toti inftrumento damnum inferatur. Quare folutio continui 
merito partis difftmilaris, a:que ferme ac ftmilaris, morbus di» 
cendaeft. 





DE DIFFER. MORB. 


141 


Ad orbi 
acci det a- 

les. 


CAPVT VI. 

De Accidentalibus Morborum Dijferentijs. 

S Atis fuse cum Galeno genus morbi ad infimas vfque fpe- 
cies diuifimus . Sed quoniam effentiales morbi ditferen- 
tias 3 vtpote a natura rei defumptas,potiffimum lib. de dif¬ 
fer. morb. inueftigauit Galenus ; aliquid nobis dicendum de_^ Morbi 
accidentalibus , & vfualibus quibufdam differentijs : qua? qui-, vfnales 
dem^ quia ad faciliorem dilucidioremqj curandi methodum^ ^J lta ^ 
plurimum conducunt .>vfuales merito dicuntur : Huius enim rei 
gratia a Medicis adinuenta? funt i & iuxta hanc legem de accidc- 
talibus morborum differentijs diffuse Galenus libris Methodi 
Medendi 3 & libris de locis affedis , & libris de medicament. fc- 
cund. loc. peregit. Accidentales enim differenti^ dicuntur^quia 
vel d fubiedo aut motu, caiisauc, aut alijs cofimilibus defumu- 
tur. Vfuales vero appellantur propter allatam paulo ante ratio- 
nem. Calor enim pmer naturam ex fc, & natura propria , eff 
infima fpecies: at vero diuiditur in febrem., quee eft intemperies 
calida totius corporis , & in peculiarem vnius partis inteperiem: /at ep er ici 
Et rursus febris diuidi folet in febrem hcdicam , diariam , & 
humoralem. Intemperies calida partium, iterum diuiditur in_* fortes. 
intemperiem cum affluxu humoris; & in intemperie fine humo¬ 
ris affluxu. Et intemperies calida cum affluxu humoris diuidi- 
rur in phlcgmone,& eryfipelasj& hirurfus tumores in alias fpe¬ 
cies 5 & hae in fu a tandem indiuidua. Phyfice loquendo, intem- „ . 

peries calida in vniuerfum , eft vnica fpecies fpecialiffima , indi- /alida ^ 
cans refrigerationem: Sed quoniam ha:c refrigeratio , non nifi [pectes [pe 
circumfpe<fte, & methodice., fieri debet,plurimum iuuat eandem 
intemperiem in plures accidentaliter diffindas differentias dif- & 

pcfcere . Nam licet phlegmone , & eryfipelas , firit intemperies 
calida? cum humoris affluxu , diuerfo tamen modo curantur, vt 
decet Gal. lib. 13. & 14. meth. med. Similiter, licet phrenitis fit 
inflammatio , & pleuritis pariter inflammatio 3 diuerfimode ta¬ 
men curantur. Proinde Pathologia particularis, id eft illa, qua? 
de morborum curatione agit y non foliim effentialibus morbo¬ 
rum 


* 









i 4 - L I B E R P R I M V S. 

rum differentijs confiat, verumetiam accidentalibus, & vfuali- 
bus didis. De quibus omnibus prolixum effet hic agere, ciim_^ 
ad meram praxin pertineant. Quafdem ergo differentias fpar- 
fim ab Hippocrate , & Gal. in fuis operibus traditas hic exarabi¬ 
mus : vt fic facilior ad praxin detur aditus. 
jy or bi di Morbi itaq;quidam diffindi dicuntur , qui fcilicet in diuerfis 
jtititti. corporis partibus fedem habent. AJij dantur morbi complicati: 

Copi icat i. quando fcilicet in vna eademq; parte plurcs extant morbi. 

Morbi quidam funt fimplices: ali; vero compofiti; de quibus 
fuse in fuperioribus cum Galeno. 

Aliqui morbi dicuntur confequentes: quando nimirum vnus 
cmfeqaen in alium definitrvt pleuritis in empyema: apoplexia in paralyfin. 

Conexi morbi dicuntur illi., qui quali neceffario coiunguntur: 
c miexi. vt p] clir j t j s 5 & febris. Hax enim,quia pleuritidem confequitur, 
tanquam fymptoma, morbus fymptomaticus appellatur. 

Sed accidcntaliores morborum differentia a morbi acciden¬ 
tibus neccffarid eiuseffentiam confequentibus, defumenda?. Ac¬ 
cidentia neceffario confcquentia morbum, funt magnitudo , aut 
paruitas, motus, & mos, ac futurus euentus. 

M orbus Morbus magnus di i Ile, qui magnum natura? damnum infert: 

magnus, p cu c p- m agnus a naturali flatu reccffus. Et tripliciter magnus 
morbus dicitur. Primo, quia ex fua natura talis di: vt magnum 
vulnus, apoplexia, angina, & fimiles. Secundo , quia fympto- 
mata magna funt. Tertio, quia caufa maligna efl. Vndc peflis, 
& morbi a veneno, magni dicuntur. Sic enim placuit quibuf- 


dam morbum magnum diuidere. Sed Galeni dodrin# confor¬ 
mius morbos magnos ratione fymptomatum ad morbosi ma¬ 
gnos ex propria effentia reuocabimus: & tertiu genus morbi ma¬ 
gni conflituemus,morbospartiumnobilium. Morbus paruus efl 
Morbus m agno opponitur. 

‘ J Motus Motus morbi nihil efl aliud , quam morbi cuiufuis peculiaris 

morbi, duratio: qua? quidem in quatuor tempora, tanquam in quatuor 
tedi^r^ ‘ rratcs 3 diuiditur. Primum tepus, fiue artas alicuius morbi, prin- 
morbi. cipium dicitur: eflqi totum tempus cruditatis, id efl tempus, i n_* 
Principia quo vix vlla apparent figna codionis in excrementis. Ali; princi- 
V ulle ' pium morbi accipiunt pro toto teporc,in quo nulla fguiunt fym- 
ptomata, Vnde Hippoc. lib. 2. aphor. 3 o. In principio, & fine 

om~ 


DE DIFFER. MORB. 143 
omnia funt imbecilliora: id eft, in principio morbi, & fine , feu 
declinatione, omnia accidentia fiue fymptomata funt mitiora. 
Alij fic aphorifmum vertunt: Circa initia, & fines morborum re- 
mifliora funt omnia: vigentibus vero vehementiora. Augmen¬ 
tum morbi eft illud tempus,c]uo fymptomata f^uire incipiunt:&, 
fi morbus falutaris fit, aliqua co<ftionis figna apparere. Status,feu 
vigor morbi eft, quando morbus maxime intenfus eft,& feuit ta¬ 
liter, vt tunc fymptomata qtiamis magis, quam alijs temporibus, 
eluceant: tunc enim natura? & morbi maximus eft conflictus, &, 
fi figna cruditatis hoc tepore perfeuerant, ager in manifefto ver- 
fatur diferimine. Quartum morbi tempus eft declinatio: quando 
nimirum fanationem fufeipit ager,- Omnis quidem morbus hac 
quatuor tempora non habet,fed ille folus, qui fanabilis eft: Nam 
in lethalibus morbis pgri moriuntur, vel in ftatu, vel in augmen¬ 
to /eu afcenfu , feu incremento morbi, aliquotiesin ipfo princi¬ 
pio: vt lib. decrifib. cum Galeno docuimus . Hac quatuor mor¬ 
bi tempora, vniuerfaliadicuntur:accefliontim vero tempora,par¬ 
ticularia^ g. paroxifmus febris tertiana: quatuor habet tempora, 
principium, incrementum, ftatum, & decimationem, que parti¬ 
cularia tempora dicuntur: quaq; non foliim in febrilibus accef- 
fionibus, fed in epilepticis, apopledicis, & confimilibus alijs re- 
periuntur. At febres intermittentes, prater particularia illa tem¬ 
pora, fua habent vniuerfalia. 

A duratione vnitterfalis motus morbi dua accidentales diffe- 
rentig defuinuntur: quarum vna in quantitate durationis confi- 
ft it: altera in modo durationis. Propter quantitatem, aut dura- 
tionem temporis, morbus dicitur breuis, aut longus, feu chroni- 
cuSjfeu diuturnus.Morbus breuiseft ille,cuius motus adeo velox 
eft, vt breui tempore finem, feu declinationem, attingat. Huius 

I natura? eft febris ephemera, feu diaria, feu vnius dieij quia, vt- 
pliirimum, fpatio vigintiquatuor horarum fuumcurfum perficit, 
atqsterminatur. Diuturnus autem morbus eft, qui in plures me- 
fes, & non raro annos protrahitur: cuiufmodi eft phtifis, poda¬ 
gra, quartana, epilepfia,& alij confimilis natura? morbi. In tali¬ 
bus autem tardus eft motus, & lente ad Lncm fit progrdfus: vt 
ait Galenus lib. 2. de Crifib. eap. 12. 

Quoties morbo veloci, feu celeri, nota aliqua magnitudinis' 

(qua: 

1 


Angm tu¬ 
tum. 

S tutus. 


Declina¬ 
tio , 


Quatuor 

ter/tpora_j 

pecu Lu¬ 
ria. 


Morbus 
breuiss fjr 
longus. 










/ 

aCUtHt. 


r 4 4 LIBER PRIMVS. 

Worbus cx fymptomatum fauitia colligitur) additur, non folunt-* 
vclox/cd acutus dicitunNa acutus,& breuis,& acutus eft.Omnis 
enim acutus breuis eft, fed non omnis breuis acutus: vt exemplo 
cphemcra: febris oftendimus, qua? nequaquam magnus morbus, 
nec acutus, dici debet. 

Morbus acutus eft morbus cu celeritate periculofus:& in mor- 


Ai orbi 

,u;m dun j jum p ercl cutum, & acutum diuiditur a Gal. lib. 2. de dicb. de-* 
cret. c. 12. Vterque in duo adhuc membra fubdiuidicur. Mor¬ 
bus peracutus vel cft exarte peracutus,aut non axarte peracutus. 
Morbi fcd peracutus ftmpliciter. Morbus exarte peracutus,fcu morbus 
!^uif iU perperae utus, vt quidam loquuntur, cft, qui quartum diem non 
u ' tranfgreditur: vt apoplexia, tetanus, cholera morbus, angina,& 
confimiles. Morbus non exarte peracutus,feu morbus peracutus 
ftmpliciter, dicitur ille, qui feptimum diem ex fua natura noo-* 
Morbi tranfeendit: vt febris fynocha, & confimilcs. Morbus acutus ge- 
MHtifyeci ncr j s nomen retinens, in duo itidem membra fubdiuiditur: in__* 
exarte fcilicet acutum, & non exarte acutum. Exarte acutus eft, 
qui ad decimumquartum vfq* diem extenditur: vt febres non ra¬ 
ro ardentes, pleuritis aliquando* alijque conftmiles. Vnde Hip- 
poc.lib. 2.aphorif. 23. ait: Morbi acuti quatuordecim diebus 
judicantur. Non exarte acutus morbus eft, qui ad vigefimum 
diem protrahitur. Quintam addunt fpeciem morbi acuti: talis 
cft morbus acutus ex delapfu, feu decidentia, vt loquitur GaJ. 
morbi acu loco cit. de dieb. decrct. quando nimirum morbus aliquis acu¬ 
tus propter aliquam caufam ad quadrageftmu aliquando diem 


Uci diu i 
jio 


Quinta 


u. 


Sexta f P cruenic - -Sextum addunt morbi genus, & morbus acutus exco- 
ctes morbi uerftone dicitunquandonimirum morbi acuti ita protrahuntur* 

acuti. 


vt morborum chronicorum naturam redoleant . Sic febres ali - 
quando ardentes ad fexageftmu, aut ortuagefimu, aut centeft- 
liium, aut centeftmum viccftmu diem extenduntur. Aliquoties 
autem in morbisacutis, nominatis diebus 40. 60 . 80.100. & 
120. fiunt crifes, tefte Hippocrate, quem fequitur Galenus. 

Ex modo motus quadam morborum differende ftatui folent. 
Cuiufmodi funt morbi continui, & morbi intermittentes : vt fe- 
Morbi co bres cotinuc,qu£ cotinuo motu perfeuerant* quia in venis maio- 


mtermit- r *bus,aut ^ a ^em magnis, fuam habent caufam, vaporem fcilicet 


twui, cr 

temes, adurentem, qui ad cordis ventriculos perpetuo fertur. Febres 

qua?- 













DE DIFFER. MORE. Y45 
quedam e contra intermittentes dicuntur; quia continuo motu 
non infeftant, propterea quod ipfarum caufa, non perpetuo,fed 
per interuallamouetur . In intermittentibusconfiderandus ve¬ 
nit primo Typus , qui eft ordo intenfionum & remiflionnm, feu 
ordo acceffionis,& remiffionis,fiue interualli, quo xgri a morbo 
vacui funt. Secundo, in ijfdem intermittentibus confideratur pe¬ 
riodus, qua? eft tempus intenfionis, & remiffionis. Tertio, ime- 
fio ipfa, feu paroxifmus,feu exacerbatio, fcu acccflio. Quarto, 
remiflio, feu tempus ab acceflione liberum. Non foliim in inter¬ 
mittentibus febribus, fed alijs intermittentibus morbis, cuiuf- 
modi eft epilepfia, mania, & confimites, ha:cquatuor confide- 
randa veniunt. 

A more morbi quseda differentia: emergunt:quales funt mor¬ 
bi benigni, & maligni. Benigni, feu mites, fcu blandi,funt mor¬ 
bi, qui omni periculo vacant, & in quibus nullum apparet fym- 
ptoma a?grum nimis infeftans: vttertiana, ephemera, &c. Ma¬ 
ligni morbi funt illi,in quibus adeo fymptomata fa:uiunt,vt£gri 
in diferimine verfentur. Hi maligni, vel ex fua natura tales funt, 
vt peftis, morbiq; omnes venenati>vel ratione fymptomatum fu- 
peruenientium. Vndetertiana,quotidiana,& quartana, morbi ex 
fua natura benigni,dum in eis f^ua infeftant fymptomata, mali¬ 
gni morbi tunc nominandi, quia prauos mores induunt. 

Maligni morbi lethales appellantur, quoties abfolute morti- 
fera figna adfunt: non lethales, & falutiferi, fi inter infeftantia^j 
fymptomata, pra?cipua appareant figna falutis. Et fic morbi ad 
mortem tendentes, & morbi maligni non tendentes, ex futuro 
cuentu, feu fine, falute, aut morte, denominatione fumunt. 

Ratione cauf^ nonnull? morborum differenti^ conftituuntur: 
vt epidemij, fiue populares morbi, qui propter aliquam commu¬ 
nem caufam, qualis eft aeris infe<ftio,multos populos vno eode- 
quetepore infeftant: cuiufmodi funt morbi peftilentiales,alijqj 
vulgares, de quibus in meo de pefte libello f ufiiis iam a i p. an- 
nis,anno nimirum 1629. dum Tolof^ in Gallia pcftiferos £gros 
intrepide inuiferem. 

Endemius, fiue patrius morbus, dicitur ille, qui alicui patri^, 
vrbi, aut tra&ui communis eft : & ratione alicuius caufse tali tra- 
<ftui communis, patrius dicitur. 

T Mor- 


TjfuJ 

quid. 

Periodui 
quid. 
Parox if- 
mus. 
Remjfio* 


Morbi 

benigni. 


AI orbi 
maligni. 

Mali-i 
gnus da* 
f lex . 


Maligne 
lethales* 
Cnonlc'* 
t hales- ' 


Morbi 

Epidermj* 


Endemius 

morbus* 










i 4 6 LIBER P R I M V S. 

Morbus Morbus fporadicus eft morbus difperfus,& idcb didus,qubd 
cli^feu dif non vnius/ed multiplicis natura fit. Morbus hic difperfus mor- 
yerjus. bos diuerfa? natura? compledituiiquales funt ordinarij 3 quos fre¬ 
quenter infeftare confpicimus.Non enim vnicam habent omnes 
caiifam} fed quinis fuas peculiares, qua:, dum adfunt,fuos qua¬ 
que producunt: v.g. caufa frigida, per fc frigidum morbum gi¬ 
gnit , per accidens vero, & rarius, morbum calidum. Vnde per 
loca niuea profedio, farpe frigidam intemperiem ita intendit, vt 
prg frigore homines extinguantur.Efus infiiper rerum frigidaru, 
vt laduc£, & confimilium,fr igidam pariter intemperiem produ¬ 
cit: veluti haufius gelidee in magna copia, &confertim. Proinde 
Galenus lib. 9. meth. mcd. c 5. ad febrium fynocharum (qua? 
pntcalida? funt,atqj continue) extindionem, aqua’ frigida libe- 
raliflima potionem vna cum miflionefanguinis, tanquam prese- 
tanea remedia, prpfcribit. Efus copiofus aJIiorurn,C£paruni_^, 
aliarumq,-rermncalidarum,veluti vini meracioris & veteris,aut 
aqua: ardentis,fcu vita:, ljberalishauflus,intempcriem calidam 
efficit: res ficca fkcam, & res humida humidam. 

Ex pradentia, aut defedu interna? caufa? exurgunt quadam 
differentia: Nam /i ab interna caufa,vt ab humore, aliquis mor¬ 
bus foueatur, materialis dicitur. Si vero a nulla interna caufa 
Morius morbus foueatur,immatcrialis nucupatur. Febris ideo epherne- 
materia- ra, que ex fola fpirituum inflammatione, aut intemperie calida 
w^eria- ^ ^ cca ( vt comnient * itt Galeni libros de febribus probatu) na- 
Hs. fcitur, immaterialis r ede ccnfetur,veluti febris hedica:At febris 

putrida, quia ab humore putrido fcuctur,materialis merito ap- 
y pellatur. 

■ Morbus Quoties aliquis morbus a fua fynccra causa dependet, mor- 

^ m bus legitimus nuncupatur r ficuti tertiana pura, qua? a pura bile. 

Si vero a fua ordinaria causa totaliter no generetur,fedab hac,& 
ab alia finuil, fpuriusyfeu nothus vocatur. Idcirco tertiana no- 

Nothus tha dicitur illa, qua 5 a bile, fimul & pituita ,aut melancholia ge- 
feufyurius nera tur. 

Afcititius ^• at ^ onc caufa: congenita:, aut afeititia?,. na fcuntur morbi h£- 
'JorkJ. US reditari;,& afeititij. 

Ratione fubiedi, morbi quidam dicuntur vniuerfales , quod 
vniuerfum corpus occupent i cuiufmodi funt febrem & alia? in- 






DE DIFFER. MORB. 147 
temperies vniuerfales: Quidam particulares , qui vnam tantum 
partem occupant. 

Quadam differentia? morborum abatatibus, fexu, & tempo¬ 
ribus defumuntur: quas videre licet apud Hippocratem lib. 3. & 
4. aphorifm. & alibi. 

A partibus,& potentia,qu£da differetif defumuntur: vt Pleu¬ 
ritis a pleura:Phrenitis a mete.-Podagra a pedibusrGonagra a ge¬ 
nibus : Arthritis ab articulis: Enteroceleab inteftinis lapfis in—* 
ferotum: Ophtalmia ab oculo i eft enim inflammatio oculi , feu 
potius tunicx adnattbNon foliim has differentias a fubieClis par- 
cibusdefumptas, fed alias a rebus externis Galenus accurate de¬ 
ducit lib. 2. cit. Meth. c. 2. 

Quatenus morbi in corpore produ&i funt, vel femiprodu<fti,& 
adhuc a fua causd dependentes , differentia qutedam nafcuntur: 
Vt morbi in facfto effc, fi iam radicati fuerint, & plene produ&i: 
& morbi in fieri, quando leniter produCfi funt , & a causa vlte- 
ri us producuntur, & pendent. Has differentias plene expofuit 
Galen. lib* 1. de locis affeft. cap.2. 

Morbi radicati funt protopathici, feu primarij, & deuteropa-. 
thici, id eft fecundarij. Verum flue fint primarij, flue fecunda- 
rij, proprij, & per fe, morbi cenfentuiv E contra morbi per con- 
fenfum, feu fympathici, dicuntur morbi nondum radicati, fed 
a morbis per fe, dependentes. Hanc do&rinam fuse exponit 
Galenus lib. 1. de loc. affefr. cap. 3. Sed horum terminorum—» 
genuinam expolitionem fcire iuuabit: Protopathia eft primaria 
paflio: Dcuteropathia eft fecundam paflicr: Ifteropathia po~ 
ftcrior paflio :& Sympathia compaflio. Et hic huius Libri Pri¬ 
mi Pathologue, de Differentijs Morborum, finis efto. 



Morbi 
vniucrfa - 
les & par 
tic hiaret. 


Different 

tt£ morbi 

a partibus 
defumpt <e. 


Morbi, 
falli dr 
fientes. 


Protopa* 

thia. 


Sympa* 

thia* 




NELLANI GLACAN 

TIRCONALLIENSIS HIBERNI 

PATHOLOGIA. 

LIBER SECVNDVS. 

De Caufis Morborum. I 

CAPFT I. 

Quid) £5 quot u ple x efi Caufa ? 

Atura? ordo poftulabat morborum caufas pnus, 

!. quam ipfos morbos, examinarc:cum cau fe fint 
tanquam fontes , e quorum gremio , & virtute 
res omnes emergunt. Vnde Philofophus , fci- 
tb , proprie defcripfit, rem per caufam cogno- 
fccre. Et lib. 2. Phyfic. c.3. ait: Scire autem_* 
aliquid non prius putemus, quam propter quid vnuquodque fit, 
c r fumamus:quod quidem aliud non eft,quam caufam primam fu- 
'frima J mere. Nomine caufam prima?,non primum motorem ,aut pri- 
mam caufam, Deum,vt lib.8. Phyfic.& in libris de Ca?lo,& Me- 
taphifica , fed proximam ac immediatam cuiufuis rei caufam-* 
intellexit Ariftoteles. Attamen do&rina? ordo expofcit,vt a ma- 
~ nifeftioribus ad miniis nota procedamus. Vnde ipfe Arifl. inter 

tpujfio, quatuor illas qua?fl:iones, quf circa rem quamq* verfantur, vide- 
licet, an fit res, quid fit, qualis fit, & propter quid fit, qua?ftio- 
nemquid fit, prapofuit qua?ftioni propter qtiid fit, Re&e ergo 
cum Galeno,priii$ inquifiuimus, an cffet morbus, quid effet, & 
qualis, antequam eius caufam inueftigaremus. 

Ex Antiquis aliqui caufas denegabant, vt habetur apud Ari- 
iaufa» ^ fiotelem lib.2. Phyfic. c.7. Ex Medicis vero Erafiftratus, Hero- 
tit&abant. phylus, caufas procatar&icas prorsus excludebant, quos ideo 
acriter perfringit Galen- lib, de caufis Procator#. cap.i. 2.3. 

& 4 * 











DE CAVSIS MORB. i 49 
& 4. Et reba quidem cum ratione: Nam fi non effient caufa? pro- 
catarbica? ,cur nofmetipfos tanta cum fedulitateab externis in- 
iurijSjVt ardore Solis, hyemifque frigore, defenderemus ? Non 
enim opus effet veftibus, St calceamentis, ac pileo, ad varia ae¬ 
ris incommoda arcenda. Neceffario ergo caufa concedendacfb 
cum non fortuito, fed propter aliquamcaufam omnia eueniant. 

Galenus, quam quilpiam, cauf» definitionem melius exhibuit 
lib. de differ, fympt. c. 1. Caufa, inquit, alicuius rei eft id, quod caufa dc- 
fuapte natura inducere poteft ei, quod fit, aliquam fua» genera- finitio. 
tionis partem. Particula (fuapte natura) excludit caufas omnes 
per accidens, St caufas per fe complebitur. Caufa per fe eft,qu» 
primo, feu fua natura, & vi, aliquid producit; vt calor calorem, 1 

frigus frigiditatem. Caufa per accidens cff qua? fecundario, & Caufa per 
indirede, feu alio mediante, rem producit: v. g. frigus fa?penu« rodens. 
mero eft caufa caloris; nam licet ex f ua natura non nifi frigus ge¬ 
nerare valeat, quia tamen corporis fnpcrHcicm conftringit, po- 
rofq, ideo occludit, fuliginum euacuarionem impedit, fuligines 
in corpore retent» iuo calore fpiritu,& fanguinem, ac deinceps 
vniuerfum corpus calefaciunt. Ex aduerso res calidae frigidum 
affedum per accidens procreant. Vnde Rhabarbarum ex fua na¬ 
tura calidum ficcumqi, febrem biliofam, calidam ficcamque, ex- 
tinguerepotefl, euacuando nimirum humorem biliofum, talem 
febrem fouentem: etiamfi id, quod refrigerandi poteftatem ha¬ 
bet, folum potens fit per fe febrem compefcere. Caufa ergo, per 
fe, erit id, quod vere fluit in effedum, producendo fcilicet ve¬ 
ro influxu eius aliquid : quod cauf» per accidens nequaquam^* 
faciunt. 

Ariftoteles lib.2. Phyfic. 03.& 7. quatuorgenera caufaru fta- Q^ aTtm - 
tuit, efficientem, formalem, materialem, & finalem.Galenus lib. genera 
de Cauf. Procatard. & Lb.de Sympt.diff.materialem,inftrumen- CAU ^™a 0 
talem, finalem, & efficientem admifit. Libro aute de Caufis Pro- r; 
catarb. finalem ponit duplicem,vtilitatem fcilicet,& fcopum, feu 
potius finem,& fcopum, vt idem loquitur Galen. qui c. 1. lib. de 
Sympt.diff.caufas fic enumerauit; Pono huius,ideft cauf»,com- Numerus 
plura funt genera,nempe materia, & vtjLtas,& fcopus ,& inflru- 
mentum, & vnde principium motus (idefl caufa efficiens). no . 

Vix tamen differt Galenus in enumeratione caularum ab Ari- 

fioce- 






In f rume - 
talis cau- 
fa ad effi¬ 
cientem 
reducitur. 


Formalis 
caufa mor 
bi ejl ffi- 
ii s eJf e ti¬ 
tia. 


Vtilitas 
& Scopus 
ad finem 
remean¬ 


tur. 


Scopus,& 
finis con¬ 
fundat ur. 


150 LIBER SECVNDVS. 
ftoteie. Nam inffrumentalis,quam Galenus ad mi fit, ad efficien- 
tem in dodrina Ariftotelis reducitur. Eft tamen ita efficiens in- 
/frumentum quoddam, vt quali omnem agendi vim a principali 
agente fufeipiat. Arteria v.g. eft inftrumcntum facultatis vitalis 
ex Gal. lib. 1. de Cauf. Pulf. vbi eandem arteriam inter caulas 
pullus enumerat. Ariftoteles verd,inftrumentariam caufam inter 
veras rccenfuit,- quia , vtplurimiim , fuam vim agendi, qua in-a 
effedum fluit 3 vere, & per fe ab efficiente precipuo mutuatur: vt 
iamin arteria comprehenfum eft; licet cak>r,fubftantia? inftrume- 
tum, per fe, & vi propria agat. 

Formalis vero caule non meminit Galenus , quia exiftimabat 
ipfam non diftingui ab eflfentid rei,qu# conftituitur. Vnde Fi-* 
Mctaph. caufas cxa&e fatis perpendens Arift. forma principium 
potius, quam caufam rei, qua’ fit, nominat. Caufa enim a re, cu¬ 
ius cft caufa, diftinguitur. Pratcrca idem Ariftot. lib. 2. Phyfic. 
cap. 7. teftatur, formam, & finem rei, elfe vnum & idem. Nos 
fuperiori libro fuse fatis cum Galeno de morborum formis, idelt 
effentijs, feu differentijs, feu fpeciebus, egimus. 

Quod attinet ad vtilitatem,&fcopum,adfinem reducuntur, 
cum vtilitas fit bonum aliquod, /altem apparens, quod fufficit,te~ 
ftc Ariftotele lib. 2. Phyfic.vt agens moueatur ad rei vtilis acqui- 
fitionem. Galenus lib. de Cauf. Procatard. fcopum,& fineiru*, 
non differre docet,fed vnam eandemque rem iliis varijs nomini¬ 
bus donari. Nam prout res mente concipitur, poteft dici propo- 
fitum, /eu intentio, Grgcis : quatenus vero eft res, agens 

ad fui acquifitionem alliciens, finis appellatur.Finis autem duo¬ 
bus modis confideratur, aut in intentione, aut in exeeutione. Fi¬ 
nis in intdione cft prima inter omnes caufas: in exeeutione vero 
eft vltima omnium. Et tamen tam in intentione, quam in exeeu¬ 
tione , eft vna & eadem res, diuerfimode tamen concepta,du£. 
Nam,vt eft in intentione,fcopus dicitur: quamprimum fcopus il¬ 
le completur,ac acquiritur,ipfius acquifitio,finis a Galeno appel¬ 
latur. Vnde fcopus, & finis, vix inter fe diferepant: videntur ta¬ 
men inter fe differre, tanquam propofitum, & propofiti finis : 
quo in fenfu loquutus eft Galenus libro de optima Seda ad 
Thrafybul. cap. 5. dum ait, fanitatem effe propofitum, feu fco- 
pumMedicinf,fine vero eiufdcm fanitads acquifitionem. Veriun 

pra- 


DE C A V $ I S MORB, i 5 j 

profata diftin&io Jeuis eft;ciim ipfe fc opus, & finis, vt dixi, con¬ 
fundantur; vti fecit Ariftoteles lib. 6. Ethic. vbi fcopum, fiuc .% 
propofitunv* Acr,id eft fine, manifefte nominat.Rcde ergo GaJ. 
lib.de Cauf.Procatar&.c.i .fcopum cum fine cofundit. Ibide ma¬ 
nifefte caufas a fe propofitas exponit.Ex didiis liquet,Ariftotele, 
& Galenum, vix in eaufarum conftitutione a fe inuicem differre» 

capvt II. 


competant ? 

P Rafciendum cft, morbum duobusmodisaccipi: Primo, 
prout cft ens cum bono conuertibile: Secundo, vt eft ac¬ 
cidens quoddam naturainfeftans,deftruenfcj^His pofitis. 

• Dico morbi/m primo modofumptum formali caufa carere, 
quia, cum fit qualitas, forma: rationem habet. Ciimitaqj non~* 
detur forma form^, morbi non dabitur formaliscaufa. Caufam 
tamen habet materialem, fubiedhim nimirum, cui h^ret Jinalem 
habet caufam; quia, vt docet Arift. iib. 2.Phyfic.cap.8.& 9.quod- 
hbet ens naturale agit propter aliquem fine * Humor ergo putri¬ 
dus in corporibus noftris generatus , aliosquofuis humores in_* 
fui naturam conuertere nititur. Calor febrilis a tali humore_ $ 
genitus, calorem natiuum in fui naturam, frigiditatem quamefi- 
que vincendo, conuertere conatur.Vnuquodq, enim ens natura¬ 
le fublunarc fui propagationem,contrariiimdomando,procurat. 
Inde quotidiane generationes,6c corruptiones.Quod morbus ef¬ 
ficiente habeat catifam, per fe manifeftum cft, cum nihil a fe fiat. 

Morbus in fecunda fignificatione propoiita acceptus, finali 
caufa caret. Quod patet primo; quia id quod temere, & cafu co- 
tingit,fine caret,ex Galeno lib.de Cauf. Procatardt. & Arrftote- 
le lib. 2. Phyfic. c.9. Atqui morbus, prout malum quoddam eft, 
temere, & cafu fit. Ergo, prout malum quoddam eft, fine caret. 
Patet fecundo; quia finis eft perfcdiio quada.Ergo eafoliim,qu9 
propter aliquam perfedtionem fadia iunt, finem habent: vt fani- 
tas, que eft primum bonum in nobis, fecundum Platonis placi¬ 
tum 


Vtrum qnatuor Caufarum genera morbo 


Aiorbuf 
dupliciter 
accipitur. 


Aiorbus* 
vt e ?i 5^fi¬ 
nali fria¬ 
tur cauf Jr. 


Aiorb usy 
vt rnaluy 
fine caret . 


Sanitas 
e[i yrimu 
bonum. 


i$z LIBER SECVNDVS 
tum lib. 6.de Republica , & lib. i. ac 2. de Legibus. Morbus 
ergo., qui imperfedta reseft,& malum queddam, fine caret. Vlti- 
mum vero cum fine confundi non debet. VndcPhilofophus lib. 
2. Pbyfic. cap. 2. Poetam (Euripidem fcilicet , vt quibufdam vi- 
„ detur) non immerito reprehendit, quod diceret , aliquem habere 

tlimonfs idefl mortem,cuius gratia,inquit,homo genitus fuit.Ari- I 

hmo geni fioteli, inquam, harc dottrina minime placuit, vt ex his eius ver- 
Vii bis liqua: Non n. omne,quod vltimum efi,finis efi,fed id quod 
optimum. Ex his Arifiotelis verbis minore fic inferre poffumus: 
Atqui morbus non eft quid optimum* cum hominis naturam de- 
ftruat. Eigo fine caret: feu, dum in homine generatur, non ob 
vllum bonum finem producitur: Sanitas vero,morbo contraria, 
conferuatur, & introducitur, vt animal diutius viuat . Sanitas 
-ergo fine non caret, ficuti morbus. Etfi enim vftionem, aut 
fedtionem in corpore procuret Medicus, non tamen fub ratione 
morbi, fcd tanqua remedia, talia pr^fcribit.Quare &bono fine. 

Morbus Morbus caufa materiali caret*quia qualitates , inter quas re- 
tmalicA- P onitur morbus, nulla confiat materia. Morbi enim omnes ac¬ 
cidentia funt, & non corpora, vt loquitur Galenus lib. de tem- 
porib, morb. c. 1. Pro materia ergo habent fubietfium corpus, 
cuiharrent. 

Obftabit aliquis, Morbos communiter in materiales , & im¬ 
materiales diuidi. Ergo dabuntur aliqui faltem morbi mate¬ 
riam habentes. 

Refpondeo, diuifionem illam lubens admittendo: fcd nega- 
do morbum vllum includere in fe materiam. Quidam tamen_j 
morbi re&e materiales vocantur; quia ab efficiente caufa mate¬ 
riali procreantur: Febris putrida v.g. ab humoribus putridis ef- 
mJeri™ ^ Cltur: Morbus in magnitudine adauda ab excedente molc*_* 
carnea: & ita de reliquis morbis, a materiali, & efficiente depen¬ 
dentibus , dicendum. Nonnulli morbi immateriales appellan¬ 
tur, quod a caufa efficiente immateriali generentur: Febris v.g. 
ephemera faope a folo ardore Solis, aut ignis, gignitur. Hedica 
pariter a folo calore externo generari poteft. 

Paulo antea diximus, morbum non habere caufam formalem 
difiindam a propria efientia 3 quia morbus eft qualitas, & confe- 
quenter forma. Quare cum non detur forma fbrmje, nec dabi¬ 
tur forma morbi, qui fonna qnardam efi. Su- 


ter 

ret. 


Obieffio. 


£ olutio. 


materia 

lis . 


M. orbus 
immate¬ 
rialis . 


Formali 
caufa ca¬ 
ret mor¬ 
bus* 







DE CAVSIS MORB, 153 
Supcreft igitur, vt 3 proprie loquendo 3 morbi habeant folam So J a 

efficientem caufam: de qua ideo prccipue egit Galenus lib.cl^_^ morbus. 

caufis morb. & lib. de Cauf. Procatard. quamq* /olam mu!ti ex /ruitur 
antiquis Philofophis admittebant 3 vt videre eff apud Senecam 
Epiftola 6 6 . & apud Plutarchum Dialogo de Pulchro. 

Caufa efficiens morborum folemni diuificne in Procatardica, 
fc 11 prceincipietem, fcu primitiuamj & in internam diuiditur.Pri- x. 
miti ua, vt nomen ipfum indicat, efl primitiua, & externa caufa: 
v.g. Solis, aut ignis ardor,eft caufa primitiua,aut externa febris. * 
Caufa interna dl,qua;inipfo corpore nata cft: vtpJenitudo,feu 
ingens copia fanguinis ad vafa , aut ad vires , caccchymia , feu 
prauus futcus, & fimilia: dequibus clarius in fequentibus. 

CAPVT lll. 

De Cauf% Procatarttica, 

I Nter Authores dubitatur , in quo confidat caufa procatardi- 
ca; quia Galenus inter procatardicas, fiue externas, res in¬ 
ternas corpori enumerat: vt bubonem, rrwrrorem, iram,vigi¬ 
lias, cibi repletionem, & fimilia, qua; in corpore continentur. 

- Duas hac de re inuenio opiniones. Prima eft Chriftophori a ^Opinii 
Vega, que fequitur fuus Difcipulus Vallefius lib. 3. Controuerf. 
cap. 3. qui ambo,fequuti Cornelium Celfum HippocratemLati¬ 
num, exiftimant caufas procatardicas non elfe illas , qii£ extrin- 
fecus tantum adueniunt, fed alias adhuc in ipfo corpore conten¬ 
tas . Nomine ergo caufarum procatardicarum apud illos intelli- 
-genda; veniunt qua;uis ca ufx manifefle & cuidentcs,fiiie fint ex¬ 
tra corpus, fiue in ipfo corpore. Internas illi caufas appellant oc¬ 
cultas & abditas. Suam hanc opinionem confirmant ex Galeno, 
qui lib. 1. de diffierent. febr. c. 7. docet , infeparabile fignum_^ 
febris diaria effe , vt fiat a causa procatardica. Atqui f^pe fit a 
bubone, ira^triflitia^ vigilijs , cibo & potu affumptis qua; caufa; 

< interna; funt. Ergo ha?c omnia funt caufa; procatardica?. Quare 
caufa procatardica non debet accipi pro fola externa , fed pro 
euidente, & manifefta, fiue h$?c interna fuerit, fiue externa. 

Sed meo iudicio altera fentetia, ftatues ira,triftitia,cib fi & po- r e fntia. 

V tum. 




„254 LIBER SECVNDVS. 

tum, & fimilia, cffie caufas prccatardicas, & externas, verior eft. 
Hanc acriter defendit Fabius Pacius lib. l. Methodi, difput. de 
Caufts morborum. Et quidem pro hac fententia ratio plene mi¬ 
litat . Nam quamuis caufa m an ifeft a & procatardicf a GaJeno 
lib. i. cit.de differ, febr.c. 7. confundi videantur , reuera tamen 
procatardic^ caufa non femper manifefte funt, fcd vtplurimum, 
& frequentiffime: in quo ienfu loquutus eft Galenus. Aer enim 
eft caufa vere procatardica , & externa: no tamen adeo euidens 
eft,vt oculis percipiatur,ficuti nec ira percipitur: imo multa? cau¬ 
fa? procatardica, qua fenfibus manifcfta funt, occulta & ignetf 
nobisfapenumero exhibentur. Afficiatur, exempli gratia,Pe¬ 
trus febre diaria/cti vnius diei naturalis,pcft magnum, cclercm- 
que cuifum, & poft perpeffum frigus,& poft iram : perarduum--» 
fane, atq; difficile eft diuinare, quana ex his manifeftiffimis cau- 
iis procatardicis, fit caufa diaria febris,qua Petrus infcftatur. Ex 
aduerfo.mult£ caufe interne funt manifeftiffime: vt apparet in -j 
defluxu humoris falfi a capite ad pulmones, a quo, decurfu tem- 
poris,corumdcm pulmonum vicus flue Phtifis generatur. Lapis 
etiam in vefica cbftrudionem pariens, luculenter ab eo, qui ob¬ 
longum digitum, in agri, & prffertim pueri, anum indit,perci¬ 
pitur . A Medico, alijfq»aftantibus, frpiffiime fonus aqua, hy¬ 
dropem afeitem eaufantis, perfentitur. Vnde fi pro caufa proca¬ 
tardica intelligeretur caufa illa, qua eft euidens, & pro interna, 
ea qua eft occulta, profedo multe cau f& intern^ effient procatar- 
dica feu externa , & vice verfa multa externa effient intern?> 
quod effiet abftirdum. 

Concludedum ergo, pranommatas caufas, iram videlicet,tri- 
ftitiam,vigiIias,bi 4 >onem,&c. qu£ in homine rcperiuntur,& pro- 
catardica a GaL appcllantur,effie veras caufas. externas: & exter¬ 
nas caufas effic illas omnes,qu^extra corpus funt, .i. effie illas, in 
quibus reperitur externum principium motus,Si v.g. triftitia, bu¬ 
bo^ ira,a caufa externa exdtentur,tunc caufa externa rede ap¬ 
pellantur. Rem manifeftauit GalJib.4-aph0r.e0mm. 5 5. vbi ait. 
Febris febres diarias (.i. qua fui ratione vna die durant) ex bubonibus, 
bXone a ex cau ^ s extcrnis nafcuntur,generari- Bubones autem ab ex¬ 
ternis caulis aliquado in inguine nafcutur i baculi idu, & rei ali¬ 
cuius, dura viokuto cotadiiuTurie a* glandula in tumore cleuata 

dolo- 


DE CAVSIS MORB. 155 
dolorem aliquando, & febrem diariam generat. At vero {1 bu¬ 
bones non ab illis externis, fed ab internis, vt a vifcerum inflam¬ 
mationibus, gignantur, febres inde orta? non diarice, fed mala?, 
quia putrid#, eeqj continua, oriuntur. Idcoqj redlc aphorif- 
mum fic pronunciauit Hippocrates: Ex bubonibus febres omnes 
mala?, pr^ter diarias. Vigilia? pariter, qua’ propter aliquas occu¬ 
pationes , immodic? contingunt, funt vera caufa extern a_ i5 
febris diaria: nam principium cafdcm vigilias excitans eftcauia 
externa. Verum fi e^dem vigilio- ab interna caufa, vt doloribus, 
ardore febrili, corporis ariditate, & limilibus, proueniant, non 
amplius externa caufa rationem fubeunt.De ira, ac triftitia idem 
protinus pronunciandum. Quod attinet ad cibum & potuni^?, 
nullatenus dubitandum, eos inter caulas externas collocari. Ani¬ 
mi palliones & motus, externas caufas aliqui ideo nominat,quod 
ab anima, qua? non cft de corporis edentia, proueniant. Sed hec 
i nterpretatio frigida fatis videtur, cum Medici non de cadauere, 
fed animato corpore femper agant: cumq; anima fit multo in¬ 
timior corpori quod informat,quam humores vitioli j qui ta¬ 
men caufa? interne ab omnibus cenfentur. Rediiisergo tenen¬ 
dum contra Vegam, & Vallelium, iram, triftitiam, vigilias, & 
bubonem , non folum elfe caufas manifeftas, fed infuper exter¬ 
nas; quoties nimirum a caufa externa excitantur. Prolixum foret, 
ea, qua? ab Argenterio hac de re immodice proponuntur,referre. 

capvt ir. 

De Caufa 'interna, (jfprxeipue Continente. 

P Ofl: caufam externam interna nobis inueftiganda eft.Cau- 
fa interna, vt antea comprehenfum di, dicitur illa,qu£ in 
corpore eft,& generatur. Et efl: triplex Prima,antecedens, 
communiter nuncupatur ,qu£ fcilicct, ni fedetur, morbum gene¬ 
rare & fouere valet: cuiufmodi funt plenitudo liue plethora ad 
vafa, & ad vires, cacochymia, & limilia: qua?, quamuis aliquo 
tempore in corpore elfe polfint antequam morbum inferant, diu 
tamen perfeuerantia neccffario aliquem producunt. Caufa? qui¬ 
dem antecedentes ideo dicfitur,quia in poteftate vim habent ge-i 

V 2 ne- 


Febris 
a bibone 
procedere 
a caufa in 
terna. 


Cur ani* 
mi paffto. 
nes inter 
externas 
caufas ali 
quando 
enumerati 
tur , 


Caufa in¬ 
terna 
quid i G* 
quo tu ple x 
Cauft 
antece¬ 
dens. 




i ^ LIBER S E C V N D V S. 

Caupi ci- nerandi morbum. Secunda fpecies caufa? interna?, coniunda co- 
J ' ni * muniter appellatur ,• quia ita immediate morbum fouet, vt inter 
eam, & morbum,nihil intercedat:vtputredo,feu potius humor, 
vaporuc putridus ad cordis ventriculos fublatus, putridam fe¬ 
brem a&u generat, fouetqj: & quidem tam diu,quam diu aliun¬ 
de tales vapores ex putrefacis humoribus eofdem ad ventricu¬ 
los transferuntur, eadem febris putrida perfeuerat. Euidens eft 
exemplum in febre tcrtiana,cuius accefliones,flue paroxiftni,na- 
fcuntur a prouentu humorum bilioforum,putridorumqi, in foco» 
putredinis, hepate fcilicet, feruentium, & illinc ad cor tran{cur¬ 
rentium, in quo febrem acccndunt,fouentq; donec integre didi- 
Caufi co - P entur > abfumanturqj. Tertia fpecies caufa? interna*, continens 
twens . caufa nuncupatur, cui non folbm competit, quod inter illam,& 
morbum nulla alia intermediet caufa, quf eft coditiocauf^ co- 
w iunCf,fcd preterea morbi effentia cotineatrita vt auferri nequeat,, 
quin morbus auferatur,nec poni poflit, quin effedus, id eft mor- 
^T«r^ US) P oflatlir: ’ n quoru primo a caufa coniunCa diferepat . Nam 
... iuntU di - coi unda auferri peteft morbo adhuc permanete rvtin putredi- 
[(rim.cn, ne,aut humore putrido confpicuum eft:Humor enim putridus in 
acceftione v.g. febris terti an a?, etiam diffipatus,& refolutus,mor- 
bofam intemperiem calidam adhuc in partibus poft fe relinquit: 
quidquid cum Argenterio dixerit Daniel Sennertus cap. i. paru, 
a. iib. 2. Inftitution. Medie, qui vitro confitetur, poft ablatio-' 
nem putridi vaporis calore adhuc extraneum in corpore rema¬ 
nere, ciim temporis momento fedari nequeat: negat tamen eun- 
Stnmrtus dem calorem habere vim morbi. Sed meo iudicio parum rede: 
conuelh- Nam quamuis febrilis acccflio tunc fit in fua declinationejnon-^ 
proinde morbi, fcu intemperiei calida rationem excludit i cum- 
ipfa declinatio fit pars febrilis acceflionis ,.no feciis ac principia 
imbecillius, aut faltem a*que imbecille, ac ipfa declinatio. Prin¬ 
cipium, vero, & declinatio, funt vera? partes acceflionis febrilis. 
Vniuerfus fimiliter morbus, principium,-& declinationem, tan- 
quam veras fui partes, poflidetErgo caufa coniunda, qu£ iru* 
morbis humoralibus prpeipuereperitur, poteft tolli permanente 
adhuc morbo: Atqj adeo caufa ilia coniunda, putredo videlicet, 
nd eft caufa continens,contra quam voluere Argentcrius,& Sen* 
J^^ucitu^EodcmmQdorefptmdendumad id, quod dehumoribus 
tum*- qpir* 





DE CAVSIS M O R B. 157 
quibufuis, intemperie efficientibus, opponunt: Nam etiam abla¬ 
tis humoribus,imprefla ab eis inteperies adhuc fuperftes vifitur» 

Tanta eft orta lis inter fuperioris foculi viros dodos, vt non¬ 
nulli libros integros de caufa continente fcripferint. Profelfor il¬ 
le percelebris Schola Tubingenfis, Germanorumqi dodiffimus 
Galenus, librum fcripfit lingularem , in quo caufam anteceden¬ 
tem tantum dari i u dicat, continentem vero , quam coni undam 
appellat, prorsus repudiat: contra quam fuus contemporaneus 
Francifcus Valleriolafecit,qui in omni morbo caufamadmilit 
continentem. Francifcus Valleffus libro 4. Controuerfiarunu^ 
c. 3. quadam vtitur non contemnenda diftindione : aitcnim_^, 
omnem caufam proximam & immediatam, coni undam vocari* Omnir 

Vnde omnem caufam continentem,coniundam effe vulti non_» 
tamen e contra,omnem coniundam, continentem; quia coniun- i U nlla;fed 
da ablata morbus adhuc manct:at vero cotincnte fublata tollitur non e con~ 
necdfario morbus. Tubingenfis vero, &Sennertus, nullum in- tra ' 
ter coniundam,& contincnterruponunt difcrimen:in hoc tamen 
diferepat, quod Tubingenfis nulla talem caufam admiferit 3 Sen- 
nertus vero eam in omni morboru genere, no tamen in lingulis, 
admittit. Sed vt omnis dirimatur controuerfia, caufa? continen¬ 
tis natura,aliqiia cum fed ulitate,nobis inuefriganda eft. 

Gal.lib.contra Iulian.fub fine cap.8.& vlt.caufam continetem Caufa co - 
hac ferie delcribit:H£f caufa contines ea, a qua aliquid fit,ac cum 
ea pariter celfat. Alia definitio ex hac eruitur, eftq,- Galenicg de¬ 
finitionis explicatio; quaq; fic fe habet: Caufa conticens eft illa» 
qua polita ponitur effedus, & qua fublata tollitur effedus. 

Ha?c definitio, ab omnibus ferme recepta, Vallefiojlib^.Co-' 
trouerf. cap. 3. non arridet: qui exiftimat fufficere ad conftitu- 
tionem cauff continentis, vt ea fit, qua fublata tollitur ftatim_* 
effedus: atqj adeo alia definitionis partem elfe ftiperfiuam: nem¬ 
pe quod ea polita ponatur effedus. Vallcfij fundamentum de fu- ,, 
mitur ex lib. 1. de cauf. Pull.c.i. vbi Galenus tres caulas conti- obitfUo^ 
nentes pulsus conftituit: Primam,inftrumentafeu arterias:Secu- 
dam,vitalis facultatis fpeciem, fphygmicam G racis, Latinis pul- 
fificam didam: Tertiam; vfum,cums gratia piilfus fit: Atqui po- 
ffita harum aliqua non ponitur p 11 lfus. Ergo fruftra i n definitio- 
^lecaufe cont inentis collocatur hac verba (qua polita ponitur ef- 
v _ fe das) 


tuy 


ObieHio 

quoruda. 


Solutio. 


LIBER SECVNDVS. 
fertus) cum hac conditio non fit de effentia caufa continentis. 
Minorem probat; quiapofita arteria non ponitur pulfus , vtin 
demortuis videre licet, in quibus fuperftes eft arteria , fed fine 
pulfu. 

Falleflus ^ed h° c Vallcfij acumen facile diluitur. Nam Galenus tres 
perfringi* prefatas caufas pulsus, copulatiuc, non vero difiun&iue propo- 
fuit:Vnde pofitis,facultate,arterijs,& vfu fimul, ponitur pulfus: 
quamuis non e contra , pofita fola arteria ponatur pulfus $ 
quia malum fequiturcxquocunq; defe&u j bonum vero ex inte¬ 
gra causa: Praeterea cadaueris arteria, nonnifi improprie valde, 
& metaphorice, arteria? dicenda. Nam cadaucrnon efi: amplius 
anima? inftrumentum: Atque adeo nec illa? cadaueris arteria,in- 
flrumentum, aut caufa pulsus. 

Iterum contra allatam definitionem cauff continentis, aliqui 
fic inflant: Pofito rifibili ponitur flebile , & fublato adhuc rifibi- 
li flebile aufertur,& tamen rifibile non eflcaufa flebilis.Ergo de¬ 
finitio allata conuenit alijs a definito. Refpondco, pofito rifibi¬ 
li poni flebile, vt oppofitum: at vero pofita causa continente po¬ 
nitur aliquid vt effe&us, non vt oppofitum_^. 

His prchabitis, inueftigare par eft vtru detur caufa continens 
in morbis? (hic de caufa continente formali, qua: eft ipfius mor¬ 
bi effentia conflitutiua, nec de materiali, qua caret, fed de effi¬ 
ciente, fumma,prima, & proxima di< 5 ta,tantum agimus.) 

Prima opinio fuit Profefforis Schola? Tubingenfis, qui in fuis 
mo ]Leo- comment. in librum Galeni de Caufis morb. & lib. 2. Parado- 
/Mrdi. xoru Medicine, prorsus exterminat, abnegatqi caufam contine- 
tem, quam coniun&am vocat. Suam hanc fententiam aflruere 
nititur. Primo, quia Galenus nullibi huius caufa? meminit:Liber 
autem introdu&orij,qui Medicus etiam dicitur,in quo huius cau- 
fa? fit mentio, non efi Galeni, fed Herodoti. 

Secundo fuam confirmat fententiam adamantino, vtait, ar¬ 
gumento, defumpto ex Galeni doClrina cap. 88. Artis Medicin. 
vbi ha?c habentur. Iam enim fa&am, atq; exi flentem aegritudine 
curare oportet,fed qua nodum quidem eftffed futura efi,prohi¬ 
bendum efi ne fiat ab ea qua efi in corpore difpofitione . Eius 
autem qua adhuc fit, quod quidem facium eft , curare opus eft, 
qued autem futurum eft, prohibere ne fiat. Prohibebitur autem 

fub' 


Prima opi 


Primum 
cius argu~ 
mentum , 


Secudum 

argumetii. 









DE C A V S I S M O R B. 159 
fublata ea difpofitione,quam fcqui natura apta etatalis vero dif- 
pofitio 3 caufa antecedes appeJlattir.Fada autem aegritudo cura- \ 

bitur foluta ea difpofitione, a qua primum ea, qua? fecundunu*» 
naturam efl, Ictditur operatio ; quam quidem & ipfam morbi ef- 
fentiam dicimus effe, &c. Tubingenfis hinc fic arguit. Morbus 
curatur ablata ipfiuseffentia. Morbus etiam curatur fublata^* 
caufa continente. Ergo 3 pofito quod daretur caufa continens,ni¬ 
hil aliud effet^ quam ipfius morbi effentia. Sed hoc dicere abfur-. 
dum efh Nam caufa alicuius rei a tali re diflingui debeu Tertium 

Tcrtid 5 ratione fuam fententiam corroborat. Caufa contines 
rei a fe produ&e effentia continct.Sed hoc non contingit multis tH,n ' 
faltem morbis, qui adhuc,ablata eorum proxima causa,fuperfli- 
tes vitantur; vt in febribus putri dis videre licet, qu^quidem_^ 
per aliquod tempus, ablata putredine,earum proxima atque im¬ 
mediata causa,perfeuerant. Ergo caufa continens, feu prima, 
fcu fumirra, feu immediata & proxima, in moibis non femper 
faltem reperictur. 

Quarto: Morbus df res conflans, flabilis, ac permanens.Sed Q^mum 
non cffcttalis natura?, fi daretur eius caufa continens* Ergo non a f y t ^ rriCn " 
datur. 

Quinto, Tubingenfls fequaccs fic arguunt: Si daretur caufa Quintum 
continens morbi, inde feaumtur.a moi bo cura tricem indicatio- 
nem non effc defumendam. Sed hoc efl faltam. Ergo non da¬ 
tur caufa continens- Probatur fequela maioris ex lib. methodr 
med. pafEm.fndicatio enim an atina nunquam defumitur ab eo, 
cuius effentia pendet omnino ab alio . Sed fi morbus haberet 
caulam continentem, cius edentia dependeret abjilio . Ergo 
non haberet curatrieem indicationem per fe , fcd per accidens 
tantum . Maior patet, ex eo quod a fvmptomatibus ideo non 
defumanttir indicationes curatiua?, quia omnino a morbo de¬ 
pendent * Galenus lib. 12.Methodi cap. 1 . hanc dodlrinam fle 
confirmat; Vt eniniinfumma dicam, nullum fymptoma,qua_^ 
fymptomaefl, nec curationis rationem indicat,ncc primiim im- 
mutatimonflratum enim efl ex morbis ipfis curationis, indicatio¬ 
nem pntflari, veliiti ex caufis ipfis,prouidentia?. Libro 2. metta 
cap. 5. dicit primum ac maxime id Medicos flirdere , idquefere 
eomm proprium munus die,, vt morbos adimant: quippe fimul 

cum 







Secunda 
cpmio 
V dlcrio- 
l a. 


T ertia se 
tetia Val 

lesijtectque 

venjjima. 


Validum 

argumen¬ 

tum. 


160 LIBER SECVNDVS. 
euhoe no adlionis modo vitiu euanefeit, fed etia reliqua omnia 
fymptomata tolluntur. Et paucis interpofitis ait: Ceterum non 
fundfionis vitio, fed morbo ipfi,id eft, affedlui praeter naturam, 
qui adfioni incommodat, applicamus remedia. Ex his omnibus 
facile colligitur, curatiuam indicationem a morbo no efte defu- 
mendam, fi a causa continente, qua? eius cflentiam contineret, 
omnino dependeret, eo modo, quo fymptoma a morbo: ad cu¬ 
ius curationem fymptomatis curatio fequitunid eft ablato mor¬ 
bo, fine nouis remedijs, fymptomata definunt dfe,& veluti fpo- 
teceffant. 

Secunda opinio, procedenti, veluti e diametro, oppofita, eft 
Francifci Valleriole Commentario capitis fecundfilib. de Caufis 
morborum, & in enerrationibusMedicinalibus, Chriftophori a 
Vega lib. 1. de different, febrium c. 4. Sc alibi j Ioannis Argen- 
terij lib. de Cauf. moib. c.p. aliorumq,- multorum ponentium in 
omnibus morbis caufam continentem. Potiflimum Argenterij 
argumetum defumitur ex principio, a femet ipfo conftituto.Sta- 
tuit enim, vt fuperiori libro plene expofuimus, morbum 
compofitionem vitiatam partium:& fic ipfius materiale eriteau- 
fa continens. 

Tertia fententia eft Vallcfij lib. 4. Controuerfiar. cap. 3. & 
Thoma: Roderici a Veiga lib. 1. deloc. affeft. pag. 200. alioru- 
que multorum,admittentium caufam continentem in morbis ta- 
tiim partium organicarum, qui ex additione fiunt, vtin morbo 
in numero addito,in magnitudine,& in cauitate, &c. Et hec fen¬ 
tentia mihi verior alijs antea prepofitis videtur. Quod non de¬ 
tur caufa continens in vilis alijs morbis,nifi in ijs qui ex additio¬ 
ne fiunt, per fe conftat. Et quidem quod non detur in morbis 
partium fimilarium, hoc argumento probatur. Nulla qualitas, 
•qua: per motu generatur ex remiffionc contrarij,& habet fadtum 
aliquid, poteft ex caufa continenti pendere. Atqui omnis mor¬ 
bus in intemperie eft talis qualitas, & habet aliquid fiidhim—». 
Ergo nullus morbus intemperiei poteft dependere a continenti 
•caufa. Probatur maior j quia quando adeft motus alterationis, 
aliquid necdfai io factum eft in re que alteratur: illud autem-*» 
quod radium eft, etfi minimum, debet etiam motu alterationis 
auferri,Hic autem motus in tempore fit,etiam dum qualitas cor- 
r - - v rumpi- 




DE DIFFER. MORB. itfr 
rumpitur . Ergo fublata causa durabit effedus per aliquod tem- 
pus. Si enim Deus tolleret omnes caufas febris , febris tamen-* 
durabit , quamdiu durabit motus corruptionis caloris, antea vi 
caufx iinprefft. Ergo in intemperie bus nulla datur caufa conti¬ 
nens 3 contra quam placuit Valleriolae , Argenterio, Vcgae, Sen- 
nerto, & alijs, qui exiftimant febrem faltem putridam habere .% 
caufam coniundam, feu continentem. 

Profati enim Authores credunt calorem effc caufam contine- 
tem febris, & illud, praeter naturam,fe habere inftar forma? eiuf- 
dem febris , vel intemperiem calidam efte morbum , & calorem 
praematuram efte caufam morbi,qui intemperies calida nuncu¬ 
patur . In quo fane decepti funt. Nam ipfe aduentitius calor eft 
febris , & qui asiones laedit i vt dilucide teftatur Galenus Iib. 2. 
de facultat. natural, cap. 8. aduersiis Eraftftratum: At,inquit, A 
nocet adioni calor qui praeter naturam eft, nec id facit ex acci¬ 
denti, fed ipsa Aia fubftan tia, ac vi, vtiqueciim ex primorum_* 
morborum At numero. Atqui de numero primorum morborum 
efte nequit immodicus calor, niA adio ex commoda nafcatur 
temperie. Heqj enim ai ia de caufa potcA intemperies primorum 
morborum efle caufa, niA quod commoda temperies eft corru¬ 
pta. Cum enim ab hac manent adiones, necefte eft prima earu 
vitia ex hac dimanare corrupta. His enim clare demonftrat Ga¬ 
lenus , calorem praeter naturam, feu intemperiem calidam, effc 
morbum, & caufam l^Aonis adionum $ Acuti viccuersa, tempe¬ 
riem naturalem, adionum caufam, & Authorem. Dicit enim, 
calorem praeter naturam fua fubftantia, id eft fua effentia, laede¬ 
re adiones. Ergo ipfe calor excedens eft morbus, & non caufam 
morbi. Patet confequentia ex morbi deftnitione: eft enim affe- 
dus p.n.perfe,& no per accidens,adiones Ifdens.Sed calor ille 
eft affedus, per fe, & non per accidens, adiones ludens, vt patet 
ex iam allatis Galeni verbis. Ergo calor ille eft morbus,& non_^ 
caufa:cum haec non niA mediate,morbi fcilicet interuentu,adio- 
nes laedat. Quare cum calor At, qui vere laedat, morbus erit di-* 
cendus, & non caufa morbi. 

A multis tamen annis quidam Profeftor eruditus,meufque 
dum in viuis eftet, Collega digniffimus, contra quem in publi¬ 
cis Scholis/ium publica: di/putationi Tolof£praeeffet,argumen. 

X ' _ . tatus 


Occurri, 
tnr diffi■* 
QUltutu 







l$2 LIBER SECVNDVS 
Catus fum, Valleriola? fentcntiam tuitus, refpondcbat, Calorem 
pmer naturam efte caufam continentem intemperiei, intempe¬ 
riem verd ipfam efte morbum. Sed dum Galenum, confunden¬ 
tem calorem prrter naturam cum intemperie, ei opponerem.^», 
manus dare coadius eft. Galeni verba Jib. i. de diderent, febr* 
c. 3. fic fe habent: Sunt igitur fuppofitiones hei calidum, frigi- 
Intempe- dum, humidum, & ficcum , ede corporum elementa, primafquc 
ries cati - ex eorum intemperaturis coftitui £gritudines i ex quarum nume- 
tstms ro f e b n * s vna ^ q Uanc j 0 j n corde qiurdam praeter naturam ca- 
c f^calor liditas generarur.Libro etia 9.Methodi cap.14. loquitunEo- 
frAter na- rum igitur, quar in fimplices incidunt partes, vnum eft intempe- 
tur*ems> r j cs ca q ua , in calido confiftit: hxc,ciim in totum difFufa eft cor- 
eant apud P us 3 febris nommatur . Loco citato contra Iulianum inquit: fct 
Galenum, quod minime vult, calidum efte morbum aliquem, & frigidum, 
& ficcum, & humidum, dicere cogetur. Ex his, & aiijs Galeni 
locis a me precedenti libro citatis, conftat calorem preter natu¬ 
ram , & intemperiem calidam, efte vnam & eandem renu/icuti 
calorem excedentem , & calorem preter naturam. Calor enim 
excedens, aut prfter naturam, eft qui la*dit adiones:& illud,pre- 
ter naturam, nullatcnus a calore hrdente a&iones diftinguituiv 


V nde ncceftarib calor ille,qtii lardit a<ftiones, erit morbus,& non 
M»rbi morbi caufa. Concludendum ergo,in morbis intemperiei nui- 
intepenei ] a m inuenjri caufam continentem: ficuti nec in folutione conti- 
tfncntcl!* nui iam facta, faltem ferro, aut re confimili.. Quod de intem- 
earem. perie calida,& calore di<ftum eft, idem de alijs intemperiebus, & 
qualitatibus,!quibus denominationem fufeipiunt, dicendum^: 
vt de excedente frigore, & intemperie frigida :.de humida intem¬ 
perie, & humiditate: de frccitate, & ftcca intemperie. 

Diximus in morbis partium organicarum ex additione fa<ftis 


jWerbi 


ex 


additi- ^ari caufam continentem, contra Tubingenfem,& fequaces.Ga- 


ene habet lenus autem eam admittit lib. ide Cauf. Pulftc. 1. vbi ait: Nam 
caufarru^ triplex quidem eft caufarum genus,non in pulftbus modo, fed & 
m aJijs eundisVnum quod primum eft , & pracipuum, quod 
quidem etiam continens appellant: cuius inde appellatio dedu- 
<fta eft, quod illorum eftentiam contineat, qu£ (vt modo dixi¬ 
mus) generationis eft causa. Libro 6.Epidem. parte 3. Com¬ 
mentar,. 2.o^ait:.Oilenfum eft. autem haud minus quae de prima- 



de CAVS 1 S MORB, x 63 

rio affedis locis, & per vitij communicationem hrfis, fcire, & ex- 
quifite dignofcere in aegris oporteat: quemadmodum & de cau- 
fis 3 quas anteincipientes vocant, & quas antegreffas 3 & quas con- 
tentrices, &c. Libro illo Introdudorij, qui Medicus dicitur, c.8. 
clare admittitur caufa continens: vcluti lib. de Optima Seda. c. 

7. & lib. de plenitud. 

Iacobus Segarra, Tubingenfis partes tenens, ad omnia Gale¬ 
ni loca refpondet, Galenum non de continente, fed de coniun- st&4trd 
da ioquutum fliifTe. Sed decipitur j quoniam Galenus lib. 1. de couellitHr 
Caulis Pu!fuum,& lib. Definition.Medic. dicit caufiun continen¬ 
tem effe eam qii£ rei effentiam continetiqu# conditio omni cau¬ 
fa? coniunda? non competit; cum hac fublata affedus flare poflit, 
vt in putredine, & calore ab hac produdo ollend imus» . 

Sed vlteriiis inflabit aliquis, Galenum confundere caufam^ ° li 
continentem, & coniundam, lib. 1 . de cauf. lytnptcm. cap. 5. uti*, 
Rcfpondeo Galenum de flupore inibi optime loquutumrqui flu- 
porcaufara habet continentem : Et cimi omniscaufacontinens, 
coni unda fit, licet non c contra, merito Galenuscaufam illam 
fluporis,iam continente, iam coniundam indifferenter appellat. Ratm* 

Ratione denique probatur, in moibis partium diflimiiarium confiat 
ex additione, dari caufam continentem . Politis humoribus in 
cauitate feu meatu, ponitur obflrudio, & fublatis ijfdem humo-, rilwmor 
ribus aufertur obflrudio.Ergo datur caufa continens obflrudio- bis ex ad- 
«is. Tubingenfis Commcnt. in cap.7. libri de differ.morb. re* 
fpondctji umores catifantes obflrudionem effe humores antece- c ^ u f :tm C o 
dentes,qui funt in corpore, quique obflrudionem minantur . tmentem. 
Sed ha:c interpretatio longe diflat a Galeni mete,qui aliam cau- 1 ^°'^ 
fam obflrudionis,prcter antecedentem, qua? nondum obflruit, bin»en[is 
admittit. Nam lib. cir. de different, morb. cap. 8-ait Galen. tu- conci htur 
berculum in naribus effe caufam cbflrudionis narium. Ergo 
pariter, quando dicuntur humores caufir continentes obflru- ' llim 
dionis, illi, qui adu meatus obflruunt, intelligendi veniunt. caufa ob- 
Quod autem tuberculum narium fit caufa obflrudionis, & non 
obflrudio ipfa, per fe patet; Nam narium tuberculum efl mor- i nm „ an % 
bus in numero addito,vt loco ia citato docuit Galenus:& obflr u- e fi mor- 
dio efl morbus in cauitate, diflindus fpecie a morbo in nume- hus * & 
jro. Ergo tuberculum corpulentum narium erit caula continens ^ 

X 2 ob- 


Humor 
rio e(l pars 
timoris» 


Ad Ar- 
getcriim. 


1*4 LIBER SECVNDVS. 

obftru&ionis. Et fimiliter humor obftniftionem efficiens,quam* 
ttis vt fic fit morbus , vt humor tamen a quo obftruftio imme¬ 
diate pendet , erit caufa continens obftru&ionis. Quod adhuc 
probatur ex Galeno lib. 13. Methodi c. 2. vbi inquit, indicatio¬ 
ni curatiua in omnibus tumoribuspmer naturam cflfe cuacua- 
tionem humoris contenti in parte tumore obfeffa: qui humor in 
parte contentus, eft caufa continens. Non enim potcft effe, nifi 
improprie ,pars tumoris, aut partis in molem adau&r, fed po¬ 
tius ipfins magnitudinis caufa:Hoc namq; integre euacuato,cef- 
fat tumor, & co pofito extra vafa, feu venas in partibus,ponitur 
tumorj vt euidenter docuit Gal.lib. de inaquali intemperic.c.3. 
vbi modum, quo phlegmone fit, cxadle fcripfit. 

Qucd attinet ad Argenterium, ipfi fuperiori libro fatisfeciu 
mus, vbi diximus morbum non efle quid compofitum cx parti¬ 
bus afifc&is, feu ftru&ura affeda, & temperamento aflfe&o. Ga¬ 
lenus praeterea mortes in intemperie calidos vocat,aut frigidos 
aut ficcos, aut humidosjVt videre eft cap. vltimo libri contra Ju¬ 
lianum fupcmis cir. 

Nunc fupeieft, fatisfaciamus Profeftbri illi Tubineenfi, Ger¬ 
ri; sut ‘per manorum meritiliimo Galeno: cuius argumenta vt diflbluantnr, 
manentia Notandum eft, res omnes, vel effe permanentes, vel fuceefliuas. 

^ cs permanentes funt illa?,qua?,poftquam a fuiscaufis produ* 
Entia per defunt, fua fc tuentur conftitutione , abfq; eo quod ad fui co- 
manentia feruationem, vel durationem, opealiena indigeant. Rcsvcrd 
Emfhcccf fticccftitur dicuntur ilfe, qu? non folum, dum generantur, aliu- 
/ imon du- de manant, fed &, nifi perpetuo caufe defluxu confementur, a- 
deo funt fragiles, vt confeftrm aboleantur. Succeffiuaru rerum 
. ratio & natura duplex eft: Alia? enim ideo continua caufe a&io- 
ne egent i quia partes, & eftentiam, firnul non obtinent: vt mo- 
tus,lcquutio, ambulatio. Cum enim huiufmodi res omnes fuas 
partes non habeant firnul iunefas, fed vnam acquirant, alia pre- 
cedente percunte,ita vt vna pars iaro lapfe fuccedat ,.tamdiu du¬ 
rant, qiiamdiu caufa eas producens eft in efficientia,-& adfionc: 
. Vnde ceftante caufa ftatim abolentur. Alia datur entia fucceifiua, 
qua? fuas partes firnul iun&as habent, temporis tamen momen¬ 
to , nifi,. quamdiu caufa ea fouens adeft, non durant; fed con- 
feftim ablata caufa abolentur: vt cxtenfa , aut flexa manus, lux* 
<Se alia confimilia * His ita pnepofitjs* Ad 


jEntia qua 


[4 ex. 


DE CAVSIS MORB, 165 

Ad primum Tubingenfis argumentum refpondco , negando ^ P r *~ 
Galenum non meminifTecaufajcontinentis ; vt ex citatis a nobis \ ;4mem ^ 
varijs Galeni locis conflat. Libro autem de Plenitudine cap.3. Leonardi 
ait,nomen caufre continentis a Stoica SedA prius introdudum—3 
fuiffc. Ponebant enim in vniuerfo,rebufque omnibus,duo: cau- 
fam videlicet continentem, ne omnia perircnt,eamque fpiritum* 
feu fpirituofam fubftantiam appellarut; alterum quod ponebat, 
materiam, & contentum nominabant.Quocirca aerem & ignem, 
caufara continentem vocabant: terram,& aquam,contenta.Nam 
vi ignis, & aeris,qui has ambiunt,eafqjperuadiint,confeniariir, 

& vnita? fecundu fuaspartes permanent. Dilaberentur autem ac 
diffluerent aqua, & terra, ni fi aliquid efset, quod eas contineret, 
atque compcfceret.Hsec fatis pcrfpicuc oftendunt, Galen. caufa? 
continentis naturamperferutatum fuiffe.* vti c. 1.citatolib,i.de 
Caufrs Pulfuum,aliifquc locis a me 1 citatis, man ifcft au it. 

Ad fecundum arsumetum ex Galen.authoritare defumptum ^ l, ^ r 
refpondeo,GaIenum cap.88.Artis Parua?,rede confundere indi- * 
cationcm curatiuam morbi cum indicatione caufe cotentricis; ita 
vt huius non meminerit propter ardiilimam ,quam cum morbo 
habet, focictatcm . Cum enim ab hac morbus omnino fuflinea- 
tur, hac ablata, illico morbus die definit. Praterea , ciim in__* 
quibufdam tantum morbis detur caufa continens >non mirum fi 
eius mentionem non fecerit Galenus ,qui curfim & compendio¬ 
se tant irin flofculos quofdam ex facultate Medica in vnum opu- 
fculum reduxit. Sed propterea non re&e infertur caufam a fuo 
effedn non diflingui:namreuerahumor obflruens, quatenus 
vifeidus, aut craffus, aut multus, ab obflrudione diftinguitur. 

Nam licet humor, vt obffrucns,cum obflrudione confundatur 
/ub iam didis rationibus diflinguitur: quoniam humor, ante¬ 
quam obftrueret, erat vifeidus, aut craffus, aut copiofus. Cal¬ 
culus pariter,antequam meatu vrinarium obfl ruit,fuit talis,qua¬ 
lis di etiam obliniens. 

Ad tertium argumentum refpondeo, concedendo, caufam—» 
continentem, quafi rei a fe produda? ellentiam continere:& eam gum 
nonnifi in morbis ex additione tantum reperiri, vti antea expo- 
fuimus. 

Ad quartum argumentum refpondeo, morbum effe rem per- ^ < 4 

, . ... . .., nunen s .. w . 4 '" 




Ad quin¬ 
tum argu 
mentum. 


Obietlie. 


Siltttio. 


166 LIBER SECVNDVS. 

manentem, vt bene monuit Galenus lib.de dtf er.fympt. cap. i. 
alijfque multis in locis;morbum tamen ex additione efle rerrL_* 
permanentem , fed fucccflionem aut continuationem notantem; 
adeoq, efle in fecundo genere rerum fuccefliuarum,modo fupe- 
rius a nobis expofito. 

Ad quintu argumentum rcfpondeo,ncgando fequelam maio¬ 
ris. Licet enim caufa continens dicatur continere morbi cflen- 
tiam, hanc tamen continet dependenter tantum, non quod eius 
cflentiacum eflentia morbi confundatur,ciimipfa fe habeat, 
tanquam efficiens caufa j morbus vero, tanquam eftedus ab illa 
protinus diftindus.Lapisenim meatum vrinarium obftruens,ab 
obftrudione diftinguitur: Et ab obftrudione rcucra fumitur tu- 
ratiua indicatio: na obftrudio deobftrudioncm indicat j quia ta¬ 
men femota caufa continente, calculo v.g.confcftim tollitur ob¬ 
ftrudio , videntur caufa continens, & morbus, habere vnicam 
indicationem curatiuam, eo ferme modo, quo morbus,& fuum 
fymptoma: Hoc tamen cfb diferiminis inter morbum dependen¬ 
tem a causa continente, & fymptoma; quod fymptoma fit res 
fucccfliuaprimo modo, dehabens fuum effe in fieri, morbus ve¬ 
ro ex abundantia, res fucccfliua fccundomodo. Obftrudio au¬ 
tem, a calculo v.g. fada, habet fuum efle morbificum complete, 
tametfi a calculo foueatur, qui morbus cft in numero addito,&, 
vt fic, ab obftrudione plane diftindus. 

Obijciet tandem aliquis locum citatum Galeni lib. i.de cau¬ 
fis Pulf.vbi ait, non in pulfibus modo, fed inalijs eundis repe- 
riri caufam continentem: atque adeo in morbis 

Refpondco,concedendo eam reperiri in pulfibus,& alijs 
eundis puliui fimilibus j qua* nimirum habent fuum efle in ge¬ 
neratione^ motu, ficuti pulfus.Et ha:c de Caufis in communi. 

cjpvt v. 

De Caufis Intemperiei calida 

D E Caufis in genere hadeniis: nunc vero caufie cuiusli¬ 
bet fpeciei morbi peculiariter indagand? 1 unt cu Gale¬ 
no lib. de Caufis morb.qui capite 2« a caufis morbi ca¬ 
lidi 



D E C A V S I $ M O R B r i 6 r 
fidi ftimma cum ratione aufpicatur: quia intemperies calida fre¬ 
quentius, quam reliqua?, a?gros torquet, Medicofq* ideo freque- 
tius follicitosrcddit. Pr^rerca,calor inter quatuor qualitates pri¬ 
mas primatum obtinet.Ciim ergo ordine dignitatis reliquis pro¬ 
latus fit, eius caufie primo loco tradenda?. Quinqicauf^ excede¬ 
tis caloris, fiue intemperiei calida, tam in animatis, quam in-» 
inanimatis mixtisj alijique omnibus,qua? feipfis plus fatis incale- 
fcunt, a Galeno proponuntur lib.cit. de Cauf. morb. cap. 2.Pri- Qumqut 
ma, eft motus. Secunda, putredoTertia, vicinia rei calid^r fmtjaujk 
Quarta, ftipatio, feu conftipatio,feu occludo meatuum.Quinta, 
aftumptio, aut permixtio rei calida?. Vt autem h^c do&rina cla- 
rior euadat,de omnibusrecefitis Caufis figillatim dilputabimus. 


Aiotas cauf % caloris • 

G Alenus libro citato de Caufis morb. cap.2. & Iib. 1. de 
different, febrium c 3. motum inter caufas caloris e- 
numerat „ Vnde inter caufas febris diario, cit. iam—» 
libro,& lib. de cauf. procatarft. cap.i. laborem, & motum repo¬ 
nit. Plato autem in Thcitreto minime dubitat, motu effe caufam 
caloris . Ariftotelcs eandem fententiam amplexus eft lib. 2. de 
Cado c. 7. tex.42.Lib. 1. Meteor.cap, ^.Sedione. 5.Proble¬ 
matum quelf. 13. & 14. Loco autem cit. de Ca?lo,ha?c habet: 

Caliditas autem ab ipfis (ftellis fcilicet,de quibus inibi loquitur) 
lumenq; ideo fit ,quia aer ab illarum motione fricatur: motus 
enim, & ligna,& lapides,& ferrum, ignire folet. Et paulo poft: 

Quale fit & in fagittis 3 qua? feruntur: he namq; adeo igniuntur, 
vt ipfum plumbum, quod eft in ipfis,liquefcat, atq*cum in ipfis 
hoc fiat,circumdans etiam ipfas aer hoc patiatur,necefteeft.H£C 
igitur ideo calefiunt; quia in aere ferutur > qui quidem ob iftum 
motione fit ignis. Manifefte docet Ariftoteles,ftellas rationem motu ejjc 
motus, & luminis, calorem in aere igni propinquo generare»^, ctufam c* 
Idq,- exemplis probat: Nam ex attritu, confiiduque vehementi lorif ' 
durorum corporum,ignis quotidie el;citur,vt videre eft in duo¬ 
bus lapidibus durioribus, qui, fi frequentibus i&ibus confncen- 
tur,non folum calefient ,fed igneas fcintillas producent.Ex affri- 
<ftu pariter filicis,& chalybis, quotidie ignem excitari confpici- 

mus» 


r68 L I B E U S E C V N D V S. 
mus. Ipfa etiam ligna non folum incalefcunt, fed aliquando ni¬ 
mio motu aduruntur: curruum enim axes f^peigniuntur. Offa 
etiam Leonum ita dura funt,vt ex ijs cocuflis ignis elidatur, per¬ 
inde ac e filice : vt habet Ariftoteles lib^.dehiftoria animalium 
c. 7. Sagittas motu incendi compertum eft; & adeo, vt plubum 
eis annexum liqucfceret,ficuti plumbeos globos e tormentis bel 
licis explofos; & molas farinaceas inardefeere i equoruqj foleas 
cum lapidibusconfricatas fcintillare. Serra etiam, dum ea ligna 
. fecantur, impense incalefcit. Ergo cum hax omnia motus ope¬ 
ra incendatur, aut calefiant, pari modo aer igni i mmediate fup- 
politus ob motum fphfrse aftri, &precipue Solis, incalefcit. 
t ■, Nec folum aer , & prcefata enumerata corpora motu in- 
calefcunt, veriimetiam humanum corpus: quod quidem locali 
motu cale motu (dehoc autem folo nobis fermo eft)quotidieincaIefcitivt 
experientia co mpertum habemus. Nam in motu, articuli, ipfiqi 
mufculi qui iuxta articulos fedem habent, calefiunt: mufculi et- 
14 rticulh e ™ m ^ & articuli, funt motus voluntarij in (frumenta; quare pri- 
cr mufeu mo loco incalefcuntarticuli, fiue capita offium, propter attritio- 
Ueis vici ncm; mu f cu ]j propter motum extenfionis, & reflexionis* & qui- 
'calefiunt. dem facilius quam offa frigida,quia in fe fpiritns, & fanguinis, 
qui facile accenduntur, copiam continent: offa vero permodico 
fpiritu illnftrantur. Si calor hic a motu excitatus, in ipfis articu- 
lis,& circumambientibus mufculis, partibufqj, fiftat; ita vt vlte- 
rius per corpus non difpergatur, aut diffundatur, antequam in 
^uid tH(] '° totllm foluatur, aut effe delinat, Laflitudo appellatur. Si vero 
calor ille in articulis ex motu concitatus , per vniuerfum corpus 
fuerit diffufus, vniuerfalis in corpore aderit intemperies calida, 
que febris nuncupabitur. Calorem enim vniuerfalem corporis 
b ebris & intemperiem vocat Galenuslib. de Cauf. morb. c. 2. Febrcuu* 
C fcrfi V cor~ 11 * ^idem ex P re fse dcfiniens,diciteam nihil effe aJiud,quam to- 
P o!'is coin fi 115 animantis,immodicum quendam calorem.No tantum exer- 
cidunt. citium, aut immodicus corporis motus,fed infuper anima?, calo- 
rem efficit. Vnde varix anime paffiones febrem inferuntj vt ira, 
dJmifi- te ^ e Galeno 1 J ^* i* de different, febr. cap. 4. & 5. meror limili- 
ue paffio- ter, & metus H^flquidem anim^irafcibilis pafliones,fanguine, 
nes eius fpji jtumqj mouent, agitantque: ex qua agitatione manifefte in- 
Tu °anu calefcunt. Calor ille cordi communicatus rursus in vniuerfum 

cor- 


DE CAVSIS MORB. rfy 

torpus diffunditur,& fic febrem parit ; calorem videlicet prgter P&dfc 
naturam in vniuerfum corpus,ni quidpiam prohibeat,diffu/um. '' ts * 

In ira enim totus fanguis, & fpiritus circa cor , propter appeti¬ 
tum vindi<%, feruent: inde febris excitatur , non foliim diarix_^ 
fcd he&ica; vt ex citatis confiat capitibus. In timore pariter,& 
triftitia, febris accenditur; quia fpiritus influens , & fanguis , in¬ 
terius ad cor, tanquam ad principium nobiliflimun^atq; tutiffi- 
mam arcem , recurrunt , ibiq; conculcati fumum edunt, &poft- 
modum incendium , a quo febris fufeitatur. Gaudium etiam.-»» 
febrem aliquando, fed aliter ac timor, parit.Motus fimiliter ani¬ 
me concupifcibilisin hepate refidentis,qui circa cibu, & potum, 
atq; res Venereas verfatur, calorem adauget'. 

Confiat omnibus,motum dfe caloris caufam: fed quomodo 
calorem producat, non omnibus notum eft. Vnde in varias se- p r j M4 
rentias, cafque quamplurimas, Authoresdiftra&i funt. Prima tentia dt 
fententia eft S. Thom^,Comment. in cap. 7. lib. 2 de Celo: vbi€«• 
ait, motum localem habere pr^rogatiuam prod ucendi calore m; ^em C *ro 
quia eft omnium motuum primus : vt docet Ariftoteles lib. $ . ducit, . ' 
Phyfic. cap. 7. tex. 5 5. Id autem quod primum eft in quolibet 
genere, reliquorum caufa cenfetur: tcfte Ariftotele lib. 1 o. Me- 
taphyfic. cap.. 4. tex.7. Ergo motus localis debet efie caufa alio¬ 
rum motuum: Et confequenter alterationis, ac prffertim primo, 
ac nobiliffime: cuiufmodi eft calefacio. 

Sed hec do&rina non exponit modum, quo motus calorem Re r utat 
efficit: Etquanquam motus localis fit prior alijsmotibus, no.L-j 1 , $etetU< 
tamen proinde eftalioru motuu caufa. Ariftoteles enim Joquu- 
tus eft de primo efficiente, & de eo quod eft primum in genere 
caufalitatis. Motus vero localisin caiu noftro non eft primus in 
genere cauff efficientis: fic uti nec temperamentum ad pondus, 
etfi dignitate ali js temperamentis proferendum fit,horu eft cau¬ 
sa . Pr^terea fi motus ideo gignat calorem,quod fit primus,atq; 
pr^cipuus omnium motuum, diceretur fimiliter caufa omnium 
pr^cipuarum qualitatum in quouis genere; v. g. dulcedinis in-* 
genere guftabilium, ciun h^c fit inter has qualitates guftabiles 
prima atq; prfcipua: Viriditatis in genere colorum, & fic de re¬ 
liquis. Sequela illa patet:quia non eft potior ratio,cur motus fit 
caufa potiffimo qualitatis ta^ilis, quam potiffimoguftabilis,vifi- 

Y bilis. 



St et et ia X . 


Reijc itur. 


Set et ia 3 . 


Reproba* 

tnr. 


Sei et ia 4 . 


Exponi¬ 
tur AI — 
bertkt 
AI agnus. 


LIBER S E C V N D V S. 

bilis, odorabilis, & audibilis. Vel certe, fi non eft caufa harum 
qualitatum, quia his prior efi, fimiliter nec caufa caloris, quia_* 
calorem antecedit. 

Secunda lententia eft, ex attritu chalybis, & filicis v.g. calo¬ 
rem concitari, & ignem; quia vi talis attritionis, ignis intus in_* 
iftis corporibus delitefcens foras motu illo attritionis extrahi - 
tur. Ita Thomas Garbius in Summa Medie, lib. 2. tra<5I.2.q.6. 

Sed h^c expolitio veritati minime congruit; quoniam fuppo- 
nit profatus Author, ignem, & reliqua elementa, adu in mixto 
permanere: quam opinionem nos lib. de Elementis in noftra_^ 
Phyfiologia diffuse refutauimus. 

Tertia fententia eft Durandi in 2. diftind. 15.qua , ft.^. quem 
ex recentioribus nonnulli fequuntur. Vult enim calorem motii 
excitatum a calore virtuali, corporibus qu£ fricantur inhfrente, 
oriri. 

Hec fententia in mixtis corporibus no effer abfurda. Sed cftm 
corpora fimplicia, fiue elementa, calorem virtualiter non conti¬ 
neat , in ijs nullo modo eft admittenda. Glacies autem duriffi- 
ma, & quidem, fiquid aliud, frigidi ffima , dum equorum fo- 
leis, aut lapidum i&ibus vehementer percutitur, calore aliquali 
afficitur: aer pariter motu ignefeit in fulgure, & tonitruis. H^c 
ergo fententia non eft vniuerfaliter vera. 

Quarta fententia eft Alberti Magni lib. 1. Meteoror. tra<ft. r. 
cap. 2. qui ait, motum excitare calorem, quia colliforum, & at¬ 
tritorum corporum partes diftrahuntur,& rarefiunt. Vult enim 
rarefadionis interuentu calorem excitari;quia rarefadio eft pr£* 
uia quedam difpofitio ad calorem introducendum. 

Si AJbertus Magnus pro corporibus rarefuftis intellexit illa 
corpora dura folidaq;,que colliduntur,vix capio, quomodo tem¬ 
poris mometo talia corpora calefieri poffent, aut in ignem con- 
uerti. Silex autem, aut alius quinis durus lapis, & ferrum, funt 
corpora ex fua natura frigida,denfaque. Quare non video,quo- 
modo ex vnica attritione,eorundem partes adeo attenuarentur, 
vt in ignem illicd definerenr. Mallem ideo dicere, aerem viole- 
ter motum, & rareftuftum, calefieri, & in ignem conuerti. Nam 
cum ex ipfo aere per fe calido facile excitetur ignis, tum in ful¬ 
gure , ac tonitruis > tum in alijs violentis eiufdem acris motibus. 


DE CAVSIS MORB. :r 7 i 
credibile efi, aerem impense,ratione motus,rarefadum, adeoq$ 
ad naturam eJementi ignis proxime accedentem, calefieri, & in 
ignem conuerti. Motus enim localis, ex fe, & formaliter, non 
efi calidus: Nam quatenus localis, non ad calore, fed ad,Vbi, 
terminatqr: vt confiat ex do&rina Arifi. lib. 3. Phyfic. c. 3. Mo- 
tus enim iterationis, qui calefatfiio dicitur,eft qui per fe ad ca¬ 
lorem terminatur, vt ex cit. iam cap. confiat. Quare fupereft, vt 
mctus,calore, mediate attenuatione,& rarefa&ione, producat. 

Obijciunt tamen aliqui, rarefa&ioncm aeris efie qualitatem 
fecundam: atque adeo ignauam , & impotentem producere * 
qualitatem primam, calorem: ciim a calore raritas procedat. 

Refpondeo, rarefa&ioncm non efie caufam caloris, fed di- 
fpofitionem quandam,- quae calorem aliquando antecedit, alias 
vero eundem fubfcquituneandemque rarefa&ionem non folum 
ab igne, fed etiam d motu dependere. 

Obijciunt fecundo, liquida motu refrigerari. Ergo motus 
mon erit caufa caloris. 

Refpondeo, liquidamotu aliquando refrigerari) quia partes 
calidiores rariorefq; liquoris tunc euolant, & partibus permane- 
tibus frigidioribus aer frigidiorcommifcttur. Videmus pariter 
aerem flabello refrigerari, non quod motu aer refrigeretur, fed 
quia vi flabelli aer calidus nos circumambies d nobis amouctur, 

. & remotior ac frigidior ei fuccedit. 

Obijciunt tertio. Aquas quietas paludum,& fiagnorum,me- 
Jiiis incalefcere, quam aquas praeterlabentes fluminum , quae ta¬ 
men perpetuo motu agitantur. 

Reipondeo^aquas immotas no a quiete calefieri, fed a radio¬ 
rum Solarium continua reflexioneiquae quidem maiorem virtu¬ 
tem in aqua quieta, quam in fluente, producit; quia aqua quieta 
in eodem loco eade femper manet: fecus in fluminibus fit.Quare 
citius faciliufq; aquae immota, quam fluentes, calefiunt. Sed, vt 
dixi, a quiete non procedit calcfa&io; alioquin byeme aeque, ac 
fftate,immobiles aquae calefierenticiim tamen citius faciliiiique, 
quam mot£, concrefcant, & in glaciem degenerent. 


; Y 2 Putre- 


ObieEHt 

I. 

Silum. 


Obi e Elio 
1. 

S olfftity 


Gbietlio 

h 


Solutio . 



17* liber secvndvs: 

Putredo caufa caloris. 

Dtfinitio ^tredo apud Ariftotelem lib.4. Meteororum cap.i. hunc 
putredinis in modum definitur: Putredo autem ( qua? forte putrefa- 

ex Arido. mL <ftio commodius dicetur ,vt aliqui bene vertunt , cum in 

textu Graco reperiatur vox w ^ tt /eft corruptio proprie , & natu¬ 
ralis caliditatis in vnoquoque humido exiftentis,ab extranea ca- 
liditate . Haec autem rei continentis eft. Galenus libro 11. 
Methodi medendi, capite odauo , putredinem his verbis de- 
tiefinitio f cr ^ c : Putredo eft mutatio totius putrefcentis corporis fub- 
Galenica. ftantia? ad corruptelam , a calido externo • Non enim pro- 
tiuusmhil * proprio calore , inquit , corrumpitur quicquam j imo 
Corrumpit contra prorfus, quicquid in rebus?fubftftit , id glifcit (feu auge- 
fed omnia tur) roboratur, fanum eft ,ac viuit , dum proprio calore regi- 
fonet. tur. Veluti nimirum ipfi animantium corpora , tametfi pluri- 
nci&trd- mamfubftantia? fu£ portionem humidam, & calidam funt forti- 
fpiratione ta, magnum tamen annorum ntimerum, fine putredine, ac fana, 
edor nati viuaque exigunt, fi feruetur (vt monftratum eft ) eorum proprius 
vllur. ca ^ or 3 cordis quidem corpore, per refpirationem: in reli¬ 
quis omnibus partibus, tum per communitatem ,quam habent 
cum corde: tum per aliam quandam refpirationisfpcciem, qua; 
per totam agitur cute,& tranfpiratio , perfpiratioue dicitur: His 
vero kfis, vna & naturalis calor laeditur. Alter vero quidam—» 
alienus, acpra*ter naturam, in corporibus excitatus, primum—» 
quidem ipfos fuccos, propter humiditatem, & putrefacit, & cor¬ 
rumpit ; i patio vero tum adipem inuadi t, tum etiam carnem—». 
Tanquam igitur in ijs corporibus, qua? non viiiunt, ac putrefeut, 
primum quatum eorum iam computruit ,.feparant; dein ei quod 
reliquum eft, in frigidum aerem fublato, pcrfpirationcm refri¬ 
gerantem moliuntur : ita vtique & putredinem, qua? in viuis eft 
orta, fanabimus, id fcilicet quod iam corruptum eft, omni ra¬ 
tione vacuantes, quod reliquum eft, moderatis motibus ,& re¬ 
frigerante perfpiratu, ad exa&am fy mmetriam reducentes. 

Textus Ex his Galeni verbis confiat, putredinem in animantium cor- 
Galem ex poribus non a calore natiuo , qui omnia conferuat, atque guber- 
1 nat, tanquam praecipuum animae infirumentum > led a calorem 

pr«e- 


DE CAVSIS MORB. 173 
pra?ter naturam,feu alieno , fieri. Et quidem,quoties aer purus 
non probe infpiratur,- & fumofus vapor amplius inutilis non ex- 
fpiratur, quotiefqueperfpiratio, feu tranfpiratio fieri nequit . 

Refpiratio autem eft motus mufculorum thoracis, ac fepti tranf- ^h ratt9 
uerfi, quo aer ambiens interius per os, & nares, aut per alteru- q o H ' m od» 
tram viam attrahitur , &fuliginofus vapor reijci tur. Conflat q; fij~rrefyira 
duplici motu, quorum vnus infpiratio dicitur, & fit potiflimiim M - 
auxilio fepti tranfuerfi, feu diaphragmatis: alter , expiratio nu- 
cupatur, qua? ope mufculorum intercoftalium, thoracem depri¬ 
mentium, efficitur. Infpiratione itaque aeris ambientis,calor na- 
tiuus a fuliginibus in corde femper accenfus, attemperatur, Sc 
eius pars ,qua? fuffocationem patitur, ventilatur, & antequam-^ 
extinguatur,velutireaccenditur. Eiufdemaerisinfpirati aliqua 
portio ad fpirituum vitalium generationem confert: Mediante 
autem expiratione, fumofus, feu fuliginofus vapor, calorem 
natiuum , & omnem fuccmn inquinans, etiacuatur. Verum quia 
aer infpiratione attra&us vix vniuerfo corpori communicatur, 
prouida natura, ne homo fingulis momentis ia&uram patiatur, 
alium motum , refpirationi correfpondentem, vniuerfo corpori 
conceflit: Et tranfpiratio , perfpiratioue appellatur ; quia trans, j^ rayi ^ 
aut per ipfum corpus,attrahentibus arterijs ad cutem terminatis, ratio quo- 
mediante earum diaftole, fiue dilatatione ,& corporis calore, modo fit, 
externus aer pertrahitur, vt fanguis arterialis, & fpiritus vita¬ 
les , contemperentur, & calor natiuus partium ventiletur, reac- 
cendaturque. Aer autem attra< 5 his per exiles cutis meatus pri¬ 
mum fubintrat,fefeqj arteriarum dilatationefacile infinuat:rur- 
siis ad intimiora recurrit. Et hic motus infpirationi correfpon-* 
det. Alter motus arteriarum huic fuccedit, & eft excremento¬ 
rum habitus corporis ad cutem,mediante potiflimiim arteriarum 
comprcflione, expulfio. Refpirationis ergo, & tranfpirationis 
libera?minifleriojpr^fuppofitis alijs euacuationibus,qu£ per 
aluum, & vrina? diuftusheri confueuerunt, calor natiuus purus, 
fyncerufque in corpore feruaturjideoque potens regere mixtum, 
cui pra?eft, & a calorisextranei indultibus defendere. Quamdiu Sine ob- 
enim corpustranfpirabile manet, putredo nullum in corpore^* nonfit™*- 
ftrfcipit incrementum. Nam licet humores corporis, vtpote ca - 1 reg / 9t 
lidi, St humidi,putredinem facillime conciperent, a putredine 

libe- 



Caleni CA 
definitio 
ab A rifto. 
ve differt. 
Anftoteh 
ca putredi 
ni , defini¬ 
tio exponi, 
tur . 


6 ener at io 
m contra¬ 
ria ejl pu¬ 
tre fatito* 
Interitus 
eft via ad 
putrefa— 
il tonem. 
Corruptio 
interitum 
naturale » 
qtta eft pu¬ 
tref* ii io» 
& interi¬ 
tum vtole- 
tum com¬ 
prehendit. 


174 LIBER SECVNDVS. 
liberantur 5 donec tranfpiratio aliqualiter prohibeatur. Cete¬ 
rum 3 refpiratione & tranfpiratione hefis, calor natiuus non ido¬ 
nee reficitur , ventilatur, aut a recrementorum impuro commer¬ 
cio liberatur. Quare tunc in corpore alienus calor vires acquirit, 
& humidum a ficco feparat, & vtilesfubftantias contaminat, at¬ 
que corrumpit: & fic fit putrefa&io, iuxta Galeni do&rinam. 

Ex ijs, qua? Galenus in definitione dixit, colligere pofTumus, 
eum ab Arift. minime diffentire. Definitionis igitur Ariftoteli- 
cx partes, vt putredinis natura elucefcat, examinanda? funt: Pu¬ 
trefacio dicitur corruptio , qua? particula generis locum occu¬ 
pat : Nam licet putrefacio fimplici generationi fit maxime com¬ 
mune contrarium,vt loquitur Arift .cap. i.dr.lib.4.Meteororum, 
foia tamen putrefaCio non eft corruptio, fed infuper aduftio, & 
alia confimilia, vt optime per particulam (maxime Jfignificauit 
Ariftoteles, quemadmodu in citati iam textus commentario ex- 
pofuit antiquus ille Philofophus, Olympiodorus Alexandrinus, 
hac verborum feric: Generationi ei qua? fubftantiarum eft ,maxi- 
me opponitur qua? a putrefeendo corruptio exiftit. Probe autem 
addidit Ari fi. verbum illud,maxime(inquit Olympiodorus)pro- 
pter interitus, & corruptiones corporum, qua? de repente fiunt 
ab igni, a fufpendio,& a gladio: ipfie enim perraro eueniunt: in 
vfu autem magis eft, & communior apud naturam* qua? a putre¬ 
dine , & a fenio, naturaliter ad animantes proficifcitur. Hanc 
Olympiodori expofitionem Ariftoteles ipfe in contextu admifit, 
dum ait: At fimplici generationi contrarium maxime commune 
cft, putrefaCio. Omnis namque interitus, qui eft fecundum na- 
t uram, via in hoc eft; velut fenedfus, atq* exarefaCio.Nam cete¬ 
rorum omnium finiseft , putredo: nifi forte vi interierit aliquod 
de jjs, qua? natura conftant. Siquidem licet, Sc carnem, & os, & 
tale quidpiam exurere, quorum finis interitus, qui eft fecundum 
naturam,putrefaCio exiftit. Inter ha?c Ariftotelis verba notanda 
funt h£c(nifi forte vi interierit aliquid de ijs,qu£ natura coftant.) 
Vult enim Ariftoteles, omnem interitum, qui eft fecundum na¬ 
turam , efte viam ad putrefactionem, veluti in animantibus feu 
animalibus feneCutem, exarefaCionem autem in plantis. Vtra> 
que enim, id eft fenedus, & exarefadio feu ariditas, funt putre^ 
fadiones, vt incommcnt. teftatur Alexander. 

Pro 




DE CAVS 1 S MORB. 175 

Pro certo ergo ftatuendum, corruptionem habere pJures fpe- 
cies, feu corpora naturalia mixta dupliciter corrupi: naturaliter, riim ^ tHrm 
vel violeter.-natLiraliter corpora corrupuntur,dLi infenfibiliter,& 
fine violentia a principijs intrinfecis,& fex rerum nonaturalium 
vfu,ita c6fumutur,donecfoluantur,& in quatuor elementa defi- 
nanr.Et huiufmcdi corruptio,putrefadio nominatur.Corruptio 
vero violenta,a putredine diftinda,eft qu£ vi quada & violentia 
fit:Eftqj hxc multiplexmam vftio,violenter,& breui tempore,rc 
deftruit: incifio pariter, contufio, fufpenfio, aliaqi varia genera 
vim habentia deftruendi mixtum ante debitum terminum. 

Poft particula(corruptio)fequuntur h.vc verba(caloris proprij Ante om~ 
& natiuij)quia natiuus eft qui primorefoluitur &difiipatur:Vide 
tnrqfin dcfinitione,materi# locum occuparc.Nam circa huc pri- corruatur 
mo corruptio verfatur,vt deindefaciliusmixtu corrumpatur,& 
in elementa trafmutctur.Mox modum corruptionis exponemus, 
dumodo prius dicamusconuerfionem mixti in elementa,efie a 
finalem caufam, a natura intentamj fi fas eft, corruptionis, qua? 
deftrudio quadam eft, finale caufam conftituere. Nam rem de- 
ftruerc vix intendit natura. 

In profata definitione habentur h^c verba (in vnoquoqi hu- 
mido:) quibus oftendit Ari ftoteles,caloris fubicdum effehumi- calorisn# 
dum, & corruptionem naturalem, feu putredinem,ficri circa hu- **'*» fubie - 
mida, circa ficca vero vix. Rede ideo Galenus lib. 1. de ditfer. 
febr. alijfque in locis paffim, ait, corpora calida , & humida efie 
maxime putredini obnoxia. In noftra Phyfiologia, libro dc_^ 
Temperametis, hanc eius dodrinam contra quofdam Antiquos, 
qui pro temperamento ad pendus, calidum & humidum tempe- Lapides 
ramentum admittebant, produximus. Lapides enim in loco de- ?**}"&*” 
bito, id eft ficco, feruati, non putrefeunti quia paucam humidi-^ a * r ‘ 
tatem fortiti funt: Metalla ob hanc rationem agrius, quam reli¬ 
qua corpora, putrefeunt. 

In definitione tandem pofita funt (ab alieno calore); quibus Calor aite 
verbis efficientem putredinis caufam enucleauit Ariftoteles.Ca- C4lt 

ior enim, aut naturalis eft, aut pmer naturam: Calor natura -putredini 
lis dicitur cuiufuis rei, fiue animata?, fiue inanimata?, temperies Dnplex eft 
calorue moderatus & familiaris,cuius munus eft paffiua coerce- C4 ^. r ' 
re, & vnitaconferuare. Paffiua autem dicuntur,humidum,& fic- n * tk 

cum 


i;6 liber secvndvs^ 

& “focum cum Ariftoteli libro 4.Meteororumcap.r. a< 5 Hua vero,calidum, 
pajjiua™ & frigidum. Hanc do&rinam ipfe repetit cap.8. ciufdem Jibri in 
funt , cali- principio, hac ferie: Ex his autem manifeftum eft, quod a calido 
^ coguntur corpora, & ha?c autem incraffantia,& cogen- 
.u a tua faciunt operationem luam. Propterea autem quod ab his co- 
dita funt, in omnibus ineft caliditas, aliquibus autem, & frigidi¬ 
tas, qua deficit. Quare, quoniam h^c quidem infunt, propterea 
quod faciunt: humidum aute & ficcum, propterea quod patiun- 
Aqua, & tur: participant ipfis communia omnia. Ex aqua igitur,& terra, 
terra funt fimilarium partium corpora conflant, & in plantis, St in anima- 
°I lia? metalla funt, vt aurum, St argentum, St quaxunqj 
alia talia, & ex ipfis, & exhalatione ea, qug vtrifque inclufa, fi- 
cut di&um eft in alijs. Alia verfio textus Ariftotelis fic fe habet: 
Ex his manifeftum eft, a calido & frigido coagmentari corpora. 
Hgc autem craffitudinem induccndo,& cogendo,opus fuu pera¬ 
gunt . Quoniam vero ab his formantur, in omnibus efi calor: in 
quibufda autem & frigus, quatenus deficit. Quare cum hec fint 
ad agendum, humor autem St ficcitas ad patiendum, participa¬ 
bunt illis omnibus ea, qua? communia funt. Ergo ex aqua St ter- 
ra,fimplicia corpora conftituuntur. St in plantis, & in animanti- 
busj& metalla,vt aurum St argentum,& omnia alia huiufmodi, 
qua? ex eifdem coftant, St expiratione quadam ab vtraq* expref- 
fa,vt alio loco di&um eft. 

Quoniam Ariftoteles libris de Generat. & Corrupt. mixtae 
qimiis ex quatuor elementis coalefcere ftatuit,hoc in textu, que- 
admodum cap. 1. lib.4. Meteor. quatuor elementorum in gene¬ 
ratione mixti varia cftendit officia. Capite autem proxime cita¬ 
to dicit, fe quatuor elementorum caufaspropofuiffe alibi, id eft 
lih. 2. de Generat. St Corrupt. cap. 2. St 3. Caufas elementoru 
n*a!tcrrm Ariftoteles quatuor primas qualitates, calorem, frigus, 

dicumur humiditatem, & ficcitatem; quia harum qualitatum adminiculo 
nuatuor elementa agunt, atq,* patiuntur,caufa?q* funt cur elementa in fe- 

!> iIntc S ^ mutu ° tranfmutetur, St mixta ex ijs generentur: Vel caufa? di- 

Jrifloteli . cuntur, iuxta Alexandri expofitionem,quia elementa in fua fpe- 
cie conftituunt,tanquam effent eorundem elementorum forma?* 
Caliditas v.g. St ficcitas funt, qu# ignemfpecificant, aut talem 
fpeciem conftituunt, St fic de ceteris. Harum caufarum duas po¬ 
nit 





DE CAVSIS MORB, 177 

nit efficientes, calidum videlicet, & frigidum:duafque patibiles, 
humidum, & ficcu . Quod autem ex quatuor ia didis caufis quf- 
damfint efficientes,calor nimirum, & frigus: quaedam patibiles, 
humiditas fcilicet,& ficcitas,probat argumentis, tum ex indudio- 
ne, tum ex ratione definitiua, defumptis . Ex indudione autem p r0 ^ 
jfic: Apparet enim in omnibus (rebus naturalibus, feu compofit is Arift.cali 
phyficis) caliditatem, & frigiditatem terminare,coalerc, vel con- & & fi*' 
glutinare, &mutare,.tam qua: eiufdem, quam qu# diuerfigene- ^ 

ris exiftunt: itidemque & humedare,& ficcare, & durare, fiuc^j deles ;h* 
cxafperare, & emollire. At ficca, & hurnida terminata, flue cir- mdum & 
cumfcripta, & reliquas patfiones & affediones, quae dida: funt, 
patientia ipfaqi. Et quaecunque communia tx ambobus corpora 
conftituta funt. Ariftoteles per, terminare, hic intelligit ( vt Ale¬ 
xander loquitur) colligere , & condcnfare, vel conci efcendo ita 
cogere, vt ea, quae antea forma propria, figuraque carebant, ob 
fluentem humiditatem, femperq;a folo circumfufo aere forma¬ 
bantur, propriam formam ,figuramqj, recipiant, proprijfque fi¬ 
nibus terminentur. Vocantur autem ea, qu^ nullo termino pro¬ 
prio circumfcripta funt propter humorem fluitantem, & exorbi- - 
.tantem, Graecis aiopira: vcluti ea, quae terminata lunt,qua; nimi- * 
rum propriam familiaremque formam obtinent; & non a circu- 
dante tantum aere figurantur apio/utta* Quod autem calor & fri- 
gusres figurent, & finibus terminent, ealq, coagmentent, & mu¬ 
tent, quotidiana docet experientia. Aquae enim, quae ex fe inter- Frigus res 
minata & indeferipta eft, terminatur atque defcnbitur,dum a fri- C 0 Z lt fi[ u * 
gore coagmentata percipitur: & fic propriam quandam a frigore tat \ ca i or 
capit figuram. Vnde Olympiodorus in Commentario rede ait: [militer, 
CcTteriim, & frigidi vis terminat ipfimi humidum, dum coadum 
& concretum cryftallnm facit. Calor etiam res coagmentat,figii- 
ratq,-, ita vt proprijs terminis fe continere i queant. Ita ouum, ex 
fe fluidum, vi caloris concrefcit, &condenfatur, vt fine cortice 
amplius flare poflit.Calor etiam mei cogit dum coquitur,ctfi mei 
fluidum ex le iit. Nec foliim hec, fed alia qu^uis confimilia qug 
per elixationis opus confpiflefcunt, formam propriam recipiunt, 
vt ipfa non amplius a circumdante cofigurentur.Videmus autem 
quotidie gelatinam, & confummatum,vi elixationis a calore pro¬ 
cedentis, ex brodijs,fiue iuribus carniu ita concrefcere, vt cultro 

Z fandi 






17$ LIBER SECVNDVS. 

fcindi queant. & per fe poffe confidere abfq* vlJo externo conti¬ 
nente . Rursus caloris Se frigoris virtute res multas cohserere 8 i 
concrefcereperfpicimus: quanquam tamen ipfius calidi vis effi¬ 
ciat, vt ea fola (ibi coha?reant,qu x eadem fpecie cognata inter fe 
■CabrfiU funt,atque familiaria . Opice vero diffimili fpecie fimul exiftunt, 
homoge - vt concrefcant, & in vnum coeant, facere nequit* Ratio eftj quia 
vja cogity quorum dillimilis fpecies eftdubfidunt, &in aliam partem inefi- 
feptra/** nant o n eque in vnam naturam concrefcunt. Hinc eft quod arge- 
tum ab auro fecern it & deducit calor: nec folum argentum , fed 
#s, aliafque res omnes aliena diuerfitque natura: ab eo amouet, 
fecluditque% Frigidi vero vis, tam ea qu£ dufdan funt fpeciei. 
Frigas he quam qua? diucrfie, conglurinandifacultatem habet. Vndcin_u» 
cogttlvmt ‘ niue feftuca^quoq; concretf inueniuntur: in glacie,& gelu,aqua, 
$hc. & terra, & ligna, & lapides, & pili, & feftuca?, aliaq j quamplu- 
rima difereta, qug fimul funt ante concretionem gelu & glaciei, 

. qu^q; funt diuerfi generis,in: Sed hpc omnia in vnu cogit frigus. 
Concretione enim, vt iam dixi,quacunque fimul aliud ali) ad- 
l ^ pofita iaccnt,vnit,coagmentatque vehemens illud frigus ficcum. 
frigas vim Denique calidum, frigidumq;, mutandi facultatem habent, 

habent vt cuiuis,duce experientia,conftar.Etenim hume< 5 tant,& ficcant, 
mutandi & durant, exafperant, foluuntq,corpora. Calor enim humetftar, 
ctrpora* ^ U]a Affundit, foluitqj: Ferrum enim, cpteraque metalla, ignis 
vi liquefieri confpicimus. Calor etiam,aperiendo meatus corpo- 
rtim,humedare poteftjquia referatis duiftibus quiuis humor co- 
tentus facile diffluit. Frigidum vero luime&are dicitur, quia__^ 
humorem intercipit, & intercludit,omnia nimirum cogendo,& 
eonftipando. Calidum vim habet exiccandi, vt paret in humidis 
veftibus,qu£ Solis,& ignis calore quotidieexiccatur..Frigidum 
quoque idem proflat: nam veftes humore grauatasin ipfo frigo¬ 
re ficco,& flante potifFimiim Aquilonari Vento,cxiccari confph 
cimus. Quod autem calidum exafperandi vim habeat, patet in-* 
ouis elixatis : patetque in corporibus febre ardenti ad Hedticam 
tendente, & multis alijs igni appofitis, quf exafperantur, & cor¬ 
rugantur. Frigidum etiam exafperat,vt in cryftallo videre licet. 
Calidum demum emollit, vt videre eft in lignis, & cornibus ex 
ingenito humore diffufo.Frigidum quoqj eadem habet vimjquia 
tumiditatem interfeptam tenet. 


Cftemu 



DE CAVSIS MORB. 179 
Ceterum fi re<fte omnia, qua? ab Ariftotele di< 5 ta funt cfe effi- 
cientia calidi & frigidi, perpedamus, dicendum neceflario, om¬ 
nes profatos effe&us ab eis fecundario tantum produci: quonia 
primaria effedione calor calorem, frigus frigiditatem,procrcat. 

Poftquam indu&ione probauit Ariftoteles,calidum, & frigi¬ 
dum, efle efficient es rerum caufas, probat vkeriiis humidum,& 
ficcum, efle pafliuas, atq; vel uti materiales cau fas. Nam quem¬ 
admodum calidum & frigidum terminare, & in vnam naturam 
res cogere videntur, itemque ipfas rursus mutare: ita rursum^ 
humidum & ficcum hofcc effedus/concrctionem nimirum,con- 
figurationcm,& mutationes varias in craflitudinem,tenuitatem, 
exiccationem, humc&ationcm, & fimilia ) perpeti videnturiob 
hanc fcilicet caufam; quia hax, quiim pafliones antea propofitas 
patiantur, fuo queque termino circHmfcribuntur, ac terminan¬ 
tur. Terminatur enim humidum denfatum atque concretum-*. 
Emollelcit porro durum & aridum, quiimipforum vis afpcn_i» 
remittitur. Concrefcit autem humidum, atq; coagulatur. Nec 
folum ipfa elcmeta pafliua ira vi caloris & frigoris di&as pa/fio- 
nes patiuntur, fed mixta ex his clementis compofita. 

Tandc ex definitionibus calidi, frigidi,humidi, & ficci,pro¬ 
bat AriftoteIes,calidum, & frigidum habere vim efficiendi: hu- 
midurn,& ficcum, vim patiendi. Calidum enim eft quod habet 
vim cogendi, & concrefceodi res affines, St eiufdem natur^. Fri¬ 
gidum etiam eft id,quod tam ea que funt eiufdem natur^,quam 
que diuerfa?, congregat. Cogere autem. St difgregare,eft effice¬ 
re . Ergo calidum & frigidum funt caufa? efficientes. Humidum 
denique eft, quod a?gre fuo, facile alieno termino terminatur. 
Siccum, e contra, quod difficulter ab alio terminatur. ^Egre au¬ 
tem^ difficulter terminari, eft pati. Ergo ficcum & humidum-* 
funt materiales St patibiles cau?£. 

His fic pofitis, ftatuit Ariftoteles cap. 1. cit. lib. 4. generatio¬ 
nem fieri, vbi St agens caufa, & patiens, modo & ratione inter 
fe conueniunt: ita vt hoc quidem agat, illud vero patiatur, & 
hoc fuperet, illud vero fuperetur, vt loquitur Olympiodorus in 
commentario. Agentes autem caufa?,funt calor St frigiditas, vt 
iam expolitum eft; patientes,humidum St ficcum. Quoties ergo 
inter agentia & patientia profata, talis feruatur proportio , vt a- 

Z 2 gentia 


Notx 
^rifio te¬ 
lis fetisii . 


H umidu 
& fic eunt 
funt yajfi- 


ua. 


Quid culi 
dum . 

Frigidum 

quid. 

Wumidn 

quid. 

Siccum 

quid. 


Quomode 
fit gener4 
tio . 




Foedat io 
'quid 


C ruditas 
quid» 


Quomodo 
fit fxdatio 


Cruditat. 
» ' 


i8o LIBER SECV N D V S. 
gentia fuperent patienti a, & hete omnino patiantur,fubigantur, 
vincaturq; ab illis, generatio mixti commodiflime & naturaliter 
perficietur; vt ipfe Ariftoteles his verbis flgnificat: Generat au¬ 
tem calidum, & frigidum,quum fuperant materiam ipfam. Vbi 
vero non fuperauerint,particulatim quidem fidatio & immatu¬ 
ritas oritur. Pro materia,intelligit Ariftoteles humidu & ficcum; 
qua?, fi commifceantur, caftigentur , & omnino ab efficientibus 
vincantur,hene res qu^uis inquauis generatione procedetiScciis 
vero, fi contrarium accidat; id eff , fi humidum & ficcum ac°ti- 
uas caufas fuperent: Nam inde varia nafcutur incommoda; quia 
res tunc corrumpi in choant:vt tcftatur iitis verbis: Vbi vero non 
ftiperauerint , particulatim quidem faxiatio & immaturitas ori¬ 
tur . Nomine firdationis, contrarium elixationi intelligit, tcfte 
Alexandro in Gommcnt. qui ait:At fadationem quidem jntelli* 
git, qua in rebus elixis efficitur, quoties non vincit, neq,- fuperat- 
ipfe ignis Prodatur enim, neq; elixa tiir, vt paulo pcft docebit. 
Cruditatem, pono accipit eam,qua? in alimcntisani- 

mantium efficitur: qtiotiefeiinq; a calore ,qui ineft , ad hoc mu- 
nus,fubftitutus , non fuperantur, neque debellantur^ fed potius 
corrumpuntur. Vult enim Alexander,& appofite,carnem v.g. in 
olla, aut alio vafe igni appefito, imperfedte elixam, affedfum_zj 
illum pati, qui fedatio dicitur: quq quidem na Icitur ex languore 
ignis no potentis fufficietem calore humori & carni comunicare.- 
Vt autem humore, cui calor immerfa efl, ipsaq; cofequenter car¬ 
ne, domet ignis, vtruq; examinare & permeare fuo calore debet: 
idque complet, quoties eius virtute ea, qua? in vafe includuntur, 
impense feruent,& quidem fuificienti tempore. Quoties autem 
ignis exiguus cft, eius calor contentiscommunicatus, feu in ijs 
produdhis, ita languiduseuadit, vt aquam frigidamhumidam- 
que nequaquam vincere queat. Cum ergo humidum frigidum 
tunc vincat, impoffibile eft probam celebrari carnis clixationem; 
ficuti neccodtionc debita alimentoi u ingeflorum,fi ventriculi ca¬ 
lor languidus fuerit, vt quotidiana docet experientia. Magna 
enim eft analogia inter clixationem, & conco&ionem ex Philo^ 
fopho lib. i .Meteor.c.3.vbi ait: Aflatio quidem, & elixatio fiunt 
quidem arte j tamen hic fummatim genera, vt ftatuimus, fimilia 
funt ijspaffionibus, qua?per naturam fiunt,fcd fine nomine^ 



/ 


DE DIFFER. M O R B. 1S1 
funt: Ars enim naturam imitatur. Nam & cibi in corpore con¬ 
coctio elixationi fimilis eft $ etenim a calore in humido & calido 
fit: Et quadam cruditates leui concodioni funt fimilcs. Vult 
enim Ariftotcles, ingeftorum alimentorum concodionem in_j 
ventriculo effe naturalem quandam elixationem. Nam quem¬ 
admodum elixatio cft conccdio a calore humido procedens, ita 
& concodio in ventriculo 3 imo & reliquo corpore , foda. Quo¬ 
ties ergo caro v.g.non probe elixatur defedu caloris 3 fodari & 
pollui dicitur; quoniam per illam imbellem elixationem non_j 
fufficienter emollitur ; ncc fuauem dulcemuefaporcm debito mo¬ 
re acquirit: Similiter nec alimentain ventriculo leuiter coda in 
fijauem , dulcemue fonguinern conuertuntur: adeoque nec hu- 
iufmodi fanguis vniucrfo corpori gratus futurus cft , nec corpus 
probe nutriturus; quia ex crudo, aut modice cocto chylo nonnifi 
improbus fanguis cfficitur:Nam cruditas concodionijfcu confe- 
dioni alimentorum in ventriculo contraria cft ,cx Arift.c.2-.lib. 
^.Meteor.Eft.n.ciuditaSjinquitjimperfedio ob defedum proprij 
caloris. Elixationi pariter contraria cft fo datio, cx eodem Ari- 
ftotelecap.3.citati libri 4.Mcteoror.vbi ait: Leuis elixatio crudi¬ 
tas quidem eft ,fed elixationi contraria. Carteruin , ctft htec, a- 
liaqtie eunda, de quibus Ariftoteles citato libro 4. Mcteororum, 
Medico protinus necdfaria videantur 3 ad inftiturum tamen re- 
deundum_^. 

Diximus calidum & frigidum habere vim efficiendi , humi- 
dum & ficcum illorum adiones recipere, & in his ab illis paffio- 
nes fieri: Atqui caloris potiflimiim regimine mixtionem perfici, 
mixtaque eunda, quamdiu calor in cis viget", vnita, atque inte¬ 
gra 1'eruari: quoniam huius eft,oppofita patibilia, in ardo perfe- 
doque commercio edomare, atque in ordinem redigere. Alter 
enim calor, qui viuentia ad corruptionem difponit, praeter natu¬ 
ram. , aut alienus , aut extraneus appellatur; Et efficiens putredi¬ 
nis caufti,tam abAriftotele, quam a Galeno, ftatuitur ; nam 
effedus contrarioseffedibuscalorisnatiui femper producit. Ca¬ 
lidum enim in mixtione eft id, quod primario, Sc potiifimu;n_*9, 
monet, mifcetq; omnia : frigus vero non tot officia, ac calor, in¬ 
ter operandum fubit. Qua:autem in mixtione praecipue mouen- 
tur , funt humidum ficcum. Calidiur ergo per fe penetrat, 

co.n- 


Concoliio 

elixatio 

quadani* 

e(l• 


Cruditas 
concoElio- 
ni contra 
ria. 

Elixatio - 
hifedat h 
contraria 


Calor pra. 
ter natura 
naturali 
contrarius 
Calor ma¬ 
gis qua fri 
gui opera¬ 
tur in rn ix 
to. 

In mixtio' 
ne humi— 
d.um fice Ti- 
que motxtt 

tur. 







181 LIBER SECVKDVS 

commifcet , coercctqi materiam humidam dccamq;: Praecipuum 
... vero frigidi in mixto opus eft, calidum contemperare , & mate- 
ficui. ‘ riamhumidam dccamquecoaguIare,condenfareue. Calidum--» 
Frigoris ergo & frigidum 3 vt agentia, omnia colligata, Sc vnitaretinenr. 
tfficia. Citeidim, quotiefcunque calidum imbellius feipfo euadit,necef- 
fario patibilia , humidum & dccum, diffoluentur, & confequen- 
M 0 dns tcl vnjuer ^ um mixtum.Piffoluitur autem a calore excedente^*, 
quo fu in. qui primo calidum innatum, mixti veluti cogens vinculum , & 
t tritus. re< 5 tore , diilolqit j Sc confequutiue humidum a ficco feparat. Ca¬ 
lor enim immodicus aeris ambientis,quofuis meatus , etiam an- 
guftiores 3 corporis , immodiceaperit i & reJfori corporis calori 
natiuo patentem exitum preparat, calorque tandem natiuus fu- 
perdes adeo imbellis euadit, vt non amplius pafliua cogat, coer- 
ceatuc. Pafliua illa duo, humidum & dccum, molem corpo¬ 
ream prarcipue componentia 3 cimi a(diua 5 & maxime calorem 
natiuum, excedant fuperentque, ab inuicem fegregantur, fece- 
duntque: Humidum enim refolutuin calorem natiuum confe* 
quitur, Sc extra corpus contendit: Et quod fupercft tandem pu¬ 
trefacti corporis, dccum, aridumque apparet. Et £lc dum pati¬ 
bilia vincunt,& no vincutur ab acliuis,neceflari6 mixti veluti na¬ 
turalis putredo Sc interitus fuccedit. Hanc do&rinam pofuit 
Ariftoteles lib.^.Metcor, cap. 1. vbi poft h#c verba ( quibus finis 
naturalis interitus eft putredo) confequutiuehoc ritu loquitur. 
Quamobre qua? putrefiunt, primum humefeunt, demum decita¬ 
te contrahunt: Ex his enim formata funt, Sc decitas humido cir- 
cumfcribitur, i js, qua? vim agendi habent, operantibus . Interi- 
tusquidem contingit, cum id quod finibus deferibitur, id vice¬ 
rit , quod finibus deferibit, propter ipfam rem continentem.His 
Exponi - verbis Arift. generationem fimul Sc corruptionem mixti innuit. 
tur siri fi. Vult n. putrefeentia corpora primum humefcere,demiim decita- 
temcotrahere. Non n. particula (primum) intelligit putrefa&io- 
ne a feparatione humidi a dcco fuu defumere exordiumded di¬ 
cit, htimiditate exorbitantem, Sc manifefte apparentem,efTe pri- 
mu indicium,due dgnu putrefa&ionis: dccum vero,quod tadem 
pofl humidi feparatione fuperftes apparet, efle fecundum, vlti- 
muq,- pcrfcdx putrefaftionis dgnu. Quod in putrefactione fecu- 
diun rei veritate,etd no fcndbus appareat3primumlocfi occupat, 

eft 


; de CAVSIS MORB. 18$ 
cft diffipatio caloris natiui fa&a ab ambientis aeris caJorequia 
cum hic domeftico calore fit vehementior,quod eointenfior,il- 
lu ad fe allicit , eo modo quo Solis ardor in aere produdus exi¬ 
gui ignis aut flamma* calorem ad feattrahit.Hinc oritur & fiam- 
m? & igniculi citiflima cxtin&io , ficuti flammulacandel^ iuxta 
ardentiflimum luculentiffimumqdgncm. Didum enim antea eft 
calorem natiuum peculiariter commifcere,efFormare, & circum- 
fcribere mixtum exhumido &ficco coalefcens , frigufqj aliquid 
ad operis complementum conferre: humido enim , tamquam.*» 
glutine,ficci partes colligantur, & terminantur j fed caloris ope¬ 
ra potiffimum id fit. Quare caloris natiui parte diffipata per cu¬ 
tis poros, portio eius adhuc inexiftens , ficcum, &humidum fe¬ 
cundum primam fui defcriptionem & terminationem non fuffi- 
cienter cohibet, aut vincit,fed viceuersa ficcurn & humiduni-^, 
agentem caufam,calorem, vincunt: ideoqjnon amplius reda_^, 
feparantur.Propter hanc partium mixti, idefi elementorum, fe- 
paratione a fefe,inquit Ariftotdcs: Enimuero putredo in ijs pro¬ 
prie dicitur, qu*e per partes comunpuntur,cumfuaJpforuin na¬ 
tura difiradta funt. Idcirco reliqua etiam omnia., vno ignecxce- 
pto 3 in putredinem ddabuntur. Loquitur enim hic de elementis 
non puris, fed impuris, &aliquo modo mixtis:nam demixtis,& 
non de dementis, exprefse libro illo 4. Meteor. difputat. Ve- 
rum,cum ignis fit calidus & ficcus,etiamfi impurus apud nos fit, 
putredini minime obnoxius tft. 

Pofiquain Arifiotcles putredinis definitionem tradidit, aitq; 
eam die paffionem, tum proprij ffigoris,tuin caloris alieni, mo¬ 
dum quo fit putrefis dio, iterum inculcat, aiens: Obeam enim^» 
rem putrida omnia ficciora fiunt, & tandem terra, & cinis. Pro¬ 
prio enim calore exolefcente naturalis humor vna cum eo per 
vaporem emittitur;neque poftea res,qua? humorem allicit, adefb 
allicit enim trahens proprius calor. 

Docuit hadenus Ariftotdcs, res quafuis, qua? in putredinem 
abeunt, propter innati familiarifqj calorisinopiam corrumpi, 
& corru ptionem ab externo calore^tanquam efficiente,perfici. 
Dum enim huius vi domefticus calor loras euaporat, atque in__* 
auras difflatur,cum ipfo fimnl humidum quoque infitum educi¬ 
tur & expiratur > neque amplius vllum aliud intus in corpore re¬ 
manet. 


Optima. 

coparatio» 


Exponi¬ 
tur Idri- 
(hteles . 


Ignis Tritia 
cuitdus 
er fi ccus, 
non putre 
fiat. 


Omnh 
putre fu- 
flioob n& 
ttui calo¬ 
ris penu¬ 
riam ori¬ 
tur • 
Aledus 
putre fac i? 
du 






i8 4 LIBER S E C V N D V S. 
manet, quod in fe humidam auram trahat. Namque domefticus 
in qukp re calor, humoris extrinfecus attrahendi poteftatem_-» 
habet: vtinterpretatur Alexander: attrahit enim , humoremque 
ad fe adducit familiariscalor , vt ipfePhilofophus in contextu 
loquutus eft: Nam calor natiuus fine humore efie nequit. Cum 
ergo natiuus calor diffipetur,no amplius partium humorem vni• 
tum feruat, nec externum aerem per cutis poros attrahit, fed po¬ 
tius vna fecum extra corpus,dura diffoluitur, humidum radicale 
rapit. 

Quoniam ab ambientis aeris ardore natiuus calor corrumpi- 
ttir,citatoc. i.lib 4,Meteor.docet res omnes putredini miniis ob¬ 
noxias efie in frigoribus, quam adtiuo tempore. Nam hyeme 
in circumdantenos aere, & in aqua-paruum calidum exiftit:qua- 
re , inquit, nihil pollet, id eft aer frigidus, aquaque frigida 
calorem natiuum extra corpus non eliciunt, fed potius in intima 
corporis concentrant, coguntque. At vero in ceftate calidum 
Non om- v ^ er ^ us graflfatur. Quare tunc mixta corruptioni magis obnoxia 
ni a ^ate funt. Ceterum non omnia hac tempcftate putrefeunt: Non gla- 
ftitrefcmt c | cs y.g.quia magis friget, quam ambiens aer caleat: vt auteiru^ 
aer calidus aliquid putreficiat, eius calor virtutem refiftetis cor¬ 
poris fuperare debet. At vero nullus ^ftiuus calor glaciei frigus 
fuperat, cum ha:c frigidiffima fit, & hac ratione calorem ambien¬ 
tis vincat. Quod etiam feruet & calidum eft, pari pa<fto non pu - 
tret; quia aer ambiens multo minori calore, quam res feruens & 
praecalida, affectus eft. Quare aer calidus in tali cafu non vincit, 
neque vilius mutationis ad corruptionem cauYa eft, vt cit. cap. Io- 
quitur Philofophus $ qui in fequentibus verbis ,ait, ea qua:mo- 
uentur, feu qua: motu agitantur, miniis efie obnoxia putredini, 
quam ea qua: quieta & fixa manent. Hanc forte ob caufam 
Bononienfes communiter fua vina e dolijs in dolia bis in anno, 
1 tiummoi arca Feftum Scilicet Diui Martini, & menfe Februari j, tranf- 
mutant : Cum autem omnia vina apud illos cum aqua con¬ 
ficiantur, timendum ne ex eiufcemodi commixtione, ajftiuo 
ardore accedente , putredo oriatur. Aquofa quidem vina^» 
non ita fuo calore natiuotuentur ab iniurijs^ftus, quemadmo¬ 
dum vinagenerofa,qua:ob intenfiorem calorem extraneo pa-< 
tenter renituntur ; Vina ergo imbellia, humana corpora, alia- 

que 





5E jCAVSIS MOR.B. , *8 5 

que eunda , motu , quam quiete,tiitiiis a putredine conferuan- ‘ 
tur $ quia in motu res diJatantur , aperiunturque j adeoque ven¬ 
tilate , putredinem declinant. Addamus & his ambientis aeris 
a?ftum rebus non fixe haerentibus * minus communicari. Aquarii 
fluentium exemplo hanc dodrina confirmare pofliimus: he enim 
vix putrefeunt, paludofle autem , & lacuftres , quia immo¬ 
ta* , & flabiles, multo facilius, quam illa?,corriimpuntur : Pro- 
pterea quod, vt loquitur Alexander, in aquis agili curfu laben- 
tibiis calida vis exiftens, cum ex motu vigeat , & vitam habeat,in 
aere dominans vix inualefeit calor. Confequutiue adhuc Arifl. 
inquit: Hac eadem caufa eft,cur magna etiam res miniis putre- 
fcat, quam parua: maiori enim in re ignis proprij ,& frigoris, 
continetur plus : ob eamque caufam facultates in circumic- 
do aere pofitas vincere poteft. Propterea mare in partes corri- 
uatum breui tempore putrefeit,totum vero minime. Alia item 
aquarum genera eodem modo. Dixit paulo ante, res motas mi- quamfi^ 
niis putrefeere, quam res flantes, & immotas j quia vi motus, biles mi - 
res,qua: monentur, maiorem acquirunt calorem, & ventilantur. ” HS 
Dixit pariter, res fluentes , quam flantes, & immotas, minus * cuntt 
putrefeere: Aqua.n.fluens prater calorem aliqualem,quem in fe 
continet, quia non eft pura, fed aliquo modo mixta, in virtute 
motus maiorem acquirit.Quare multo magis putredini obftat. Aqua fi i 
quam aqua immota, qua: remifliori calore, quam fluens, frui- btlts cit h 
tur: Vnde f acile eius imbellis calor ab ambientis aeris calore ex- fluens*^ 
hauritur j eoque quidem facilius , quo radiorum Solis reflexio- trejcit 9 
nem plenius recipit. Propter maiorem, aut minorem calorem, 
fimiliter res magna: , & parua:,putredinis caufa: efficienti magis, 
minufue refiftunt. Idcirco ait Ariftoteles, res magnas, quam Magmu* 
paruas , tardius putrefeere $ quoniam res magnje intenflori ca- moles 
lore prodita:, fortius externo calori, quam res parua:, qii£ mi- 
norem calorem fortita: funt, reludantur: ideoque melius ma- 
gna:, dummodo perfpirabiles flnt, quam parua:,fefe tuentur. Fa¬ 
cilius enim ab aeris calore paruus calor, qua magnus & vnitus, 
obruitur. Pomum autem integrum calori melius forti iifque re- 
flftit, quam pomi portio: nam virtus vnita eft fortior feipfa di- 
fperfa. Nec folum ob intenflorem calorem res magna: melius 
quam paruayputredini obftant,fed infuper propter frigiditatem 
' r A a ma- 







i8 6 L I B E R S E C V N D V S. 

maiorem, qu£ quidem putredini potentobftat. Aer enim ex-* 
ternus caJore a Sole produdo affedus , permodice friget; quia, 
prcrerquamqudd nouum fufeeperit cal orem, naturaliter calidus 
eft. Non mirandum ergo, fi fortiter eius calorem eludant res 
magna?,duas qualitates adiuas, calorem & frigus, continentes, 
ac non raro fiecitatem, que didis qualitatibus conitigata ,non 
exiguum robur refiftendi putredini addit. Veriimquia de liqui¬ 
dis tantum loquutus eft Ariftoteles, adiuarum qualitatum , can¬ 
ioris fcilicet, & frigiditatis, tantUm meminit, dum inquit: Ea¬ 
dem autem caufa eft, quare res immenfa,miniis, quam parua, 
putredine corripiatur: hpc videlicet, quod in re ampliori am- 
Tofu mt- pJior quoque familiaris ignis exiftit:& frigidi quoque maior vis 
*trefci/, U quam vt ambientis aeris virtutes vi&oriam confcquantur. 
[Artes ve Ideoque & mare ipfum in partes diuifum, diftedumque, putre- 
vo fic. dini ftatim fuccumbit, totum autem mare minime fiiccumbit. 

Paludes itaque, ac ftagna, inquit Alexander, ab ipfo mari fcor- 
fum interclufa facili negotio putrefeunt: totum autem mai 
non putrefcit. Simili quoque ratione & reliquarum aquarum-* 
queeunque minores htmoies habent, c^propcnfiorcs ad puto¬ 
rem funt, quam aqu? copiof?, & ingentes. Quod autem de_i> 
jgnis non igne proprio compoftti loquutus fuerit Ariftoteles , id non pro- 
in bat ignem adu in mixto contineri. Nam ignis nomine,caJorem, 
feu igneam virturem,intellcxitjquamuis reuera in contextu,ign is 
mentionem fecerit, dum ait, '»sv «Sp o^xcSor, ideft , eft ignis pro- 
prius. 

In Capitis tandem calce ait, animalia fieri ex ijs , qua? putre¬ 
feunt, propterea quod , qu£ fegregatur caliditas naturalis exi- 
.Anima- ftens confiftere facit fegregata. Quaft diceret, dum calor nati- 
iiA e *J* uus diftipari inchoat, a parte fuperftite caloris,& principijs palfi- 
*v 4 cHKt*r nafei vermes, mufcas^eulicefque. Sed hsec de natura putre- 

dinisj&expofitione Capitis i.lib.4.Meteor.fufficiant. Supereft, 
vt varia* difficultates,qua? circa hanc dodrinam verfantur, breui- 
ter, atque dilucide difeutiantur. 


| m*m'**&\ 


Diluun* 




» E CAVS 1 S MORB. 


1*7 


Soluti*, 


Diluuntur Obie Iliones. 

O Bijcies primo, Calorem,& frigus, ambo e(Te caufas effi- ° J ' 1 

cientes putrefaftionis, vt conftat ex Ariftotelc cap. i. 
lib. 4. Meteor. vbiait: Quare, chm caloris defectu pa~ 
dantur, & omne quod ciufinodi facultate id frigidum lit: certe 
ambo fint cauf«. Atque putredo communis pallio fit, tum pro- 
prij frigoris, tiim alieni caloris. Ergo non folus calor extra¬ 
neus, fed inluper frigiditas efteaufa putredinis : adeoque in-# 
putredinisdefinitionefrigiditas interna,«que ac calor extra¬ 
neus , poni debuit. 

Refpondeo, verum clfe, quod Ariftoteles calorem, Sc frigus, 
putredinis caulas vocauerit»vt patet ex textu Gr«co ai 
cuna en: id eft, amba? vtiqUe caufa? erunt; fed caufam inibi in 
laxiori fignificatione accepit i prout videlicet proprias, Sc miniis 
proprias comprehendit. Calor cnim,vt diximus,& frigus , 
funt caufa? efficientes: Calor tamen a&iuior eft, ideoque qui ex¬ 
traneus dicitur , mixtum deftruir: internum vero frigus fecun¬ 
dum locum obtinetmam pofr caloris natiuicuaporationem,aut 
euerfionem, frigus fubcrefccns & exuperans,reliquias eiufdem 
caloris natiui extinguit, nec ampliiis humidum, & ficcum,mix- 
ta, vnitaque cogit. Proindeque putredinis caufa, licet miniis 
praecipua, dici poteft. Quanquam mixta ex fua natura frigida 
difficulter putrefeat, prout ex do&rina Arifrotelis fuperiiis pro- difficulter 
lata conftat; quam etiam vbique paftim tenet Galenus, qui lib. pnrefcunt 
1 . de different, febr. alijfque varijs in locis docet, corpora cali- c 
da, Sc humida, Sc non difriata, fine magna mora putrefeere . humidru» 
Vnde e cotrario qua? frigida funt, Sc ficca maxime putredini re- facile pu - 
nituntur. Ad rem ergo redeuntes, frigida ex fua natura, ficuti 
calida Sc ficca,multum putredini refiftunt; Sc frigida quidem^, & l fi CC xl 
non quod calorem natiuum vehementer renitetem calori extra- putridi» i 
neo habeant, fed qui a eorum frigus ambientis calorem fuperat, 

Sc a calore ambientis non vincitur, aut fenfibiliter alterat ur,ni- 0 * * nu 
fi fumma cum difficultate: at vero corpora quf putrefeunt, & 
poft refolutionem,aut euerfionem caloris natiui,frigidiora ideo 
euaduntjtalia fiant; quia iam alterata, Sc vicia funt ab extraneo 

A a 2 calore 


Frigida 






Qu£ putre 
fcunt calo- 
re alieno 
calenty & 
taloris iia 
tini defe- 
fhi frigi¬ 
da dicun¬ 
tur. 

. ylceti ge¬ 
neratio 
Frigus 
cauja pu¬ 
tredinis • 
Jdurnidi- 
tas iere 
cauja pu¬ 
tredinis. 
Obteilio z 


Solutio. 


188 LIBER SECVNDVS; 
calore; adeo vt hoc eodem calore extraneo a< 5 lu alterentur, du 
naciuus calor refoluitur, licet frigida dicatur, quia natiuo calo¬ 
re deftituta: vt apparet manifefte in aceto, quod ex vino putre- 
fa&o oritur. Quanquam enim ex vino, dum in acetum migrat, 
vi caloris extranei extra&um fuerit calidum innatum, in_* 
eo tamen calorisputredinofi,& prater naturam aliquid cum_j> 
aquea fiibftantia remanet : Et fupereft ideo acetum non leui 
quidem acrimonia pnegnans. Frigus ergo dicitur, modo a no¬ 
bis expofito, caufa putredinis: & quidcm,‘quia immediate,exo- 
lutionem calidi innati confequitur . Sed fi verum amamus, hu- 
miditas interna, imo & extcrna,corpora ad putredinem, vt Gal. 
paffim docet, multo magis, quam frigus,difponit. 

Obijcicsfccundo, Ariftcrclemmalecxpofuiffie caufam pra:- 
cipuam putredinis, calorem fcilicet alienum, dum ait,cum effie 
calorem continentis,id eft aeris ambientis,& continentis omnia, 
prout Alexander, & reliqui ferme omnes Graeci exponunt; ciim 
tamen etiam nimio fi igore vigente res purrefeant; vt pate t in ijs, 
qui propter fummum algorem quafdam corporis partes, prius 
emortuas&putrefadlas,amiferunt, vt pedum,manuumq; digi- 
„tos,ipfofqueintcgros pedes, intcgrafquemanus non raro;prout 
monet Gal lib. 2. de locis afficd.cap. 2.Sc vt copertum habemus 
in multis hominibus, qui poftquam in aquam frigidam hyemc 
cafucecidere,febre, caque putrida, non raro afficiebantur. Er¬ 
go folus ambientis, feti continentis calor non eft caufa putredi¬ 
nis, contra quam voluit Ariftoteles. 

Rdpondeo, lubens concedendo putredinem non a folo am¬ 
bientis aeris calore effici: nec Ariftotelem vnquam contrarium 
decreuiffe: qui,pofito quod folum calorem aeris ambientis pu¬ 
tredinis caufam efficientem diceret, intelligendus effiet, vtplu- 
rimiim, & ordinarie putredinem inde nafei ,non tamen fem- 
per. Nam in ipfis frigoribus corpora noftra non raro conden- 
fantur adeo, vt amplius per cutis poros fuliginofi aduftique 
vapores, qui in nobis perpetuo generantur, in ambientem aera 
exire nequeant: Quare, in corpore detenti,natiuum calorem.-* 
fuffiocant, diffipant, & in fuam naturam conuertunt: & quia_* 
praecalidi funt, ac ignei, in corpore vniuerfo calorem praeter na¬ 
turam fufeitant, naturalemque populantur, Atque adeo vid¬ 
uer* 


J 


,DE CAVSIS MORB, i89 
uerfum corpus , calidum innatum paulatim amittitjquia ab hoc 
extraneo, & pratfernaturali calore in auras partim refoluitur, 
partim fuffocatur, partimque in igneam naturam conuertitur. 

Vnde corpus calore natiuo priuatum , naturaliter friget , licet 
prerter naturam calefiat a fuliginum aduftarum fumofarumque 
calore. Quamuis autem fuligines in corpore procreentur , ea¬ 
rum tamen calor a noftra natura nimis alienus , atque remotus 
eft :& extraneus alicnufquc ideo reifte dicitur, ficuti calor fe¬ 
cum , qu 3 s manifefta putredine afficiuntur: vt cuiuis fatis notum 
eft. Proinde Ariftoteles non dixit, vt ei abfolute imponitur, 
calorem ambientis acris efte caufam putredinis, fed calorem at¬ 
tingentem, fiue fit in ambiente aere, fiue in ipfocorpore gene¬ 
retur, vt confiat ex contextu Gra:co in quo ait: 2* 

fet 7 >i; tv Cypco i netae ^ xaict $Vffiv h)tcf/.o f ntio(y a.W.0 Dcernuo 

jp/ac Sir/uoiUTog : «0?« J esivmu 72 ipaxovtac: ld eft, PutrcracttO m sexAn 
autem eft corruptio eius, in vnoqueque humido propria: &fc- flotclt» 
eundum naturam calliditatis ab aliena caliditate : Hac autem eft 
qua:ambientis . Omnes ferine interpretes, % epnx.cn ac , inter¬ 
pretantur, ambientis, aut continentis, in quo damnandi non_j 
funt: Nam tt epn<a; idem eft ac contineo , comprehendo: male 
tamen liatuunt, foliim aerem nomine continentis, aut compre¬ 
hendentis intelligi * quoniam omni rei comprehendenti, fiue fit 
aer, fiue quiduis aliud,conficnir. Quare,quamuis nomine caloris 
alieni putredinem efficietis, Arift .calore ambientis aeris,vtpliiri- 
miim,intellexerit,non tn hunc folum, fed alium quemcunq; alie¬ 
num a natura rciquf putrefcit.In noftrisa.corporibusexcrcmtta 
indies fetida generaturdhuiufmodi fane putrefacio calorifimmo 
dico aeris ambientis tribui nequit,ciim tepeftate etiam frigidiffi- 
ma feces hominis putridf excernatunqu^ putredo inde nafeitur, 
quod a natiuo calore alimetorum fuperfluitates vinci nequeant. 

Vnde.vrinf,& alui egeftiones,& diftillationes, crudedicuturA- torum . 
iift.lib.4.Mete.c.3. Et licet inibi cruditatem pro tenuitate rei ac¬ 
cipere videatur, putrefa&ione illam fub cruditate comprehedit. 

Obijcies 3 ,re<5tius putredinem definiri per feparatione humidi Wieftio 3 
aficco,quam per corruptionem caloris natiui ab alieno* quia fic 
comode ab vftione diftinguetur>qu£ quide, nifi hac vid,a putre¬ 
factione no differt*cu fit caloris natiui ab alieno calore corrupti® 
i . ' ' fiCie 




Solutio. 


Sui 13 . 


ObictUo 4 


Solutio » 


Obicftio f 


LIBER SECVNDVS, 
fiue interitus,*que bene ac putredo. Hinc infercndum,rationem 
formalem putredinis confifterc in feparatione humidi a ficco, & 
lationem formalem vftionis in confumptione calidi & humidi. 

Refpondeo maximum e/fe difcrimen inter putredinem, & 
vftionemjquoniam putredo cft refolutio caloris najiui in humi- 
do exigentis: Vftio autem cft mutatio , qua corpus aliquod in 
jgnem conucrtitur, & protinus abfumitur: in putrefactione ve¬ 
ro non ita abfumitur humidum a calore,fed potius calor aut ca¬ 
lidum euane/cit,auteuertitur, & frigus rursus exuperat, & hu- 
m idum omne non abfumitur, fed feparatur a Cicco, 

Quoad id > quod dicebatur, rationem formalem putredinis 
confidere in fepararione humidi a ficco, refpondeo confifterein 
difiipatione aut euerfione caloris natiui, fimulqi in feparatione 
humidi a ficco. H^c autem feparatio, feu potius mutatio mixti 
in elementa, corruptio nuncupatur : qu£ quidem per fe corpori 
conuenit, fatis improprie calorfiquia tamen ad amiffionem calo¬ 
ris natiui necc/fario /equitur corruptio corporis, per corruptio¬ 
nem caloris Ariftoteles putrefa&ionem definiuit. 

Obijcies quarto, putrefii&ionem e/fe calefa&ionemj atque^> 
adeo nonreCte per corruptionem definiri, quod corruptio lon¬ 
ge diftet a calefa&ione, qu*e alteratio quadam eft a calore alie¬ 
no procedens. 

Refpondeo, multo confultius ab Ariftotcle, & Galeno, pu¬ 
tredinem dici corruptionem, quam calefa&ionem i quia quam- 
uis calor alienus, fiue fit externi aeris, fiue acquifitus corporis, 
corpus quod ad putredinem di/ponit, calefaciat, non in hoc fi- 
ftit, fcd vlteiiiis calor natiuus di/fipatur, humidum a ficco fe- 
cernitur, Sc corpus putrefeens ncce/fario fic corrumpitur. Proin¬ 
de humores putrefa&i, quia amplius in corpore inutiles, nec ad 
priftinumftatum reduci queunt,euacuationem indicant,teft<L^ 
Galeno lib. 4. Aphorifmor. 17. Si vero cotingat h umores non 
putrefieri, fed calefieri tantum, tunc alteratione, & non euacua- 
tione indigent. 

Obijcies quinto, definitionem putredinis a Galeno propofi- 
tam noncoincidere cum Arifiotelica, cum ha?c perfe<fta,Galeni* 
ca prorsus vitiofa fit, vtaudader affirmat Iacobus Zabarella^» 
lib. 3. de mifti generatione & interitu,capitibus 1 • & 2. in quo* 

rum 


DE C A V S I S MORB, i 9 i 
ium illo dificntiens eft, ncc male,ab ijs qui aiunt Galenum defi- 
niuifle putredinem in fa<fto dfe,AriftoteIem vero per corruptio- 
nem,tanquani per viam ad putredinemrconfentiens cum his eft 
qui dicunt Galenum definiui/Te putredine per via ad interitum, 
eodem pafto quo Arift. quoniam reuera Galenus putredinem.-» ^ _ 
per mutationem, tanquam per viam ad interitum, definiuit, as- Jriftouii 
que bene ac Aiiftoteles, qui per corruptionem , tanquam per conformi*. 
viam ad eundem interitum, putrefa< 5 Honem expofuit. Ha&enus 
cum Zabarella fumus concordes, etfi fententia illorum, qui a fl¬ 
erunt Galenum definiuifle putredinem per eius terminum,non 
(it omnino improbabilis: nam perfc&am, & imperfe&am ftittiii 
putredinem dida definitione comprehendit Galenus; vt varias 
in locis fuorum operum oftendit. Zaborel- 

Ceterum, ea qua" contra Galenum Zabarella c. 2. iam citato it notatur 
comminifcitur, vt parum veritati confona, non admittimus.Di- 
cit enim Galenum in definiendo putredinem errare; qu : a defi¬ 
nitio ab eo allata conuenit vftioni. Sed Refpondeo, Z«barcl- 
lam, reprehendendo Galenum,turpius crrarc.quia primo fingit 
fe aliquid noui inucnire, qued Galeni dodhina? opponeret,cum 
cbic&io abeo produ&a fuerit aliorum imientum contra defini¬ 
tionem ab Ariftotele nobis relidam: cui obicdioni nos paulo 
ante fatisfecimus. Secundo errat quando inquit, non fufficien- 
ter excludi combuftionem a putredine, per harc verba (corporis 
putrefeentis): Sed inftat ille his verbis: Hoc enim effer putre di- Z r&ttZa. 
nem a combuftione feiungere per femetipfam, non per aliquam b « r *U** 
effentiaiem differentiam:Quemadmodum fiquis definiret homi¬ 
nem per animal bipes, deinde, ad hominem ab auibus feparan- 
dum, adderet humanum , dicens , Homo eft animal bipes hu-' 
planum: fic enim nullam inter hxc differentiam poneret, nifi 
quod homo eft animal bipes, quod eft homo, animal vero eft 
animal bipes, quod eft anis: Sic etiam hic fenfus effet, putredo 
eft illa mutatio ad totius fubftanti* interitum a calore externo, 
que eft putredo: combuftio autem eft mutatio ad totius fubfta- 
tix interitum a calore externo, qure eft combuftio * Ponit igitur 
Gal jn definitione rem differentem; at d/ffcrentiam,qua differt,. 
non ponit :ided in eum quoque errorem Iapfus eft, quod in de¬ 
finitione definitum nomnwuit, vt partem definitionis* 

Za«- 






Zabarel- 

hi rlOtdtUT 


Zabarel- 
la Arifto- 
teli cotra 
rius. 


Concreta 
ab (Irati is 
notiora,)®* 
quare. 


191 LIBER S e C V N D V S. 

Zabarella,re reli<fta, Logicum agit, fed parum acute; vt enim 
Galenum obruere videatur, terminos confundit, & figmenta^ 
ad placitum affuit. Confundit enim abftra<ftum cum concreto, 
eoque connotatiuo. Putredo enim,aut putrefa<ftio,eft quid ab- 
ftra&um, &putrefeens quid concretum Sc connotatiuum. Ga¬ 
lenus putredinem definit, &in definitione pofuit, putrefc entis 
corporis j vt manifeftius fignificaret id quod putrefeit, quodque 
eft putredinis fubie&um. Ciim itaque apud Logicos concretum, 
idque connotatiuum,ab abftra&o diftinguatur,hifque terminis 
Galenus vfus fuerit ,P utiefadHone nimirum,pro definito, &pu- 
trefeente corpore, in definitione pro putrefacftione, quatenus 
fubietftum refpicit, in magnum errorem lapfus eff ZabarellL^j, 
non autem Galenus. Id erroris ex Zabarclla? verbis dilucide col¬ 
ligitur , dum ait: Sic etiam hic fenfus effet i putredo eft illa mu¬ 
tatio ad tetius fubftantia? interitum a calore externo,qua? eft pu¬ 
tredo. O quam prudentius fuiffet a tali prolatione abftinere^j, 
quam in turpem errorem fefc praecipitare: ad Logicam confu¬ 
git , & terminos tamen Logicos indiftinifte vfurpat. Loco pu- 
trefeentis corporis, qu£ funt verba Galeni, ille vtitur voce, pu¬ 
tredo , qua? vox eft terminus, vt Logici loquuntur, abftracftus. 
Siniftre ergo Galenum interpretatur, & reprehendit. Nam fa¬ 
na: mentis nemo ex Galenica definitione colliget - putredinem 
definiri per putredinem, fed per mutationem corporis putrefee- 
tis ad corruptelam ab extraneo calore. 

Denique Zabarella Ariftotelem deferuit, qui capite de quali¬ 
tate , qualitatem fic definit: Qualitatem vero dico ,qua quales 
quidam dicuntur. Ecce Ariftoteles qualitatem, terminum ab- 
ftracftum, definiensper fuum effe&um formalem,quale : quo¬ 
niam effe&us omnes,&prafertim efferus formales accidetium, 
peculiari titulo nobis magis,qua eorunde cauf<?,innotefcut.Quo 
niam concreta nimirum nobis notiora funt abftra&is, tefte Am- 
monio fuper textum citatum Ariftotelis. Sunt enim concreta^ 
ideo notiora abftra&is, quia a fenfibus noftris percipiuntur, ab- 
ftra&a vero ab intcllcftu. Denique compofitum nobis, quam 
fimplex, magis notum eft, vt docet Auerroes libro 1. Phyfic. 
commen. 3. Sed cocretum eft compofitum,abftradum quid fim¬ 
plex. Ergo concretum nobis notius eft, quam abftra&um. Nam 

con- 



DE CAV SIS MORB. 

concretum , fubieiftum , fimul & formam ei inhaerentem fignifi- 
cat:vt quale, quod quali tatem,fimul & rem qualern, feu quali¬ 
tate afferam fignificat: album , albedinem fimul & remalbc- 
dine infe&am: putrefcens, putredinem fimul & rern putrefeen- 
tem, aut putredine atfe<ftam. Abftra&um vero eft id, quod fo- * 
lam formam fignificat, abfqueeoquod fubie&um vllum con- 
notet i vt albedo, nigredo, putredo, & fimilia. 

Ciim ex his conflet, Philofopho,& fequacibus, familiare erfe 
abftra<fta in fuis definitionibus per concreta exprimere, cur Ga- 
leno fuccenfet Zabarella ? Galenus enim concreto, eoque con- 
notatiuo, vfus efl. Concretum connotatiuum efl illud, quod Cocrnum 
duo fignificans vnum exprimit,tanquam alteri adiacens & inni- connotdti - 
xum. Talia funt adie&iua omnia, & participia: vt calidus, frigi- HMm * 
dus, putrefcensj carpens ,& fimilia. Galenus de putrescent e , ^ 
corpore in definitione putredinis rc&c loquutuscft;quia scfibus 
noftris rem putrefeetein percipimus, putredinem vero in abftra- 
<fto minime. Debuiffet ergo Zabarella ha* omnia diligenter per¬ 
pendere, antequam Galenum, nulla reprehenfione dignum,car* 
peret. ; 

Sed Zabarella adhuc flylum in Galenum dire<ftum profequi- 
tur: ait enim in perfe< 5 la cuiufuis accidentis definitione tria re- Z*bAnH 
quiri, genus nimirum, fubie&um, &caufam. Quod ad fubie- 4 vrg * u 
<ftum attinet, Galenus nullum proprium fubie< 5 lum putredinis 
expreffit, nifi totam corporis fiibftantiam , quod nimisamplum 
& commune eft, neque in eo vlla apparet ratio putrefeibilitatis. 
Ariftotelcs vero hanc expreflit, dum dixit, in vnoquoque. hm- 
mido: nam omnehumidum efl putrefcibile,& quatentis efthu- 
midum, dummodo miftum fit. Ceterum his verbis nihil fucci 
comprehendit Zabarella* fed, vt fe magnum ia&et Philofophu, 

Galeno verbis cantum, ijfqucieiunis, aduerfatur. Quid enim_* 
magis a ratione diflitum, quam negare Galenum non flatuiffe 
certum putredinis fu bie<ftum, cum tamen dixerat, putredinem 
effe mutationem corporis putrefcentis.Putredo enim ex Philofo- 
pho generationi mixti aduerfatur:ciim ergo (it via ad interitum, 
cotum corpus, & non res peculiaris, eft eius fubieftum • Nam 
mixtum vniuerfum in quatuor elementa refoluitur, & trafm uta¬ 
tur mediante putredine* Quando Ariftotekm laudat, quod hu- 

Bb mi- 






Omni* 

mi xt* *li 
quali ptt~ 
tredine pe 
reunt. 
Vrget Zx 
bartll*. 


ftrflringi 

fur* 


VnttZ* 

fanlU. 


ferflringt 
tur , 


194 LIBER S EC V N D V 5 . 

midum, tanquam peculiare fubk<ftum,tonftituer it,ignorat quid 
dixerat Galenus,qui paffim in fuis operibus ide pronuciat,aiens, 
humida corpora, quam ficciora, putredini dTe magisobnoxia: 
Quanquam mixta etiam ficca,feu in quibus ficcitas plurimum^* 
pra?ualet, quadam putrefa&ione, vt rubigine, carie,& fimilibus> 
intereant. 

Pergit deniqi Zabarella,& ait,Galenum perperam conftituif- 
fe mutationem pro genererNam mutatio eft valde commune ge¬ 
nus, cum alterationem, & combuftionem comprehendat„ Equi¬ 
dem fummopere admiror hunc Zabarella? philofophadi modu, 
vtpote nimis remotum ab Ariftotele, qui generationem, & cor¬ 
ruptionem nomine mutationis comprehendit, vt eas a motu di- 
ftinguat. Parum igitur confonanter Philofopho loquitur Zaba¬ 
rella, dum Galenum Ariftotelice docentem reprehendit: « 3 c pa¬ 
rum memor do&rina? Ariftotelica? ,akeratione ,qua? motus eft, 
fub mutatione contineri affirmauit. Mutatio ergo in definitione 
Putredinis eft genus: quia competit generationi, limul & corru¬ 
ptioni : & fi loquamur de fola mutatione qua? ad corruptionem 
tendit, eft genus in ordine ad putredine, vftionem &c. 

Adhuc magis mirabilem fe prabet Zabarella, dum ait, Gale¬ 
num errare in tradendo efficientem putredin is eaufam: Ait enim 
Galenu meminifle caloris extranei,qui eft caufa remota , & acci- 
detahsputredinis:meminifle Ariftotele caufa? proxima, caloris 
videlicet extranei corrupentis calorem natiutim. Licet ha?c Zaba¬ 
rella? cauillatio refponlo minime egeat, dicere tamen cogor ipsu 
eauillantem rc<^ti ratiocinij imm emorem eflc,d um laudat Arifto- 
tclem ponentem calorem extraneum putredinis eaufam,Galenu 
Vero vituperat, non aliam ob eaufam,nifi quia Ariftpteles men¬ 
tionem fecit caloris naturalis,quiab extraneo imni$diatecorrft- 
pitur: corruptio vero caloris naturalis, eft effetftuimmediatus 
caloris extranei,& hunc effe&u fequitur feparatio htimidi a fieco, 
& hac tade infequitur totius fubftatif corruptio. Ex hac fua inani 
loquutione infert Ga/enum affignaffc eaufam remotam putrefa* 
&ionis;quia affignat calorem extraneuin,caufam corruptionis to- 
tiusfubftantig. /. . - ^ o ■ ' i v. r 

- Sed profero mirum In modum a reda ratione, &vero,Zaba- 
fclla in his proferendis declinauit* Nam fupponit, alterationem 

caloris 


DEC A V 5 IS MOR B.! , 95 

caloris natiui efte corruptionem: cum tamen a fe inuicem longe 
diftent mutatio, fub qua corruptio comprehenditur, & aJteratio 
primarum qualitatum, qua? motus eft. Supponit prarterea falsu, \ 

dum inquit, poft feparationem humidi a ficco r infequi tandem a 

totius fubftantjg corruptione. Hoc, inquam, a veritate remotum in 
eft: Nam totius fubftantia? corruptio confiftit in feparationc_* fifttt. 
calidi a frigido,& ficci abhumido:quoniamhk fegregat:onc^> 
faCB,nunquam ad priftinum ftatum mixtum regreditur. Ad quid 
ergo vlteriorem corruptionem mixti comminifcitur ? Ciim itaq; 
de vera mixti corruptione, tam Galenus, quam Ariftoteles,in_* 
putrefadionisdefinitione loquantur, reCle Galenus putredinem 
per mutationem fubftanthTad corruptelam definiuit, nulla faCia 
mentione alterationis, qua» non eft de eftentia generationis, aut 
corruptionis,vt ex ipfius Ariftotclis dodrina,libris de Generat. & 

Corrupt. conftat. Et fane ftc clarius, iuxta Ariftot. doChinam, 
vifus eft Galenus putredinem defcripfifTe,quam ipfe Ariftctclcs, 
qui paulo obfcurius putredinem per corruptionem caloris natiui 
expofuit: ciun tamen caloris natiui corruptio non fit putrefactio, 
aut vera corruptio fubftantia?, fi de folo calore loquamur. Nam 
poft corruptionem caloris natiui fequitur vera fubftantia cor¬ 
ruptio : qua: per a Iterationem aut corruptionem caloris natiui ab 
ipfo Ariftotele no definitur,fed permutatione generationi cotra- fur* 
riam.Libron.5 Phyf.c. i. ait corruptionem generationiopponi, 

& eam non efte motum:& motu foliim fieri ad quantitate,qualita 
tem, & vbi: ac corruptionem efte mutarionem ex fubieCto in non ^anrcnt ** 
fubieCium.-generationem vero fimplicem, & veram, mutationem termina 
e non fubiecto in fubie<ftum. 

Ex his con ftar,Galenum iuxta ipfius Ariftotelis do<ftrinanrL_» 
optime defcripfifte putrefaClionem, qua? eft naturalis rei corru¬ 
ptio , & generationi oppofita • Quanquam vero alteratio necef- 
fario fubftantia corruptionem procedat, corruptio tamen, nec Aerati* 
generatio, proprie in alteratione confiftiint, fed potius in ipfa 
mutatione fubftantiali. generstit. 

Obijciunt aliqui fexto, non efte verum quod dixit Ariftote- nis > 
leSjputrelaCtionemfimplicigenerationi mixti opponi; eamque 
efte natu ralem corruptionem eiufdem mixti. Nam animata^ 
naturali morte pereunt > & tamen, dum moriuntur, non fune 

£h 2 putri- 






Soluti§ 
| uorutf 
eam. 


Tr&cedes 


t$6 LIBER SECVNDVft 

putrida. Quare non erit verum, putrefa&ionemefTe finem onu 
nium natura conflantium ; licet Arifloteles hoc flatueric. 

Refpondet aliqui animata naturali morte definere, & hanc 
mortem non effe putrefa< 5 lionem:quia illa animati mors efl cor* 
ruptio animati , vt animati, non vero vt mixti. Mixtum vero 
pofl obitu animati naturali putredine foluitur^cadauer v.g pofl 
feiun&ionem anima? fadlam per mortem naturalem, putrefeit, 
& in clemeta refoluitur. Arifloteles ergo,vt ai unt^dixi t Ten emu¬ 
tem , &arefa&ionem , ad putredinem ducere; quia pofl interi¬ 
tum animatorum , putredo corpori mixto neccflaridaccidir. 

Sed meo iudicio parum re&c huius do< 5 lrina > affertores lo~ 
quuntunNam ex eorum fententia duo fequuntur abfurda. Sup¬ 
ponunt enim ante morte calorem natiuu a calore alieno no ob- 
folutioreij rui: atc l ue adeo in fuo vigore femper ad mortem vfque perfifle- 
3 iw . re, Si hoc admittant, vnde, obfecro, naturalis mors eueniret ? 

Si idem calor natiuus paulatim, donec animal naturali morte 
perierit, minuitur; necefTaridcorpus quod antea regebat, pede- 
tentim putrefeet, vt ex Ariflotelica definitionea nobis fupcriiis 
expolita, colligere licet. Siue enim velint calorem natiuum_^ 
ante mortem non labefa&ari, fine paulatim decurfu annorum 
minui, in abfurdum incident: Nam fi calor natiuus ante mor¬ 
tem naturalem non comminueretur, homo femper viuere pofTet, 
quod tamen non efl admittendum; vt in noflris Prolegomenis 
Phy fiologicis fuse diximus. Si vero admiferint fecundum, id 
efl calorem natiuum ante mortem labefieri, neceffario putredi¬ 
nem , quam ante mortem negarant, admittet. Secundum abfur- 
dum, quod exiliorum do&rina fequeretur, efl, non dari putre¬ 
factionem animatorum in fieri^Si autem dicant putrefactionem 
cadaueris effe primo in fieri, deinde in faClo effe; nihil ad rerra 
Nam cadauerefl quid diflinCtum ab animato. 

Mallem igitur dicere iuxtaAriflotdis , & Galeni doCtrinam, 
corpora etiam animatorum, annorum decurfu putrefeere. Ha?C 
doClrina dilucideinfertur ex haClenus diClis^Nam putredo tunc 
fit quoties calor natiuus in humido corpore paulatim minuitur a 
calore alieno • . Sed ineunte artate talis mutatio fit: vt videre efl 
Vera folu in iuuentute, & fubfequentibus aetatibus. In iuuentute autem 
tiQt calor acquifitus >& alienus,maxime acquiritur,qui paulatim 

" vni 


DE CAVSIS MORE. i*} 

¥na cum reliquis caulis calorem natiuum abfumit, donec taftu 
dem in fene&ute quali delinat. Dico, quali,quia homo, nobile 
animal, corrumpitur ante integram refolutionem totalis caloris 
natiui: nam vt anima noftra vere fpiritualis ,atqueindiuifibilis, 
vniuerfum corpus informet, tantillum caloris natiui non fuificit. 

Quod autem qua?dam in fenibusfiat putrefa< 5 h’o,conftat ex expi- 
ratione, qua graucolens quidam fpiritus excernitur;prout a vici* 
nioribus altantibus pcrlcntitur. Multa denique circa cutem, & 
intus in corpore, recrementa fenes indies colligunt. Conftat er¬ 
go, statum decurfu corpus humanum paulatim putrefcere,licet 
ad integram putredinem no perueniat ante animf feparationem, 
qua:, vt corpori coniugetur, copiofum, aut fnfficientem calore, 
vt idoneum inftrumentum, in corpore expoftulat. 

Obijcies feptimo , Ariftotelem elfc libi contrarium, dum ait 
putredinem fieri a causa exerna, calore nimirum alieno: cum co- 
trarium fentire vidcaturJib.de refpirat.cap. iy.vbi duplex mor¬ 
tis genus referens, in ha?c prorumpit verba: Eft igitur omnibus 
animalibus commune generatio & mors; modi autem differunt ^/^7.7. 
fpecie. Non enim indifferens comiptio,fed habet aliquid cornu- 
ne. Mors enim eft hac quidem violenta, illa autem fecundum 
naturam. Violenta autem, quando principium extrinfcctis fue¬ 
rit : Secundum naturam autem, quando in ipfo, & partis confi- 
ftetia cx principio talis,fed non acitientitia aliqua paflio.His ver¬ 
bis Ariftoteles vifus eft alTerere,putrcft( 5 frone naturalem, cuius 
finis eft interitus, aut qua? in fa&o dfe videtur iple interitus,fieri 
a principiointrinfeco, etfi ab extrinfeco principio, calore fcilicet 
alieno, eam fieri ex profeffodocuerit cap. i. lib. 4.Meteor,Vio~ 
lentam vero mortem ab extrinfeco principio, vt gladio, vftione, 
fuffocatione, & confimilibus externis caulis caufari ait. solutio 

Sed facilis erit horum locorum conciliatio. Nam rcuera mors 
violenta ab extrinfeca causa, vtplurimhm, proucnit, nulla con¬ 
currente interna . Dixi, vrplurimiim,quoniam aliquoties apo¬ 
plexia violentam infert morte,licet a causa intrinfcca procedat. 
Praeterea commode Ariftotelem interpretabimur diecndo,ipiiim 
nomine caufa? externa? comprehendi ile cuiufuis mortis violenta? 
caufam: fiue taliscaufa lit extra corpus, fiue intrajdummodo no 
fit de intrinfeca ratione eiufdein corporis . Vnde mors a qua- 

uis 







t9 i LIBER S E C V N D V S. 

tiis a?gritudineorta, violetacfti & eius ideo caufa,extcrna, ideft 
extranaturalem corporis conftitutionem rede dicetur. At verd 
mors naturalis ab extrinfeca causa , fimul & intrinfeca procedit. 
Extrinfeca efi calor alienus, naturalem, vna cum fex rebus non- 
naturalibus didis, perpetuo euertens. Et f\c rede Ariftoteles lo¬ 
co cit. Meteor. ait, putredinem a calore alieno, tanquam a prae¬ 
cipuo efficiente, produci . Eadem mors naturalisintrinfecam ha¬ 
bet caufam, frigiditatem fuccedentem amiflfo calori natiuo,iuxta 
dodrinam ab eo politam loco cit. Meteor. vel intrinfecam habet 
caufam, ipfum calorem natiuum, qui fuum pabulum abfumit,& 
triplicem fubftantiam difiipat j etfi naturalis, & congenitus fit; 
prout in noftris Prolegomenis Medicis in principio Phyfiologig, 
iuxta Galeni dodrinam lib. de rigore, conuulf. &c. monuimus. 
Quod autem calor natiuus (it interna caufa mortis naturalis, pa¬ 
tet ex Ariftotelecap. cit. 17. lib de refpirat. in quo vita?,& mor¬ 
tis caufam dilucide exponit, vtex citatis iam verbis, & alijs im¬ 
mediate /equentibus, qua’hoc ordine ponuntur, confiatiln plan- 
tisigitur ariditasin animalibus autem vocatur h*c,fenedus.Eft 
autem mors, & corruptio omnibus fimiliccr non imperfedis, his 
autem affimiliter quidem alio autem modo. Imperfcda autem-* 
dico, vt oua, & femina plantarum, quacunque (ine radice. Om¬ 
nibus igitur corruptio fit propter calidi defeduni: perfedis aute 
in quo (ubftantia* principium,hoc autem eft, quemadmodum-* 
didum eft prius, in quo furfum,& deorfurn copulantur. Plantis 
quide mediu germinis & radicisianimaliu autem,languinei$ qui- 
4 etiu ca’o ^ em cor: exanguibus aute proportionale.Horu autem quaeda po- 
iis conii - tentia multa principia habent,non tamen adu.Quapropter & in- 
ledorum qu^da diuifa viuunt.Et fanguine proditorum qu£cunq$ 
non viuacia valde funt, multo tepore viuut exempto corde,vt te- 
ftudines,& mouentur pedibus adhuc exiftetibus pufiliis, propte- 
rea quod non copofita fit natura ipforum bene, fimi liter infedis. 
Princjpju aute vit£ deficit habentibus; cum no refrigeratur calidu 
comunicans ipfi;quemadmodum enim didum eft,multotics con- 
tabelcit ipfum a leiplo.Quandoigitur his quidem pulmo,illis aut 
branchif obdurdcunt,prcpter temporis longitudinem deficcati* 
illis quidem branchi js, his autem pulmone,&fadis terrcftribus, 
nen poliunt has partes mouere,neque eleuare, & contrahere > 

Tan- 


Omni* de 


puntur. 


Multa a- 
ntmalia, 
:.\ empto 
Corde vin 
untdr mo 
ner/thr. 



DE C A V S I $ MORB. ip* 

Tandem autem fada intendone marcefcit ignis. Quapropter & CaUrna- 
paruis paflionibus aduenientibus, infenedute, celeriter moriun- 
tur. Propterea enim quod paucfi ed calidum, velut plurimo eua- 
porato in multitudine vita?, dqua vtiq; intendo dat particulf cito 
extinguitur,quemadmodum momentanea & parua in ipfo flam¬ 
ma exi dente propter paruum motum extinguitur. Quapropter 
& dne dolore ed, qug in fenedute mors: nulla enim violenta^ip- ^ 

dus paflione cotingente mori ii tur,fed infendbilis anima? abfolu- ob caloris 
tio dt omnino. Et morborum quicunque faciunt, pulmonem du~ i^becilli- 
rum , aut tuberculis, aut excrementis, autcaliditatis egritudina- t **'™™* 
lisexeefTu ,quemadmodu in febribus crebrum fpiritutn faciunt, Morsm 
propterea quod non poffunt pulmonem longe tollere furfum,& feneiiutt 
deprimere: tandem autem, quando non amplius poffunt mouc- e ^ ne ° 
re, moriuntur expirantes. 

Preclare,fuo more,multa notatu digna, hoc cap. comprehen¬ 
dit Aridotdes* Mortem autem violentam , vocat animalium^» 
interitum due corruptionem ,qua? 3 . principio extrinfeco dt,ideft, Pitaexpi 
quadre aliqua non cocurrente ad naturalem partium conditu- 
tionem, caufatur. Mortem naturalem ex aduerfo appellat cam, tHr . 
qua? a principio intrinfeco concurrente ad coditutionem corpo- Mors vio 
ris. Taleprincipiued calor natiuus, quo corpus conddit,cuiufqj ief/ta >l u * m 
defedu corruptio in omnibus dt, vt in contextu loquitur Philo- y^ ors 
fophus* Calidum enim innatum m ultoties a feipfo contabefcit, tur alis 
propter duplicem videlicet motum , quo agitatur: vno nimirum W*' 
ad humidum radicale,fuum pabulum, interius: altero extra cor¬ 
pus, quo triplice fubdantiam nodram,fpirituofam, humoralem, 

& folida,fecum rapit* In perfedis animalibus calidi innati prin- DU pu e ij e 
cipium datuit effe cor, quo fuperna?, & inferna? dmul cau/a ca~ 

corporis partes fouentur, & veluti vniuntur. In plantis \zxomr : lornatlH ‘ 
timior fubdantia radicis & germinis,cor dis vicemgerit Quando be r clt> 
naturaliter natiuus calor contabefcit, & ad interitum acceditur, 
talis aceeffus in ani malibus fenedus, in plantis ariditas appella¬ 
tur* Animalia autem ipfa in fenedute arefeunt: fed ha?c ariditas, 
fenedus, vt a plantarum ariditate diftinguatui, commodius,ap- Cffplaa- 
pellatur* i' 

Rursus ait,principiu vitje, in perfedis fcilicet animalibus cor, 
in imperfedis id quod cordi correfpondet,dedcere, quoties ca¬ 
lor 


na - 





*>• # LIBER SECVNDVS, 

Qumet Jor natiuus ventilatione debita, & expurgatione fuliginum, non 
uusrfide- refrigeratur. In fenedute autem refrigerari debite nequit pro- 
fo/i pter inftrumetorum refpirationis ineptudinemad motum. Pul- 

latury prt ra0 nes autem , & trachea: arteria? rami pulmonibus inferti, pro- 
udeficlt\ pter ficcitatem, quam ex quotidiana humidi radicalis amiffione 
Ob vitU- contrahunt,ad motu inepti fiunt- duriores enim in dies euadunt; 
tam refpt - at q. ac j eo ac { mo tum parum fuplices & idonei. Nam qua: dura 
Talo™™- contrahi & dilatari vix poffunt. Quare nec pulmones, aut 
tinus defi- pulmonum branchia? fiue tubuli, per quos aer infpiratur, & fu- 
ligo in corde genita expiratur, nec intercoftalcs mufculi, aut fep- 
tum tranfuerfum, refpirationis inftrumcta, in fenibus pro rei exi¬ 
gentia moueri poffunt.Ncc foliim ob inftrumcntoru refpirationis 
Ob tran- ineptitudinem calor natiuus labefadatur,fed infuper ob tranfpi- 
■ f 'piationis rationisdefedum, qua? ex cutis denfitate in fenibus oritur. Pro- 

^Ihr^rut ^ l ^ ] & ,nes P ercutls P orosnon fufficienterexpurgantur,nec 

tinusUbe aer externus libere per cofdem potos occlufos ob ariditate, &ad- 
(attatar. harentia excrementa,permeat, ingrediturque. Propter didos re¬ 
fpirationis , & tranfpirationis defedus calor natiuusnon debite 
ventilatur,non excernuntur fuliginofi vapores,nec facultates fuis 
fundionibus redefunguntur. Italabefadato calore natiuo,hu- 
mani xdiRcij debitum regimen peruertitur, & calor alienus pof- 
fefnonem iniens, eunda deprauat. Hinc paulatina inualefeit pu- 
trefadio,quam graueolentia qua?darn,in fenum corporibus,pr£- 
fertim negledis,infequitur. 

Nota. Quod de Corde teftudini ablato dixit Philofophus , animad- 
uerfionedignum eft contra hos,qui vnicum in corpore animalis 
principium ponunt, Cor fcilicet, quod vita?, motus, & fensus, ac 
fanguificationis principium flatuunt: cum tamen ex ipfo Arifto- 
tele fine corde longo tempore viuat, & moueatur teftudoj quod 
non accideret, fi daretur vnica in animalibus pars princeps. Sed 
de hac Difputatione inPhyflologia prolixe egimus. 

Hadenus de folemnionbus obicdionibus, qu^ contra Putre¬ 
dinis definitionem proponi poflunt. Vtrum putredo a fola ob- 
ftrudione procedat,Commentario in lib. i. de febrib. diffuse di- 
fcuflimus. Superefl tantum, vtanimaduertatis exempla qua?dam 
putred inis a Galeno deduda lib. de Cauf. morb. cap. 2. & alibi: 
hic enim, veluti lib,$.de Tempcrament.cap.a, tefratur,ftercusco* 

lumbi- 





D E CAVSIS' MORB. l 2 oi 
1 umbinum ob putrefaftionem exarfiflfe in Myfia,Afia? parte. Ca¬ 
pite enim cit. de Cauf. morb. inquit: Ex putredine calefnmt,tum 
corpora reliqua omnia, tum maxime femina, aut ftercora. Equi¬ 
dem vidi columbarum ftercora ob putredinem accenfa arfiife. 
Capite 2. cit.lib.j. de Temperament. teftatur domum quandam 
in] Myfia occafioneftercoris columbini putrefcentis conflagrafle. 
Modum combuftionis inibi videte,vbi Galenus curiose modum, 
quo Archimedes hoftium triremes fpeculiscombuffit; & medica¬ 
mentum, quo Medica hominum corpora accendebat,innuit.Ean- 
dem hanc do&rinam inculcat Galenus libro 2. de difterentijs fe¬ 
brium cap. vltimo. Aliud exemplum a Gal. propofitum funtpla- 
tarum femina* qua?, quia calida, & humida, maxime putrefeunt: 
& dum putrent, fumum quendam emittunt, qui, fi oculos per¬ 
tingat, eos mordet, feritq;. Quoniam in rebus ab hominum-* 
corporibus diftind&s, putredo calorem excitat immodicum, eun¬ 
dem effe&um in humanis corporibus necefiario pariet: vt exem* 
pio tumorum prreter naturam oftendit Galenuslib. 2. de Cauf. 
morb. cap. 2. Humor enim extrauafatus, & in parte aliquacolle- 
dusjtumorem pra?tcr naturam efficitj& quia talis humor alienam 
induit naturam, quod non amplius a calore natiuo plene regatur, 
alienum calorem concipit, paulatimq; putrefeit: Putrefcens par¬ 
tem , in qua includitur, veluti accendit: ficuti partibus obftru- 
dione laborantibus accidit: Et fi exinde putridi vapores ad cor¬ 
dis ventriculos eleuentur, putridam excitabunt febrem,& confe- 
quenter vniuerfi corporis calorem preter naturam, vt teftatur 
cit. in loco Galenus, veluti lib. 1. de dilfer. feb.c. 5:. quo in loco 
etiam docet, tumprespra?ter naturam dum humor in ijs conten** 
tus putrdeie, diarias aliquoties, non vero putridas,procreare fe¬ 
bres * quotas nimirum putridi vapores ita in parte tumida coer¬ 
centur, vt .nequaquam ad cor deferantur.Nam tunc humores par¬ 
ti impa&i, &putrcicentes, calorem extenfione quadam corpori 
% eliquo, [cdprzcipue cordi communicant. Primo autem pars 
gumidaincalefcit, &rurfus hxc vicinam partem accendit: h«c 
accenfa vicinam inflammat, & fic continuatione quadam partes 
omnes viciflim a?ftuant,donec tandem cor accendatunquo femel 
accenfo,vniuerfocorporicalor pra?ter naturam communicatur. 
Sed febris hoc modo exciuu non tam putredinem , quam vici-. 

^ Cc niam 


/ 


Ste reas c& 
lumbinu 
pro. putre¬ 
dine exa* 
fu. 


Cttrfemfc 
tta piant4 
rum putre 
dim cbttc* 
xifte 


TuttfOW 
putredt . 


F ebris cc* 
cafionetu 
morum ac 
cctifa . 





3 vUnts> 



iit LIBER S E C V N D V S. 

niam rei calid^ ( vt mox dicemus) caufam agnofcit. Ex bubor iZ 
bus hac vJtima via non raro diaria , feu vnius diei naturaJis, fe¬ 
bris nafeitur. Er de hac loquutus fuit Hippocrates lib.4 AphoriC 
5 5. du ait: Ex bubonibus febres omnes malse, pra?ter diarias. 
VuJtHippocrateSjVt in commentiiuius aphorifmi teftatur Galc- 
nus/ebres qua? vno die durant, quseqj a bubonibusexcaufa ma* 
nifefla,ortis, modo iam di< 5 bo dependent, periculo vacareiat ve¬ 
ro febres, quas bubonesconcomitantur, aut confequuntur, effe 
periculofasj quia ha? non a caufa manifefta, fed a vifcef um infla^ 
matione fiunt * Vnde febres, qua? habent bubones comites, aut 
fequacesretro aures (hi bubones,parotides vulga nuncupantur) 
dicutur a vitio cerebri procedere, vt bubones fub alis,fiue in axil¬ 
lis, a vitio cordis; & bubones in inguinibus a vitio hepatis:Nam 
glandula? didis in locis a natura conftituta?, dicuntur iftaru par¬ 
tium nobilium emundoria,& veluti fuperfluirutum non fufficie- 
ter per alias vias euacuatarum receptacula. Sed hac obiter& 
his Difputatio de putredine* claudatur. 

Vicinia rei calida caufa caloris, 

N Emo vnquam dubitauir, viciniam rei calida?,feu rem ca- 
lidainvicinam ,habere vim calefaciendi,& generandi in 
corporibus noftriscalore praeter naturamjd quotidie ex 
ignis. Si Solis vicinia arftiuali tempore experimur. Vnde immo¬ 
dica ignis,&calidi balnei calefadione in febrem fepe incidimus. 
Ex ambuftione etiam 5 feu v/fione,febre corripimur» Ambuftione 
exponit Galenus lib. de Caufmorbor. cap. 2. his verbis : Cete¬ 
rum qui in apricis locis diu morantur, fi nudi funt ,totainterdu 
cutis calidior redditur. Si v.veftiti,caput dutdkat caforfe afficitur* 
Atq,- hic affedus, ambuflio vocatur: calor vero per totum corpus 
occupans, febris eft • Vult Galenus, corporis nudi,aut capitis 
calorem ab ardore Solis ortum,ambuflionem appellari: calorem 
vero alienum,qui in corpore,mediante i!Ta,aut intemperie cutis* 
aut capitis, procreatur,febrem ncminari.Quibus fane verbis ma- 
nifefte offendit, calorem extraneum in corpore vniuerfo prodit* 
dura non difiingui a febre* & calorem illum extraneum non eflc 
«aufam continentem febris, fed ip famme t febrem i «juam do&rf- 

natu 


DE C A V S I S M O R B. y 

nam ille confirmat lib.8. Methodi c.i.aiens;Eft autem febrilis in¬ 
temperantia exceftus in caloris abundantia. Ambuftio vero eft 
jpfa capitis, aut cutis, aut vtriufque partis,caIefa(ftio immodica, quid. * ^ 
feu intemperies ab ardore Solis reli&a propter diutina^ fub So¬ 
le moram: talis aflfe&us Typhoides Galeno dicitur lib. dediff. 
inorb. c. 5. Quoties autem ambuftio magna eft, & ad cor vfq; 
mediantibus fpiritibus, aut continuatione quadam propagatur, 
febrem inducit: fecus vero accidit, fi ei cor, & reliqua? partes re¬ 
nitantur. 

Propter viciniam rei calidf dicit Galenus tumores calidos fe- j- umom 
bremincorporibusexcitare,non putredinem tunc cor di com- calidi fv 
municando, fed calefaciendo paulatim paitcs pofitas inter par- pervici* 
tem tumore vexatam, & cor. Hanc do&rinam his verbis expo- m# 
nit cit. cap. a.lib. de Caufis morb.Qujppe in bubone,phlegmo- t am„ 
ne, eryfipelate, & omnibus adeo calidis morbis, pars ipfis pro¬ 
xima continuaq; inprimis calore afficitur,quem deinceps vicina? 
parti tradit. Atq; ha*c rursus illi parti, qui ipfam fequitur: ita_* 
perucniente intemperie ad fontem infiti caloris (cor fcilicet), 
non ita multo pcft totum corpus principij( ideft cordis; pathe- 
ma percipit. H*c expolitione non egent. 

Obferuandum cum Galeno lib. 1. de different, febrium cap. 

3. calorem,ex vicinia rei calid£,tripliciter,rei, qua? calefit, com¬ 
municari. Primus modus eft,quando calefaciens virtualiter ope* 
ratur, & calorem producit.Sic Sol virtute calore continet, quem Calidum 
potenter generat, & aeri nos ambienti communicat; feu potius trttfcx ejl 
prope fuperficiem terra? in aere ipfo producit.Et aer ita ardens, 
corpus,in locis potifiimiim apricis conftitutum,fua vicinia&co- 
ta<ftu impense calefacit. Secundus modus calefaciendi eft ille, 
quo res potentia calida? calefaciunt. Ita fua vicinia calefacit eu- * 

phorbium, piper, & fimilia i qua: antequam e potentia in a<ftum 
a calore noftro reuocentur, nullum corpori calorem communi¬ 
ca nt. Tertius calefaciendi modus eft, quo calefaciens, a< 5 iu ca¬ 
lidum, calefacit:hoc modo ignis calorem vicinis corporibus im¬ 
pertit, aut eum in his producit. , 

Sed obijeiet aliquis; Ea,qua? vi rei putrida calefiunt, id pro- Obieflie* 
pter viciniam rei cafidf, qualis eft res putrida, patiuntur. Ergo 
putredo , & vicinia tei c aiida? 3 non funt duf diftinft* caufa? in- 

C c 2 tem- 



So4 L IB ER S E C V U D V S. r 

temperiei cahda? a contra quam voluit Galenus, fed vnica & in- 
diflinda. 

Refpondeo,putredinem,Smciniam reicalida^longo inter- 
§<lntt9. xua j] 0 £ f e inuieem diftare:Nam res multa? calida? non funt putria 
da? 5 vt funt ignis, piper, & fimi lia. Deniq,- putredo no calorem 
tantum, fed putridum calorem inducit: nec putridus calor fem- 
per ex vicinia rei calida nafcitur: vt videre eft in i;s , qui in aere 
frigido, ab omni igne remoti, verfantur, & nimio otio corpora 
tradunt, in quibus quide copiofaputredo nafcitunimo & inter¬ 
narum partium inflammationes. Rede ergo Galenus putredi¬ 
nem a re calida vicina diftinxit: ciim illa fecundam, ha?c tertiam' 
intemperiei calidg caufam conflit uat» 
v . ' : " ' 

Confli patio caufa caloris. 


frinf4 ac 
oeptio con 
ffijrstionit , 



Omine conftipationisintelligenda venit occTuflo pororS 
extern^ fuperiiciei,aut partium immediate foppbfitar® 
alicuius corporis. Ha?e merito quarta inteperiei Calidaj 
caufa a Galeno ftatuitur. Quartum,inquit cap. 2. lib de Cauf; 
rnotb. genus eorum, qua jnfitum calorem accendere pofluntyn* 
Secunda tonftipatione confiftit. Conflipatio in laxiori fignifieatiotfei.^ 
scapio* non foliim pororum infenfibilium cutis obturationem, fed va^ 
fculortim capillarium partium cuti fubditarum , imo & ipfarum 
venarum internarum, qua? ampla? funt, & fen ii biles, comprehe- 
dit. Sed venarum arteriarumqj conflipatio, obftrudio proprie 
dicitur, vt in noflris commentari js in duos Galeni libros de fe- 
brib-abunde diximus: qu£ quidem calorem putredinofum quo- 
v tidie generat, & confequutiue febrem. Conflipatio ergo hic a 
Galeno accipitur pro occlufionepoforufn cucis,& aliorum insea 
•fibilium meatuum partium cuti fubicdarum. CaeterUm confti- 
patio, etiam inhec contradiori fignificato, non accipitur pro 
fola occlufione pororum, aut exilium meatu um flibditorum cu*- 
ti, procedente ab humore, aut alio corpore didos meatus reple¬ 
te & obturante, fed infuper a conftridione cutis, & pororum^ 
conniuentia. Ideoque conftipationis cutis,& exilium meatuum^ 
varif extant cauf? * Vera enim conflipatio oritur a redundante 
aliquo hu:nore, aut qualitate indebita aftedo, Copia humorum 


Obft/u- 

Sio* 





& arterias manifefliffimas, replent infarciuntque, veriimetiam 
capillares mufculorum, aliarumq; partium prope cutem venu¬ 
las, arteriolafque, & ipfius cutis extimf infenfibiles poros. Ex 
huitifmodi c 5 ftipatione fit vaporum fuperfluorum,qui continua' 
euacuatione per cutis poros egent, retentio. Ex hac vaporum- * 
m corpore detentione calor pr^ter naturam excitatur: precipue 
quoties ifli vapores fufiginofi funt; qui tunc acri fua caliditate 
ipiritusquofiiis incendunt, & calorem preter naturam in corpo- . 
re producunt. Si tamen eiufeemodi vapores retenti acrimonia 
& mordaciratccareatjVt in corporibus fanguineis, &pituitofis, 
ftequentercontingerc folet, talis detentio aconftipatione orta, 
rton febrem, fed viteriorem plethoram efficiet, tcfte Galeno lib* 
i. de different. ! fcbr. c. 3. & lib. 8. Methodi med. cap. 2. imo ta- 
metfi corpus pituitofum & fanguineutnadii plenitudine non la¬ 
boret/ dummodo habitus corporis, aut ipfa cutis Jeuiter confli- 
petur, plenitudo frequenter nafcitur: maxime, quoties corpora 
otiofa alimentis boni lucci (aginari confueuerunt. Tune autem 
fanguis frigidiufcuius,& pituito-fusin copia generatur, & cutis 
paulo frigidior, defe&u motus, euadit. Cum enim pituitofiori 
alimento eadem cutis nutriatur, pituita? fuperfluitates excremeti- 
tias,ob motus defedum,difcutere nequit: atque adeo cutis mea* 
tus facile obturantur^ fimul vi frigoris conflringuntur. 

Non foliim a copia humorum, feu plenitudine ad vafa exiles 
meatus obturantur, fcd praeterea a qualitate humoris, craffitie 
videlicet,aut vifeiditate, & lentore. Humores ideo melancholi- 
ci,quia craffi, etiamfi in mediocri fuerint quantitate exiles mea¬ 
tus, tum cutis, tum partium fubiedarum , facile replenD>ocdu- 
duntq,.Similiter humor pituitofus, etiam paucus, fi fuerit vifei- 
chis,ob fui tenacitatem, & lentorem meatibus ha?ret,eofque*^> Mulum' 
eonilipat. Exigui ergo meatus a quantitate, & craffitie, ac vi- do, craffi - 
fciditate & lentore humoru obftruntunab his ijfdem caufis in_i» w 
^patentibus vafis cbftru&iones nafcuntur, tefte Galeno lib. 9. CO nft.patw 
*Meth.med. c.i.& lib. 1 i.c.8.Meatibus, cutis,didis tribus modis nem- > & 


occlufis,(uliginofa recrementa,fiqua fint in corpore, quafi om¬ 
nia retinentur^ calorem prater naturam pariunt* 


obflruRio - 
ner» pa¬ 
rturit. 


Mea- 



Friflio/ic 
ca, & for¬ 
tis, caufa 
oenftipa* 
tionis . 


Coftrillio 
meatuum 
fit a frigo¬ 
re. 


Attrahes 
remedium 
quid. 
Repercu¬ 
tieris re - 
medtlenu 
quid. 

Duplex 
virtus at. 
trahentis 
r eme di): 
duplexqj 
npercu- 
tietttis . 


\n id fuli¬ 
go, qu.dq; 
/ mus. 


10 6 LIBER SECVNDVS, 

Meatus aliquoties occafionecaufarum externarum obturati 
{plent. Fri&io enim fortis, & ficca cutis > ideft fridiio fine Jiquo- 
re,fa<fta cum fola manu,aut pulueribus quibufdam,aut pannis li¬ 
neis, fi violenta fuerit , euacuat quidem humorem in parte con¬ 
fidentem ,qu ia huc attenuat, cale%itque ratione raotus, porof- 
que,vteuacuetur, aperit: Sed eius virtute maxima humorum—» 
copia ab internis partibus ad partem confricatam, & calefa<ftam 
attrahitur: Hac vero tam magna humoris attra< 5 h’ copia non cua- 
cuatur,fed fibi viam prapediensobftru&ionem parit in exilibus 
meatibus, quos facile permeare nequit^ atq,adeo meatuum cutis, 
& partium fubie&arum, conftipationem generat. 

Cutis meatus aliquandoconftringuntur abfque eo, quod vllo 
alieno corpore repleant ur.Et talis meatuum occlufio magis pro¬ 
prie conftri<ftio, & eorundem conniuentia, quamconftipatio,ap- 
pellatur. Frigus hoc pa&o cutis poros fiue meatus claudit:nam_* 
cutem condenfat, & eandem cutem comprimendo non foliim-3 
fuligines euacuari folitas interius cohibet, fed intus fuccu quem- 
uis repercutit. Frigida .n. & ficca repercutiedi humores retro, vn- 
de veniunt, vim habent, tefte Galeno lib. 5. de Simplic. medica- 
ment.facult.cap. 17. vbi de attrahentibus ex alto fiue profundo 
corporis medicamentisagens,ait: Igitur attrahentes res funt,qu? 
ex alto vehementius extrahunt: repercutientes vero, qua in altu 
(ideft profunditatem) occurrentes fibi fiiccos repellunt. At effen- 
tia illis (ideft attrahentibus medicamentis,aut rebus) quidem ca¬ 
lida eft,& tenuium partium: his vero(ideft repellentibus fiue re- 
percutientibus rebus)frigida & craffarum partium. Attrahit enim 
perpetuo calidum, repellit vero frigidumrveriim quod cum cali- 
ditate coniun&am habet partium tenuitatem, trahit vehemetius: 
quod vero cum frigiditate partium craffitudine , veluti adftrin- 
gens, id violentius propellit.Ex hac Galeni do&rina fatis coftat, 
no foliim frigida ficca,qua craffarum funt partium,repellere; fed 
frigida humida. Quotiesergo res aftringens, fiue frigida fuerit, 
fiue calida, cutem aliquandiu attingit, poros occludit, fulig ines 
in corpore coercet, & calidam intemperiem procreat .Eft quide 
fuligo vapor quidam terreftris ex immodice aftis rebus ortus: fu¬ 
mus autem eft mixtio quadatn ex tcrreftri, aqueaqj fubftantia, 
exque rebus femiuftis ortus,vc colligitur ex Galeno lib.8. Meth* 

med. 


DE CAVSIS MORB.' 207 
med. cap. 5. Tam fuJigines, quam fumi, vt comprehcnfum eftj a 
rebus adftringentibus in corpore coercentur* Iuuenis enim ille f Tm^con- 
apud Galenum lib g. Mcth.med. cap.a.in febrem incidit,quii_j ftipant. 
fe lauerat in aquis aluminofis(qua? Albula vocant) non longe ab 
Vrbe Roma. A lumen,quamquam calidum fit, ficcum tamen eft, 

& potenter conftringit. Non mirandum ergo, fi iuuenis ille febre J enr , 
correptus fuerit propter natationem in Albulis fadam * Stipant Lenta , & 
vero cutem (vt ante finem citati cap. loquitur Galenus ) tum quce C n a ^ it C0 ~' 
adflringuntomnia/veluti paulo fupra memorauimus de Albulis * 
aquis : turri qua? Ientitia,craflitudineue fua, exiguis meatibus in¬ 
haerent. Hanc ob caufam in fine eiufdem cap.ait,vitanda effe^ 
alimenta glutinofa, & craffa ,qua? gl utinofum craflumq; fuccurn 
generant; qui rurfus paruis meatibus inhserens tranfpirationem 
moratur. Aliquando aute ipfius cutis immoderatior ficcitas exi- 
guos ipfius meatus denfat. Redc qu idem ficcitatem, caufam oc- patt 1 
elufionis pororum infinuat j quia retiera ficcitas cutem corrugat, Hettiti 
denfioremqj reddit.Vnde Helici vix fola heCtica febre laborant, 
quin viter i us putiidiufcula febris in cis foueatur^propter fuliginu f eW p er /4* 
vere acrium & mordacium retentionem.His quidem ob calorem, b orant. 
&manifefiamcorporis ficcitate., cutis aridior afperiorqieuaditj 
quemadmodum fenibus obhumidi radicalis partium corporis 
amiffionemi licet in eis ficcitas fola non fit conniuenthe exilium t ur. 


meatuum caufa,fed praeterea recremeta craffa,& vifcida cuti hg- 
rcntia,qua? jjfdcm fenibus,ob falfedinem,pruritum faepe excitat. 
Corpus pulueribus ficcis obdndaim etiam in fuperficie occludi¬ 
tur : Solis ardor ambuftionsm fiue vffionem efficiens , cuten-u* 
etiam immodice deficcat, porofque coniiringit. Vnde Galenus 
in fine cit.cap. inquitr Non folum igitur ha:c omnia vitanda ijs 
funt,qui Fumidum & fiiliginofum e corpore exhalant, fed etiam 
qua? gItrcinofantf$f& qua? crafifum gignunt fuccurn; quando haec 
paruis meatibusinha?rentia,tranfpirationetnmorantur.Retinenc 
non miniis (vt didum efi)tran/pirationem,qiia? cutem immodice 
ficcant* Multos fiquidem talium, cum Sole vterentur:alio$ vero, 
cum vberiore nitro: alios, ciim falc*, aut exercitatione multa,aut 
fridione dura,pratcrea fridione ficca (xerotribian vocant) & ca¬ 
lidis fomentis,& puluere, & horum occafione quotannis agrota- 
rent. Prieter dida enumerat oleum ientifcinum, & oleum Hifpa- 

nicum 


Co fricat io 
cum pulue 
ribus fic¬ 
tis c utem 
(hpatfic* 
ti Sola 
vfiio. 


Friftio fic 
ca , ant 
cum nitro 
vel fale» 
calida fi” 
menta . 




208 LIBER S E C V N D V 3. 

Olea w- n j cur n 5 omphacinum didum. Eft enim oleum ex immaturis oli- 
uisextradum:quod ideo adftringcns eft.OIeum rofaceum,myr- 
reliqtia tinum, Cydoniorum , de abfynthio pontico, & alia eunda ad- 
(> x u&ms hu A r i n g e ntia, quacunq, forma cuti applicentur , vim habent obtu- 

^temd?- randicutis meatus. # r \ . '* 

fant. Sed nonnulla adhuc arca dida notanda funt. Primo emm_* 

fcire oportet quadam ex propofitis duplici virtute poros occlu» 
dere, v t frigida humida, qua? ratione frigiditatis cutem conden- 
fant, porofq; conftringunt: ratione humiditatis fluiditatifq; fefe 
virtutefli in poros infinuant,& Ci c eofdem conftipant, obftruuntqj. Cafus 
itant. j n a quam frigidam hac duplici via febrem non taro introducit. 
Olea pariter , & vnduofa quamis-, fiue frigida fint ,fiueadftrin«. 
genti virtute prsedita ,his ijfdem cutem conftringuntj & quia_^» 
poros permeant,cute vere obturant.Pulueres quidam vi adftrin- 
gente, & obturante poros occludunt. 

Secundo fcire decet, SoIis,& ignis ardorem duplici etiam ritu 
intemperiem calidam generare: & propter viciniam rei calida?* 
Triplici & quia cutem exficcat* & tertio, quia aer calidus infpiratur: Sol 
Z 'rdorcaio en * m * n aerecalorem inducit: aer calidus , propter fui cum cor- 
ris °caufa pore ardam viciniam,corpus calefacit.Aer praetereacalidus oitu 
evadit, nem ferme humorem ex cute haurit ,diffipatqsinde cutis ficcitas, 
hinc eiuscorrugatfo, & pororum conniuentia. Fuligines ideo' 
detenta? intenfiorem jn corpore ex vicinia aeris calidi a?ftuante, 
calorem efficiunt.Aer deniqjcalidus infpiratus intemperie auget. 

Tertio fciendum, ipla medicamenta.calida, tenuium partiu, 
'Locali*-; & q u £ attrahentia d icuntur, Rabere vim obturandi poros j quia 
remedia plus humoris ad eofdem poros attrahunt, quam refoluitur. Pro- 
antevni- j nc j e r ede monet Galen. lib. 3^de loc. affied. cap. 3. topicis fiue 
*jum*d- Jocalibus remedijs (de attrahentibus praecipue, & rcfbluentibus 
moueri no loquitur) ante vniuerfales euacuationes/anguinis fcilicet miffio- 
debent. nemj & purgationem vniuerfalem, non vtendumj quia remediu 
refoluens humorem parti alicui impadum, fi corpus humoribus 
refertum cft, copiofos humores ad affectam partem attrahit, 8 c 
Facultas morbum partis fic aggrauat, minime lenit. Fridiones durae ,fiue 
expultrix fortes, fomentationes OLlidx, & fridiones ficcf, idem nocume* 
ccnfhpa. tum eoc jg modo pariunt.Facultas expultrix aliquado cutis ftipa- 
fj ms CAH tionem efficit: vtpatet in ideiitia nigra^n quibus bilis,& 


me» 


DE C A VSIS M O R B; 20? 
melancholia ad habitum corporis diffiinditur:in tumoribus pa¬ 
riter prarter naturam,qui,ob humores obftruentes partis meatus, 

Qriuntur. . ^ - 

Sed obijciet aliquis contra ea , qu* de cutis coftridione a fri- te ** 

gore diximus: Si frigus cutem conftipat,& febrem generat in ijs 
qui in prato humido, aut vmbratili loco obdormiuere, aut qui 
in aquam, vel paludem lapfl funt:Ergo hyeme omnes febricita¬ 
bunt* cum hyemeintenfum vigeat frigus. 

Refpondeo negando confequentiam. Nam,licet hyemali te- Soiutitl 
pore fiat caloris natiui ad interiora retroce/Tus, propter maiore 
icilicet cutis constipationem hoc tempore, quam alijs, a vigen¬ 
te frigore fodam, non proinde neceffario homines febricitare 
debent *quiac6ftipatio cutis hyeme foda no eft tata,nec ta liter 
fa&a,qu2epoffet febre accendere, eo quod non fubitd,fed pau- 
latim, mediante autumnali tcmpeftate, qu£ inter ajflatem, <Se 
hyemem, flbi contrarias, intercedit, accidat. Pori erg o omnes 
non occluduntur hyeme, fed a prouida natura partim aperti re¬ 
linquuntur, partim femiconniuent: fatis ideo patentes funt po- 
ri, vtpcreos fuperflua fuligo, aut fuliginofus vapor debite ex- • 

cernatur: Cuius contrarium accidit in conffipatione f ubito fo¬ 
da a frigore, aut re aliqua adftringente: tunc enim fubito hu- 
morum,& fpirituum ad internas partes rcceffu fodo,fpiri tus co- 
culcati partim extinguuntur, partim accenduntur, & humores, 
propter ventilationis defedum, putrefeunt: Et inde febres ac¬ 
cenduntur putrids.Retrogreflus itaq* humorum tunc ad intima 
corporis fodus, non calorem pmer naturam, fed naturaleiru* 
adauget. Vnde Hippocrates iib.r. aphor. 15. ait: Ventres hye¬ 
me, & vere naturacalidiffimi funt, & fomni longiflimi: quare 
per ea tempora alimenta copiofiora funt exhibenda. Etenim»* 
tunc calor innatus copiofior eft .• vnde pluribus egent alimentis: 
indicia funt States, & Athletav Galenus in Comment.ait: Ven¬ 
tres itaq* hyeme, & Vere calidiflimi funt, non /impliciter, fed Ca ltdu»i 
calido naturali. Caufamvero ,ob quam hic idem calor hyeme h yemte$m 
augeatur, ( & in principio veris, quod hyemi a/fimilatur) etiain pirfum. 
Ariftoteles explicuit. Refugit enim propter circumflantem ex- 
trinfecus frigiditatem j ficuti rursus affate ad fibi affinem praece¬ 
ditur. Atq> ita contingit idiflolui quidem ac diffipari ciusfub- 
.V\ Dd ftan- 



no LIBER SECVNDVS. 
ftantiam tempore a?ftiuo: contineri autem ac cohiberi, & in pro- 
^ ritt9 fundum fecedere hyemali. Nutritio igitur,qua?cft eius., quod 
euacuatur, repletio, vt in eodem comment. loquitur Galenus, 
melius commodiiifqj hyeme, &principio veris,quam ali;s tem¬ 
poribus, celebratur quia tunc calidum innatum, flue fubftan- 
tia calida, augetur j non autem calor proster naturam inara vbi 
hiepnedominium habet,ciborum concoilio infeliciter perfici¬ 
tur. Vnde Hippocrates lib. 7. aphorif. 6 2. ait:Si quis cibum fe- 
brtAu^t dederit; vt fano robur, fic laboranti morbus .Vult.n.. 

fed fanis Hippoc. cibum augere, aut efficere robur in fanis j asgris vero,, 
robur ad- morbum augendo, nocere. Quare fi calor pra?ter naturam, & 
febrilis, hyeme in corporibus dominaretur, non robur feu vires 
Corporis augeret, fed morbum potius intenderet. Cuius tamen 
contrarium accidere experientia compertum habemus. 

Non eft praetereunda dodtrina Galeni lib. 8. Medi. med. c. 
Indicia ft 4.vbi indicia conftipationis hac ferie proponit:Ergo cura fufpi- 
briscxco • cio eriteutem effe ex obftrudiione occlufarr», (id quod tum ex eo- 
con ^jcies, quod no fuerit in prima? acceffionisremiifione vacua- 
tio fatis magna ,tum quod fimilis fibi perduranerit remiifio ) fi 
homo ex nulla manifefta febricitauit caufa, etiam certius argu¬ 
mentum obftruftionishabet: fin ex euidenti aliqua caufa, fieri 
poteft, vt dux fimul coierint caufasmam fi altera tantum caufa- 
rum,nempe quam externa impreffit,, fubefiet, imminuta rem if~ 
fio fuiftet, cum fenfibili alicuius expulfione. Vultcnim Galenus 
conftipationis cutis caufam efte extern ani,, vera? obftru&ionis 
Curis ft - va ^ omrn J internam • Non proinde tamen negat Galenus, cutem 
f*ri \>ote(i aliquando conftipari pofte ab humoribus multis, craffis,& vifei- 
d multis , disiicuti codenfari a febre he&ica exiccante vniuerfum corpus: 

fed vult cutem, vtpkrimum, ab externa caufa conftipari., 

Vis humo - Quod autem cutis con ftipatio calorem immodicum generet, 
ribus . experientia patet, & fimilitudine conftat. Ignis enim accenfus 

in ^dibus, rimis,& foraminibus vacuis,maiorem excitat calore, 
quam fi in rimofo camino,& aperta vndiq, domo,accenderetur. 
Et ha?c de quarta caufa intemperiei calidos 


Hiff 


Affum- 


DI CAVSIS MORB. 


i 1 1 


jijfumptio rei calidi caufa caloris. 

G AIenus cap.cit.2.1ib. de caufls morb. quintam inteperiei 
calid^ caufam ftatuit in nobis, eaqua?pcrosaiTumuru 
tur: Inter illa, inquit, qua? immodicum calorem indu¬ 
cere poflunt, quintum locum obtinent alimentorum qualitates 
acres,&calida:: eiufmodi funt allia,porri,ca?pa?,& reliqua id gc- -^ cn * 
nusmam qui ijs immodice vtuntur,febre nonnunquam laborant. made e‘af 
Eiufdcm generis funt potiones calida,vt vinum vetus & aerc^jj, fumptafe- 
fi imbecillo corpori liberalius ingeratur. Item medicamenta 
acria,qualia funt & amu Jeta,& venena,quippe qu* febrem exci- pxriterge 
tare poflunt. Hoc in contextu rctfe Galenus de afliimptis cali - ner»[um 
dis, non vero de afliimptis tempciatis,verba facit.Nam alimenti 
temperata aflfumpta in nutrimetum conuertuntur, & calidum in¬ 
natum, ideft fubftantiamcalidam & fpirituofam , adaugent: & 
ba?c adau<flionequaquam vitiofa efl, fed optima > ac falubris. 

Calidum enim innatum a circumfufo ambietisaeris calore vna 
cum reliqua fubftanda per habitum corporis in ambientem aera 
continuo euacuatur, vt teflatur Galenus commcnt. 14. libri 1. 
aphorifmor. At calor, inquit, circumfufus non modo fuperflun 
tates, fed a:qualirer omniaeuacuat, materiam inutilem,& ea et¬ 
iam, qua» in corpore fecundum naturam continentur,vna ditfol- 
uens eam , qua: a Medicis occulta difflatio (infenflbilem fuper- 
fluitatum per cutem euacuationem intelligit) nominatur, quam 
calor innatus operatur. Paulo enim antea ex omnium commu¬ 
ni confenfu afleruit,corpora animaliumetiam hycmedifflari,ea 
difflatione, qua? fit per foramina fenfui occulta. Hac difflatione Triplices 
non foliun fuperfluitates, feu fuligines,& fumi euacuantur, fcdf*b(tanti& 
praeterea triplex fubftantia nos conftituens, fpirituofa, humora- 
lis, &folida. Propter hanc continuam euacuationem, qua: qui- i n dJali» 
dem maior efl: vigente a:Au, animalia alimento egent. Si n. ni- menti ne - 
hil a corporibus noflris efflueret,fed femper a»qua moles fubfta- 
tise referuaretur, nulla foret alimenti neceflitas: & quoties diffla- C usfiTper 
tio illa , aut effluxus, ad exteriora parcus efl: , copiofum alimen- cutem ef- 
tum corporibus non efl neceflarium. Quoniam tamen difflatio,^ x * s ?i r 

r 1 S r • 1 r -i ch ahme- 

feu euacuatio per cutem femper fit, etiam ex deniioribus corpo-, - u 

D d 2 ribus 






Nutritio 

quid* 


Calidi in¬ 
nati dotes. 


ObietlU. 


Solnt iit. 


%i% L I BiE R S E C V K D V Sx 

ribus,fimilibus refici corpus debetricfeoq; nutritio eft eius,quod 
euacuatur, repletio. ' Alimenta probi fucci ctebito afifumpta tri¬ 
plicem fubftantiam reficiunt: atq* adeo caliduili innatum, quod 
omnia ob it munera inftar diligentis folertifq; Oeconorni, vt ex 
cit. comment. 14. confiat. Neque enim aliud quicquam* ani¬ 
mal ab initio efiormauit,ficut neq,- rurfus adauxit, aut vfque ad 
mortem enutriuit, praeterquam ifte calor innatus, de quo nunc 
habetur fermo. Hic igitur, cum fit omnium operu naturalium 
caufa, quia copiofior eft hyberno tempore,idcirco cibi appete- 
tiam intendit, coftiones auget, & plus fanguinis accumulat, & 
craflius corpus efficit, & vt iuperfluitates excernantur ,prouide- 
tiam habet. De ijs autem,qu£ calorem innatum adaugenr,nou 
eft loquiitus Galenus loco cit. lib.de caufis morb.quoniam talia 
naturas robur addunt, & non demunt, fanitatem fouent, & non* 
frangunt. Ergo comprehendit alimenta quadam intemperata. 
& praecalida, ficuti alia confimilis natur^, qua? omnia vim ha¬ 
bent generandi non fuaue calidum innatum/ed calorem aci em¬ 
it mordaeem,ac vno verbo, intemperiem calidam . Ideo allia* 
porrum, & cjpas, ac vinum vetus, tanquam rerum calidar-umi 
exempla* nominauit, ad qua? reducutur omnes res calida quas 
per os aflumi pofiiint * Et hpc de quinta intemperiei, calide in_j 
nobis causa. Loquendo de rebus inanimatis r ftipulam ficearn* 
qufigni appofita eum illicb intendit * exempli gratia comme¬ 
morat , veluti ligna viridia, qup tardius accenduntur, & ficca 
qu£ citius. 

Sed jfuo more garrit Argenterius lib. 2. de caufis morb. eap* 
2, vbi Galeno obftrepens ipfum reprehendit,aiens, omnes inte- 
periei calida caufas ab eo non enumerari: Omifit .n, ma?rorem 3 
iram, timorem ,atq; laflitudinem , qua? febrem non raro accen¬ 
dunt . Ob ha?c Argenterius morbi calidi caufasomnes ad qua- 
tuor capita reuocandas cenfer, & quidem,vt putat,cum ipfo Ga¬ 
leno, ad facienda nimirum, admoueda,educeda, & afliimendai- 

Refpondco, Argenterium non intellexilfe Galenum, vel-fola 
maledicendi fcabie du<fium,in Galenum excanduifie. Laflitudo 
enim fub motu continetur. Nam vel accipitur pro ipfo motu* 
fiue exercitio* vel pro motus effe<ftu,qui eft intemperies caiida*> 
arucuiiorwn J & mufculorum*ac panium circuitiambientium^s 
" ■".^ Si 



DE C A V S IS M 0 R BJ iij 
Si primo modo, ad motum neceffurio reuocattiri: Si fccundo,cft' 
ipfa intemperies calida, qua: caufam habuit,motum. Perfe&if-' 
fim&ergo fuo more Galenus peculiares intemperiei calida? cau-' „ 

fas ad qu inque capita reduxit, motum fcilice t, putredinem, vi- perie/caU 
ciniam rei calida?, conO ipationem, & permixtionem calida? firb- 
ftantia?. 



catvt vi. 

De Caufis Intemperiei frigide, 

Adcm methodo,qua eap. 2.lib*. decauf morb. morbi ca¬ 
lidi caufas ,cap. 3. eiufdcm libri, morbi frigidi caufas 
rnucftigat Galenus. In rebusenim euidentibus, & ab ho¬ 
mine diftin&is, primo caufas intenti frigoris exponit. Secun¬ 
do eafdcrn caufas homini immodicum calore imerreoftendit. 
Sex enim numero proponit morbi frigidi caudis. Prima caufu> 
eft,frigidorum,feu rerum refrigerantium vicinia feu propinqui¬ 
tas. Secunda canfa, eft ciborum* potuumqj quantitas, ac quali¬ 
tas. Tertia caufa eft ftipario. Quarta, eft raritas. Quinujt, eft o- 
fiuiiK Sexta,immodicus motus. Quippe eiufmodi occationibus, 
fiue caufis, ignis ipfe, rerum omnium calidiffimus ,-txtinguitur.- 
Nam fi exigua? pruna?, fen paruo carboni ardenti multum niuis- 
aut glaciei fuperimponas,aut plurimam aquam frigidam fuper- 
inf undas, ipfam illico extingues. Irem fi aer nos ambiens lum¬ 
ino frigore afficiatur, velnti hyberno tempore iuxta Iftrum acci¬ 
dit, videbis non foliim lucernam fub dio expofitam, veriimetia 
omnem exiguum ignem,protinus extingutiatq* fic vincit ignem, 
fiue flammam , fiue prunam , vicinia & conta&us rerum praefri¬ 
gidarum. 

Secunda caufa,eft alimentum* feu materia frigida • Licet ,n. 
fecunda ha:c caufa a GaL alimentum dicatur, commodius forte 
materia dicetur* quia id quo ignis fouetur aiigeturq*, materia-* 
combuftibilis, quam alimentum congruentius appellabitur.Ali¬ 
mentum tamen ad placitum dicatur:quod quidem tripliciter .re¬ 
frigerat . Primo ratione immoderata? quantitatis: vel fecundo 
propter immoderatum eius defe&uuKveitertio propter eiufdc 
' ' . ‘ ali- 


Sex funt 
caufa inte 
periei fri¬ 
gida. 


Trima 

caufaexft 

clioni; i- 

gniit & c» 
jequentcr 
prima in¬ 
temperiei 
frigida,. 


Secundat 

caufa. 


T riplici - 
ter alime - 
tum refri~ 
gCMt' 




'Tertia 

caufa. 


Duplex 

cojhpatio. 


Quarteu* 

cauja. 


Qurntxj 

caufa* 


214 LIBER SECVNDVS. 
alimenti qualitatem. Exeplo materi* ignis hanc dcxftrinam de¬ 
clarat. Si enim exigua? flamma? magna ftrues lignorum ad incc- 
dium bene difpofi torum, cofertim inijciatur,obimmodic£ qua- 
titaris excefliim eandem flammulam protinus fuffocabit, & ex- 
tinguet. Ex aduerfo^i nulla penitus, aut pauca admodu ligna 
fuppcditaueris, marcefcere flammam videbis: idque ob alimen- 
ti,{cu materia combuftibilis, totalem dcfe< 5 iuim,vel paucitatem. 
Si tcitio ligna in mediocri copia,fed viridia, & aqua,aut glacie, 
aut niue afperfa,igni appofueris, igniculum eundem fuffocabis. 
Idem exemplum in lucerna clare apparer. Nam vbi a iufto mo¬ 
do flamma: lucerna? alimentum deficit,eadcm flamma minuitur, 
cxtinguiturue.Siue ,n. nimis parceyiut nullo modo,oleum adhi¬ 
beas, fiuc affatim plurimum infundas, noxam non vitabis.Nam 
nimia copia flamma fuffccatur, & nimia penuria contabcfcit. 
Tertio, flamma etiam minuitur, extinguiturue,fi oleum qualita¬ 
te aliqua deprauatum fuerit. Vndc oleum aqueum, aut argil lo- 
fum, in debita licet quantitate ellychnio affufum, flammam mi¬ 
nuet, aut extinguet. 

Tertia caufa moibi frigidi cft c 5 ftipatio, qua? quidem diuer- 
flmode accepta, & calidum, & frigidum morbum procreatrcali- 
dum, quoties bona ex parte, fed non totaliter, & omnimode,res 
conftipataeft. Et in hoc fenfu eam ftatuit caufam morbi calidi 
Galenus. Si vero res integre conftipata fuerit, tunc merito cau¬ 
fa intemperiei frigida dicetur conflipatio.Id apparet in cucurbi¬ 
tula Medica corpori appoflta:qua? quidem ftupam,aut candelu- 
lam accenfam iam affixa extinguit* quia ita complete conftipat, 
vt penitus flamma ftupa?, aut candela cerea? accenfa?,extcrni ae¬ 
ris commercio priuetur: ciim tamen eodem aere, vt conferuetur, 
eadem flamma indigeat.- Caufam indigentia? paulo poft, de 
conftipatione in homine a <fturi,d icemus. 

Quarta frigiditatis caufa, eft rarcfa< 5 h‘o: qua: fi immodica fue¬ 
rit, ipfum ignem extinguit: vt videre eft in exiguo igne in locis 
apricis fub ardore Solis accenfoj qui quidem, quoniam a fortio¬ 
ri Solis calore nimium rarefeit, diflipatur, & contabefcit: ficu- 
ti candela: flamma prope ardentiffimum ignem, aut fub ardore 
Solis poflta. 

Quinta frigiditatis caufa,eft quies,qua etiam ignis ipfc extin- 

gui- 


DE CAVSIS MORB. 215 
gtiitur. Videmus enim flammam defedhi mediocris motus , aut 
venti lation is* contabefccr e. 

Sexta caufa frigiditatis, eft motus. Diximus enim fuperiori 
capite cum Galeno, motum eifecanfamcaloris: Sed huiufmodi 
motus non debet efle excedens valde, aut immodicus: nam im¬ 
moderatus, frigiditatis caufa eft ; vt apparet in flamma, qua?, li¬ 
cet aduentitio motu foaeatur , motu tamen externo immodera¬ 
tius irruente, agitatur , diifipatur omnino difcutitur, ac tan¬ 
dem extinguitur- 

V ictnia rei frigida caufa frigoris* 

E Vidcnter fex relata? caufa? in alijs rebus ab homine diftin- 
diis , frigiditatem inducunt:eodem pa&o ea?dem caufa? 
igniculum noftrum, fine calorem natiuum extinguunt,fri- 
gufq ; intendunt. Prima~caufa, qu$ eft vicinia rei trigidx , frigi¬ 
dos mor bos procreat, flue res h^c vicina a<ftu frigida fuerit, vt 
aqua frigida, & aer frigidiffimus* fine poteftare talis flt,vt Jadfu- 
ea, hyofeiamus, mandragora, papauer, & fimilia. Varia mor¬ 
bi frigidi ex rei frigidae, vt niuis,& aeris praegelidi, vicinia orti, 
producit Galenus lib. de different, morb. cap. 5. vt tetanum, & 
alias conuulfionis fpecies ,quid fimile apoplexia ,gangra?nam, 
&fimilia. Libro de Caufrmorb.cap.3. de eodem argumenti ge¬ 
nere fcquentia refert: Igitur primae caufae fpecies frigidum mor¬ 
bum inducet , t fi frigida res ,quacunque illa fuerit, extrinfecus 
acciderit, fiue folb eonta&u, flue potentia id efficiat JSic natantes 
in aqua frigida ^ aut infieliciter loti, aut per loca frigida ambu¬ 
lantes, periculum fubierunt: quippe nouimusquofdam,qui,pri- 
ufquam domum reuerterentur, cxtimfti funt . Hac enim Galeni 
do&rina experientia comprobatur ab omnibus per loca niuofa, 
aut gelida, iter agentibus., 

■Materia frigida caufa frigor, r. 

S Ecunda caufa eft materia, a<ftu, vel potentia frigida ,qu#, 
quoties affumitur, frigidos morbos procreat: vnde cit. c. 
Galen. inquit ;Pia?terea tum cibi, tum potiones,fuapt^j 

na- 


Sektdfrt 

giditatis 

caufa. 


Aliquid 
eft frigidi '1 
aflut vel 
potentia* 




/V ori frigi 
da folum, 
fed calida 
immoderd 
te fampta 
frtgidos 
morbos in 
dttcuntiVt 
optima ali 
ment/iu, 

& vinum. 


41 s L 1 fi ER SE C V N D V S. 
natura frigidiores, ipfi quoq; inter frigidorum morborum cau- 
fas numerantur: cuiufmodi funtpapauer, mandragora,hyofcia- 
imis, cicuta, qu# quidem pra* nimio frigore mortem quoq* in¬ 
ducunt : vt etiam confirmat Gaien. lib. 3. de temperam. cap. 4., 
& lib. ?. de fimplic. medicament. facult c. 18. vbi iam di< 5 ti_* 
•fimplicia quantitate deleteria cffe docet: ficuti la&ucam.Nec fo- 
lum ea, quae deuorantur, & ex fua natura frigida funt, frigidum 
morbum generant, fed qu# calida funt, fi in magna copia afTu- 
mantur . vndecitato capite Galenus inquit; Iuxta vero fe¬ 
cundam caufam, aut morbum attonitum(id eft apoplexiam), 
aut comitialcfid eft Epilcpfiam ) aut motus fcnfufue Monem, 
ex ebrietate aliquis fubijt : quanquam vinum modice hau- 
flum, vt quod maxime proprium alimentum fit, natiuum ca¬ 
lorem adauget . Sic, & optimi cibi* quiqi plurimum animali af¬ 
ferunt nutrimentum, fupra modum affumpti, morbos frigidos 
generat. Re&e fine monet Galenus, vinum in magna copia hau- 
ftum frigidos morbos gignere: Nam immodica ab imbelli calo¬ 
re ventriculi non domatur,fed potius eundem calorem natiuum 
tornat & obruit, & veluti fuffocat. Quare ciitn coqui nequeat, 
cruditatesparit, & cerebri varios affe^us. Prartcrquam.n.qudd 
:non concoquitur, & calorem natiuum veluti obruit, atqueadeo 
inde multa nafcantur excrementa; vaporofum eft,idedq; cerebrfi 
replens, morbos frigidos, & fluxiones varias a capite ad infer¬ 
nas partes parit. Namcopiofi vapores ad cerebrum fublati cere¬ 
bri frigore refrigeratur, & crafliores facti ad fuppofitas corporis 
paites facile relabuntur. Copiofi fimi liter cibi in magna copia 
affumpti a natiuo ventriculicalorenon fuperantur, fed potius 
• ventriculum obruunt,nec concoqui ideo poffuntiquare crudi ad 
iecur delati nonnifi in crudum fanguinem,& copiofa excremen¬ 
ta delinunt. Cibi ergo euchymi,feu boni fucci immoderate in- 
gefti, noftracorpora, calorem natiuum fuffocando, refrigerant.* 
non fecus ac vinum immodice haufhim,licet inter omnia alime- 
ta maxime nobis amicum fit, & maxime familiare, facillimeque 
concoquatur, & in noftram tranfmutetur fubflantiam,fi modice 
.hauriatur,tefleGal. lib. 3 . de temperamet. c. 3. moderate enim 
fumptu a naturanoffra vincitur: fed immoderate, nos vincit. 
NonfoJum cibi, & potus , ex fua natura frigidi , aut temperati, 

‘ V’ fed 



DE CAVSIS M O R B. 217 

fed in magna copia affumpti,frigidos producunt morbos, fed cpbi4t 
praeterea defecius cibi, & potus. Quanquam autem fames, aut 
inedia, & (Itis,febrilem calore aliquoties inducere poffint, & bi- fas , & ci - 
lem in corpore adaugeant, natiuum tamen calorem diminuunt: P* rct ' 

atque adeo, licet calore extraneo corpus tuneferueat, in calore 
tamen natiuo refrigeratur. Qui enim atrophia laborant, mani- gUos 
fefte refrigerantur, ctiamfi non raro calore acri, & prater natu- z mnt mr 
ram, afficiantur. Fieri enim potcft,vtcalore prarter naturam^» oi ' 
partes afficiantur, quanquam fecundum naturalem calorem fri- .v 
geant,-vt cum Arifiotcle loquitur Galenus Jib. 2. de temperant, 
cap. 6 . Quippe id quoque optime ab Ariftotelc in multis ck tra¬ 
ditum, eftque illi, fi alteri vili, attendendum: ac in finguliscor- 
poris partibus aeftimandum, fuone & proprio, anadfeititio ca« 
lore incaleant: quae enim putrefcunt, omnia adfeititiocalore^? 
funt calida, proprio frigent. Qtri meridianam plagam incolunt, 
adfeititio calore funt calidi, proprio frigidi . Iam apud nos quo¬ 
que naturalis calor hyeme eft vberior , adfeititius minor: aefta- 
te contra adfeititius maior, naturalis minor. Haec Galenus. 

Vt ergo calor natiuusconfeructur, cibus moderatus necefia- 
rius eft, ifque temperatus: tametli intemperata quaedam in par- 
ua quantitate non interimant, nec frigidam intemperiem intro¬ 
ducant. Galenus cap. cit.3. lib. 3. dcSimplic. Medicamcnt. fa- 
ciilr.cxprefse docet,quae natura frigida funt medicamenta, quaeq; 
dcleteria nuncupantur, interimere, fi in notabili copia ingerant- ; 

cur. Talia funt, qua: iam antea nominauimus: Papauer nimi¬ 
rum , hyofeiarnus, mandragora,cicuta , la&uccfuccus, mcco- 
niutn, hoc cft fuccus papaueris. Quic omnia iam ingefta, cum 
potcftate frigida fint, poliquam e potentia in adium a calore no- 
ftro reducuntur, impense partes omnes folidas refrigerant: Et 
poftquam folidaepartes praetermodum refrigerata funt, actio¬ 
nes omnes ceffant, & mors fine mora fuccedit. Non enim def- Chf 
perata falus eft, antequam folidx partes immodice refrixerint: foliJx p*r 
Nam h$ funt, quae animantium actiones perficiunt, vt loquitur t€S m0r ^ 9 
Galenus cit. iam Capite. Partes ergo foljdx folae morbo laborati lA Qrcm ' 
cum ab his a&iones omnes perficiantur, & morbus dicatur cau- 
fa immediata J^fionis asionum. 

Modum, quo frigida medicamenta, qua? ingeruntur, e poten- 

£ e c ia 


Frigida 


»1« LIBER SECVNDVS. 

tia in a<ftum reuocantur, docet Galenus, cap. 2o.lib.3. de Sitn- 
plic.Medicament.facult. hac ferie: Quamobrcm eius quoqjnunc 


potentiae P rotinus meminifle oportet, veteres medicamenta natura frigi- 
fotentii i_/ da, poteftate dixilfe frigida: nam ea quoq; quadamtenus refri- 
in gerandi potentiam a nobis accipiunt, ficut cxcalefaciendi cali- 
mofiro*"- • Qil^d fi aJiomodo illa, alio vero i fla , nihil vtique refert: 
nocentur; generale enim idem, communeq* vtrifq; eft, nempe alterationis 
fiem etta principium, ex paffuro corpore in a&urum medicamentum pro- 
unt.4?°~ ce dens. Nam qua? poteftate quidem funt calida, alterantur e& 
duntaxat, quod incalefcant a nobis: at, qua? naturafrigida,tum 
quod comminuantur, tum quod adfeititium accipiant motum # 
Cum itaqj ipiis, tanquam frigidis,agere abfque corporis patien¬ 
tis auxilio non licet, iure poteftate frigida;dicuntur: nam vt a<ftu 
/nos refrigerent,no prorfum ex fefe obtinent,verum a nobis prius 
perpetiantur, vt refrigerent, oportet: etenim in minuta conteri, 
& aduentitiu motu accipere, affe&us funt medicaminfi.Atramen 
ficui libeat ea a<ftu frigida nominare, haud equidem repugnem, 
_ modo omnis in verbo diftenfio fit, res autem vtrifque confefia : 
tji flTcus Equidem ( quod paulo fupra monuimus ) id genus omnia eali- 
fapMtcris. dum corpus, quo agere poflint,poftufant.Eapropter mcconium, 
hoc eft fuccus papaueris, & cicuta, fi vino mixta bibantur, ocyus 
necant; licet non quouis temperata modo. Si enim ipfa paucif- 
fima plurimo vino mifccatur,prorsu deuinci poffint :fi vero pau¬ 
culo vino multa, deducuntur quidem ad cor,vinci autem neque¬ 
unt . Siquis vero papaueris fuccum , quantus interficere poteft, 
hauferit, ac etiamnum tamen fuperfit, re&a ratione , & hunc 
Vinu exi- quoqi fanabit large epotum vinum vetus, magifiq; etiam , fi ge- 
guum im- nerofum fueritma id quoqi magis calefacit. Quod vero cor non- 
'gidalln- d um admodum refrixerit, 1 iquet, quandoquidem adhuc homo 
vf-viuitr.tum autem digefiionis in corpus tarditate quadamtenus 
hiculu*H-> mutatum iam a corpore efie medicamentum, ficuti lignum viri- 
a< c ^ C3 v ^ >1 " P rox,m ^ ignem aliquandiu iacuerit,neque id quidem ob- 
• fic nocet; fturum eft » Calidum itaq; id temporis vinum ebibitum pr^fen- 
Sed yiriu tiflimum eft remedium : nofque etiam quendam extreme iant_* 
large tunc refrigeratum yiniLesby potione feruauimus. Poteftq; iden l-# 
?™dejh Falernum, Surrentinum, Aruifium, Molites aufterum: ac quot¬ 
quot calida forni exquifite vinofa fuerint vina,eundem cum Lefi 

' "7 - b * 0 


DE CAVSIS MOR B. n 9 

bio praftare valent effe&um • In fummaquod tenui perlucidaqj 
fubftantia eft, colore vermiculo aut flauo, odore gratum,qnodq; 
dum temperatur* plurimam expofeit aquam * id tum admodum 
excalefacere eft natum, tum facile vndiq* per corpus vniuerfum 
deferri. Tale ergo natura vinum, a?tate vetus, meracius tempe¬ 
ratum , eos etiam qui refrigerati iam funt, perfanat, nec folum 
a papaueris fucco,aut alio quopiam refrigerantium medicami¬ 
num, verumetiam qui in nobis , aut ex ftomachi, aut ex cordis 
affeft u, fyncopam patiuntiir. At.quod cum refrigerantibus me¬ 
dicamentis, quo celeriorem mortem afferat, bibitur, id nec mul¬ 
tum eft, nec generofum, fed quod comminuere ea ,ac diftribu- 
tionis fui impetu in cor perducere modo valeat. 

Placuit ha?c ad longum ex Galeno mutuari j quia vtilem do- 
(ftrinam, & proficua documenta comprehendunt.Oftendit enim 
Galenus ea omnia, qua? a nobis ingeruntur, & potentia calida 
funt, aut frigida, a noftrocalore in fico in a<ftum reduci. Calida 
enim potentia, dum a noftro calore incalefcunt, iameorunu> 
confopita& latitans fcu potentialis facultas caleficiendi fufei- 
tata eft, & in vfum reuocata. Poftmodum fuo hoc calore a<ftiuo 
in nos agunt. Similiter ea, qua? poteftate frigida funt, refrige¬ 
randi potentiam a nobis aliquo modo fufeipiunt: id eft , e pote- 
tia in aftuin a calore noftro reuocantur. Ha?c reuocatio hoc mo^ 
do fit: Res frigida? ingefte a noftro ca ! ore alterantur, feu inca- 
lefcunt,in minutas deniq; portiones conteruntur, & fic cominu- 
te, calefa&fqj facile monentur ab eodem calore: ha: ea?dem res 
ita calefa&e, comminute, & ad motum difpofita?, idonea funt 
vt in corpora noftra reagant, & fuam omnem vim exerant: ma¬ 
xime vero fi aliquis liquor calidus , & tenuis, vt vinum , aqua 
ardens, &confimilia,in parua quantitate eis commifceatur. Mo¬ 
dicum vero vini inftar vehiculi eft i & tunc citius ad cor res frigi¬ 
da ingefta pertingit, corq; ac vniuerfum corpus refrigerat: aut 
(i res ingefta quantitate deleteria fuerit, citius interimit: Nam a 
modico vino, cuicommifcetur res intense frigida, minime vin¬ 
citur autfuperatur'. Verum, fi cum magna copia vinigenerofi 
res impense frigida ingeratur, bibaturqj idem vinum ad fatieta- 
tem vfqi poft eiufdem rei frigida affumpdonem,non interimetj 
quia a Vinigenerofi calore fngiditasilla temperantior euadit* 
& tandem vincitur. E e 2 C«- 


Fini ge* 
ntrofi d<* 

tes. 


Poteftate 
calida ope 
calons nom 
(Iri aftt4 
calida 
unt % 


Reuocati* 

frigidoru, 

'e potentia 
ad aclum* 



tio LIBER SECVNDVS. 

Ca?tcrum,feduJd animaducrti debet,quod in contextu innuit 
Galenus,immodera te fiigida citius ad cor acccdere,fi tantill um 
vini eis commifceatur; quia hoc efl inftar vehiculi, & eius vi res 
frigida & crafsa, ex fe ad motum tarda, ad motum habilis red¬ 
ditur^ citius ad cor euehitur. Propter hanc eandem rationem 
Res friy- G^alen.c:ap. 1 8-lib-3.de Simplic.Medicament.facult.docet in cor- 
da ingefta poribus calidisres frigidas affumptas citius ad cor peruenir<^_*, 
titius ad quam in corporibus frigidis * Hac funt Galeni verba: Sane ad 
torikMca °P era eiufmodi non mediocriter confert innata corporibus no- 
lidis qud ftris caliditas,quippe qua? intro ad fefe attrahat, & cominuendo 
frigidis extenuet. Hinc eft, quod & qua? natura frigida, funt medicame- 
tur, m ta > nem P e qua* deleteria nuncu pantur, vtputa cicuta, papauer, 
byofeiamt femen, mandragora ,&qua eius funt generis, citius 
magifqj in calidis naturis vim fuam excrant icuius &tu,tametit 
vnum ex ambiguorum, difficiliumq; problematum numero ha¬ 
bitum id fuerit, haud difficulter, modo non fcgniterijs qua: dici- 
i mus aduerteris animum ,foltitionem inueneris. Etenim cum fit 

impoffibile , vt talia interficiant ,nifi prius cor refrigerent, fane 
intro comminuta extenuataque ingrediantur nccdfc eft:id quod 
cx fua natura proflare nequeunt, quippe qua? eraflarum funt par¬ 
tium , nec facile moneri po/funt; nec vt minutim concidantur,, 
prorfumque ferantur,ex fua natura obtinenttveriimadfeititiam 
caliditate requirunt, qua? in minuta fecet, extenuet, atque com¬ 
minuat , quaoj vdut manu ducat,atque infubtiles omniuni_> 
paitium meatus deducat . Itaque fi quando ea abfit, cuneantur, 
tardantq; in maioribus meatibus haerentia, & venis atq; arterijs 
velut innatantia: ac temporis fpatio interim per longos errores, 
ac multas ia&ationes ab humoribus,quxin eis funt,viciffim non¬ 
nihil perpetiuntur . Oftenfum eft enim iam fapen umero , in fefe 
mutuo qualitates omnes quadamtenus, agere: nam & lapis ab 
SoU par- a ^ Uo aqu* ftiJlicidio exeauatur; gladiufquc ceram fecando 
ns folidtt hebetatur. Monflrattim etiam eft, asiones a folidis animantium. 
funt fun- partibus perfici: quare cum ha? nondum a refrigerantibus medi,. 

eam entis refrixerint, animans fupei fit neceffe eft.Pono refriee- 
ft&rices. rarj nequeunt prius,quam illa in proprios litarum meatus fubie- 
rint: atqui, ex fua id natura craflxoribus ffigidifquc medicamen* 
datura non: effi, niiifuatrrat*qiiod velut dedUcat ^ Deducit 


de cavsis morb; Vh 

porro vt caufa primaria, arteriarum attra&io: O(tendimus enim 
ipfas inter di latandum , vicinum omne attrahere: vt fecundaria 9 
vero ,& materialis , eilentiae tenuitas: quam ciim ex natura fua quuisat - 
non obtineant frigidiora, crafliorumq; partium medicamenta» trahunt. 
ijs vtiq>opus habent, qua? pr$beant r Corpora itaque quarcunque 
iunt temperatura; frigidioris,ea arteriarum trabum imbecillio¬ 
rem poflident (id quod etiam demon (Iratum eft) atque in minu¬ 
tas particulas medicamentorum fubftantiam redigere nequeunt. 

Proinde medicamentum & ipfum cuncando»tardandoque tem¬ 
poris fpatio nliqtiid perpetiatur par e-ft. Itaque interim accidit,vt 
concoquatur, vclut laduca? fuccus: nam & is tempore concoqui¬ 
tur: at (i integer ad cor pergere properaret, non fcdis , atque ci¬ 
cuta, hominem interficeret. Euenit autem ipfum alijs ]quoq> om¬ 
nibus admodum refrigerantibus fuccis: nam ni fi celeriter interi¬ 
mere poflint, fane ex hoc omnino nullius effedus redduntur. At 
qua:, aut crofionc, aut putredine enecant, i;s n tempore inuale- 
fcant accidit. Siquidem temporis fpatio putrefeunt omnia,idque 
magis humido, calidoque loco. Merito ergo (it, vt qua: frigere 
fuo noxam inferunt, ijs actionis celeritas ad perniciem proficiat: 
quippe qua: alioqui fpatio excalefada , vim , per quam agebant, 
deperdantiat quibus ad io cofiftit in putredine, ijs tempus aclio- 
nem adauget, quoniam fcilicet & putredinem .Nec enim animal C«r viti - 
vllum interire poteft, quin cor ab agendi munere cedet: Fieri mo ^ 
porro, vt cdTet, nequit,citra maximam intemperiem : (iquidem 
no (implicitei^qua par eff,aut calidius,ant frigidius moueri defi- 
nct:eode inodo,fi modice ficcu,aut humidu euadat.Miniis enim 
fuo fun gctur,ob hafce quide in teperi es, munere:ca?tcrutn motu FMma 
non vacabit prius, quam immenfam aut caliditatem, aut frigi- c r f^, e ^ s 
ditatem , aiit reliquarum qualitatum aliquam acceperit. Porro CA i„ rii ’ 
medicamentis qua? frigore occidunt, vhi ad cor pergere cun- cordis. 
dantur, fimjle quid accidit', quod lignis humidis viridibus fre¬ 
quenter euenit.Hcrc fiquidem,fi multa aceruatixn in ignem conij- 
ciantur, eum celerrime extinguunt; Sin vndequaque in orb 
compofita (fic enim ligna alia alijs coram Sole fuppofita, & in 
quandam congeripn ordine quodam ad tempus congefta,fu* 
perfluam htimiditatem amittunt ) prius ficcentur , ac incale- 
fcant, & deinde feniim initiantur» tantum abcflr»vt extin- 
“7 " ' guant 




2 ii LIBER SECVNDVS. 

Cicuta guant, vt etiam alimento illi efficiantur. Sic hominem quidem 
nLrwaty cicuta necat, tum ob meatuum amplitudinem, calori fqj multi- 
(iurnunu tudinem,tum ob attra&ionis arteriarum robur va lidum eti amnu 
nutnt, a< j cor pertingens: fturnos vero ob caufas contrarias haud ene¬ 
cat, vtpote cum, & retineatur, & cun&etur, ac fefe temporis tra¬ 
ctu concoqui pr*parariq; a corde, tanquam a foco, incalefcens 
finat, non feciis, ac lignaextrinfeciis. Quare nec id quidem»* 
mirum dubiumq* relinquitur,fed eft quale la&ucis accidit, qui p- 
Lattuc* pe qua? moderato efu hominem nutriant: at (i qu ifpiam expref- 
copiofus fumearum fuccum largiter hau ferit, non feciis profero morie- 
/'urnptns tur 5 c l u ^ m qui, aut cicutam, aut papauer fumpferit« Sicuti ergo 
interimit. la<ftuca,fi cor refrigerauit,interimit: fin concoquatur ,alimentu 
animali cfficitur,ad eundem arbitror modum cicuta hominem»* 
quidem celeritate diftributionis interficit, fturnos vero tarditate 
Aiodic m nutric • & ver d exiguum quiddam fumatur, mortem homi- 
C tc„u no n i nequaquam inferet. Id quod anus Atha?nienfis experimento 
imcrficu. docuit, cuius apud omnes percelebris memoria eft. Etenim ea a 
AtlmuZ- ni i njmacIcllta? P ort ^ onc aufpicata, nullo detrimento ad perma- 
ps. gnam progrefla eft copiam •. pr incipio enim paucum exiguitate 
ipfa deui&umeft: at confuctudo naturale reddidit. 

Piger aliquis, leues quolda flofculos,magiSjqua folida ambi« 
ens fundamenta, Galen. hanc dodlrinam prolixitatis accufabit: 
ciim tamen ex hac do&rina abfoluta cognitio eorum omnium, 
qua? per os afrumuntur, fiue fint alimenta,& potus, fiue medica- 
y menta.dependeat. Medicamenta enim non foiiim vera medi- 
medica- camina, led harc fimul, & venena apud Galenum figmficant. In 
f -contextu vero docet Galenus, ea omnia, qua? per os aflumuntur 3 
gwjieatM. qusrq; frigiditate, deleteria funt, interimere, quoties celeriter e 
potentia in a&u reuocantur, vt a nobis fuperius comprehenfum 
eft: Vt e fua illa potentia in a&urn deducantur, aliena caliditate 
( cum ipfa parum calida fint) egent, qu» ea difponit, & velut 
manu in vniuerfum corpus deducit. Res profata? frigida?, non 
folum ratione fu» frigiditatis, fed infuper craffitiei, difficulter 
ad cor, & reliquas corporis partes euehuntur, & tranant. Quare 
calorenoftropriusincalefcere debent,atque moxeiufdem ca¬ 
loris robore in minutaspartes diffecari, extenuari,& comminui. 
Sic bene difpofita,no folum per ampliores du&us ad cor,fed per 


DE CAVSIS MORB. hj 

exiguos meatus partium corporis,idem calor ea manuducat: Et 
quo calor corporis maior eft, eo citiiis homines vfu di&oru fri¬ 
gidorum extinguutur* quoniam in naturis calidiscitiiis magifq; 
fuam vim excrunt,eo quod vehemcntior calor non folum cito ea 
calefaciat, cominuat, cxtenuetque, fed antequdm fuas in itinere 
vires amittant,ad cor ciriffime plenis viribus conducat.Cor ideo 
mox patitur, & confequutitie reliqua? corporis partes, quarum 
infitus calor non ampliirs a corde refrigerato reficitur. Quo circa > 

facile cuiufuis partis calor exringuiturj inde vero mors. 

' Duaslhituit Galenus caufas celeris dedu&ionis rerum frigi- Duplex 
darum ad cor. Primaria caufa, vtpote efficiens, eft arteriaruuv^/* ve ~ 
atrratffrio. Secundaria vero & materialis caufa, eft effentia? tenui- tYA ^ tus 
tas.Res autem impense frigidae ex fua natura craffarum funt par- ni frigida 
tium: quare a calore noftro tenuitatem acquirunt , vt iam antea *&*”*?** 
didu efb tenuis vero materia facile ab arterijs attrahitur: arterif 1 or ' 
mediante dilatatione externum aerem per cutis poros trahunt., 
&rcliqua quaeuis corpora tenuia ex internis ipfis partibus. Cor 
infuper, quod non tam mcdiantibusarterijs,quam vena caua a- 
fcedcnte,rcs per osaffumptas recipit,in ipfas arterias, quod (ibi 
damnum , aut folamen intulit, euacuat: per arterias rurfus hoc 
ipfum ad quafuiscorporis partes cito transfertur: ex hepate prae¬ 
terea per venas ad eafdem corporis partes rei affumpta? portio 
quaedam tranfuehitur. Atque adeo ambarum harum partium-* 
principum nocumenta plene quibufuis corporis particulis com¬ 
municantur: eth velocius cordis, quam hepatis.Concludendum 
ergo, dideadeletcria citius ad cor tranfuehi in corporibus cali¬ 
dis, quam in frigidioribus corporibus;quia in talibus naturis ca¬ 
lor cordis eft vehemens,qui ideo magnam habet attrahendi vim, 
atq* meatus dilatandi.Vnde deleteriacum fua virtute fermeple¬ 
na , ad cor celeriter feruntur* & fic hominem calidioris tempera¬ 
menti modico tempore iugulant. At vero in naturis frigidisc 5 - 

B trarium accidit: diu enim talia in via ad cor permanent ; quare 
propter moram eorum deleteria virtus plurimum hebetatuntum 
ab humoribus ventriculi, & inteft inorum, tum ab humoribus ve¬ 
ris in anguftis amplifque veni>inclufis. Vafa denique omnia in 
naturis frigidis anguftiora fifnt: qua? ideo ederem tranfitum re¬ 
bus aiTumptis non concedunt. Res ideo frigidf, maxime vero 
‘V."J *' : fi in- 




524 LIBER SECVNDVS. 

fi integra adimuntur,- paulatim coquuntur , & intenfam fri¬ 
giditatem, antequam ad cor deferantur,deponunt: Et fic minus 
periculofaeftaffumptio rerum impense frigidarum in homini¬ 
bus temperamento frigido proditis, quam in hominibus,qui ca¬ 
lidioris natura funt. Calor enim imbellis tardiflimc frigida illa 
craflarum partium fecat,comminuit, & attenuat. Verum fi fuc- 
cus earundem rerum frigidarum aflumatur per fc, vel cum vehi» 
culo 5 citius interimit ;quia citius ad cor tranat: Angufiia mea¬ 
tuum rei frigida; affumpta? delationem ad cor moratur: quare ci¬ 
cuta fiurniscibus efi, hominibus venenum : tardus quippe mo¬ 
tus eiufdcm cicuta: versus cor, efi caufa, cur paulatim eius frigi- 
ditascafiigctur, iliaque concoquatur, & tandem in Sturni ali¬ 
mentum cedat. 

Dixit denique Galenus,& re<fie,fubftantiam cicuta,aut vene¬ 
ni quantitate frigida peccantis non interimere, fi in exigua mole 
ingeratur» vtietiamconfirmauit eodem lib. 5.de SimplicMedi- 
camcnt. facu J f. cap. 2 j.vbiait: Opus efi enim, vt quicquid agat, 
etiam fi fit valetiffimum, aliquam tamen & magnitudine habeatj 
queduis quando nimiru & ignis ipfe fi prorsus minimus lit , praeterquam 
vtagfltdc quod non vret,nec calefaciet quidem: quippe cimi, & centefima 
b 'r-mdinc ^ cint ^^ portiuncula fenfu nobis fit impcrceptibilis. Ex quibus 
"bibere de. patet, quacunque frigiditate interimunt, fi paucula fumantur, 
bet. nutrire corpus pofie,velut la&uca? fuccus.at qua: putrefaciendo, 
r erodendoque^ea nunquam nutrire; ne fi pra: paruitate quidem 
entia & i nnox j^corpus permeent/ genere namque talia humana* aditer * 
erodentia fantur natur^.Ccrterifm quoties paulatim eiufdcm cicuta: moles 
nunquam augetur, corpori non nocet, fed in nutrimentum conuertiturivti 
quia^toro Galenus cap. ilio 18. antea citato afferuit:&quidem iuxta Eue- 
zenertna num Poetam apud Arifiotelem, libro 7. Moraliumcap, 10. 
turs. ad- Confuctudo valet longos manfura per annos: 
uerjantue. IHaque naturam, vires fi fumpferit, aequat. 

Ex relatahadenus Galeni fententid confiat, craffos cibos dif¬ 
ficulter & tarde concoqui, tardeq,- ad corporis partes deferri k 
Exaduerfovero cibos tenues facile concoqui, atque difiribui. 
Item calidiora corpora ampliori cibo, quam frigidiora, egere. 

Ex eadem denique do&rind colligendum, pofi medicamenra 
purgantia, donec complete fuperfluitates euacuauerint, nor» 

effe 



T> 1 ! CAVS 1 S M 0 RB. izf 
efle dormiendum, fi corpus praecalidum fuerit,ne remedij cito c 
potent ia in a<ftum redu<fti vis ingrata, fimul & noxia,hepar,car- 
teraque vifcera fua diuturnioriin corpore mora l^dat. In cor¬ 
poribus quidem calidis purgans medicamen facile e potentia in 
a<ftu euocatur: quare ciim corpori fit aduerfum , fomno diutius, 
quim par eft, in corpore detineri non debet. Sed harc de hac re 
fufficiant. 

• \ * 

Conflipatto maxima, caufafrigiditatis. 

S Vperiori capite cum Galeno docuimus, cutis conftipatio- 
nem efficere intemperiem calidam* nunc vero cum eodem 
Galeno c. 3.1ib. decauftmorb. afferimus, conftipationem 
effecaufam intemperiei frigida;: quxdo&rina, vtclarioreua* 
dat, animum aduertere debetis ad varias conftipationis acce¬ 
ptiones . Primo autem conftipatio accipitur pro cutis, aut exi¬ 
lium meatuum cutis,aut partium fubie<ftarum,aut pro meatuum 
cutis, & partium fubie&arum fimul, obturatione. Et h«£c confli- 
patio eft magna, non tamen adeo , quin multi pori fint aperti, 
aut faltem femiaperti, vt aliquid fuliginum extra corpus exha- 
letiquoniam tamen maxima pars iuliginu intus continetur,qua- 
rum vi fpiritus incalefcunt 5 & cphemera faltem febris accenditur, 
h.xc eadem conftipatio caufa inteperiei calida iufte perhibetur. 
Secundd,conftipatio in laxiori fignificato fumitur,quocompre- 
hendit non follim exilium meatuum cutis,&partium fubie&aru, 
fed i nfuper internorum manifeftorumq, meatuum feuvaforum 
occlufionem. Si h#c conftipatio non magnatantiim,fed maxima 
fuerit, ita vt vix quidpiam fuliginofi excrementi extra corpus ex¬ 
cernatur , calorem natiuum extinguit, & frigidam parit intem¬ 
periem. In hac fecunda fignificatione conftipatio a Galeno acci- 
pitur.c. illo. 3 Jib. de Cauf. morb. dum conftipatione intempe¬ 
riei frigida? caufam ftatuit; vt ex fequentibus eius verbis conflat: 
Grterum maxima conftipatio(hanc enim in tertio caufarum,qu$ 
frigidos morbos pariunt, ordine ftatuimus) & graues fopores, 
& veternum, & apoplexia afferre folet. Atque hoc eft quod Hip¬ 
pocrates ait: Sj derepente quis obmutuerit, venaru interceptio¬ 
nes corpori moldliam inferunt.Vtraque fanguinis vafa, quem- 

Ff “ ad. 


Prima 00 + 
ftipationit 
acceptio* 


Secundat 
eaq\ latior 
feni fica* 
tio . 





'JMotus ar 


12 6 LIBER SECVNDV 5 , 

admodum & maiores venas nominans: quaquam recentiores al¬ 
terum duntaxar genus * nempe id, quod non pulfat, venas ap- 
tertarl[*£ P e ^ ant: quandoquidem arteria quoque in animante percipiun- 
nimia ple. tur* ideft* adeo implentur fanguine * vt nullum in ipfls fuperfit 
nitudine vacuum* in quod inter dilatandum externum acrem iilicer 
^ur!^ c l ueant: at( ]j °k M intimus calor tum praefocatur extinguiturque*. 
& eorum* qui fic afficiuntur* corpora fubito mouendi * fentien- 
Tulfuum dique viribus priuantur * lam in libro de pulfuum vfu demon- 
v f us ' Arauimus* ideo pulfare arterias*vt feruetur in omnibus animan¬ 
tis partibus caloris temperies. Item in opere de vfu refpiratio- 
nis*quod ipfa (id eft refpiratio^quoquc caIoris*qui in corde con¬ 
tinetur* fetuat temperiem. Igitur quernadmodu externa flamma 
illico perit *flambiensaer arceatur* quo miniis illi communicet* 
vtciim in vaporatorio cubiculo * aut cucurbitula * aut in alio hu- 
iufmodi vafe includiturita animantis calor ocyfllme peribit , fl 
jpfum cohibeas ac includas*& nullam pofljt cum circumfufo ae¬ 
re habere communicationem. Igitur cordis calor ambienti nos 
aeri per gutturis meatum communicat rhunc fl occluferis * illico 
praefocabis*interimefque animantem. At calor* qui per vniuer- 
fum corpus in arterijscominctur*tu per cor ipfu (quatenus fauci¬ 
bus communicat ) tum per vniuerfam cutem in ambientem nos 
acrem refpirat: ac ventilatur quidem *ciun attolluntur arreri#* 
purgatur vero a fu]igine*ciim contrahuntur. Atqui vtroque horu 
naturalis ipfius modus conferuatur. Nam cum arteria? conftipan- 
tur* aut a plurimo fanguine*, vt nuper diximus, aut cbftru&is ea- 
jibofctih rtimofculis* vthaudquaqiuimtranfpirarcpoflitrnecdle cflcalo- 
rum arte - rcm ouidem extingui* corpus vero ipfum emori. 

AYHWl OC * & J L * i 

dtifione „ Perfpicue Galenus Hippocratisauthoritate dudus. libro 4. dc 
aut earun Vi&us rat.in morb.acut.fent. 23. dudtium internorum feu vafo- 
rUr^rc- rum conftipatibnein * morbi frigidi eaufam flatu itHippocratis 
plctione enim verba in feripto iam textu a Galeno poflta funtr* veluti Jib. 
calor na - fluecomment.,4. dc vidjat.in morb. acut.tcx. 25. fubhac lerie: 
^ingnitur Qjtod autem quis repente obmuteicat * id venarum interceptio*- 
’ nes occluflonefqi faciunt *fl fano abfq*fufpicione , vel forti alia 
Nomen caufa id contigerit.. Venarum nomine Hippocrates cum reliquis; 
vena arte, antiquis Medicis* arterias* & venas communiter ita nuncupatas 
srSfltT Projptcrea alibi; arterias*venasappellauit 2 inquiens: Si 


DE CAVSIS MORB. 22? 
cui in cubito vena multum pulfauerit, is corde calidus eft. Om* 
nibus enim compertum eft , venas communiter di&as, nec in cu¬ 
bito, nec alibi pulfare, fed arterias efle, qua* pulfant. Ergo Hip- 
pocrates,more Veterum, arterias fub ven# nomine comprehen¬ 
dit. Venarum ergo,& arteriarum conftipationes, aut obftru&io- 
nes, interceptiones vocauit Hippocrates:vel certe arteriarum in¬ 
terceptiones ab carundcm conftipatione fumina flue maximsu» 
prouenire voluit.Et rcde quidem,- quoniam interceptio eft fum- 
ma? conftipationis vaforum efferus .• fumma vero conftipatio 
vaforum a nimia repletione oritur. Quapropter arteria nimium 
repletg a fua pullatione, liue motu dilatationis,& contradion is, 
intercepta? funt, & fada? veluti immobiles,quia itadiftent£ lunt 
ab immodica humorum copia, vt amplius dilatari, aut compri¬ 
mi nequeant: nam ad hos motus edendos arteriae contrahi,dila- 
tarique debent. Propter fummam autem repletionem dilatari 
nec contrahi libere poftunt: nam diftenta? vicinis partibus arde 
cohaerent, nec amplius fpatium, aut conueniens locus, in quo 
moueri potient, lupereft ; nec in iplis arterijs locus datur, qui 
fanguine no lit refertus.Quare,vt paulo antea didueft,nec con- . - .. 
trahi, nec dilatari poftunt. Ciim enim arteriae lint nimio humo- 1 . 

re oppleta?, opplentur & ipfa?,ftmulq,- locus ambiens ,vtpote que 
& ecedem oppleta? implent. Sic ergo difpofita? arteria, veluti t ' 

immobiles redduntur, dicunturque interceptae ob plenitudine, - - 
& defedum fpatij vacui, tum intra fc, tum circa fe. Venarum ta¬ 
men *ideft, interceptiones, appellat Hippocrates op- 
pletiones, qua? a copia exoriuntur* vt loquitur Galenus in com- 
ment.cit.tex. 23.lib.4.de vid.rat.in morb.acutis. Propter hanc 
arteriarum interceptionem calor nofter natiuus externi aeris co- 
mercio priuatur * proindeq; fuffocatur & extinguitur a nimio o- 
nere: Inde fenfus, motufq; defedus: quare vocis priuatio lequi- 
tur: aliquoties apoplexia,epileplia,&lyncopa?cardiaca?. Deficit 
enim in omnibus corporis partibus calor natiuus infttus, imo & 
influens. Non mirandum ergo, fi nulla? partes luo fungantur, 
officio,praecipuo anima* inftrumento de/iciente:& fi affedus iam 
enumerati a Galeno comment.cit.tex.fuperueniant: vt cap. cit. Soporp a 
3Jib.de cauf.morb.confirmauit, inquiens, maximam conftipa- ^ 

lion em^atierre graues fopores, ideft carum, & veternum, ideft 

, Ff 2 €0- ma u/. 



Dud p4t- 

US Ytfp- 

rationis: 
Jnftiratio 
mna aer 
hauritur, 
axpirafio 
qua fuli¬ 
gines^ ex - 
feruntur» 


Tranfpi- 
ratio eft 
(wnpofttus 
motus ex 
dilatatio¬ 
ne feu dia- 
ftotci & cv 
traftione * 
(eu fyftole. 


iag LIBER SECVKDV5: 

coma,& apoplexiam.Libro de morbo facro hanc do&rinam con¬ 
firmat Hippocrates, aiens: Quum vena? pituitaclaufa?, fpirjtum 
aeraue non fufcipiunt, mutum,non fentientemque hominem-*» 
reddunt* 

Cur autem obmutefcant illi,quibus vena? intercepta? fint,de* 
clarare contedit Galenus exemplo cucurbitularum medicarum, 
& vaporatorij cubiculi,feu furnuli: ideo inquit:Quemadmodunt 
igitur fi externam flammam, communicatu ambientis aeris pri- 
tiaueris, aut furnuculo, fiue paruo fiirno, in quo funt igniti car¬ 
bones, quibus fiunt diftillationes aquarum (quem ideo vapora-, 
torium cubiculum appellat Galenus) in quo ( omnimode occlu* 
fo)carbonesextinguuntur,autcucurbitula,aut alio huiufmodi 
circumpofito, confeftim extingues: ita quoque fi calorem, qui in 
animalibus eft, cohibeas, ac includas, vt nullam cum ambiente 
aere habeat communicationem, ftatim perdes. Quoniam igitur 
fine aeris commercio igniculus nofter natiuus, feu calor infitus, 
fubfiftere nequit, prouida natura homini refpirationem concef- 
fit, & rranfpirationem: Natiuus calor cordis refpiratione foue- 
turi qua? duplici motu confiat, infpiratione nimirum , &expira- 
tione. Infpiratus verd per os,nares,fauces,& tracha?am arteriam 
aer,cordis copiofum calorem refrigerat, temperatue j&ne de- 
fe^u mediocris motus paulatim extinguatur , eum ventilat. Ex- 
piratione autem expelluntur fuliginofi fumi per eafdem vias, 
per quas aer ambiens, vi infpirationis, introductis eft;& fic a fu¬ 
liginibus expurgatus non fuffocatur, fed inftar Juculentiffimi 
ignis, in corde depuratus viget. Nec fuificit cordis infitum ftuen- 
temque calorem hae via foueri, atqj conferuari, fed pra?terea to¬ 
tius corporis infitum calorem: cuius conferuandi gratia, tranfpi- 
rationem, motum quidem refpirationi fimilem, eadem natura^» 
conceffit. Tranfpiratio, non fcciis ac refpiratio, compofitus mo¬ 
tus efi, ex quadam aeris introdu&ione, & expulfione fuliginum: 
huiufmodi v. motus ab arterias fit , qua? ad calorem infitum par¬ 
tium omnium corporis fouendum conferuandumq, motu quo-, 
damdilatationis & contraponis viciflim agitantur. In arteria¬ 
rum dilatatione aer externus in ipfas attrahitur, quo calor nati¬ 
uus partium, & fpiritus influens in ijfdem arterijs inclufus, refri¬ 
gerantur , & modica commotione vemilamurJSs corde quideo* 

e*z 1 



DE CAVSIS MORB; *29 
permodicum acrem arteria?, & corporis partes fufeipiunt; 
per cutis ergo poros arteriola? ad eandem cutem terminati* 
tes, ambientem aera fuA diaftole, feu dilatatione,feu fubla- 
tione, attrahunt: quo rurfus, vt dixi, calor natiuus refrige¬ 
ratur ,&ventilatur. Ignis porro, ne extinguatur, non folo 
aere moderate frigido eget, fed ventilatione quadam, vt 
partes, qua? fumo ,&cinerum iniuriiextinguuntur,reigne- 
fcant. Ad rem accedens , arteria? alio contrario motu, qui 
fyftole, fiue contra&io, aut conftri&io, dicitur, calorem na- 
tiuum a fuliginofis recrementis ex humorum veluti aflfatio- 
ne ortis, expurgant: hic motus conftri&ionis , feu contra- 
tftionis,quifyftole nuncupatur, expirationicorrefpondet, 
veluti diaftoleinfpirationi.Vt enim non fufticit ignem aeris 
modico frigore contemperare, eumq; ventilare, fed infuper Calor na- 
cineritiam &fumofamfubftantiamabeofeparare, ne ho- 
rumcommixtionefulfocaretur,itafimiliter de igniculo no- modicerc- 
flro, calore natiuo, philofophandum; qui fi probe vfu refpi- frigeratur 
rationis &tranfpirationisrefrigeratur,ventilatur, & expur- 
gatur, tanquam purus & luculentus ignis,fuas debite,& ala- ginibL 
criter, obibit fun&ioncs: fccus vero fe habens, vel imperfe- 
ftefua munia profequetur, vel protinus extinguetur j & fic tur ‘ 
homo neceflario peribit. 

Ex his conftat,hominem extingui, quotiefeunque omni¬ 
moda rcfpiratio deficit, vt in ijs, qui laqueo ftrangiilantur, 
videre licet: conftat etiam hominem in frigidos morbos la¬ 
bi ,quotiefcunq; maxima? contingunt vaforum interceptio¬ 
nes, repletionefque. Necex vaforummanifeftorumreple¬ 
tione tantum morbi frigidi nafcuntur, fed ex perfe&a oc- 
clufione ofculorum arteriarum, feu ex coftipatione exilium 
arteriarum ad cutem terminatarum,vt innuit Galen.cit. cap. 

3 .libri de Cauf.morb.inquicns. Namciim arteria? conftipa* 
tur, aut a plurimo fanguine, vt nuper diximus, aut obftru&is 
earum ofculis, vt haudquaquam tranfpirare poflint: neccflfc 
eft calorem quidem extingui,corpus vero iplum emori.Co^ 
flipatioitaque maxima,&in laxiorifignificatoaccepta-*, 
prout videlicet exilium meatuum, & vaforum manifeftorun» 
©cdufionem fignificat, merito morbi frigidi caufa a Galeno 

/1 /i 


33© LIBER S e C V N D V $. 
ffatuitur. Et quidem ipfiuscutisfumma conftipatio cofdem 
morbos inferre poteft,#quc bene, ac arteriolarum occludo; 
ciim hf adipfam cutem terminentur, tefteGal lib i.de/im- 
^ * plic. Medicamenc.facult.cap. 12. inquientc: Multae vena?, ar- 
mofis. teria?q; mutuis in fefcofculisaperiuntur, tum ad cutis mea¬ 
tus , eiufque fuperficicm, ac meatuum perforationes, haud 
pauca pertingere venarum arteriarumq; ofcula, cxiftiman- 
dumeft,nihiloq;feciiisad extimam fuperficicm quafiofcu- 
lis finiri. Ha?c Galeni do<flrina clare docet cutis meatus oc¬ 
cludi non poffe ,quin eodem tempore venularum arteriola- 
rumq,*ad curem terminataru ojfcula confeftim occludantur. 

Vtrum in vaibrum,& prafertim arteriarum interceptione, aut 
Dubium °^ cl ^ orum earumdem arteriaru obturatione maxima, quidpiam 
fumofa? fuliginis, mediante tranfpiratione,per cutem excernatur 
nec ne, non mihi leuem affert fcrupulum. Et quidem propter 
Galeni dochinam lib. 9. meth. mcd. cap. 2. vbi de duabus fpe- 
ciebus fynocha? febris, putrida videlicet, & non putrida, agens, 
aliquid de continua, & intermittente commifcet, docetquere- 
miflionem acceftionum febrilium contingere ex feruentium hu¬ 
morum tranfpiratu per cutem: in vehementi autem ftipatione 
huiufcemodi humores feruentes non tranfpirant: quare tunc ne~ 
ce/fario febris ad plures dies coritinuo, & fine remiffione protra- 
hetur.Hac pofira diferepatia inter accdfionem febris intermitte¬ 
tis, vt tertiana?, quotidian^, & quartana, ac febrem fynocham; 
paulo poft, vehementem, de qua paulo antea loquebatur, con- 
ftipationem his verbis exponit: Ceterum ,ciim me audis dicen¬ 
tem, vbi vehementer corpora ftipata funt, cohiberi intra corpus 
febrilem<alorem,nonitafa<ftam prorsus denfitudinem putan¬ 
dum eft, vt nullum exijs humoribus,qui tenuati admodum fint, 
effluet^ foras finat .• cum nec, fi de olfibus ita dixeris, id verum 
fit, neijum carne, & cute. Verum ciim a feruentibus humoribus 
vapor Attollatur plurimus,effluat autem foras exiguus,hunc,qui 
reli<ftuseft,febrem feruareeft neceffe: neque id modo pra?terea 
quod ipfe inutilis vapor, vtpotc fumofus,& aliquando putridus, 
manet, fed etiam propterea, quod,qu£ proxima funt,adurit. Ec- 
ce quomodo non /oliim ex corporjbus vehementer ftipatis ,/ed 
ipfis denfifjimis olfibus aliquid tranfpirare concedit • Ergo pari* 

ter 


DE CAVSIS M$RB* 23? 
ter ex corporibus quocunq,- modo dipatis, due mediante vaforu 
interceptione , fiueocdudoneofculommeorumdem vaforumj 
ciim nunquam aque perfeCte , ac oda duriilima occludi queant,. 
a liquid euacuabitur, & viciflim externus aer introducetur* 

Sed refpondco, negando confequcntiam: Nam Galenus loco - ^ 
citato methodi med. de vehementi dipatione remiiliori , quate- ^ ' H ' 
nus capax cft qua febrem generare poffet, loquitur. At vero c.3. 
lib.de cauf.morb. vehementidimam ftipationem intellexit; quas 
quidem frigidos parit morbos , & aliquoties mortem > quaque 
maior eft ipfa denfitate odium: nam licet h^c dcnfidima fint ; fuos 
tamen habent meatus, per quos naturaliter euacuant quod mo- 
Iedum ed,& attrahunt quod vtile.At vero in illa vchementidima 
arteriarum interceptione parum, aut nihil excernitur: quod pa¬ 
tet manifedeex cedatione motiis arteriarum, qui pulfus commu¬ 
niter nuncupatur i mediante quo fit omnis euacuatio per cutem, 
dum arteria comprimitur, conftringiturue, & aer externus attra¬ 
hitur, dum dilatatur. Qiioniamergo in illa fubita arteriarum 
interceptione earundem motus confedim deficit, perfeCtiflima 
adedftipatio: ideoque natiuus noder igniculus extinguitur ob 
rationes ffpefuperius repetitas* 

Quod dipatio febrem accendens non tanta fit, quanta eft illa Moder* : 
qua? calorem natiuum extinguit ,& frigidum morbum introdu- 
cit, patet ex fcqucnnbus Galeni verbis capit. 5. lib. deCauf. Xri\ant. 
morborum:Quod li modica fuerit conftipatio, natiuus calor ob 
ipfam non neceflirid afficietur* Quumqi in animantis corpore, 
vel uti fuliginofa quadam, aut fumofa excrementa continentur j 
tum aliud natiui caloris pathema confidetaliud vero, fl vapo¬ 
ris fuauis vtilifque naturam referant. Horum vero vtrumque bi¬ 
fariam diferiminatur: etenim optimus in corpore fanguis, nul¬ 
lius vitiod excrementi permixtione turbatus , quum calefactus 
cft, vaporem reddit optimmn,qui nihil fecum ferat, neqj igneu, 
neqjacrc: huiuffnodi corpus fi modiceeonftipetiir,brcui vel ple- 
thoricum,ided oppletum;vel calidius quam pro naturalihabitu, 
reddetur: plethoricum quidem, cum per ignauiam ( feu otium ) 
exercitationem neglexerit:ita enim recinentur m corpore ea,qu£ 
per motu cxcernioportebat * Calidius vero, cum exercitatur cor¬ 
pus, vtpote aucto adi motum calore uatiuo , qui ob corporis co- 

ftipa- 



LIBER S E C V N D V S. 
IHpationem non tranfpirat. At fi corpus fumofo excremento re. 
fertum conftipetur, tum aut febris excitabitur ob claufum intus 
fiiliginofum vaporem, aut praefocabitur extingueturqi calor na- 
duus. Atque vtrumq; horum confequitur, & excrementi multi¬ 
tudinem , & conftipationis fortitudinem : quippe fi plurimum 
fuerit fumidum excrementum, quod indigebat vacuatione, & 
conftipatio vehemens,ne fub excremento prcefocetur, extingua- 
turqi infitus calor, periculum eft. Si verd paucum fit excremen¬ 
tum, & non ita vehemens conftipatio,febris accendetur. Atque 
hinc perfpicuum eft, quod & naturales ,& aduentitios corporis 
affe<ftus,per quos vel fiiliginofum, vel fumidum, vel vapore re¬ 
fertum fit id quod tranfpirat ,nofle oportet. Sed hax in trana¬ 
tu de medendi methodo profequemur, nunc ad inftitutum re¬ 
deamus. 

Triple v Aurea fane funt hf c Galeni verba pro f ijs potiflimum,qui pra- 

tifhpatio, xin exa<fte,& perite exercere cogitant.Triplicem in contextu co- 
ftipationem admittit Galenus. Prima,eft permodica conftipatio, 
qua: adtienicns ijs qui puro fanguine prarditi funt, vel plethora, 
vel paulo intenfiorem calorem) generat, febre vero nequaquam. 
Plethoram quidem efficit talis conftipatio, fi corpus purum fan- 
guinem, citra aliorum humorum vitium,continens,otio fruatur, 
& quiete: nam benigni, fuaues, halituofique vapores, qui ante 
conftipationem cutis, & otium, euacuabantur,otij, & conftipa- 
tionis ope in corpore detinentur, copiofioremq; fanguinem ac¬ 
cumulant: quia cumfintfubftantia quaedam benignaipfius fan- 
guinis naturam redolens, in corpore cohibiti ab ipfo fanguine 
vix difcrepant. Non enim a fanguine ipfo feparantunvel, fi feifi- 
gantur, in adipem degenerant, aut pinguedinem. Plethoram a 
tali retentione caufari docuit Galenus lib. i. de different, feb. 
Exercitii* ca P* 3 * Gacterum, fi corpus fanguineum leuiter conftipatum ,& 
Citiorem humorum prauitate vacuum fefe exerceat,raro plethoricum eua- 
dit, feipfo tamen multo calidius efficitur. Nam exercitium-^» 
caloremnatiuumpartium folidarumplurimum adauget, vali- 
dioremqj reddit, tefte Galeno varijs in locis prafertim libro 
j.&4.de fanitate tuenda paffim. Exercitio enim porileuiter 
conftipati aperiuntur, & fit vaporum etiam benignorum exhala¬ 
tio, corporaqj fanguinea,biliofiora e uadunt. Vidi tamen nonnul¬ 
los 


natiuum 

intendit. 




DE CAVSIJ MORB, 

Ios fanguineos venatidnecbrpora exercetes,pIethorico$ > & craf- 
fos fa&os. Et hi funt efferus prim* conftipationis , qua: per¬ 
modica eft. 

Scxunda cutis conftipatio eft illa,qua? fit in impuris corpori¬ 
bus, ideft, in ijs qu£ humorum prauorum colluuione, non ta¬ 
men immodica* fcatent* Extalibusenim humoribus neceftarib 
acres ,mordacefqj,fuligines ad habitum corporis tranfmittun- 
turiyiergo conftipationis cutis in corpore cohibita? fuligines, 
fpiritus nece/Tario luo commercio calefacient, atq; adeo febrem 
in principio efficient diariam,qu£,ni corpori confeftim prouifum 
fit, in putridam facillime degenerat. 

Tertia conftipatio , omniumque praecedentium maxima, eft 
illa,que fit in corporibus maxime,aut mediocriter falce impuris^ 
Vi.enim huius vehementis coftipationis maxima fuliginu copia 
detinetur, quar febremfufeitat. Et quoniam conftipatio maxima 
eft, dcfe&u tranfpirationis libera’ calor natiuus partium extin- 
guitur: Et fic intemperies frigida in corpore nafcitur,etiamft ali* 
quando vehementi calore prater naturam corripiatur, Ita eru¬ 
dite Galenus, ad omnem dirimendam controuerfiam, tres con* 
ftipationis cutis gradus diftinxit. i 

Nunc fupereft exponamus,cur flamma,curq$ igniculus nofte* 
defe&u commercij cum acre extcrno,cxtinguatur?Hanc rem;fu- 
se agitat Gal. lib. dc vtil. refpir.in quo ille probat vtilitate refpi< 
rationis dic coferuatione caloris natiui, & fpiritus animalis nut 
tritione.Poftquam c. i. afferuit, deperdita refpiratione nos mo¬ 
mento teporis viuere non polle, plurimoru Authoru fententias 
de*re/pirationis neceffitate hoc ordineproponit: Quod eft igitur 
illud tam ingens a refpiratione nobiscommodum?Nuin anima? 
ipfius generatio eft, vt Afclepiadcs ait?An generatio quide non 
cft,veriim corroboratio qua?dam,vt Nicarchi PraxagorasrAn in* 
nati caloris ventilatio, ac refrigeratio quadam, vt PhiJiftion, & 
Diocles dicebant ? An, & nutritio, & refrigeratio, vt Hippocra¬ 
tes ? Aut horum quidem nihil eft, verum arteriarum expletio¬ 
nis gratia refpiramus, velut Erafiftratus putat. Tot enim ferme 
extiterunt Seflae de vtilitate re/piratioms, etianafi aliqua? ex rela¬ 
tis non videantur differre, velut eorum, qui dicunt innatum ca¬ 
lorem corroborari a refpiratione, & qui dicunt, eundem ventP 


Secunda 

eejfiyatii» 


Tertii 

coftiprttffi 


t.nv.V 

c r k 

< C* ** ^ 

1 .« 
V*»' 

.Vjiiiii 


Rtfpird* 
tiomt gt - 
mitius cr* 

fis. 

* ^ t 

VarUfcrt 
tenti a dc 
vfu refpi-m 
rationis» 




*34 LIBER S E C V N D V 5. 
lari: nihil enim diuerfum dicunt fii ab ijs,qui refrigerari tra¬ 
dunt. Poft h*c fcqucntt cap. a. docet idem Galenus, refpi- 
'Jteris in- rationem (idem dctranfpiratione dicendum ) non elfe^s 
forZiora vtilem aut neceffariam propter fubftantiam aeris attra- 
tionc fujt , id eft , vita non ideo in dcfe&u rcfpirationis, aut tran- 
wfUellnt- ^pi rat i° n ^ s > aut * n dcfe&u vtriufque, deficit,' quod aeris 
ttjjkru/ fubftantia protiniis neceftaria lit ad eiufdemvitaefuRcnta-. 
tionem. Quoniam infpirata, magna aeris copia > niCon- 
feftiminfpirationcm fequatur expiratio, homo fuflocatio- 
nis periculum incurrit. At vero non fuffocarctur vllopa&o, 
fi aeris commercium necefTarium efiet ratione fua? fubftan¬ 
tia?. Hinc ergo neceftario inferendum, aeris commercium 
ratione fu* fubftantia? non cfte neeeflariumrfed potius pro¬ 
pter beneficium natiuo calori accedens ex qualitate aliqua 
jttrisco- qua aer imbutus eft: vt probat Galenus cap. 3. citati iibri, 
mercium vhi ait: Ad qua?ftionem igitur, an ipftus aeris fubftantia?, an 
TAttontLs alfeuius qualitatis inopia animaiia,qua? fuffocanrur^noria- 
fcfideta- tur > * am refponfum, ac cuidenter indicatum cft^aircrum^, 
*j> neeej - impofiibile efle,relinquitur itaq;aiterum,n imirumob penu- 
fnriueft* riamqoalttatis alicuius animalia in refpirationis cohibi¬ 
tione fu fio cari. 

Poft hac feduio inquirit naturam iftius qualitatis aeris ad vi¬ 
tae confer uatio nem adeo neceflariam, vt fine ea animal fubftfte- 
rc nequeat: in mediumq; adfert plurimorum opinione,quiau- 
' y tumant ideoaeriscommercium ad vite conferuationem elfe ne- 

ccfiariutn, quia aer fuo frigore noftru.ni contemperat calorem. 
Mati» pri- Refrigeratio ergo eft vtilicas refpirationis^ vt huic fecfca? placuit, 
w* S etla. Huius fedb? haec eft ratio: Vbi amplior , quam fecundum natu¬ 
ram , cafiditas in locis circa cor > & thoracem fuerit congregata 
(quemadmodum in a?ftuofis,omnibus contingit morbis ) ftatim 
& ampli iis. folita refpirare appetimus& vkeucrfa refrigeratio 
corde, &rcipiratibnisorganis,, miniis infpiramus, quam dutix^# 
aeftu opprimebamur. Ergo liquido conflat* rcfpirationem refri- 
Secuxdt gerationis caufa a naturainftitucam: Alia quaedam fe<fta hanc 
feli e ratio opinionem redarguit i.quiaquotiescor, dc membra refpirationi 
ms> addi&a impense refrigerantur, refpi ratio neceftaria effe non de- 
finit siafapcrasr alidioc ucccftanus c(t ^quoties * frigidiflima 
‘ari ~~7' " 

.. _ .. M 


DE CAVSIS M O R B* ny 

thoraxl*dicur. Frigida enim, qualis nix& glacies, pecori ini- 
mica funt, ex Hippocrate lib. j.aphorifm.24. Hinc colligitur re. 
frigerationis gratia refpirationcm non fieri • Nam fi aeris com¬ 
mercium ncceffarium ideoeflfet,vt fua frigiditate calorem nb- 
ftrum contemperaret , quoties cor, & thorax frigore infeftaren- 
tur,rcfpiratio neccflaria non eflfct.Contrarium tamen experimur 
quotidie, Quantumuis enim homo refrigeretur,refpirare femper 
ad vitar exitum auct . Addunt in fuifauorem di&um Hippocra¬ 
tis in Prognofticis: Spiritus frigidus ex naribus* atque ore exha¬ 
lans, pcrniciofus iam valde exi (Iit. Si vero refpiratio refrigeran¬ 
di gratiaeflet neceflfaria, in tali cafu non fieret* nec Hippocrates 
fpiritum frigidum expiratione emifiiim improbaret. 

Sed his opinionibus omiffis media incedit via Galenus: 5 t vt 
rem manifrftc exponat,ait, omnem flammam duplici motu mo- 
ueri,altcro a materia cxqua accenditur,quo quidem fuefum fer- mtrtt. 
tur, & vndiquaque difpergieur: altero vero motu huic contrario 
monetur eadem flamma , quo nimirum ad fui principiumac ra- . 
dicem vergit, quoq*confidit, Sc contrahitur. Etenim,fi facis, aut 
ellychnij fupernam extremitatem accenderis, confeftim ad in- 
femam peruenict ignis. Ergo flamma duplici motu prardita efo 
& quidem ex nfecdfirate; Nam flamma omnis velociflimam ha¬ 
bet corruptionem, quod in ambientem aera femper difpergatur, 

& diflipetur: igitur viceucrsa velociflimam habet eadem flamma FtummA 
generationem: alias enim neqi minimo momento duraret, cum citijfime 
illicd fine ncua generatione interiret, dum furfum ad fpha?ram 
ignis vergit. Ergo non folus motus furfum ad fuam fph^ram.^, tnr.™ 
flamma? infituseft, & naturalis, fed alter motus deorfum ad fua 
•materiam & principium, magis acreutn quam aqueum, ex quo 
perpetuo generatur : Generatio enim corpori corruptibili natu¬ 
ralis eft. Itaque & corrumpi, omnem flammam neccflarium eft, 
fi aut materia combuftibili, aut altero motu furfum priuetur. 

Ceflante autem vno motu contrario ,ceflat Sc alter , quoties ho- metuum* 
rum alter alterum mutuo excipit, & confequitur * vt videre licet fiJ g mutn * 
in pulfu, cuius diafrole feu dilatatio fi cohibeatur, illicoceflabit \ 
fyftole, fiue contra&ioj& vice verfa,ceflfante contra&ione ccflac u , ccjjst 
diaftole. Ergo fi 3 copiofo calido, aut vehementi motu, flamma 
longe extra Tuam materiam, & radicem, ac principium extenda* 

Gg a tur, 


- liber s e cv n D V s. 

tur , difpcrgaturq;, peribit; quia ita nimis dilatata* & extenfa, a 
fua materia remoucbitur 3 adeo vt vnjta ad materiam, ex qua ge¬ 
neraretur confeftim, regredi nequeat. Ceffante ergo motu 
ad materiam ,necejfTarid flamma extinguetur: & fic ccflabit 
inotus furfum. Eft enim flamma in continua generatione:h:.c 
itaqj deperdita, motus furfum peribit. Contrarium accidit, 
quoties vehementi motufeu ventilatione,aut vehementi fri¬ 
gore,maximaue conftipationc, flamma immoderate intra ad 
fuam materiam protruditur.Nam tunc extinguitur cohibito 
eius motu furfum: Ceterum ex ijs,qua? motum immodice in¬ 
tra cohibent, eft & cucurbita,& quidquid aliud confimiie^* 
aerem eorum, qux ab interna flamma combufta funt, prohi- 
Canft cm k et externi frigoris contadu. At vero commoderatio fri - 

nisflinui , goris, & caloris aeris, ventilatio moderata, & materia me¬ 
er caloris diocris ac difpofita,funt caufa? coferuatrices cuiufuis flamf. 
natius. £ x do&rina caufa eruitur, cur flamma, externi aeris 
taufatx^ commercio priuata,extinguatur. Prima caufa cft, amiflio 
tinttionis alterutrius motus, quo mouetur; nam deperdito vnaalter 
iama tn am i t titur, vt di&um eft > cum ambo fint contrarij, fefeque^# 
pifatiom. viciflimexcipiant. Flamma ergo conftipata, fuo motu fursu 
St eunda priuatur,adeoque fuo motu deorfum. Secunda caufa extin- 
**"[*• Bionis flamma? in maxima coriftipatione, eft fuliginum rc- 
tetio. Flamma enim, cum fit ignis , naturaliter furfum tendit, 
& hoe fuo motu fecu defert fuliginofam aduftamue fubft a- 
! tiam,eamque leuem; qua 1 rursum in ambientem aera longe 

fupra & extra flammam expurgatunin fumma autem confti- 
parione extra flammam h^ fuligines non longe efferuntur, 
fed flamma? commixta? remanent ; Inde flamma? extin&io: 
quae non ita eonfeftim fucccderet*, fi acris* commercio flam¬ 
ma non careret: vtpote cuius virtute eadem’ flamma a fulh- 
ginibus expurgaretur. Fuliginibus autem retentis flamma 
fuffocatur. 1; 

. Quod de flamma di&umeft,idcrn de calore natiuo in no¬ 
bis dicendum, quipro materia ex qua accenditur ,fanguinc 
habet,vt loquitur GaLyel humidum radicate fanguine per* 
pe tuo refiauratum :a natura item infitum principium motus 
in vtraroque partem for$um> & deorfum poffidet* ita vt vnq 

horum 



i. DE CAVSIS MORB. 237 
horum motuum priuatus, altero cx neceffitate priuetur. Et ob 
idipfum flue refpiratione eum prohibeas,fiue fanguine, aut pro¬ 
prio nutrimento, ftatim corrumpitur. Nam & lucerna 1 flammam . 
tolles fuffocando, aut omnino oleo priuando. Simile itaq; in¬ 
quit Galen. ponito cor funiculo, oleo fanguincm, organo, flue 
inflrumento , oleum & ellychnium continenti , pulmonem; qui 
circumlitus eft forenficus cordi ad cucurbir^ fimilitudine.Veriim optimdfi 
quo tempore refpirat animal, aflimilaueris ipfum potius cucur- mtlitud*. 
bito perforata: vbi vero refpiratio cohibetur,imperforata A' vn- 
dequaq; condufo. Quemadmodum itaq; cucurbita perforata 
flammam inter fe, feu intra fe, per foramen refpirantem , extin- 
gucre non poteft: quae vero contra concJufa eftcucurbita, c vefli- 
gio flammam fuffocando extinguit; ad eundem modum pulmo 
ardus; & denfus , velut in rclpiratione cohibita eft, extinguit: 
perforatus & rarus, qualis circa refpirationem eft, infiram cali- 
ditarem conferuat. In huius do&rino confirmationem confc- 
quutiue ad propofitam iam dodrinam, ait Galenus: Ego vero 
c&m etiam fornacem viderem, ob id quod perfpirationcm non 
haberet, extingui, & pofleaipfam aperiri atq; tum multam fuli¬ 
ginem expirai e, tum multum purum acrem externum infpirare, 
atque vtroque fadoflammam fplendorem recipere,non paruam 
effe ratiocinatus fum expil ationis vtilitatem ad hoc, vt id,quod iecrcmc- 
veluti fuligo fanguinis eft , euacuetur. Fauilla enim, & fumus, twm. 

& fuligo,& omnis huiufmodi vfto materia fuperfluitas nihilo- r a ‘ <nla L 
Ion mus, quam aqua , ignem extinguere conluciut. Quare cx ful^o fi^ 
omnibus potiffimiim recipiendifunt,quidicut,infiticalorisgra- mamper- 
tia animalia rtfpirare. Nam & moderate ventilari vtile eft, & w * e ac 
mediocriter refrigerari. Ambo eniijr internam caliditatem vi- suunt,. 
dentur corroborare: ncceflariumque eft motum habere ad fuli- 
ginofum excrementum, vt ita loquar, extrapuacuandum y quod 
a fanguinis vftura redundat. n ■ y ■ 

Galenus in hac fua lententiaab Ariflo^le non recedit, qui li¬ 
bro de refpiratione cap. 17. tenet, principium vita?,cor videlicet, 
deficere, quoties calidum non refrigeratur. Calidum enim ro¬ 
boratur, dum refrigeratur, ventilatur, & a fuliginibus expurga¬ 
tur, vt ex procedentibus Galeni verbis, alijfque locis conflat. 

Ventilatio enim ixc du aer ope dilatationis attrahitur : hac enim 

leui 


LIBER SECVNDV3, 
leui ftabellatione fomofa? foligincs,quae calorem noftrum fuflfo* 
eabant,ab eodem calore aeris commercio temperato, feparatur, 
difponunturque, vt mox vi potiflimum fubfequentisconcra&io* 
nis excernantur. 


H 


Spirituum gener At io. 

Oc folum fupereft in hacdo&rina obfcruandum, Hip* 
pocrarem re<ftcmonuifle, calorem noftrum aeris com¬ 
mercio nutriri,fimul & refrigerari: & ab Hippocrate in 
G^Uhus hoc minime deficit Galenus; licet refrigerationis, ventilationis, 
HW 0Cra & expurgationis fuliginum grati.irefpirationem fieri docuerit 
tum locis citatis jtum cap. j. lib.de vtikate refpir. Quanquam-# 
autem fanguinem tenuiorem fpiritus vitalis materialem caufam 
ftatueric,aerem tamen ad eius generationem concurrere minime 
negauit: fanguinem tamen folum, vt pr$cipuam materiam, lib# 
ilio de vtilitate refpirationis cap.3 propofuit, Capite 4.ciufdem 
lib. fpiritum animalem ex aere, infpirationc per nares attracto, 
generari dilucide docet. Cap. 5. fequenti eundem fpiritum ani¬ 
malem aere infpirato ali aut nutriri etiam affirmat j proptcrea_u> 
tamen non negat,eundem fpiritum fanguinis euaporatione ad 
fui nutritionem indigere. Si vero, inquit, & fanguinis euapora¬ 
tione ad nutricationem animalis fpiritus indiget (credibile enim 
& hoc ipfum eft ) maximam habuerint fane animalia, & hanc a 
moderata caliditate vtilitatem . Et paulo ante, in eodem cap. 
Neceffarium igitur eft ex infpirationc per nares potiffimam ali¬ 
menti partem animali fpiritui accedere^ Atque hoc eft, quod ab 
Hippocrate dicitur lib. de alimento, circa medium: Principium 
alimenti fpiritus, os, nares,guttur, pulmo, & alia fpiracula.Rur- 
shs eodem cap. h*c habet Galenus: Demonftratum enim eft, 
impoffibileeffefaluamcfrecaliditatem citrarcfpirationem. In- 
fpirans namq; & expirans eft torum corpus ,iuxta Hippocratis 
fententiam lib-6. Epidcm.fc&6. Verum id nos alibi demonftra- 
uimus. Moderata autem refpiratio omnibus alijs membrisper 
arterias contingit. Cerebro vero, & cordi, duo praecipua adia- 
cent organa, illi nares, huic pulmo. Carterum, vt pulmo mouc* 
retur, thorace opus habuit : & propterca^vt cordi quidem copu- 

latus 




DE C A I V S S MORB. 'ij 9 
latus pulmo, primum rc/pirandi organum exiftit: vt vero a thon 
race moueatur, fecundum. 

Ha?c omnia cxa<fte in medium protuli, vt ijs oftenderem ex ♦ 
fententia non foitim Hippocratis > fed etiam Galeni, fpiritus vi- 
tales aliqua ex parte aere attraCfo refici, atque nutriri, ficuti ani- ptride m 
males. Aer enim attra&us fpiritui commifeetur > & in locum fu- 
liginumexpiraeione exci erarum fufficitur,atque fufficientereius a t ‘™ Mr nu ~ 
aliqua pomo /anguini fpirituofo arteriali commifeetur, altera^ 
tur,&in fpiritum mutatur: altera. vero pars aerisattradrfuli- 
ginofum vaporem veluti emoJIit^feparat, & ad expul/ionem di- 
fponit, co modo, quo aqua ad panni for didi expurgationem--» 
confert. Cur potius, obfccro, animalis fpiritus ex acre, & fan* 
gaineo vapore generaretur , quam vitalis , qui ex aerea igne:.qj. 
fubftantia potiffimumc©nftat>.Ecuti fpiritus inEtu$evc lib. 5 no- 
{trx Phyfiolcgig dccuimus:& lib.^.cap. $. Titulo de Thorace, 
cx aere attrado,& vapore /anguinis,. 

Ad huius rei pleniorem intdligentiam , Galeni vciba lib. 7* 
de Decretis Hippccrat.&Platon.cap. j.in medium proferamus: 

Spiritus igitur, inquit,qui in arterijs continetur, vitalis, & cft,& 
dicitur:, qui in. cerebro, animalismon qnod fubftantia anima: /it,, 
fed quod primum cfteius ibi habitantis inftrumcntum ,qualif- 
cunqi fubftantia poftea fuerit. Sicut vero vitalis ipiiuus ,& in j er ,v_ 
arterijs, & in corde, gignitur, materia generationis ex infpira- fi»rarus y 
tione ,& humorum exhalationefumpta r ita animalis ex vitali 
perfc&iusconco&o oritur j quippe cum oporteret i pium exquiE- t us,funr 
tiffimam omnium: immutationem adipifci.Nam E natura, & le- 
men,& lac,cimi velit exade conficere,,quamuis animali Ent po- 
teftate longe inferiora , diuturnam illis in infti umentis conco¬ 
ctionis. moram machinata eft: atqjidcjrco femini, tcftibus anne- 

^ t ‘a / Tij rrw TFt 

xum anfractum r la<fti„ vaforum ad mammas tendentium. Ion- ta 
ginquitatem prxparauit; merito etiam hic cum in cerebro e vi- & femtms^ 
tali fpimir animalem efficere Eudeat , reticularem hunc contex- 
tum^quaE varium quendam labyrinthum iuxta cerebrum fabri- 
cauit * Hoc itaque idem membrorum ipfa fabrica pradeferente, spiritui 
didicimus fpiritum hune animalem, neque/ubftantiam anima?, 
aeque domicilium eius, fed primum tantum inftrumentum efle: 
cdqudd cum ex vulneratione fuerit euacuatus, i E ico animal frumet» 





34 * LIBER SECVNDVS. 
quafi mortuum collabitur: cum iterum colligitur, reuiuifcit. 

Ex his Galeni verbis, & ipfa rei natura, fatis conftat fpiritum 
vitalem ex vapore fanguineo, &aere infpirato, tanquam ex ma - 
teria idonea in corde, & arterijs virtute vitali, eidem cordi po- 
tiflimiim infita,generari. Quid per humorum vaporem aut exha¬ 
lationem , intelligendum (it, diuinarc non eft arduum: ciim in 
Vapowt Galeni feriptis nunc pro arterialis fanguinis vapore fiue fpiritu 
exhalatis vitali, nunc vero pro fanguinis venalis vapore fiue fpiritu natu- 
wm'” * rz ^ iy P l 0anima ^fp ir,tu 3accipipaflitnvideamus.Libro 
S.dc vfu part.cap.i 7.fpiritum animalem, exhalationem quan- 
dam fanguinisbenigni appellat: Et quidem nomine fanguinis, 
arterialem intelligitj qui purus rife debet, quod fpiritui animaii 
alimentum fit fuppeditaturus.Loco autem cit.de Decretis,ideft, 
cap. 3. lib. 7, pro tenuiori exhalatione fanguinem ipfum arteria* 
Icm, & vaporem fanguinis venalis, accepit: nam vterque eft vi¬ 
talis fpiritiis materia. Vnde lib. 3. de facuJr.natural. cap. 14. ait, 
omne dilatatumex vicinis ad fe aliquid trahere: ideoque omnes 
arterias, qua?ad cutem finiuntur, externum aerem,cum dilatan¬ 
tur, attrahere: eas vero arterias, qua? parte aliqua ad venas f<^> 
aperiunt, quod tenuiflimum maximeq* halituoliim in ijs fangui- 1 
nis eft, ad fe allicere: ac tandem ilJas arterias, qu t v propinqua; 
cordi funt, ab illo ipfo aliquid haurire. 

Pro halitu autem fiue vapore, hoc in loco fpiritum naturalem 
intellexit. Galenus. Quippe in fucceflione ad id, quod vacuatur 
ex arterijs (quod enim euacuatur, partim cxcrementitium eft, 
vtpote fuliginofiun & vaporofum, partim vtile) quod leuiflimu 
renuifiimumque eft, prius ei, quod vacuatur, fuccedit, quam id 
Spiritus c ] 110 ^ gmuius eft, & craftius. Eft porro omnium, qua? in corpore 
Umjfimtts funt,kuiflhnum tenuiflimuinque, fpiritus.-fecundo loco halitus: 
fiauio Is- tertio gradu, qui plane abfolutus , artenuattifque eft fanguis. 
ur^oheo J £ ,tur arteria? omni ex parte ad fe trahunt: qua; quidem ad 

purus at in cutem pertinent, externum aerem , quippe qui vicinus ijs fit, ac 
defacatus quam maxime leuis. Arteria vero qua? a corde fubit ad collum, 
j angun. ^ j n f er j£j S p Cr fpj na m porrigitur, alixq; arteria? his vicina?, 
ex jpfo maxime corde aliquid attrahunt/Qiue vero tum a corde, 
tum a cute abfunt longius arteria, quod fanguinis eft icuiflimuy 
a vicinis trahant venis necefte eft. Cum enim Jeuiori corpore ar- 

teri* 






DE CAVSIS MORE. 24 i 
tcria? impleantur , & vix graue quidpiam in fe transferant , non 
mirandum , fi ex ventriculo & intefiinis,non nifi exiguum quid, 

& quod exquifitiflime in cibo confedum concodumue efr , ra¬ 
piant. In noftra quidem Phyfiologidcum Galeno monuimus, ar¬ 
teriolas meferaicasaliquid confedi chyli in fe proficere: & ciini 
ha? arteriola; fanguine vacua? fint, & chylo referta?, albida? tume- 
tefcji aliquandiu ab afiiimpto cibo manent: & ciim antea vix,aut 
nullo modo, apparerent, tunc repleta manifefiantur. Et funt 
fine dubio A felli la&es, feu confio ab ipfo ven^ a meferaicis AfelUU* 
diftinto, chyli delationi ad hepar,vt vult, inferuientes.Ex ven- fles feit 
triculo autem, & inteftinis, tum attrahunt aliquid, tum rurfum 
in haseafdem cauitates aliquid viciflim expellunt ,tefte Galeno 
lib.de vfu pulf. cap. 5. Non mirandum ergo, fi, poftquam ani¬ 
mal faturum eft, & viuit, dito arteriola tumeant: poft obitum, 
dum nihil amplius attrahunt, fubfideant, & oculorum aciem ef¬ 
fugiant. 

Quod fi nobis pro Afello aliquis opponeret, arterias perpe- Dubium 
tuo,quamdiuhomo viuit, pulfare, iftas vero venas ladeas ne- ailuitur i 
quaquam in iftis canibus viuis apertis motu fyfiole &diaftole 
moueri:rcfponfum in promptu eft,exilium arteriolarum motum 
a nobis minime percipi, quam reuera moueantur. Senfibilem.n. 
pulfum non nifi arteria? notf magnitudinis efficiunt, vt cuiuis 
perito Medico confiat. 

Ex hactenus propofitis modum generandi omnes fpiritus fic Modus 
accipe.Naturalisfpiritusinhepate & venis generatur.Eft enim $ ener * tio * 
fanguinis vena Jis aereus vapor. Aer enim modicus ex artenaru tus 
vicinarum, cordis ipfius, fcptique tranfuerfi motu,hepati & ve- ralis . 
nis communicatur * ifque fufficiens, vt ex eo, fimul & benigno 
fanguinis halitu, naturalis fpiritus conficiatur. Spiritus vitalis 
ex pra?dido ia mfanguinis halitu, & aere, arteriarum dilatatio- ner at it J 
ne attrado,in arterijs (arteria? autem vim pulfandi, & procrean¬ 
di fpiritum, a corde per fuas tunicas fufcipiunt)gignitur: ficuti 
in corde ex tenuiori fanguine venali ex vena cauaafcendente 
in cor effufo, & vlteriiis attenuato,vlteriufq; codo, ac aere per 
os ingrelfo, & in pulmonibus prius praeparato, conficitur. Spi¬ 
ritus animalis ex aere per os, aut nares infpirato, & fpintu vita- Sprttut 
lipnmamekborationan>samqjnonleu«n,m reti mirabili, 

Hh feu - 




Ter cere¬ 
bri corpus 
Animulis 
Spiritus 
diuaga* 
tiir« 


Spiritus 
Animalis 
per me¬ 
dullarem 
& veram 
nerui fub- 
flandam^ 
ad partes 
corporis 
di finditur 
Dia rne- 
hrana 
menyngi- 
bus neniis 
COf/CefJcty 
nofunt de 
natura-j 
aut fub- 
jfidtia ner- 
siorum. 

Dubia oc¬ 
curritur^ 


S42 LIBER SECVNDVS. 

feuplexu retiformi, fufcipit,tefte Galenohb.p.de vfu parr. cap. 
4 .vbi plene huius plexus retiformis', quem admirabilem vocat, 
naturam exponit: aitque fpiritum diutifiimein eodem plexu de¬ 
tentum, vt fic melius conficiatur, in cerebri ventriculos incide- 
re,in ipfoqj cerebro magnam eiufdem fpiritus copiam contine¬ 
ri* praecipue tamen in cerebello, vt affirmat Galcn.lib.8. de vfu 
part.cap.13.dum inquit: Poftea vero quam in toto cerebri cor¬ 
pore, non in folis eius ventriculis ( quemadmodum alibi de- 
monftrauimus) fpiritus animalis multus continetur, cxiftimai e 
oportet plurimum etiam in cerebro pofteriore ipfum contineri, 
vcquod omnium, qui in totum corpus difiribuuntur,neruoruni 
futurum erat principium ; mediaque illa interualla, qua* partes 
eius connedunt, fpiritus effe vias. Qui quidem fpiritus , tan- 
quam fenfus, & motus inftrumcntum, aut facultatis animalis 
delator, per neiuos ad vniuerfum corpus defccndit, tefie Gale- 
no, lib.7.de Decret.Hippocr.& Platon, cap. 3. Cum igitur, in¬ 
quit, nerui a cerebro,cerebrumque operientibus membranis o- 
riantur ,per interiorem partem, qua: a cerebro exit, fenfus & 
motus omnibus animalis membris fuppeditatur : rcliquir duae 
exteriores a membranis cerebri progerminantes, idem officium 
neruis exhibent, quodipfa? membrana: cerebro prafhmt: Vnde 
quamuis vtrafque nemo detraxeris , nullam noxam contrahet 
membrum id, quod neruus pertingit. Idem fiet etiam cerebro 
vtrifque membranis denudato. &c. 

In plexu choroide, feuretiformi, de quo nos libro 3. nofine 
Phyfiologi#, Titulo de Cerebro, fpiritu animalem confici, non 
omnino inepte aliquis diceret, iuxta Galeni dodrinam lib. 9.de 
vfu part. c. 4. & alibi * Verum qui attentius Galeni dodrinam 
ferutabitur, facile nobifeum confentiet, fpiritum animalem i.i-*» 
ipfis cerebri ventriculis complete perfici .Huius rei teftimonium 
habetur lib 7.dedecret.Hippocraf.&Platon. c. 3. Cofentaneu 
igitur rationi eft/piritum hunc in cerebri ventriculis oriri, atque 
idcirco ed coire,&arteriarum, & venarum non paruam multitu¬ 
dinem , ex quibus videlicet plexus illi exiftunt, qui choroides d 
fecundarum fimilirttdine appellantur: atque ipfum eundem fpi- 
ritumeilc primum animaeinflrumentum. Magis quoque in eam 
feritentiam inducereris »vt crederes, fpiritom hunc ibi generari» 

vafis. 


DE CAVSI.S MOH 243 

vafis, ac precipue arteri js,ipfum in cerebro canas expirantibus, 
fi reticularem contextum animaduerreresrqui ex ijs,qua? in caput 
pertinent, arterijs conficitur: cum primum caluariam tranfgref- 
fie ad ipfnm cerebri fundamentu fiue bafim, fic enim appellant, 
concurrerint. Plura ibidem apud Galenum videre potaris. 

Ceterum hoc in textu non tam in ventriculis ccrebri,quam in 
plexu mirabili, fpiritum animalem procreari affirmat Galenus. 

Quare ad manifeftiorem eius prolationem iib. 7. de Vfu Pai t. c. 
8.accedendnm,vbi feriem generationis fpiritus vitalis,& anima¬ 
lis, proponens, hunc inipfis cerebri ventriculis abfolure genera¬ 
li hac via docet: Cseterum fpiritus,qui ab afperis arterijs extrin- 
fecus trahitur,in pulmonis quidem carne primum conficitur,po- 
ftea vero in corde,atqiic arterijs,& ijs maxime,qua* in plexu funt 
retiformi,vltimiim ac perfc< 5 f iffime in cerebri ventriculis,vbi vti- j n cerebri 
que & animalis fpiritus primum exacte efficitur. Paulo poft do- ventrieu- 
cet, pulmonis carnem aerem attra&um concoquere. Capite 9. 
fcquenti de pulmonis dilatatione agens, inquit:Nam quod pul- generatur 
monis carnem mollem , foramiuuiontam, ac /pirituoiam fecit, 
vt externum aerem concoquat, quem, familiare fpiritui animali 
alimentum futurum prouideat, admirari eam par eft. Hic enim 
de pra?parationenieris concurrentis rursiis ad generatione fpiri¬ 
tus vitalis loquitur Galcnus,no vero de acre immediate concur¬ 
rente ad cerebru per os cribro fu m, vi infpirationis, ex quo fimul 
& fpiritu vitali,animalis fpiritus immediatius conficitur.de quo 
ipfclib.2. de vfu part. c.7. Licet enim ex fpiritu vitali plene alte¬ 
rato in plexu mirabili animale fieri affirmet Galenus, ffpe tame, 
vt ex quibufda fupra citatis locis confiat,affirmauit eundem fpi- 
ritum animale externo aere nutriri.Porro fi non effet fpiritus ani¬ 
malis aerea fubftantid vitali dilutior, vix ab hoc difiingueretur, 
nec tctheream,fluidamqj,ac penetrabilem adeo naturam fori ire- 
turicitm tamen cotrariu Galenus vbiqs aficrat.Libro autem 9. de 
vlupart.c, 4. dum anima rationalem in cerebro habitare, & per 
hanc partem nos ratiocinari affirmat, in eadem cerebri fubfiatia 
plurimum fpiritu animale contineri ait: qui fpiritusexco&ione, 
qua in cerebro accepit, qualitatis quanda proprietatem adeptus . . 
cfi: id efi,aliquid acquifiuit, quo ab alijs diftinguitur.Cometario J^alis 
denique4.in Jib. 6« Epidem. docet fpiritum animalem lumino- ejllurw 

Hh a fum >'• 






Nerm op¬ 
tici C Atii: 
eorundem 
&rtur. 


JRefpirritio 
ms duplex 
vfits. 


244 LIBER SECVNDVS. 

fumacerebro ad oculas proficifci. Libro etiam 1. de vfu p. c. 
3. dum neruos opticos fenfibiliter cauos effe affirmat, ait, feipsu 
lib. 13. de demonftratione(quod opusdefideratur)proba/Tc_^ 
visus inftrumentum habere fpiritum fplendidum affidue a cere¬ 
bro affluentem.Proinde opticoru neruorum fabricam fummope- 
re admiratur: de quibus ideo ita loquitur. Caui enim intus 
fuerunt, quo fpiritum reciperent,furfumqj ad cerebri vfque ven¬ 
triculum ob eandem caufam pertigcrunt: vbi enim exterior ven¬ 
triculus vterqi definit ad latera, illinc nerui optici exoriuntur,ip- 
fe ventriculorum veluti thalamus, propter illos neruos extitit. 
Propter hanc Galeni do&rinam, aliaqi qu# cit. iam cap. haben- 
tur,in noftra monuimus Phyfiologia,a cerebro procedere feptetn 
neruorum paria, qtiae fenfibus communiter inferii i unt. Videntur 
quidem vere ab ipfo cerebro immediate dependere, quan qu am 
multis Anatomicis placuerit ea a cerebello propenderc,vt ex ii> 
uerfo cerebri fitu, vt aiunt,deprehenditur. 

Neceffaridha?cdefpirituumgenerationeproduximus, vt cir- 
cumfufi aeris neceffariu in nobis vfum ad vita? propagationem 
demonftraremus. Aeris porro frigidiufculi commercium,libe* 
rum fit atque familiare mediantibus refpiratione,& tranfpiratio- 
ne: quibus dum animalia priuantur, & praefertim refpiratione, 
repente intereunt, monente Galeno lib. 7. dc vfu part. cap.9 .dc 
lib. de vfu pulf. cap. 1. vbi inquitiNam refpirationem ft cui adi¬ 
mas, illico mortem afferes.Primarius ergo refpirationis vfus, eft 
caloris natiui conferuatio: Secundarius, & miniis prkcipiuis, eft 
fpiritus animalis nutritio, tefte Galeno lib. 7. de vfu partium c» 
9. & lib. dc vfu pulfuum cap. 2. quo vltimo loco, veluti fequen- 
ti c. 3. docet, pulfum pra?ftare talem vfum toti corpori, qualem 
refpiratio cordi: Ergo, inquit, cum hoc iam demonftratum fit, 
nihilque iam aduerfari videatur, quo miniis vnus refpirationis, 
& pulfuum vfus fit, facile promptumque coltechi arbitror calo¬ 
ris in quaq; parte cuftodiendi causa pulfumeffe conditum .Itaqj 
-quod ex refpiratone vni proflatur cordi,id ex pulfu calori illi,qui 
in toto eft animali, accedere: communem autem vtriufq; effe, Ss 
animalisfpiritus nutritionem ,veiiim arteriarum magis propria. 
Quoniam igiturin his,qme de refpirationis vfu tradidimus,mo- 
ftratnm nobis eft 3 calorem per immifiiim fpiritum refrigerari. 


D t C AVS 1 S MORB. ±4* 

eundemq; per emiffum hunc vcluti purgari, fumido fcilkct ex- 
cremento expulfo, ambos vero ad eius cuftodiam vtiJe aliquid 
coferre, patet arbitror, & quod de pulfu dicendum erit: nempe 
in diaftole fiue fublatione arteriae fubftantiam quampia attrahi: 
in fyftole.i. fubmittenda arteria,quod exhoru deuflione in toto 
animali contradu, velut fumida fuperfluitas eft, id expelli. Hec 
Galenus,qui primis capitibus lib. de vfu pulf. paritatem tranfpi- 
rationis & refpirationis in cofcruatione caloris natiui,& obic&io 
nes contra hanc paritatem excogitatas, do&iffimeinueftigat. 

Modum,quo lingularum partium calor vfu pulfus conferua- 
tur, proponit Galenus lib.cit.de vfu pulficap.^.vbi docet^ arte¬ 
rias cum lingulis partibus corporis quandam obferuare conti- 
guitatem, vt earundem partium calorem conferuent. Quoniam 
Galeni verba plurimum profunt, ea fic accipe: Numerofi in ar- 
terijs meatus,partim veluti fpiramentain earum funt tunicis, 
partim ofculorum fpecie in intcftina , & ventriculum, & exter¬ 
nam hanc cutem finiuntur. Quin etiam continuata: tum (ibi, tu 
vero cordi, maximis fcilicet meatibus, vel potius vniuerfis fuis 
capacitatibus, funt: Venis vero non perinde magnis meatibus, 
fcd ipfarum quidem fynaftomofes fcnfum noftrum effugiunt, 

Vnde,fi ipfis, ceu parum conflantibus, merito fidem abroges, 
per alia certe, qua: veteribus funt prodita, eos effe credas, ne¬ 
que in poftremis ex hac rei euidentia. Siquis namque accepto a- 
nimali quouis ex ijs, quibus amplf manifeftaeq; vena: Sc arteri^ 
funt, veluti boue, fue , afino, equo, oue, vrfo, fimia, pardali, 
homine ipfo, vel fimilium aliquo , magnas multafq; illi arterias 
vulncret,vniuerfum animalis fanguinem per eas exhauriet.Hu- fl j t q^ 
ius rei periculum fubinde fecimus: & cum femper vacuatascum dari mm- 
arterijs venas deprehendiflemus , verum effe dogma de cornu- 
nibus arteriarum & venarum o (culis, & communi de vna in al- & nrte- 
teram perca tranfiru nobis pcrfuafimus . Quippe per hos tranfi- riarnm. 
tus arteria: dilatata: ex venis trahunt,, contracta contra,in eas re¬ 
gerunt, Sicuti nimirum per ora, qua: in cutem finiuntur >quic- 
quidhalituofumfumidumue excrementum habent,id excer¬ 
nunt . Recipiunt autem ex circumdato nobis aere non cxiguana 
infeportionem. Atque ideft,quod Hippocrates lib. 6,£pid. 
fec.&foras introque fpirabile totum corpus dixit. Pari modo ex 
“ V " ' veuue 





»4$ LIBER SECVNDVS. 

Artent ventre & jntcftinis tum attrahunt , tum rursiim expellunt :ki- 
nibuspar- «em & P cr tenues meatus, quos veluti Ipiramenta per totas ha- 
tibuscom• beiit tunicas , ex circumpofttis fpatijs viciflim trahunt, atque ex- 
™’bcr>T* P e ^ unt * ^ corde vero ipfo accipiunt quidem plus, fed reddunt 
minus. Caufa in his membranis eft, qua? in earum fuperna na- 
fcuntur parte. 

• Oratio ha?c per fe clara eft: Vltima itaq; verba notanda funt, 
quibus videtur Galenus fignificare,aliquid,licet minimum quid, 
ex arterijs, dum conftringuntur, in cor refundi, quamuis pluri¬ 
mum obftent membran^ claudentes aortam feu magnam arte¬ 
riam in fua origine & exitu extra cor. VeriftmiJe tamen eft, ia- 
nuam illam nonefte ad vnguem claufam: cimi tempore neceftL 
tatis proftt aliquid ex arterijs in cor transfun di, quemadmodum 
continuo in reliquas omnespartes,dum conftringuntur, aliquid 
tranfmittunt. Quod attinet ad vlteriorem vtilitatem anaftomo- 
feos venarum & arteriarum, videas, ii vis , qua? habet Galenus 
lib. 6 . de vfu pait.cap. 17. aduersus Eraftftratum. Eruditiftime 
denique, fuo more,fib.p.de vfu part.cap.4.de plexu illo retifor¬ 
mi atqj mirabili, fpiritum vitalem exa< 5 ie praeparante, vt ex hoc, 
& acre attrado, fpiritus animalis generetur, difeurrit, ficuti de 
venis per cerebri membranas difperfts .Totum enim cerebrum, 
inquit, ijsarterijs(ex quibus fcilicet plexus retiformisconftat) 
multipliciter diuifis eft pertextum, multa?q; ipfarum diuifiones 
in ipftus ventriculos definunt i quemadmodum & venarum ex 
vertice ipfius defcedentium: ex oppofitis .11. locis arterijs occur¬ 
runt, & in omnes, quo modo arteria?,cerebri partes, atque adeo 
in ipfos ventriculos diftribuuntur. Porro, quemadmodum in_* 
ventriculum, atque inteftina, arteria?, & vena? quaplurinia? per- 
ueniunt, bilem quidem, ac pituitam, reliquofque id genus hu- 
mores,in externam capacitatem effundentes,fanguinc autem_*s, 
{bini, vt fpiritum vitalem intra feipfas retinentes : pari modo in cere- 
rette perci bri ventriculos vena? fimiiiter excernunt quidem fuperflua, fan- 
jnjitw mo g U inem autem retinent, arteria vero fpiritum maxime omnium 
cerebro 'in re ^P ,rant: namque fursu in cerebrum ab infernis partibus fe- 

(abietias runtur, vena? autem ex vertice in ipfum defeendunt . Quod ad- 
parteshu- mirabili quodam artificio a natura fuit comparatum, vt,qu£ex 
> n bumnr. ipferum oriftcijseIabunturfubftatia?,totum cerebrum permeent* 


r> E C A V S I S M 0 R B. i jj 

Pliira alia notatu digna cit.c. & fequenti c. jr. de venis & arceri js 
Galenus narrat. 

Vt hac de caloris natiui extindione, &ccnferuatione,dcdriJ 
na claudatur; pro certo ftatuendurn,refpirationem,aut tran/pi- 
rationem, omni animali, vt eius calor natiuus ferueturj necdla- 
riam efte •. imo ipfa? planta tranfpiratione, vt feliciter crefcant, 
egent. Metalla etiam ipfa lapides., & fimilia, fi expiratione qua** 
dam n 5 egeant, refrigerationem laltetn mediocrem expoftulant. 
Quidquid enim calidius adu eft, maiori eget refpiraticne, quia Quiwaw 
copiofiori eget aere. Vnde pueri., quam puberes, maiori freque- r \ refrira- 
t i orique rdfpir atione, quia calidiores, opus habent. Senes qui- ” 

dem parci/fime omnium refpirantjquia eorum calor non eft co¬ 
pi o fu s: frigida enim funt eorum corpora^quare paruam raram- 
querefpirationem edunt. Qui febrili calore a?ftuanr,aut corpo¬ 
ra plurimum exercent, magna, veloci, ac dcnfa, feu frequenti 
refpiratione egent. Temporibus calidis, quam frigidis, refpi- 
rationis neccflitas magis vrget. Ca?terum,parurn,& frequenter 
refpirant, qui cibum acceperunt, ac biberunt, ob fepti tranfuer*- 
fi coardationem, etiam fi caleant. Sic & pnegnantes: Inaqua^ 
etiam inter cutem, & in hepatis inflammationibus, ventrjfque, 
ac fplenis, confimiliter refpirant propter eandem caufam. 

Raritas immodica, caufafrigi ditat is. 

O Varta intemperiei frigida?’ caufa, eft raritas, qua?Vbi 
'ddeft manifefte, ob ieues etiam occafiones nocet. Ex 
-corporibus enim immodice rarefadis magna copia tri¬ 
plicis fubftantia?,& pra?fertim calidi innati,in ambien¬ 
tem aerem refoluitur , difeutitur, atque diflipatur. In grauiffima 
ideo mala, propter violentum exercitium^ aut ip^mod icam eua- 
cuati onem quouismodo fadam, incidunt illi qui raro corporis 
habitu proditi funt. In taiibus quidem'corporibus rarisnon rede 
cohibetur natiuus caloriquare hoc impense euacuato,corpus«ie- 
ceffario fr igidius redditur. 

Galenus lib. de Cauf. morb.cap.3 • docet raritatem, vel con- 
ftipationertiin toto corpore, aut in aliqua eius peculiari parte 
fieri. In vniuerfo corpore nimiararkas contingiqpropter circum* 

fofi 





* 4 8 LIBER S E C V N D V S. 

/) Artta ^ fufi aeris a?ftum , veJ ob balneum calidum* vel ob gaudium,aut 
«errator* exercitium, vel laborem immodicum,velpropter fudorifica^» 
pore , fortia, aut quid fimile. Pars aliqua ope medicamentorum refol- 

7 £ *ri tatis uentium * ^ ^umores fundentium, rarefit. Talia remedia funt 
C aufdt, calida & ficca,ac tenuium partium.Conftipatio fimiliter vniuer- 

fo corpori accidit ex vfu balnei aqua? frigida*, vel aluminofe,aut 
Confli^*- 0 b aeris immoderatam frigiditatem. Ob has eafdemcaufas pars 
aliqua conftipari poteft.Imo ficuti totum corpus plenitudine ^ 
pnefertim arteriarum conftipatur, fic pa"*es ipfae fimili plenitu- 
dine laborantes conflipantur,vt in partibus gangrena laboran¬ 
tibus quotidie experimur. Pars enim aliqua inflammata adeo 
fanguine repletur, vt omnes eius meatus,tu parui,tum magni, 
protiniisconftipentur jindc caloris natiui partis fuffocatio, ac 
tandem gangra?na,& integra partis mortificario,qua? fphaca?lus 
dicitur.Eft enim gangrena partis mortificatioin fieri,fphac£ius 
in fa<5to efle. Pars deniquear&o vinculo ligata, frigida euadit j 
quia calorisfluentis ,feu fpiritus vitalis commercio, ob ligatas 
liratu- arterias, deftituitur. Ligatura? ideo manuum, pedumque diu 

rarum ef- detenta?, extremitatum mortificationem non raro intulerunt. 

fetius. 


Otium caufa frigiditatis. 


O Votidiana experientia docet, homines immodico otio 
indulgentes, frigidiores fieri, & quia calor eorum na- 
tiuus non debite ventilatur, & quoniam pituitofi hu¬ 
moris prouentusinjjscongeritur, qui rursus corpus 
ipfum magis magifque refrigerat. Ideoque otium dicitur quin¬ 
ta caufa intemperiei frigida?. 


Motus immodicus caufa frigoris. 

D iximus cuin Galeno , motum fortem efle caufam ca* 
lorisrnunccumeodemGaleno affirmamus, motum 
vehementiflimum, aut prolixiflimum, licet non vio- 
lentiffimum, efle intemperiei frigida? caufam^ quia in taii motu 
meatus omnes habitus corporis immodice aperiuntur; ideoq; 
calor naciuus per eos copiose euacuatur: quare partes calore na- 

ciuo 





DE CAVSIS MOR B, 24* 

tiuo deftitute in frigidam intemperiem neceftarid incidunt.Qua- 
re motus immodicus, aut violetia, aut longitudine, re< 5 te fexta^ 
intemperiei frigida? caufa ftatuitur. 

Sed Galeni prfdpuuscenfor Argentcriuscontracxpofitam^* Obietl 1 * 
Galeni do&rinam fuo more garrit: & ait primo , pr^ter propofi- 
tas a Galeno caufas intemperiei frigid?, alias admittendas: vt 
magna copiam crudorum pituitoforumq; humorum in corpore 
congeftorum, qui rursus corpus ipfum refrigerant. 

Refpondeo,pitu itam,& craflos humores, ad vicinas res frigi- 
das reuocari: aut, fi uis, ad materiam frigidam. 

Secundo obijcit, Corpus refrigerari propter immodicam ali- ^ 
quam euacuationem,Experimur enim, magnam fanguinis e ua~ 
cuationem corpus aliquando adeo refrigerare,vt mors,aut mor¬ 
tis periculum fuccedat: aliquoties vero ex tali cuacuatione hy¬ 
drops, morbus frigidus, oritur. 

Refpondeo,euacuationcm illam immodicam fequi ad immo- So ^ utt9, 
dicam raritatem, aut apertionem du&uum. 

Obijcit tertio, male raritatem,& motum, enumerari a Galeno obic^l* 
inter caufas intemperiei frig ida?, cum etiam ficcam intemperiem 
inducant. 

Rcfpondeo, hanc obie&ionem, vt reliquas,efle nimis imper- J eluti** 
tinentem, & nullam vim contra Galenum habere.Nam licet im< 
modicus motus, & raritas,ficcitatem inducant, id non impedit 
ne frigiditatem inferant.Praterca Galeni do&rinam lib.7.meth. 
c. 7 . ignorabat Argenterius . Scire autem licet, inquit Gale¬ 
nus, folidorum corporum ficcitatibus,fi perdurent, fuccedere^# 
neceffarid frigiditatem. Siccitas ergo frigiditati non repugnat. 

Obijcit quarto, afpene arteria conftipationem non inducere ObitR. 4 ; 
intemperiem frigidam, fed mortem. 

Refpondeo, dictam conftipationem effecaufam frigiditatis, . 

& mortis fimul. Mors enim ipfa frigida dicitur, iuxta illud O- 9 4hf ' 
uidij. 

Stuke,quid eft fomnus, gelid? nifi mortis imago ? 

Calor .n.cordis in di<fta conftipntione trachea arteria ftatim fuf- 
focaturj quia non euacuatur fuligines,nec calor natiuus amplius 
reffigeratur.Calor enim cordis ,ciun copiofus extct,copiofo eget 
*crc 3 tum vt refrigeretur, tura vt a fuliginibus expurgetur. In 

I i fufpen- 



£xponi - 
Mr Gale¬ 
nus. 


%S 6 LIBER 5 ECVKDVS, 

fufpenfis itaque, ob hunc defedum , cor nigellum percipitur, 
quia fuligines retenta? eius fubftantia?haferunt,eodempado, 
quo flamma? extinda? fuligines cucurbita? Medica? appofitf par¬ 
ti corporis interitis adhalent: ob quas non raro cucurbita? fciun- 
da? nigricantes aliqualiter percipiuntur. 

CATVT vn. 

De Cau fis Intemperieificcst. 

N On tam clara methodo intemperiei ficcx caufas expofmt 
Galenus, ac intemperiei frigida, fy. calida?. Capite 4- 
lib. de Cauf. morb.ait, ficcam intemperiem fcquentcs 
ob caufas introduci. Igitur, inquit, i i aliquis plurimum quidem 
tranfpiret, fed parce nutricetur,idque alimentis,quibus ficcandi 
facultas eft, is facile ad ficeum morbum perd ucetur, idque ma- 
xime,fi folicitudine, vigilijfque torqueatur. Itidem aeris nos am¬ 
bientis ficca? conftitutiones animantium corpora aridiora red¬ 
dere folent. Sic etiam aqua?, vel nitri* vel fulphuris, vel alumi¬ 
nis , vel bituminis, vel alterius id genus qualitatis naturam fe- 
quentes* fi quis in ipfisnatauerit. Item medicamenta, qua? exic- 
candi habent potentiam, fi deuorentur ad interna,fine extrinfe- 
ciis adhibeantur, ipfa quoque exiccant. Atque de his amplius di- 
dum eft in opere de medicamentis. Ha:c Galeni verba interprete 
non indigentiPrima foJa,explanatione quadam egent. Quando 
ait,corpus exiccari quod plurimutrafpirat,jntelligitcorpusexic 
cari ,ex quo,feu ex cuius habitu per cutis poros in eircufufum ae- 
le tranfpirat,fcu euacuatur, atq* refoluitur triplex noftrafubfta- 
tia,fpirituofa, humoraJis,& folida: Talis euacuatio, effluxus,feu 
effluuium triplicis fubftatia?,interni caloris,& aliquando externi 
ope fadu,dicitur, v ti plenius in noftra Phyfiologia cum Galeno 
demonftrauimus. Cum aute ficci morbi introdudio fiat propter 
perennem humidioris fubftatia? totius corporis, aut alicuius pe¬ 
culiaris partis ,abfumptione,quotics aliquis plurimum triplicis 
fubftantia: per habitum corporis tranfpirat, neceiTai idexiccabi- 
tur;& maxime qu ide,fi nullo cibo, vel parco,eoque ficco, vtatur 
ali;ment©JDiur.*nun locum tiiplicis iubftatia?,qua?per cutem co- 


D E C A V $ I $ MORS* 251 

piose trafpirauir 3 &effluxit,rufficiensalimentu non fuccedit,cor-. 
pus neceflario exiccabitur.Aiimentu non eft fufficiens, (i parcum 
eft, & { iccum. Dum parco homines vtuntur alimento,fame la¬ 
borant: fames autem exiccat. Vnde Hippocrates 7.aphorif. 5 9. Fames cot> 
Corporibus humida carne prarditis imperanda fames eft: nam V ora exic z 
fames ficcat corpora: & pra?fertim , fi frequenti, aut iugi motu , cuh 
vel labore corpus exerceatuntunc enim copiofiflimc corpus tra- 
fpirat: quare prxcipk Hippocrates lib. 2. aphorifm. 16. Vbi fa¬ 
mes, laborandum non eft. Et re<fte quidem ha?c pronunciauitj 
quia fames, demotus, aut labor, funt dux diftindhr caufe ficci- 
tatis. Corpora enim tranfpirant, feu plurimum triplicis fub- 
ftantia: per cutis poros amittunt; vel quia multo labore, veheme- 
rique agitatione vexantur, vel quia immodica Venere vfa , vel 
quoniam naturaliter fu nt rara? conftitutionis. Nimius quidem 
labor, aut motus, cutis poros immodice aperit,his apertis humi¬ 
da fubftantia, quia vaporofa, facile refoluitur. Aliquando cor¬ 
pora qufdam occurrunt rari/lima? conftitutionis & textura?: qu£ 
ideo copiose per cutem euacuantur. Pueri ratione itatis rarif- 
fimo corporis habitu funt proditi: funt enim molliulculi, quia a 
femine, & fanguine, principijsfua? generationis,non funt mul¬ 
tum remoti. Quare tum hi, tum aiij omnes, qui raro corporis 
habitu praediti funt,frequentius nutriendi,quam illi qui denfum 
durumqi corporis habitum naturaliter obtinuere, aut laborum 
adminiculo acquifiuerunt,ni hi biliofiflimi fuerint. Aer denique 
calidus poros cutis aperiens,non exigua molitur euacuationem. 

Quod attinet ad alimenta ficca, fiue parce, ftue copiose 
aflumantur, magnam habent exiccandi vim.Talia funt falfa 
quamis, & amara, aeria, & acerba; quibus adde acuta. siccitatis 

Vt vniuerfaha?c doctrina de caufis morbi ficci illuftrior quatitor 
cuadat,prasfuppanere debemus,corpusnoftrumquadrupli 
citer exiccari,tefte Galeno lib.7.Meth.med.cap.5.in fine,& 
cap.$. in principio. In hoc autem tres ficci tatis fpecies enu¬ 
merat, quarum prima eft, qu# nafeitur ex abfumptione hu¬ 
moris exiftentis in proprijsexilibufque arterijs, venifqs cu- 
jufque partis. Secunda ficcitas prouenit ex abfumptione^i 
propria? humiditatis, qua qu?uis pars nutritur, & ros nun- J 

cupatur. Tertia ficcitas eft illa, qua? prouenit excolliquatio* 

l iz ne 





Qddttuor 
cldjfes catt 
farum fa- 
lubriurtijy 
aut infala 
brium . 

uierfic~ 
ws > txic- 
iar. 

limet a 
«xiecatta 


i;» L I S E R SECVNDVS, 

ne tertij humoris concreti,qu i adipem, & carnem compJedi- 
tur. Quarta fkeitas,eft amiffio quarta? humiditatis folida- 
rum partium,qu£humiditas,radicalis, & connata nuncu¬ 
patur* 

Denique quatuorcapita, ad qu# falubres , aut infalubres 
caufa? ,pnrfcrtim manifefta?, reuocantur, ex Galeno cum 
fui temporis plerifqueMedicis,lib.i.de fanit. tuen.cap.i 5. 
&vltimo, in medium reuocanda funt. communiter his 
terminis nuncupantur: Admouenda, educenda, facienda,& 
extrinfecus incidentia * Admonenda, qua* ab ali js /umen¬ 
da dicuntur, funt ea omnia, qu£ per os a/Tumuntur.In hoc ce- 
funon vltimum Jocum obtinet aer 9 qui continuo infpiratur: 
quiqi,vigentibus ardoribus,corporaexiccat infpiratus. Aer 
etiam quorundam locorum,ratione afpedlus ad Orientem_^ 3 
exiccandi vim habct,qualiseft aer ille apudTabias in Regno 
Neapolitano, & a Galeno advlcera pulmonum curanda^ 
fu mmopere commendatus Jib.j.Meth.med. capri 2. Alimenta 
denique ficca /iccam intemperiem inducunt: cuiufmodi funt 
falfa 3 acria,amara,auftera y acacerba. Salfaenim ficca funt, 
veluti acria, amara, & acerba. Quardam his qualitatibus de- 
ftituta exiccandi vim habent, vt caro leporina, ceruina, & a- 
lia quguis animalium, qu£ in locis ficcis degunt. Inter legu¬ 
mina, faba, ciccr^lens, & fimilia:Piant# multa?vt bra/Ticct^ 
beta,hy/fopus, thymus, mentha, &con/Imiles .Inter falfaalr- 
menta, funt caro ialfa, pifcefquefaliti: qui, /1 immodice affu- 
mantur, corpus exiccanr, & liceam fcabiem inducunt* Inter 
acria,funtallium jca^pa,porum, piper,/tnapi,caryophylli, zin- 
ziber, nafturtium^&alia huiu/eemodi-Inter amara, funtaloe* 
abfynthium, & fimilia. Siccant enim qua? amara funt,immodi- 
ce,vt inquit Galenus lib.7. Meth. med. cap .y.dc vinorum na* 
tura loqucns.Inter auftera,funt mala cydoniafeu cotonea,pyra 
q.tja?dam, forba,mefpili.Aeerba>funt frudhis pJcrique immatu¬ 
ri . Memineris enim velim i tum eorum , qua? in argris es con- 
templatusjtum qua? in opere de medicamentis es edodus,nem¬ 
pe acerbam qualitatem fua quidem ipfius virtute, Sc refrigerare 
& ficcare. Libro quidem y.Meth. med.cap.6. aufterorum cibo- 
juwySc potuum vfumin ventriculi ficcitate plurimum improbae. 

Aci- 



DE C A V S I S M O R R 

Acida etiam qu»uis,quia humores fundunt,exiecantj& maxime ■ AcidAtm 
omnium acetum, quod potenter macerat) & exi^catcraffiora^, xtccant * 
quseuispinguioraque corpora. Acutadeniquey&calida etiam, Acuttvt 
cuiufmodi funt vina generofa, & pr»fcrtim vetera ^ non leuem:*'»«'» ve 
cxiccandi vim habent» Immodice quidem calidaretiamfi hume- 
dandi vi predita/int, vehementer exiccant, tefte Galplib. 7* dcfimiU* 
Meth.mcd.cap. 7. Itaque, quigencrofo vtuntu£yino,& prxfcN txiccawt. 
tim mane,calidiores ficciorefque euadunt. Noui quidem-*» 
quofdam aegros, qui, vt vires poft quafdam prolixas 'agriendi-*: 
nesrefarcirent ,vippamexvino maluaticodiberalitermanc ie-; 
iunoventriculo capiebant, demiimquefuperftes vinum poft 
comeltam vippam (id eft panem vino tindum ) fuperbibebant: 

& ex tali vfu fadi funt macilenti, & multo flcciores quam an- 
tea. Ad fumenda, reuocantur medicamenta quaeuis cxiccandi 
facultatem habentia. Potus fimiliter, & omnia quae per os ingre¬ 
diuntur» Ciborum etiam penuria ad fumenda reuocatur. Tri¬ 
plex enim fubftantia inedia refoluitur, fed non refercitur; inde 
ficcitas.Sitispariter ad fumenda reducitur. Siccitatem m.& hxc Sitis cor " 
efficit;. quia,quando homo fitim patitur, calor abfumit humidi- exic ~ 
tatem quandam ferofam Ungulis partibus infpcrfam, cuius mu 
nus eft, vt aiunt, natiuamhumiditatcm conferuare: ferofa illita» 
humiditas naturaliter ex aqua, aut aqueo liquore a nobis hau- 
fto, reftaurari folet. Quia vero vrgente fiti noreftauratur cor-: 
pus, uecclfario exiecabitur, & in diferimen trahetur. Nam calor 
ratitius tunc acrior redditus humidum radicale facillime depo 
pulatur, & accendit * Hinc liquet, pra?h umidis corporibus 
fitis tolerantiam prodeffej quia omnis fuperflua humiditas fic 
abforbetur: maxime vero fi aque» fuerit natur»» 

Ali» ficcitatis cauf», facienda dicuntur: id eft,rnulta qu» fa- Excrcitin 
cimus, humiditatem abfumunt, aut diffipant , & fic corpus exic- txtecAU 
eant * Immoderata ergo exercitia ficcitatem corpori concilianti 
quia corporis habitus tunc rarefeit, pori aperiuntur, & hinc tri* 
plicis fubftati» non leue difpendiumrnam h^c per cutem copio¬ 
se refoluitur. Immoderatus Veneris vfus etiam corpora exiccat, immedt* 
& aliquoties adeo, vt ad tabem deducar,fiue marafmu, & tan- rata ve ~ 
dem ad exitium;quoniam humores & fpiritus copiofiper penem ~ 
euacuantur, imo per habitura corporis, ratione motus. Pr»terea 

ra- 




L E R SECVNDVS. 

Frittio fcr ratione imbecillitatis facultatum vix alimenta coquuntur, par-» 
tls '‘ tes corporis ideo parce nutriuntur. Corporis fri&io fortis ficci- 
tatemcaufati quia multus fpiritus, vna cum alijs fubftantijs, per 
habitum corporis rarefa&um refoluitur , atque diflipatur , 
Ex faciendis funt animi paffiones, flue pathemata, feu perturba- 
' tioncs, quae corpus noftrum potenter alterant, & a naturali flatu 
Animi auertunt , tefte Galeno iib. de Arte Medicinali cap. 8 5. Cura* 
pAjfionts. autem y & folicitudines, fpiritus continuo agitant, calefaci unt, 
& confumunt: ac vigilias immodicas fouent,in quibus calor na- 
tiuus extra corpus, vna cum tenuiori humidiorique fubftantia_* 
pratcr modum rapitur, atque euacuatur: Partes eiufdem corpo¬ 
ris male nutriuntur, quia omnes facultates Jabafaint: cito ideo 
vi vigiliarum corpus exiccatur. In ira flmiliter fpiritus copiose 
refoluitur, humores fcruidi corpus calefaciunt, rarefaciuntque; 
proinde hoc motu ira?corpus nimium languefcit, &exiccatur.In 
metu, &ma?ftitia corpus etiam exiccatur, tum ob vigilias, tum 
quia partes corporis parce nutriuntur, eo quod fanguis tenuior, 
& fpiritus in corde, ad quod tunc recurrunt, conculcantur,fumi¬ 
di, & acres redduntur.-Et fle partes corporis influente fpiritu pa¬ 
rum fot£, parciflime nutriuntur, ideoque/icciores euadunt. 

Tertia liccitatis caufa, eft id quod extrinfecus incidit, funtqj 
ea omnia qua?corpori foris admouentur,aut apponuntur,aut oc¬ 
currunt, flue fponte natura?, flue arte idem corpuseontingant. 
Quod fponte natura, & neceflfario corpus attingit,efl aer,ad cu¬ 
ius difpofltionem difponimur ; vti docet Galenus lib. 3. de locis 
afFe<fl. Comment. in lib. 1. Epidem. & lib. 2. Criflb. Siccus er¬ 
go aer corpora potentiffime exiccat.Proinde humidis morbis cu¬ 
randis £ftas remedio eft. Quf confulto, vel per accidens corpus 
contingunt, & rursus exi ccant,funt vnguenta, pulueres, & con- 
flmilia medicameta flccandi vim habentia: Balnea ex aquis me¬ 
dicatis,vt aluminofls, fulphureis,nitrofls, bitutninofls,& ferreis. 

Quarta flccitatiscaufa, educenda dicitur. Educenda,in plu¬ 
rali* dicuntur ea omnia, quf extra corpus euacuari debent. Hu¬ 
mor ergo bilioius, calidus & flccus, humorque melancholicus 
ficcus trigidufque, &aufterus , aut acidus , detenti corpus exic- 
cant. Si denique ea, qug euacuari non debent, immodice eua* 
cuentur,corporis Accitas accidit. Vade in dy lienteria > dianteaj 

&lien- 




DE xC A V S I $ MOR K ,<* ^ 

& lienteria, aut immodico vomitu, corpus macrum ,ficcumquc 
redditur: quia eius partes parcillime nutriuntur, cimi tamen plu¬ 
rimum fubftantia? illa copiofa euacuatione deturbetur. 

CAPVT VflL 

De Caups Intemperiei humid*. 

I Ntempcriei humkke cauist,perinde ac intemperiei fcc£, ad 
quatuor prafata capita reuocantur: Sumenda nimirum, fa¬ 
cienda, admolienda,deducenda. Sumenda, funtaerhu- Sumpta 
midus:Alimentaquauis hume&andi vipradita,Sc copiose su- 
pta. Potus plurimus, fed pr^cipue Jadis,aqu£ hordei, aut cornu- p erum p tS 
nis,vel medicat£,vt vio]arum,la&uc£, malu£,borraginis,& fimi- rimt. 
liu. Facienda/unt vita oriofa &ignaua,prolixus fomnus, mollis 
educatio, & animi tranquiliitas.Admouenda, funt aer humidus, Facter,£iu 
crebra in balneisaquarum dulcium, aut olei, coueriatio aut na- 
tatio,pr^fertim ftatim a cibo. Galenus autem lib.de Marafmo,in da extriit 
&ie ait,balnea adhibita huic, qui nuperrimeeibos ingcllit,crudis f ec ' us ’ 
humoribus corpus implere . Ratio in proptu efi,quia vi balnei 
pori aperiuntur,& habitus corporis laxatur,& quiu is humor, ac 
fpiritus,ad habitum corporis contendit $ ideoque cibi aflumpti 
portiones adhuc crudae in venas veluti rapiuntur, cx quibus 
probus fangu is nunquam conficitur. Cibus ipfe iamingeftus in 
ventriculo male concoquitur, ob defe&um caloris ad habitum fus^fianm 
corporis, & rurfus ad aerem circumfufumfummaxum pernici- * cibon*- 
tate diuagantis. Propter vfura ergointempefiiuum balnei,hu ceu 
mores crudi, a deoque frigidi &.humidi, in corpore accumu¬ 
lantur, ipfumque humi dius neceiFario reddunt» Ex admouen- 
disyfunt olea, vng.ueta, balnea artificiofa, & alia qua?uiscorpo- 
ri adhibita ,& vim hume&andi habentia.Quarto loco, funt edu¬ 
cenda : Si enim humores pituitofi, aquofiqi in corpore diur ur EAntur 
niori tempore, quam par di detineantur, ipfum fine dubio hu- 
midius reddent: hydropem aliquoties, alias paialyfin inducet. 

Irnmd, fi contingat calidoshumores, vdanguiiitm, &bikm, 
copiose euaeuari, corpus refrigeratum fa?piflime humedatur, 
quod non rai d accidi t ijs , qui copiofem haemorrhagiam , aut 



F alltri #- 
U & Fu 

cbfius no¬ 
tantur. 


tS6 L.I BER SECVNDVS. 
pernarcs^aurper hsemorrhoidas,aut per vulua,pafli funt:multi 
enim confimiles in hydropem, & quidem anafarcam , inci¬ 
dunt. .i* - 

CAPVT IX. 

De Caups Intemperiei cotnpopt 4. 

P Robe percipienti difcuffas ha<fkniis intemperierum fim- 
plicium caufas , non erit operofum caufas intemperiei 
compofita? comprehendere jiiuehcec intemperies ex qua 
Jitatibus non contrarijs, flue contrarijs refultet.Itaque caufa co- 
iugata coniugatam intemperiem efficiet: vt caryophyllus, cina- 
inomum, piper,Zinziber,caro falita, & caetera huius natune ca¬ 
lida ficcaque alimenta,aut remedia, paulo copiose aflfumpt*^, 
calidam ficcamque intemperiem inducunt. Frigida vero & hu- 
midaex aduerfo frigidam humidamque intemperiem,vt laduca 
endiuia, vioIa,nymphara,meloncs,cucurbita?, cucumeres,citrul- 
li,hordeatum, lac,& confimilia. Calida fimiliter & humida,fri« 
gida&ficca,congeneres intemperies producunt . Caufa: qu* 
tales compofitas intemperiesgenerant, vniformes, aut conformi 
inter fefe concordia conuenientes,dicuntur Galeno bb.de caufis 
morb.c.6. vbi hancdo&rinam ex profeffo perpendit.Francifcus 
tamen Valleriola, &LeonardusFuchfius, quem vltimu paffim 
in noftro hoc opere Tubingenfem, & Germanorum Galenum»* 
appellauimus, foli, quod fciam, fex librorum Galeni de morb. 
Cauf. & fymptomat. praeterito fieculo interpretes, aliter Galeni 
verba interpretantur: dum vnanimitcr ; pro caufis conformi con« 
cordiaconuenientibus,caufaseandemfimplicem intemperiem - 
producentes,intelligendasdecernunt: Verbi gratia,quoties mo- 
tus,putredo, vicinia rei calida 5 , conftipatio, & materia calida.-», 
communi confenfu iimul coeunt,calidam intemperiem poten¬ 
ter inducent. 

Sed hxc expofitio Galeno diffona eft, qui exprefse cit. c. 6 . 
Jib. de Cauf.morb. non amplius fimplicium intemperierum cau¬ 
fas , quas abunde pra?cedentibus capitibus inueftigauit, perpe- 
dit,lcdfoliusintemperieicopofit£compofitas caufas animad- 

ue r - | 





DE CAVSIS MO KK iy 7 
umendas monet.vt patet ex cotextus verbis: Nempe quod cor¬ 
pus fubinde alteratur omnibuscaufis conformi inter fefe cocor- 
dia conucnientibus , fubinde vero ob contrarias facultates inter 
fefe difcrepantibus. Galenus enim in hoc contextu plane often- 
dit/e nomine caufarum vnifbrmium intelligere caufas produce- 
tes compofitas intemperies, paulo antea commemoratas,cuni_^ 
ftatimfubiungataliud genus caufarum gencratium intempe¬ 
ries compofitas contrarias. Di&o namque capite, poftquam de 
caufis compofita? intemperiei fe a&urum pollicetur, eafdem_* 
caufas in duas clalfes manifefte dirimitrquarum prima intempe¬ 
ries compofitas vniformes, iam di&as,generat: altera, intempe¬ 
ries compofitas plane difformes, infuetas, & raras: quia ex con- 
trarijs qualitatibus componuntur. Tales funt,intemperies calida 
& frigida, humida & ficcaj qua? ob contrarias caufas in corpore 
inter fefe concertantes, homines aliquoties vexant . Exemplo 
funtepiala febris,coma vigil,lipyria febris. In epiala quidem fe¬ 
bre videtur vnaqua?queparticulaffigifieri, fimul& calefieri, vt 
loquitur Galenus lib. 2 . dcdifferent, febr.cap. 6 . Caufa eft pi¬ 
tuita vitrea, cuius pars qua? nond um putrefeit, quia frigida, fri- 
gefacic; pars vero putrefatfh calefacit partem . In altera mali¬ 
gna febre, lipyria <h&a,interna? partes a caufa calida,vtbile,aut 
fanguine inflammato, aduruntur j externa? vero a caufa frigida. 
Coma vigil fimiliter a contrarijs intemperiebus cerebri, contra¬ 
rias caufas agnofccntibus,dependct: Nam humor pituitofus fri¬ 
gidam humidamqj intemperiem,qne fomnum prouocat, inducit* 
Humor biliofus in eode cerebro extans,vniformem& cognatam 
inteperiem,a qua vigilia excitatur, par i t:& fic in cerebro dux co- 
trari^ intemperies a contrarijs caufis inter fe concertantibus in* 
irodueuntur. 

Quod /1 intemperiei compofita , ex contrarijs introdudfa? 
efficientes caufa? aequales fuerint, a?qualiter fubie&um alterabi¬ 
tur: fi vero ina?quales, inaequaliter. Caufa? vero fuas contrarias 
caufas vincentes tripliciter vi&oria m fortiuntur * Vincunt enim, 
qua? numero plurcs funt, fuas contrarias pauciores: v. g. fi dux 
caufa? calefacientes ad corpus calefaciendum coierint, vmcam 
frigefacientem fuperabunt: & tres calefacientes, duas fimiliter 
Rigefacientes vincent; & viceuersa, dua? Rigefacientes vnanu* 
4$ Kk cale- 




**8 LIBER SECVNDVS. 

calefacientem. Intemperies ergo introdu<5la a vincentibus caulis 
maximam fui partem accepit. Secundomodo vna caufa tempo¬ 
re diuturnior fuam contrariam fuperabit: v. g. fi caufa frigida.* 
fpatio vnius diei alterat, caufa v.calida fpatio vnius hor£, abfq, 
dubio frigida tunc calidam adorietur : atque adeo intemperies, 
vexans, frigida magis, quam calida, dicenda* Tertio,caufie ma¬ 
iori robore preditg fuas contrarias inperant. Pofito autem,quod 
contraria? caufae, numero, & tempCtfe, fint aquales, ea tamen-** 
quae potentior eft, de contraria imbelliori vidoriam reportat: v. 
Calor fn- caufae cal id.T potentius corpus attrahunt, quam pares frigidf 
*tior*Q? a ^ em cor P us alterantes: atque adeocaufae calida maiorem in_* 
corpore impreffionem, quam frigida, facient: Et fic intemperies 
ex ambabus orta qualitatibus, caJida magis, quam frigida, eua- 
det. . .. 

Hic cum Galeno cit. cap. 6. lib. de caufis morb. /cire oportet, 
intemperiem illam excontrarijs qualitatibus compofitam, inae- 
qualem nominari * Sed exadirius rem perpenderes dicemus cum 
Galeno lib. de inaequali intemperie c. i. & 7 . intemperiem om¬ 
nem effe aequalem, vel inaequalem* Aqualis eft illa intemperies 
riesejt a- iam fa&a eft, ideft intemperies,qua omnes partes ex £quo* 

qualisyvcl ( proportione tamen feruata : nam os non £que calidum effici- 
MAqualts. tur ^ ac caro ^ afficiuntur,cui ufmodi eft febris helica. Alia qu£- 
uis intemperiesyfiue fimplex, fiue copofita, fiue nuda,ftue cum 
humore, quia inaequaliter partes afficit, ina’qualis dicetur. Inae¬ 
qualis itaque intemperies in hac laxiori fignificatione, eft qua» 
partibus corporis intemperanter affieftis inaequaliter ineft. Qua 
tenus Vero inaequalis intemperies, duas tantum illas ex contra¬ 
riis qualitatibus copofita! 1 , calidam videlicet & frigidam, humi- 
dam & ficcam,comprehendit,a Galeno c.6.1ib. de Gauft morb* 
dicitur illa, in qua vnum jckmqj corpus calidius fimul & frigi¬ 
dius , aut humidius fimul & ficcius , quam pro naturafi habitu, 
redditur* 

’ Poftquam Galen us c* 6. lib. de cauf. morb. ktemperierum-** 
r$rih& compofitarum caufas expofuit, eafdem intemperies in has, quae 
fine affla- nudis qualitatibus conftant, & in illas quae ex humorum fluxu 
xu ad partem aliquam nafcuntur, difpefcuiu vti fecit lib. de differ, 
morb. c. j.&c, 12 * Caufam itaque intemperieicompofitae par- 

■ ': •.. cis 


DE C A V S I S MOR BJ 25 9 : 
tis ad quam humor aliquisaccurrit,cundem humorem ftatuit. 5 i 
autem humorisfluiditas,& aduaJis humiditascofideretur,qu,i- 
uispars ob humorem aliquem fuperfiuum tumens , humida in¬ 
temperie laborare dicetur: Cauterum fi humoris potentiam aut 
facultatem perpendas, pars tumida ob affluentem humorem-* 
fanguineum intemperie calida & humida infeftari diceturjquia 
nimirum fanguis potentia calidus humidufque eft, & tumorem j^ umor ^ 
efficit, qui phlegmone appellatur. Bilis poteftate calida & ficca, temperies . 
tumoremque eflicit,qui eryftpelas nuncupat ur. A pituita frigi* 
da & humida poteftate,nafeitur oedema. Ab humore melacho- 
lico frigido & flccopoteftate,& ad partem aliquam accurrente, 
tumor/cirrhus di&us. Si autem humores non fynceri, fed com¬ 
mixti, ad partem affluant, partis inteperies talis erit, qualis fue¬ 
rit accurrentium humorum natura. 

Tumores pra?ter naturam , &confequenter partium tumida¬ 
rum intemperies , ab humoribus illis defluentibus generantur. 

Defluunt enim humores,& in partem aliquam irruunt,quia par- ' 
tem,a qua defluunt, infeftabant. Partem aliquam moJcftant hu- Humores 
mores propter eorum redundantem ccpiam, aut aliquampra- f MXi P ar * 
uam qualitatem. Vtroque enim modo in partehumores redun- 
dare dicuntur. Quod quantitate redundat, partem grauare di- x^nt. 
cituf: quod qualitate, ftimulare . In impuris ergo corporibus, 
partes nobiles, vtpotealijsrobuftiores, ope facultatis expultri¬ 
cis qua proditae funt, quacunque & quocunque modo noxam 
afferunt, ad alias partes propellunt *. alie partes, ft robuftf fue- 
rint,ad imbecillioresfe:&head alias, donec tandem ad omniu 
partium maxime imbecillam delabantur. Pars tripliciter inflr- p ayf trim 
ma fit: Primo, quia ftatim in prima animalis conformatione er- bus modis 
ror aliquis accidit, cuius occafione pars illa labefactata fuit:Vel 
fecun do; quia, poftquam animal in lucem editum eft, pars al i- tur ‘ 
qua labem paffa eft: Vel tertio, quia pars fuipte natura imbellis 
effe debuit: v.g. cutis, qu£ eft veluti velamentum quoddam, & 
natiuum animal is tegumentum-.cumqifit omnium partium cor¬ 
poris extrema fita, merito vniuerft corporis excrementa excipit. 

Natura enim multainftrumenta expurgandorum excremento¬ 
rum gratia d primordio generationis protinus fabricata eft.At- 
que hfc fola ad fanitatem fufficiunt, vbi neque ex ambiente nos 

K k 2 aere 





26 o liber secvndvs. 

aere noxa animali infertur, neque ob errorem in vi< 5 tus ratione 
totum corpus immodice excrementis redundat. Quod fi vero 
immodicus aliquis acciderit error,tum naturalia inftrumcnta^? 
folaad excrementi multitudinem expurgandam non fufficiunt: 
proindctum fluxiones a robuftioribus partibus depulf^ad im¬ 
becilliores cum impetu irruunt. Atque euenit interdum, vt con- 
ftipatis meatibus, per quos expurgari confueuerant, ad alia co¬ 
lluant loca > vtcit. cap. in fine loquitur Galenus, aiens, tunc et¬ 
iam in partibus augeri profata maIa,quotks excrementa eifdem 
impa&a, & perfpiratn defiituta putrefcunt: tum quidem quiuis 
humores, qui ad ipfas partes tumidas conftuunt,fiue fint alime> 
titij, fiue ndn , neceiTario corrumpentur. Nam facultasconcc- 
drix partis Inditur eucrfo eiufdem partis tempcramcnto,vttunc 
fit. Prfterea pars denfata & ccnfiipata propter copiam fupei flui 
humorum htimoris iam impatfti, libera eget tranipiratione: neceflum ergo 
in parte eft, humorem etia alimentitium ad partem accurrentem con fipiv 
ipfa corru . Quinam fint inftrumenta naturalia, per qu^ partes fefe exo- 
¥n»fa\u- «erant expurgantq;,ex Phyfiologif me^ libro 3. de Panibus hu- 
moris pr<t mani corporis, difeite . Inftrumenta,pcr qu£ caput fe exonerat* 
ter natu- f unt nares, aures, palatum;.imo redundante humore, glanduhe 
™pj A p er retro aures pofita?.Thoracis excrementa per tracheam arteriam ,, 
%uas par- & fauce$,ac tandem os, expurgantur. Ventriculi,& venarum-* 
us torpo- meferaicarum excrementa ad inteftina, & anum deturbant 11 iv 
?aun»\ ~ Hepatis fuperfluitares ad cyftim fellis,l:enem, & renes. Li enis 
fuperuacanea,partim ad ventriculi fundum, partim per hemor- 
rhoidalcs venas, expurgantur. Renum excrementa per vretetes 
ad veficam, & rursusad meatum vrinarium depelluntur. Vteri 
fuperflua ad eiuscollum,& exterius os. Excrementa totius.habi¬ 
tus corporis per cutis poros excernuntur. Quoties vie, per quas 
excrem eta expurgantur,coftipantur aut occluduntur,al.rd ea re¬ 
currere neceffe eft: hinc quotidiane, e^que frequentes hominum 
querel^: Nam vijs dicatismenfiru^ purgationi, obfirudis innu¬ 
mera fuperueniunt mala: idem de reliquarum viarum occlufio- 
nc dicendum* 

- Obijciet aliquis aduersus Galenum, non redte ab eo prolatfc 
dfe particulam aliquam corporis calefieri fimul &:frigefiefi;aut 
foumdkri fimul &ouccaa &um nuiiura corpus duobus contra» 




DE CAVSIS MORB. * ei 

rijs motibus fimulmoueatur,aut duabus excedentibus qualita* 
tibus contrari js affici atur. 

Refpondeo, Galenum fecundtim iudlc ium fensiisloquutum 
fttiflc: videtur enim alicui fe perfent ire calore m, fimul & frigus 
in eadem particula* licet reuera in vna parte fit frigus,& in alte-. 
radiftin&A calor. 

c apvt x. 

De Cau/is morborum partis difsimilaris. 

L ibro pra?cedeti de differentijs morborum,afieruimus,mor- 
bos proprios partiu diffim i larium in quatuor genera fe- 
pararirPrimum genus morbos in mala conformatione ^ 
comprehendit; Secundum,morbos in numero vitiato: Tertium, 
morbos in magnitudine; Quartum, morbos in fitu & connexu. 
De harum omnium fpccicrum c au fis figillatim in fequentibus 
agemus. Nam ratio poftulat, vt expolitis caulis morboru rn—* 
partium fimilarium,caufas morborum partium diffimilaritim —» 
exponamus» 

sectio i. 


De Caufis morbi in mala conformatione, 

C itato libro dedifoentijsmorborum, morbi in malaco» 
formatione differentias aut fpecies feriatim expofuimus 
& ternario numero comprehendimus.Prima fpecies eft 
morbus in figura : Secunda, morbus in cauitate & meatu-: Tcr- 
ria, in fuperficie, qu£ velafperatur, vel hruigatur. 

Figu i e vitiat? catifas primo loco proponemus, Figura vitia- . 
tur vel in prima hominis conformatione, vel poftqua in lucem fig^avel 
editus eft. In prima hominis conformatione figura corporis,auc ante par- 
alicuius partis ,vitiatur propter vitiofam formationem %us in tH ™> 
vtero . Vitiofa formatio accidit, quia feminis naturalis motus 1 h ' 
impeditur: vt loquitur Galenus c» 6. lib. de eauf. morb. Motus 
rnd natusabs fc^ naturalium eius, &pr?ci- 

siup / pue 



262 LIBER SECVNDVS. 

propter formatricis a<ftio. Naturalis hic feminis motus bifariam im- 
'ZiZ aut P e< ^ ltur 3 vel ob materi^ multitudinem fiuccopiam > vel ob non 
diminuta idoneam qualitatem. Vt eniin debiti efformetur puer * certae 
™*"Py* quedam & mediocris quantitas requiritur. Quare ex pauciffima 
prauam feminis copia puer non generatur: quia tam modica materia no 
matena eft capax magnae extenfionis , nec poteft fufficientem prolicere 
qualitate , fanguinem, vt ex ambobus refultct f^tus . Si denique materia^ 
%ent for -- fuerit nimis copiofa,fimil iter /eminis virtus formatrix fefe dila - 
tnatur. tare non poterit ad tant£ molis efformationem.Materia, eft fan- 
guis,& femen ipfum. Quantitas ergo matgrif mcdiocriseflfede- 
bet, vt debitam fortiatur efformationem feti figuram. Non mul¬ 
titudo foliiin materif fetus, fed praua feminis qualitas eius mo¬ 
tum feu a&ionem formatricem impedit. In primis autem quali- 
tatibusfemen vitiaturi vt quoties calidius , frigidius,humidius, 
aut Accius, quam par eft, redditur. In fecundis etiam qualitati¬ 
bus vitium aliquoties acquirit: vt quoties vifcidius,aut fluidius. 
Duplex (e tenuius, aut crafliuseuadit. Semen (vtres tota intelligatur) alte- 
mimi fa- ratrice, fimul & formatrice pollet qualitate. Alteratrix facultas 
* Sm poti/fimum in ipfa eiufdem feminis temperie confiftit.Non mi¬ 
randum ergo, fi vitiata alteratrice feminis facultate, fotus male 
efformetur j cum alteratrix facultas formatrici facultati fubmi- 


niftret. 

Vteri vi- Non foliim a dicliscaufisfotus in vtcro mala formationem 
iLus vitia conrra her c poteft, fed ex vteri vitijs, vt anguftia, & fimilibus. 
tur. Imaginatio aliquoties deformat, deturpatque fotum. Cafus fi- 
niiliter pr^gnantis, aut i< 5 tus, aut quid fimile, fotus formatione 
deprauat. 

Bifariam Qgpd ad caufas vitiata* figura?, poftquarn homo in lucem e- 
tfaturpofi ditus eft, attinet, in duas claffes dirimi poftunt i quarum prima 
qua homo externas complebitur caufas,fecuda internas. Prima in quatuor 
w J ucem capita diftribui poteft . Prima caufa eft error in ipfo partu com- 
Cauja cx- miffusj qui quidem error inter pariendum accidit culpa fa?tus 
terna qua exire conantis,autculpa imperita? obftetricis.Culpa f^tus, quo- 
Hruplex. t j es non i nte g r e fuum corpus deuoluit, & caput ad collum ma- 
exeuntis , Ificis dirigit* fed loco capitis, pedem, aut manum, aut ipfum_* 
& obfletri dorfum: Tunc autem non Taro naturalis figura alicuius partis 
deprauatur.Culpa obftetricis, partis alicuius figura vitiaturi vel 

quia 


ns error. 



DE C A V S I S MORB. 
quia fetum non debitcrecipjt, vel quia poft receptum infantem 
eius caput non bene fingit aut format, fed acuminatam, aut ro¬ 
tundantur planam, aut fubmifla, aut aliam indebitam ei figu¬ 
ram conciliat: vel quia figuram alicuius alterius partis tenelli 
pueri a naturali ftatu deducit, quod non debit£, & blande eum 
manibus tradauerit* 

Secunda vitiata? figura? caufii a nutricum errore dependet. 

H c t etenim tribus modis figuram vitiatam reddunt,Primb,dum err9 res. 
fafcijs inconfiderate infantem obducunt, inuoluuntque,Incon- 
fiderate vero infimtcm liganr, dum inaequaliter. Idcirco pecca¬ 
bant tempore Galeni nutrices, qua? pedora puellarum arde cfi 
falci js adftringcbant, partes tamen infernaslaxe & molliter ,vc 
nimirum infern£ partes corpulentiores euaderent.Magis corpu- 
Ient# dupliciter redduntur: primd,quia laxe r C-l idkT,ttimi d i ores 
fiunt: fecudd, qura nutrimentum e partibus fupernis ftride vin* 
dis ad eas vel uti exprimitur* Vnde copiofiori refeda? alimento 
in maiorem attolluntur molem, & craffiorcs euadtmt. Si etiam 
inaequaliter fuperna? corporis partes fafcijs obducentur, figura; 
vitium accidet: na fi circa dorfi vertebras vno in loco arde cor¬ 
pus fafciii obducitur, & in vicinis molliter, inde gibbofitas non 
raro nafeitur i vel certe fi circa pedoris regionem laxa illa colli¬ 
gatio fit, pedus ipftirn prominentius paulatim efficitur. Propter 
ardam crurum inter fe colligationem, & negligentem ac laxatu 
colligationem pedum,figura vitiatur: nam tunc pedes ad exter 
nas partes obliq> vergunt, & crura ipfa versus partem domefti- 
cam, id efi versus internam, prominentiora fiunt. Vidi nonnul¬ 
los pueros hoc figur^ vitio laborantes , quorum crura, aut furf, 
inter ambulandum fefe attingebant, nec ambulatio a digitorum 
pedum pra?pofitione inchoabat, fed a domefticarum partium^ 
antcpo’fiiione i ita vt aliquoties etiam pedum tali, aut fura? fefe 
ccnfricarcnr. Secundo nutricespartium figura deprauant,quo/ 
ties infantes non molliter tradant * Cfim enim non folum pfe- 


rorurn corpora ratione carnis, fed pra?terca offium,pre vbefi hm 
miditate tenella fint, & plicatu facilia, ni molliter, & fumma 
cum obferuantia tradcntur,eorUndein figuram deprauari necef. 
fum eft. Otitum vero figura eft, qua? potiflimum deprauatur, cu 
fcfc pie nimia htimiditate ad quiduis fequaeia fiht.Inter ladandu 



Simttatis 
nafi cattfa 


pift partu. 


Vari . 
Vati]. 


Error me 
dici Chi- 
mrgi. 


Aegri er¬ 
ror. 


i< 5 4 LIBER SECVNDVi 

ideo nafi infantis extremitas furfum fa?pe ab vbere comprimen¬ 
te replicatur, & refimus fit,-vel introrfum adeo co mprimitur, vt 
incrementum capere nequeat Copreffio autem illa nullopado 
fieret, fi pigra , negligens, & crudelis nutrix infantis corpus ae¬ 
qualiter fuo pecfori,cruribtis debite contra&is,adaptaret,& pro¬ 
pria manu, quam diu ab eo lac fugitur, partem illam vaccini fui 
vberis proprijs digitis a puelli nafo cohiberet.Ob hanc quide nu¬ 
tricis incuria non folum nafus fimus efficitur, fed infans aliquo¬ 
ties nodturnis horis fuffocatur, eo quod nafus in vbere vnacum 
ore vcluti immerfus ita occludatur,atq;c6ftipetur,vt per eius fo¬ 
ramina fiue nares aer amplius, contra folitum morem, ingredi 
nequeat, ficut nec egredi fuliginofus vapor. Infantium figuram 
aliquoties vitiant prauae nutrices, dum indebite in cunis feu cu^ 
nabuiis, aut ledi u lo eos reponunt: aures enim quibufdam ideo 
versus anteriorem capitis partem replicantur, vel caput in pofti- 
ca fui,aliaue paite nimis planum redditur. Manibus etia totius 
capitis debitam figuram variant; ficuti thoracis , dum ar&e fuis 
ambabus manibus comprehedunt: fic enim peclus non raro im¬ 
modice anguftius reddunt. Aliquoties feminudos infantesam- 
babus manibus adeo importune comprehendunt, furfum deor- 
fumque agitant, vt tenella crura plicatu facilia inepte plicentjfi- 
cuti faciunt dum eos ante debitum tempus am bulare , aut Itare 
cogunt: Nam tunc tenella ac veluti cerea puellorum crura in ali¬ 
quam partem fle&unturjquia vniuerfi corporis pondus vix fufti- 
nere queunt. Proinde crura in domefticam partem aliquado di- 
ftorquentur, & Vari ideo nuncupatur: aliquoties e contra in ex¬ 
ternam partem flediuntur diftorquenturue, & Vatij appellantur. 
Non folum puelli tenerrimi, fed grandiores fadii, ob cafum, aut 
violentum exercitium, natiuam alicuius partis figura amittunt. 

Tertia caufa vitiat^ figune, eft error a Medico in curatione 
luxationum, fradiurarumue, commiiTus, qui error committitur, 
quoties Medicus in luxatione articulos ad proprium fitum non 
reducit, aut olla fradia nona?qua!iter adunit, vel quoties luxata 
& fradtaredudta, & vnita non debite colligat. ;Egeripfe,citra^» 
Medici curantis peccatum,fi parte luxata ante debitum tempus, 
aut parte fradia, priufquam firmus durufque conftiterit callus, 
vt i voIuerit,partes vnitas intempeftiuo motu de nouo fegregare 

poterit. 











de CAVSlS MORB* 

poterit, atq; adeo vitiata? figura author erit.Luxatio enim eft ar¬ 
ticulorum femotio qua?dam ab inuicem: articuli fu nt capita of- 
fium /efecontinge ntiu. Callus hic eft fubftantia qu a?da,qi:# in¬ 
durata eft, quaeque offis fradfi partes vnit. 

Quarta caufa vitiate figura, eft partis alicuius , na fi v.g. coili- 
fio,contufioue: Ollis excilio, aut confra< 5 h’o,vt in fupercilijs fiue 
labris offis coxendicis contingit: Caro quaedam immodice in vi¬ 
cere inundato fupercrefcens. 

Externis caulis deprauate figura? expolitis, ad internas acce¬ 
dendum y quarum quardam per fe partis figuram vitiant, alia- v. 
per accidens. Qux per fe figuram deprauanr, in duplici funt dif¬ 
ferentia. Prima caufa, eft repletio: Secunda, inanitio. Repletio 
duplex eft, pelfima, vel optima: hac ex nimia fanguinis cptimi 
copia nafeitur, & proprie eft illa, qua? ad vafa, non quit ad vires 
dicitur. Nam quoties vafa optimo fanguine refcita funt, corpus 
otio fruens faginari, atque immodice intumefeere poteft j veluti 
Nicoinacho Smyrn^o autfum eft, vt ne mouere quide feipfum 
poffer: quem tamen fanitati reftituit Afclepiades. Tunc autem 
totius ferme corporis figura vitiatur: Oculi enim,& nafus veluti 
occultantur ob circumcrefcentem carneam molem. Pcffima re¬ 
pletio, eft redundans prauoru humorum copia, cuius cccafione 
corpus intumefeitj vt videre eft in hydrope, pr$fertim anafarca, 
qua prodente totu corpus inflatur. Morbus pariter, qui Elephas 
nominatur, plane corporis naturalem figuram immutat.Etenim 
jn Elephatiafi nafus fimus, labra craffa , aures acuminata vide¬ 
tur : immo in totum Satyris funt Elephantici fimiles . Galenus 
lib. de tumoribus pr^ter naturam, c. 14. ait Elephantiafim ini- 
lioquidem fieri ex fanguine melancholico in vniuerfum corpo¬ 
ris habitum decumbente, deinde vero ex atra bile exquifita^. 
Libro 2. de Arte Curat, ad Glauc. c.io. dicit Elephantiafiai-* 
effe expuJfionem fangu inis turbidi ac craffi in venis contenti, ad 
vniuerfamcutem. Sed Paulus^Eginctalib 4. c. 1.re&ecum_» 
Galeno eam dicit eflfe vniuerfi corporis cancrum.Ob atram ergo 
bilem nafus repletur , ideoq; fimus fit, & aliquoties corroditur. 
Ob eande causa labra craffiora fiunt, & aures acuminat^,vel po- 
tiiis exefa? 3 vt alia verfio textus Galeni habet: harum enim par¬ 
tium jnuerfio Hianifdtius,Quam aliarum > notatur .Morbus hic 

M file- 


Callui 
qutd t d 


Caufa 
terna vi - 
tiata figu* 
ra. 

Repletu 
duplex efi 


Hydropi» 
Elepban* 

tiafit. 


Elephan - 
ttafis !i • 

gn*% 





i66 LIBER SECVNDVS, 

Elephas dicitur tefte Galeno lib. 2» methodi med. propter Ele- 
phantem.Similis enim eft habitus corporis elephaticorum habi- 
tui corporis Elephantis: Durus etenim eflvafper, & craffus vtcr- 
6 rlcoru 9 ue babitus, feu moles carnea. Hanc Elephantiafin cum Arabu 
Elephatia elcphantiafi coincidere non male fentiunt Ioannes Manardus 
fi s cAdcr». 7.Epiftol. Medie, c. 2. & LeonardusFuchfius(quempaflim 

in hoc opere Tubingcnfem , & Germanorum Galenum nuncu¬ 
patu) lib. 2.Paradoxorumcap. 16 • Francifcus Valleriola com- 
ment.cap. 7 lib. de Cauf. morb. 

Incipientem Elephantiafim Veteres Satyriafim appellabant, 
quod hi , qui elephantia/i laborant , Satyris , in vultu falteni-^, 
aflimilentur. Plinius lib 8. natural. hiftor. cap. 8 . teftarur Sa- 
Satyri. tyros effe humana facie proditos: & lib. 7. c. 2. Peribit Satyros 
in fubfolanis Indorum montibus inueniri, elfeque animalia qu£ 
furiofa libidine perpetuo trahuntur: Vnde& priapifmum faty- 
ria/in quoque appellarunt. Dicitq; praeterea , Satyros tanta per¬ 
nicitate aut velocitate pollere, vt nulla arte, aut induftria capi 
poffint, ni/i a?grotantes fint,aut fenio confeci. 

Non foliim vniuerfum corpus in fua figura propter plenitu¬ 
dinem vitiatur,fcd etiam eius qutedam pars: vt apparet in cruri¬ 
bus, pedibufque , alijfque aliquando partibus nimi um tumenti- 
Tympani bus. Venter etiam in tympanite , & afeite , hydropis fpcciebus, 
\ £ e<° a ^ Ct c l L,arum iba eft tumor ventris magis flatuofus, quam aquaticus, 
ha?cex aduerfoaquofus magis,quam flatuofus. 

Tabidoru Quod de figura vitiata ob p lenitudine,ta totius,quam partis, 

Jigna. di&um eft,idem de figura vitiata totius 3 aut partis propter alime 
ti defe&u di ci debet: vt apparet in tabe, aut partis alicuius atro¬ 
phia. Tabidi eniin vitiatam habent figuram,cum habeant nares 
acutas 3 tempora collapfa,oculofqj concauos.Scapul^ ctia,& bra¬ 
chia ipfis alarum more porrigutur,& prominent.Vnde alati dicu 
tu( Hippocrati lib. 6. Epidemion. 

Canfa in- Caufa? demum interna?, qua? non primario, & per fe , fcd per 
U 'cciden 7 a ^ CJ ^ ens tantli m, ideft mediante tenfione 3 figuram deprauant, 
fauraw fynt fcirrhus, phlegmone, paralyfis, conuulfio, cicatrix dura_^, 
vitiantes. nferuorum,aut tendinum difle< 5 fio . In his autem omnibus affe- 
ftibus pars a naturali figura defle&it. Pars paralyfi feu refolu- 
tione laborans trahitur a mufculis partis vicina?; deuti econtra 

pars 





DE C A V S I S MORB, 467 

pars conuulfionc laborans vicinam partem fanam ad Te trahit. 

In vtroque igitur afk&u partis figura vitiatur. Paralyfis cnim_*i 
Latinis refolutio dicitur 3 eftque partis relaxatio quadam vna cu 
priuatione motus, & forte fcnsustatfus. Conuulfio eft retrario Ccmulfio* 
mufculorum, neiuoiuir.q; 3 ad fuam origincm s protinus vi mor¬ 
bi fa&a. Phlegmone fimiliter, fcinhus, dura cicatrix 3 & reliqua 
in vniuerfum huiufmodi patbemata 3 autaffe#us 3 partefibi pro¬ 
ximam ad fefe intendendo trahunt; atq;fic figuram peruertunr. 

In phlegmone tenfio fit, quia inania fpatia 3 qua:funtirterpar- 
tes fimilares partis phlegmone infeffata*, copicfo fanguine re¬ 
plentur,- imo & ipfi pori 3 ac exilia vafa: hinc partis tumor, & co- 
iequenter partium ambientium ad partem tenfam attra<ftio.Pars 
autem tumida & omnino infarsa 3 tenfa eft. In fcirrho confinii- 
lis oritur infar&us 3 & humoris infarcientis naturam durities fe- 
quitur. Hinc fcirrhofie partis tenfio,& vicinarum tra&io tefioq;. 
Phlegmone dicitur tumor pr^ter naturam, a fanguine caufatus. Thlegm* 
Scirrhus tumor praeter naturam ah humore melancholico. In-# nc . 
cicatrice dura 3 tenfioobduritiem fit: Cicatrix eniiaeft albicans Scm HS ' 
quadam fubflaiitia a fanato vicere in fuperficie religa 3 eaque ci c/ttrixi 
ipfa cute pluries durior. Demum diffidis tendinibus 3 aut ner* 
uis 3 aut vtrifque fimul, fit tenfio, & partes ad fuam originem re- 
trahuntur;fed retrario a parte fana fit 3 eo modo 3 quo in paraly- 
fi fiue refolutione. Partes enim difficto ob fedionem feu diui- 
fionem 3 omnino refolutf funt. Atque dc figuris a naturali habi¬ 
tu defkdentibus h<ec dixiffe fufficiat* 


sectio 11. 

De C au fis morborum incAuitate. 

S Vperiori libro docuimus morbum in cauitate,aut meatu,ef- 
fe in duplici differentia : Na dupliciter meatus vitiantur; 
vel quia nimisanguffi denfiuc redduntur 3 vei quia plus iu Meafus 
fto laxantur. Quinq; ob caufas meatus aftringuntur 3 densaturue. & camta 
Primo meatus vitiatur propter coalitum.Coalefcunt meatus du- tes quwq; 
pheem ob caufam ; vel quia glutinatium medicamentorum vfus 
fuit immodcratusjvd quia vlcera in cauitatibus orta exiccantur: tur% 
“r - ' ‘ Li 2 '' vt 




7/trturitn 

tes excre- 
tneta rctf - 
cere ne¬ 
queunt. 


£*8 LIBER SECVNDVS. 

vt labijs oris viceratis, ficut &vteri, ac ani, & oculoruftt_j» 
partibus fa?peacc!dit.Quippe,inquit Galenuslib.de Cauf.morb. 
cap. 7. euenit interdum exulcerata interna meatus facie , vt coa- 
lefcant inter fefe partes exulcerata? , atque corrumpatur natura¬ 
lis conformatio. Secundo meatus flue cauitates la?dutur propter 
conftipationem,qua? fit ob carunculam in eadem cauitate poft 
vicus natam, velob aliquod aliud tuberculum,aut fcirrhum,aut 
phlegmonem,aut abfceffum :Si enim tumor prseter naturam in 
ipfa parte ortus internum meatum comprehendat , neceffario 
idem meatus conftipabitur. Tertio cauitas Iseditur propter ob- 
ftrudionem, qua? oritur ab humoribus craflis,aut vifeidis lentif- 
que, aut multis, aut a callis, aut fanguinis grumo, aut pure, aut 
iiercore, aut calculo, autalijs rebus, qua? cauitatem aut meatum 
replere poffunt, cuiufcunqi Iint natur^. Quarto cauitas occludi¬ 
tur propter compreflionem fadam a corpore aliquo diftindo a 
fubftantia rei concau#. Etenim fiquid extr infecus incidens (in¬ 
quit Galen.) valde comprimat,neceffe eft corpora concauitatem 
continentia fimul ad interna ipfius impelli, talia corpora vtplu- 
rirnum funt dura, vt lapis, ferrum, lignum, & fimilia. Ad hanc 
caufam libentius reducerem vitium cauitatis ortum a tumore^ 
partis vicina?,quam ad coltipationem. Hac via redi inteftini ca¬ 
uitas in praegnantibus tempore partus ita deperditur, vt nihil 
faecum excerni poflit. Infans autem deorfum ad os vtcri deuolu- 
tus didum inteftinum, immo vefka? colIum,omnino comprimit 
& cxcarcat. Quinto meatus occl uduntur,quia in fe concidunt:id- 
cft quoniam interna’ fu perficies caui corporis fefe contingunt. 
Et quidem interna latera in feipfa refident,quiim ab adftringen- 
tibus rebus cogutur,vel a frigore nimio conftringuntur,aur a re¬ 
bus exiccantibus exarefeunt . Tunc enim neceffario accidit, vt 
meatus magis exigui praecipue conflipentur, rursiisipfi ventres, 
flue ampliores cauitates. A talibus quidem eaufis meatuum-* 
ofcula non foliim conftipantur, fed omnino obcaecantur.Ob ni¬ 
miam hanc ariditatem meatus magis exigui in i;s, qui hedica fe¬ 
bre laborant,ocdudutur 3 & maiorescauitates plurimum minuu- 
tur. Vnde alui fluore aliquoties tabidi vexantur, quia chylus 
qui per venas meferaicas iam ferme pr£ ariditate in fe concidcn- 
tes^infcrius ad cufftora inteftina neceffario delabitur.aiuique 

flUQ' 



DE C A V S I S MORK ig$ 

fluorem concitat. Validus denique facultatis retentricis motus, 
fiue a<flio, fine retentio,meatuum ofcula cogere , conflringere, 
atqj confli pare valet. , 

Caufa?, cur meatus & cauitates patentiores, quam par efl, fi- fidiori* 
ant 3 varia? funt. Raritudinem autem, laxitatemque, & confe- cr aperti» 
quenter meatuum amplitudinem, inducit facultatis expultricis nismc^* 
immoderatus motus. Nam immodica expulfio humorum, du- tlutm ' 
<flus quofttis ,per quos aliquid a natura deturbatur, dilatat,am- 
plificatque. Retentricis facultatis imbecillitas ,feu retentio de¬ 
bilis , eundem parit efferum. Medicamenta fimiliter aperien¬ 
tia : aqua? etiam minerales ,vt fuiphurea?, nitrofie ,& confimi- 
les, vaforum ofcula aperiunt. Eundem eflfe&um pariunt qua¬ 
cunque vim habent laxandi corporis partes,- vt humidaqua?uis, 
qualia funt, lac, butyrum, oleum, pinguedo, & adeps, adeoq, 
pinguia iura,ius ex carne agnina,& vitulina,malua, violis,endi- 
uia, & flmilibus paratum. Aer demum calidus, & humidus,qua- 
lis fit flante auflro . Addamus & his flatum, aliaq; quampluri- 
ma, cauitates immodce diflendentia_^. 

SECTIO III. 

De Catfjis a/j>er itatis, &Unitatis. 

T Ertia fpecies morbi in mala conformatione confiflens, 
morbus in afperitate,& Ia?uitate dicitur: Nam pars na¬ 
turaliter l^uis exafperari poteft, & econtra pars afpera 
Ia?uigari. . , c . 

Cauff qua? partes pr^ternaturam exafpcrant,funt externa?,& e xaf*erZ~ 
intemf: caufa? externa?, vtplurimiim, funt ea qua? per os aflfumu- tes farta 
tur, cuiufmodieft allium, ca?pa, caro falfa, piper, zinziber,can- 
tharides,fcamonium, Mercurius pra?cipita tus , & qu^uis acria, 
fiue fin^ alimenta, fiue potiones, fiue medicamenta, fiue vene- na. 
na. DjxKvtplurimuin has eflfecaufas;quoniamoculi, & fauces Zxttrn*, 
non folum ab internis exafperantur, fed etiam ab externis qui- 
bufdatn* quales funt vapores acres, fumus, & puluis. Caufa? in?- 
ternae, quibus afperantur partes, funt humores, calculus, pus, Sc 
fimilia erodendi vi prodita. Humor enim biliofus * etiamfi na¬ 
turalis 



riK 


rfi LIBER S E C V N D V‘$. 

tura lis fit, quoties ad aliquas corporis partes copiose fluit / quia 
calidus, & ficcus eas primo exafperat, rurfufq; exulcerat. Proin- 
de eius ad inteftina ex vniuerfo corpore, aut laltem hepate, con- 
'caufe' fl uxus > dyfenteriam flue inteftinorum vicus parit. Pituita falfa 
(liumor quidem prater naturam eft qua? ex putrefacftione,vel co- 
mixtione ferofa? biliof^que fubftantia? talis £t)cxafpetat etiam, 
atque exulcerat , dyfenteriamque generare valet , tefte Galeno 
lib.3. aphorif.coment. 12.Pulmones fimiliter ob humorepitui- 
tofum falfum e cerebro delabentem non raro vicus contrahunt: 
ficuti fauces, guttur, gingiua?, vefica, aliarqj corporis partes. Vri- 
na veficatn exulcerat: pus pariter, quia fubftantia acris, & mor¬ 
dax, exafperat, & tandem vicerat. Atra bilis pr^pctenter exa¬ 
fperat ,exulceratque : ficuti omnia qua? immodice detergent. 
Calculus renes,& veficam,ac vreteres exafperat,vlceratque. Hu¬ 
mores aquofi, & non falfi, fauces, guttur,& tracheam arteriam, 
inarquales & afperas reddut, vt vox proinde rauca euadat. Ve¬ 
ium hxc inaequalitas & afperitas non fit ob penetrationem- hu¬ 
moris in fubflantiam partis, fed quia eius interna? fuperficiei h^- 
ret. Res autem acres afperitatem inducunt excoriando, &tande 
vlcerando internam partis fuperficiem. 

Praecognitis afperi tatis caufisncn eft difficile immodicelfui- 
gationis caufas expifeari. Extern £ cauff fut pinguia quaeuis, vi* 
in - f c jda pariter,lubricantia, & valde hume&antia, fiue fuerint ali- 
uw*. flue medicamenta. Internf caufg funt humores aquei,hu- 

moresqj vifeidi lentiq,*, fed non putrefadii. 


L&uitatis 
caufit itn 
externa, 


CATVT XI. 

De Caufis morborum innumero. 

Orbus in numero duplex eft: Vnu$, qui ex numero a- 
dau<fto refultat: alter,qui ex diminuto. Quod attinet 
Cetufs m jL ▼ Jk, ad numerum diminutum,aut defitictem partium—», 
!'minuti in ^ Cire °P ortet > partem deficere in prima hominis conformatione, 
pnmaJjo- vel poftquam in lucem editus eft. In prima hominis conforma- 
mims con tionepars aliqua deficit duas ob caufas.Prima caufa eft materif 
»e?m 9m inopia. Si enim femen paucum fuerit, fufficere non pote- 
dul J ‘‘ . ' ' “ " w M 


M 



DE C A V S I S M O R B/ 17* 

rit tot tantifque partibus humani corporis efformandis effingen* " 
difque. Secunda caufa eft facultatis formatricis imbeciilitas,qu£ 
quidern,etiamfi nulla extet feminis penuria,partes omnes exten¬ 
dere, aut producere nequit. 

Poftqudmhomo in lucem editus eft, partem aliqua quatuor (Ji , 
ob caufas amittit. Prima caufa , eft fe&io , que quidem a re ali- rutm 
qua acuta, vt gladio, cultro, &alijs,vim fecandi habentibus fit. meruspojl 
Secuda,eft vftio ,que ab a&uali, vel potentiali igne, feu igneo 
corporecaufatur. Tertia caufa eft putredo,quam heri docet Ga- mo e Mtut 
lenus lib. de caufis morb. cap. 8. aut a medicamentis quf fuapte e/h minui 
natura putrefacere po/Tunt, cuiufmodi eft arfenicum, aconitum, 
fandaraca, pytiocampc, & cetera huius generis, qua? teneram_* 
carnem coi liquant ,qu£eq,feptica a 78 c 3 -iti,ideft putrefcerc^j, 

dicuntur Galeno lib. 5, de fimplic. medicament. fdcult. cap. 15. 

& lib. 3. de temperament. c .^aut ab excrementis in ipfo corpo¬ 
re genitis: vt videre eft in nome fiue depafcente vicere, in quo 
tnalum paulatim ferpit,& partes abfumuntur,de quo Galen.lib. 1 
5. meth. cap. 4. & lib. 9. de Amplie, medicament. ficult.Excre¬ 
menta autem diutius in corpore detenta putrefeunt, &partem, 
cui h^rent, putrefaciunt, atque corrumpunt: aut ab ijs qu£ tran- 
fpirationem prohibent, quales funt meatuum cutis conftipatio, 

& vaforum obftruftio; de quarum caufis fuse in fuperioribus. 

Vtrum putredo a fola prohibita tranfpkatione , an ab hac fimul 
& alijs proucniat,commetarijs noftris in duos Galeni libros de 
different, febrium fuse a nobis difputatum eft.Nunc nobis fuffi* 
cit partem aliquam pr^ putredine aliquoties deperdi. Quarta.* 
demum caufa morbi in numero deficiente partium, eft infignis 
frigiditas,qu£calorem natiuum omninoextinguit: vndepartes 
emortuf a reliquo corpore inquibufdam decidunt. 

Morbi in numero adaufto caufa? funt in duplici differentia, 1 
quia id genus morbi duas etiam habet fpecies. Nam pars fuper- 
flua, vel eft fimilis partibus naturalibus,vt fextus digitusjvel eft 
toto genere pr^ter naturam, vt vermis. Caufa morbi refultans Caufa 
ex redundatia partis, qua? fimilis eft reliquis artibus inftrume- 
t i, eft materia? vtilis copia, feu multitudo, vt loquitur Galenus, addit* 
Quare caufa morbi in numero auCio, vt fexti digiti, in prima ho- partui fe¬ 
minis conformatione,eft pociffimiim feminis vberrimacopiu*: 

1 . CaU' plexef. 







tji LIBER SECVNDVS, 
caufa vero morbi in numero, poftquam homo natus eft, non_j» 
alia efle poteft, quam materiar vtil/s, ideft alimenti , magna co¬ 
pia : proinde ob (anguinis vbertatem caro vlceribus mundifica- 
verbi in tJS fupercrefcit. Caufa morbi in numero addito toto generem 
numero prseter naturam , eft praua quardam qualitas materia pr^ter na- 
parttum turam. Lumbrici autem non nifiex vitiofa prorfus materia na- 
reprater' f cunt ur: calculuspariter,C£teraqueconfimilisgeneris , vtcla- 
tuitura eft re in praxi perhibetur. 

praua qua Licet vnicam propofuerimus caufatn vtriufque morbi,tam_* 

in numero fcilicetaddito rei naturalis, vt fexti digiti, quam_^» 
rei nonnaturalis, vt calculi, aliam vtrobiqueciu/am cum Ga- ! 
Robur fa- ^ cno adnedere fas eft: robur nimirfi naturalis facultatis. Non 
cui tatis enim fextus digitus in prima hominis conformatione *nec caro 
dtcaufa fupercrefcens in vicere generaretur, nifi generatrix facultas in 
humero P r, * m ® hominis conformatione, quse fextu digitum effingit, ro- 
«dantia, bufta effiet, nec in vicere dc terfo fupei uacanea caro, ni conco- 
&r jx, & nutrix facultas validf effient. Deniq* nec pars toto ge¬ 
nere pr$tcr naturam generaretur difpofitiue a calore prjter na¬ 
turam, & effeftiuc a caufa vniuerfaliffima, nifi facultas expul¬ 
trix firma effiet, quae materiam ad efformandam partem illam 
preter naturam ad aliquem locum expellit. Deponit.n. pars v- 
na ad aliam, materiam, ex qua pars pmer naturam nafeitur: j 
Inde ganglion, meliceris, fteatoma, atheroma, & ca?tera id ge¬ 
nus : qu£ quidem a facultate naturali vere non fiunt* fed vt fiat, 
neceffum eft facultatem effie validam, qu£ harum rerum preter 
naturam materiam ad vnum locum ex alijs relegat. Ganglium 
€an£liu' ex Paulo yEgineta lib. 4. cap. 16• eft «wpo<p«, id eft concretio, 
feu colleftio nerui intumefeens. Sw« <pt&cu autem ex Galeno 
JMehee - f eu comment. 4. de vift. rat. in morb.acutis tex. 18. Gracis 

eft vitio fos humores in aliqua corporis parte colligi & aceruarj. 
Steatoma Meliceris eft tumor, in quo continetur maceria melli fimilis : 
Atk oro - Steathoma eft tumor,in quo materia feuo confimilisiAshcroma 
m<i ' tumor, in quo materia fimilis pulti • 

Ititff 


CAPVT 






CAPVT XII. 

DeCtufis morbi ia magnitudine. 

M Orbui in magnitudine adau&a nafeitur ab vtilisma- 
teri* multitudine feu vbertare, & facultate valida. A 
contrarijs caulis nafeiturmorbus in magnitudine^* 
diminuta: a pauca videlicet materia, & facultate imbelli. Prgte- 
rCwtmagnitudo minuitura fe&ionc, vllione, putrefa&ione ,& 
immodica refrigeratione, a qua particula aliqua inftrumento 
adimitur* 

CAPVT XIII. 

De Caufis morbi in compositione. 

M Orbus in compofitione in duas fpecies diuiditur:qua- 
rutn prima, morbus in litu feu politu appellatur: Se- 
cunda,moibusinconnexu. Morbi in ficu noucra-» 
caufas proponit Galenus lib. de caulis morb. cap. io. Prinum 
caufa, cft repentinus ac vehemens motus, qui, quoniam nati- 
uam panis llru&uram interturbat,eandem partem a propria^ 
politione feu litu feducit. Secunda caufa quorundam morbo¬ 
rum in litu , eli immodica articulorum humiditas, quf eorun¬ 
dem ligamenta hume&at feu madefacit, laxat, & ob lui vifeo- 
fitacem,totum articulum lubricum, l*uigatum,& inconftantem, 
ac minime firmum reddit. Quare articuli ita mobilesfa&i ad 
luxationem apprime difponuatur. Tertia caufa, a qua quidam 
morbi in fit u dependent, ell confra&io fuperciliorum linuum, 
feu cauitatum oflium fufeipientium aliorum cflium capita. Su- 
perciliaenim ofiium, fu nt eminenti* quaeda n, d natura proui- 
decoftitut*, vt his mediatibus cauitates quorunda articulorum, 
alios articulos fufeipientes , augeantur. His etenim fuperdlijs 
confradtis, olfis alterius caput in propria fede vixeotineri poteft* 
Quare tuiic prompte oifiu capita a fuis fedibus aberrant :vt mul¬ 
torum dam no in otfe coxee fepiffime accidit • Qparta caufa cft, 

M m quo- 


Caufn 

morbi i» 

magnit%* 

dine t 


Nttttm 

caujit mw 
bt in fit* 




*74 LIBER SECVNDVS, 

quoties in ipfd hominis generatione, aut efFormatione, finus fu- 
pini incontinentes, & omnino in fuperfkiefunt,vtloquitur Ga* 
lenus, id eft quoties partes, qua? finuofa? c/fe c!eberent,minima 
cauitatem, qua aliorum oflmm capita continere poflent, a fa¬ 
cultate formatrice obtinuerunt. Propterea incontinentes a Ga¬ 
leno tam fupini /Inus retfte appellantur, quod firmiter aliorum 
ofllum capita comprehendere atque comple< 5 li nequeant: ideoqj 
facile h^c eadem capita exiliunt, & articuli luxantur; vt in o/fc 
coxa? non raro contingit. Quinta caufa eft luxatio, aut ruptio 
foraminis feu meatus periton^i,per quem vafa,fpermatica ditfta, 
vna cum neruoad tefticulostranfmittuntur. Si enim meatus ille 
vitra modum relaxetur,aut rumpatur, omentum, aut ileon in- 
teftinum deorfum in ipfum meatum, fi laxatiojin ferotum, fi ru¬ 
ptio adfuerit, necc/Tario defeendet. Ex omenti defcenfu ramex 
HtmU ^ CU ^ ernia na fci tur > qua? Grecis *' niTrMwM nuncupatur. Inte- 
/linorum vero ramex,iVrtpoxwA/i dicitur. Sexta caufa, eft peri¬ 
tonei feftio cum re aliqua acuta fa<fta.*tunc autem nece/fario in- 
teftina extra ruunt,cum amplius peritoneo non cogantur. Septi¬ 
ma caufa, eft thoracis vulneratio : tunc enim pulmonis fibra f«e- 
pius excidit. Odlaua caufa, eft cornee tunice erofio : Nam ob 
hanc erofionem, vtplurimimi vuea tunica procidit, & fuum na¬ 
turalem fitum mutat. Nona tandem caufa, eft vehemens cafus, 
aut copre/fio,vicuiiis alicuius vifceris,vt hepatis,aut pulmonis, 
fibra complicatur, contorqueturq;, adeo vt fitus mutetur, velu- 
Sola cor- P art Edebita figura . Huius aegritudinis mentionem fecit Hip- 
poriscon- pocrates lib. 6. Epidem. feCt. 8. tcx. 37.his verbis: Cui iecoris 
Satisdo ^ ra C0m P^ lcata crat > hunc concuffi ,& confeftim dolor feda- 

lor quidd 

*b Hipp. Secunda fpecies morbi in compofitione,in partium prauo co- 
^ Ath , s \ ! nexu feuconfcnfu confiftit. Cuius triplex eft caufa. Prima ,cft 

l riptcx . . . . * . r 

tau [amor ineptus vicinarum partium coalitus . Inepte autem coalelcunt 
bi m con - partes que d;/iun<% eflfc debent:vt fi labia coalefcercnr,aut vte- 
***** l ‘i > aniue partes , aut in ipfa heminis generatione, aut poft or¬ 
tum. Secunda caufa eft vinculi cuiufpiam, aut ligamenti, immo¬ 
dica laxatio,aut tenfio.Laxatio a nimia humiditate procedit,aut 
a nimio conatu.Ex valido enim conatu deijcicndi fpttftn in par¬ 
turientibus vteri procidentia aliquando fuperuenit;quoniam-* 

vin- 
















DE C A V S I 5 M O R B, » x ?y 
vincula illa,qu£Vterumfpin£dorfi alligant,tunc temporis la- 
xantur •, Similiter & ani procidentia in tenefmo, fiue inani ir- 
ritoue deijcicndi excrementa defiderio l Ex aduerfo , pia: /lo¬ 
citate 3 aut humore inEffdertte , ligamenta' immodice contra¬ 
huntur, & abbreuiantur. Tertia caufa, eft ligamenti rupcib,qu» 
ob immodicam tenfioneni, aut aliter accidit. 

capvt xijr. 

Dt Cdufts folutionis continui. 

"W \Vin lib.i.huius operis,morbi varias fpecies enumerare, 
1 cuiufqueferme caulas coniundim expofui. Eafdcm 
fpecies, &caufas fuse exponit Galenus lib.de Cau/is 
morb. cap. 11.& vltimo.Inibi varia nornina folutionis continui 
variarum partium, prolixe fatis,&pr£clare, explanat. Teredon 
autem a tremate, ideft foramine, deriuari creditur; perinde ac /i 
tredon perforatio quadam fit. Oritur autem ab acribus humori¬ 
bus ofia erodentibus. De foratione autem o/Iis,tanquam de fpe- 
cie quadam folutionis eiufdem, agit citaro cap. Galenus. Dixit 
enim iuxta antiquos, foiutionem continui in ofie fraduram ,& 
cariem appellari, in carne autem vicus,& vulnus:Sed folutio,in- 
quit, continui qua? in alijs offibus a capite fit, fradura abfolute 
Prifcis dicebatur, in ofie vero capitis, fifiio , fifiura ,& ruptura 
vocatur, Gra?cis pcoy/un , & , vt teftatur ^Egincta lib. 6. c. 

90. vbi in ha?c verba prorumpit:Fifiio eft caluarif per fumma_# 
vel in fuperficie diuifio, vel profunda, neque tamen co vfq;, vt 
laborans os extra moueatur. Sane Paulus,in hoc,Hippocratem 
fequitur,qui exilium fi/furarum cranij mentionem facit lib. de 
vulnerib. capitis. Caufa vero omnis fradioni s ofiis, eft corpus 
aliquod durum, quo frangitur, aut violentus quidam motus . 
Teredon autem, feu potius tredon, ab humori bus, vt dixi,acri- 
bus & erodentibus nafcitur.Obferuandum tamcn,quod teredon 
Latinis caries nuncupatur,-qua? quidem fit, quoties in ofie ca« 
uitasquapdam aut fouea generatur. Verum hoc ordine humores 
illi acres in ofie morbos efficiunt.-Primo,vitium ofli illatum afpe- 
ritas dicitur ,&leuis quadam perforatio; Secundo fit, proprie 

Mm a „ loquen- 


Teredo» 
caries qni 
busdd di 
citnr . 


Varta fo* 
lationis C9 
tinni fpe* 
ciet . 


FratUar 
nis 0 Jjif 
canfa . 

T credo* 
nis i [en ' 
cariei 
canfa. 
slfperitas 
•Jfts carie 
praicdift 





Insifio & 
diJfeSho a 
re acutd 

ft 

Colli fio 
f m id. 

C ellifit - 

ntisAuf*. 


Ctoftkfit. 


Ruptionis 

& (BUHul 
fdTUS €4H 

(eu 


t 7 S UBER S E C V K D V S, 

"to^uendo, caries; vt citato cap. his verbis monet Galenus: Ma¬ 
jore aurem perforatione fa< 5 h , & quadam iam veluti cauermu^ 
apparente, caries appellatur. 

Ait rursfas ptfdido cap.Gaienus/olutionem continui,qti£ ab 
acuto aliquocorpore irruente & incidente Et, incifionem,& dif- 
feftionem, ac fedem appellari . Sedem forte, talem folutionem 
vocauit Galenus,quod res acuta, dum fcindit,in corpore molli, 
tanquam in fede conuenienti. immergitur. Leonardus Fuchfius 
ingenue confitetur fc non percipere quid per (fedem ) fignifica- , 

1 re voluit Galenus. Vtut fit, incifio & difleclio a re acuta fit. 

Coli fio in carne, & moJJjufculis puerorum oflibus, & pr^ci- { 
pue capitis, fit:& eft ceffio corporis quod colliditur,fin 5 te ab ali- j 
quo corpore valido & duro violenter extrinfecusirruentc. Io-* 
ipfa^utem collifionc cauitas in corpore molliufculo fit:vt vide- J 
re eft in i&u lapidis, aut corporis alterius duri, cui neceflarid 5 
mollius corpus cedit, eo modo, quo digitis noftris caro, aut 
pars mollis. Vbi igitur partis colli fx externa facies continua^ 
permanferit, in profundo autem multae, & exigua* diuifiones 
fuerint,huiufmodi SAaVw »,& Spuant , ideft collifio, & con-. 
tufio vocatur. Quod fi cauitas aliqua, quae parti colliff ab ilk> 
corpore,quod icit, indutfacft, appareatpoft i&um, trSAaW, 
ideft illi fio, nominari debet „ Neceflarium igitur omnino eft, vt 
in feipfum fub icftu impellatur, & cauttm fiat id,quod colliditur* I 
alicqui non collideretunvt vero cauitatem, feriente remoto,re- 
tineat, non etiam eft nece flari itm.Mo]]ia enim omnia magna ex j 
parte, feparato eo quod percuflk, ad priorem conftitutionemL-» 
redeunt fecundum Aiperficiem externam. Si vero non foluuru* 
ad interiora os capitis ab idfu rcccflerit, fed etiam ruptura qua¬ 
dam in exteriori facie accedat, compofitum huiufmodi malum 
eft, - ex illjfione nimirum, & ruptura; Sed tak compofitum mala 
nomine caret. 

Ruptio in carne, Graecis in neruis,conuulfio, Gr$- 

cis ^vroVuor,fu a? generationis caufiam habent,repentinum, inx- 
qualem, atque vehementem motum: prseeipue vero, quoties ad 
talem motum non fuit corpus pr^paratum, Ad huiufmodi mo* 
tum, aut exercitium corpora praeparantur,dum membra qu;euis I 
calefiunt ,& jalricmur, at emolliuntur, aut ad jequalita- 1 

una 





DE C A V S I S M O R B. iff 

tem quandam reducuntur. Perfri&io enitnprepiratoria > & pr£- *l*J£ r f* 
fertim cum oleo,aut re pingui,fo&a,corpus vniucrfum ad exer- *** 

citium apprime difponit.Na folida?partes du molliutur,& cale¬ 
fiunt, pHcabilesacmobilesfinedifficultateredduntur. Vnde 
Galenus libro 2. de fanitare tuenda ait i Tum demum ad exer¬ 
citandum prodibunt,qui ad exercitationemfri&ionepr^para- 
tur,,cum toto iam corpore abude emolliti, excalefa< 5 tique funt. 

Poftquam Galenus caufas fpecierumfolutioniscontinui ac¬ 
curate expofuit, de caufis omnium ferme in vniuerfum hfc ha¬ 
bet: Atque vt furamatim dicam, omnes huiufmodi morborum 
cauf?, aut extrinfecus irruut,aut ex ipfo corpore ortum habent. 
Extrinfeciis adueniunt, qu# vulnerare, atit colliderepoflunt. 

Ex ipfo autem corpore, funt inordinati animalis motus, & hu¬ 
mores quidam deprauati, quibuserodendivisineft. Verum ta 
internf, quam externa? caufije a Galeno propofita?, ad quinque Quinque 
capita reduci poffunt: ad vulnerantia videlicet,frangentia,con- g i m 

tundentia, corrumpentia, & erodentia.-». lutt»n* 

Poftquamfimp licium morborum caufas cum Galeno ha&e- cetwui. 
nusexpofuimus,non erit difficile, compofrtorum morborum co» 
pofitas caufas rimari • Hic ergo huius Secundi LibunoftrePa» 
thologif , de Morborum Caufis, terminus efto. 






Efi&tni - 
tfM. 


Sympt*- 

ma bi¬ 
fariam 
i accipitur. 


* 7 ® 


/1 




TIRCONALLIENSrS HIBERNI 

. . . i .it.:.. . 


PATHOLQGtA. 

LIBER TERTI VS 

De Symptomatum differentijs. 
CAFVT I. 


1301 


Symptoma? 



Vtun /ymptomata morbos confequantur, jjjfo. 
rum naturam poft hos fcrutari par erat. Sed 
quoniam morborum natura integre,fine fedu- 
la caufarum inueftigatione, enodari nequeat * 
maioris claritatis ergo Jibrumde caulis mor¬ 
borum interponere voluimus, quo abfojuto, 
hoc tertio fymptomatis naturam, atque differentias cum Gale¬ 
no, qua fieri poterit facilitate, exponemus. Siquidem non mi¬ 
nus neceffaria eft hxc de fymptomatum differentijs do<flrina__^, 
quam reliqu^ procedentes de differentijs morborum, & caufis, 
quod fymptoma,tanquam effe&us,morbi naturam & fpecietfL-» 
nobis dcmonflrct. 

Galenushb. defymptom. different c. i. docet fymptoma.^ 
morbi a nonnullis Medicis iviytvnfaa , ideft fuccedens, appel¬ 
lari jquafi dicerent, quidquid pister naturam morbo fuccedit, 
effefymptoma: quanquam nomen illud, in tvn/xa 3 a pud Grj- 
cos parum vfitatumdt, vt ibidem loquitur Galenus. Harc nomi¬ 
nis fignificatio vero fymptomati competit, non aute omni fym- 
ptomati. Nam fymptoma generarim acceptum figniEcat omne 
mutationem a naturali (latu ad (latum pr^tcr naturam. Sym¬ 
ptoma itaq; in hoc fenfu efl, quidquid pr^ter naturam animan¬ 
ti accidit, vt cit. cap. loquitur Galenus. Morbus ergo, & morbi 

cau- 




1 




DE SYMPT/DIFFER. rff 

catrfa , iuxta hanc communem fignificationem, fymptomati^ 
dkentur.Symptoma vero magis ftri< 5 te & peculiariter acceptum, 
eft id quod morbum fequitur,tanquam vmbra corpusjvt ex Ga- ^ rwM ' 
leni verbis cit. cap. colligi poteft. 

Nos cum Galeno fymptomatis fpeciatim fumpti naturam-* Symft§- 
inueftigabimus.2t/,M»Ta J M ce idem eft ac cafus,aut concafus, aut ^ 'ft c * m 
accidens, vt inter alios do&iffimus Vega interpretatur. Nollem 
tamen lymptoma, accidens, itifi cum additameto,morbi,appel - 
larejquoniam morbus accidens eft. Quare,fi accidens morbi di¬ 
catur, non errabitur. Symptomata enim cafus funt,qui proprie 
accidentia appellantur, vt loquitur Galenus lib. de Arte Medi¬ 
cinali cap. 8. quamuislib. i. meth. cap. 0. dixerat,ea qu^con- 
ftkutionem corporis neceflario fequuntur, a qua a<ftio procedit, 
fanis quidem nobis accidentia vocari, ^grotantibus vero nobis 
fymptomata nuncupari. Verum fymptoma, vt dictum eft, reCtc 
morbi accidetis appe liari poteft: rite etiam cafus, < 3 c concafus* 
quia vna cum morbo in corpus humanum cadit ,concaditue. Sym y t9m 
Vndefymptomaideftcoincido,autftmulcado, watUEty 
coeo, competo , accido, contingo , deriuari nonnulli vo- 
lunt. Symptoma itaque «ri/^S*6>uoc,id eft accidens, dici poteft: 
a ffi/Apairw,. n. ideft ftmul venire, aut contingere, av/xCiG vxqq 
deriuatur. Similiter & in/y i» (vt ditftum cft)optime de fym- 

ptomate dicitur;quia fymptoma morbo fuccedit, & veluti fub- 
crefcit, fuperuenitq*. Non male ergo fymptoma dicitur cafus, & 
accidens, aut id quod accidit ( morbo icilicct); cum hanc habeat 
ftgniftcatione apud Ariftotelem,Thucididem,& Demofthene. 

Verum nomen fymptoma, quam accidens, aut epigenima,ma* 
gis vfitatum eftiquare vt vfui comodius,ita cum plerifq;Medicj$ 
ample&endum. 

Examinata fymptomatis origine,eius definitionempropone- 
re par eft. Symptoma eft affedus ptjeter naturam*, morbum co- niti *. 
fequens, veluti vmbra corpus. Ha?c definitio ex Galeno colligi¬ 
tur, lib.defymptomat. different.cap. i. vbi docet, affe&um tri- 
pliciter accipi. Primo, pro omni eo quocorpora, fiuc fana, ftue trifarium 
fgra, afficiuntui: immo pro rerum inanimatarum, vt vocis, & q- acebitur. 
rationis,arfe<ftibus. Cum enim affe<ftus ab affici dicatur, quoties ^; IJ / r , r J t [ ) 

! corpora affici untur, aliquo affe&u laborare dicuntur. Viale >e- 

fuu.n 




LIBER TERTIVi 


fuum inftrumenta, quoties a fuis obieris alterantur, afScf ceiu 
fentur. Oculus ideo a coloribus , & lumine alteratus , dum_* 
hxc percipit, affici dicitur: deuti inftrumentum odoratus a pro¬ 
prio obiero odorato: inftrumetum taftus a primis qualitatibus: 
inftrumentum guftus a guftabili: oratio etiam , bene , vel male 
compta, affici dicitur. Secundo, nomen affe^us accipitur pro 
tribus rebus pra;ter naturam, morbo, morbi causa , & fympto- 
mate. Tertio, pro re permanente praeter naturam, morbo fci- 
licet • Si in prima dgnideatione , & confequenter in gencrc«> 
remotiori, accipiatur nomen,affe&us,in eo cum fanitate con- 
ueniet fymptorna: & diftinguetur per harc, pwer naturam.#. 
Si autem in genere proximo nomen, afte&u$r*aceipiatur, in eo, 
vcluri in voculis ( praeter naturam ) fymptorna cum ali js rebus 
praeter naturam conueniet, & in reliquis di/crepabit. In parti¬ 
culis ( morbum confequens) diftinguitur , ta a morbo, quam 
a morbi caufa. Per harc ( velut vmbra corpus ) declaratur fym- 
ptoma nullam habere permanentiam ccrtain ac firmam,nid dc- 
M&j bus pendenter a morbo. Morbum enim a fymptomate bi fariam^# j 
k fyvtpto- diftinguit Galen. Primo,quia morbus eft res permanens: omne 
dl* ^ tem fy m P toma non eft tale: a&io v. g. larfa diminuta, fem- 
(Hn&Hitur. per eft in fluxu /eu motu ; licet affe&us corporis,color v. g. pra- 
uus, dt res permanens. Secundo, quia morbus lardit aftiones, 
fymptorna vero minime: & d contingat ipfum ludere a&iones, 
morbi rationem tunc fubit; deuti caufa? morbifica? vicem gerit, 
quoties morbum procreat s vt ex Gal. colligitur lib. it.Mcth. 
cap. i. Differt demum fymptorna a paflione(pathos due pathe- 
mT&ld Graecis dicitur) quod paflio dt fluxus & motus, ac fieri ipfius 
thos dt/fin morbi in /ubiefto. Eft enim paflio motus pafliuus in fubie&o rc- 1 
***ȣ ceptus, ficuti a<5tio motus a<ftiuus,quatenus ab efficiente depen- 
jlgil*' det. Pathos ergo morbum procedit, cum morbus fit eius termi- 
quid, nu$,ad quem definit, d de paffione praeter naturam loquamur: 

fymptorna autem ipfum morbum /equitur, & non praecedit • 1 
Deinde fymptorna i paflione diftinguitur,quddharc fymptorna 
te latius pateat * Paflio enim in vniuerfum aeque late patet ac af¬ 
fectus . Vnde naturales alterationes, tam animi, quam corpo¬ 
ris, comprehendit: Symptoma autem, due generatim fumatur, 
fiue peculiariter, eft femper res praeter naturam. Res tamen vna 

/ub 






DE S y M P T. DIFFER. a&i 

fub vario rcfpe&u poteft effe fymptoma,fimul & paflio. Tremor T / [ em S‘ 
v.g.eft pathos feu pathema, quatenus membrum tremore affc&u &jymft 9 
patitur: eftque idem tremor fymptoma , quia eft a&io .«w. • 
Tertio tandem fymptoma a pathemate diftinguitur , quod pa¬ 
thema proprie fit motus in fubiefto aut materia receptus , ipfa- 
que rei mutatio, cuius vna pars alteri fuccedit. Vnde Pathema 
cft aliquid in fieri, & ens fucccffiuum, fymptoma vero poteft ef- dam funt 
fe, & quid fucccfliuum, vt aftio la:fa, diminuta faltem,& depra * 
uata, & quid permanens, vt flauus i&cricorumcolor. Galenus 
autem accurate fymptoma a pathemate diftinguit, quod aliqui permane- 
antiqui hxc duo inter fe cofiinderent, & tanqua eadem pronun - ua - 
ciarentrcum tamen fymptoma proprie di&um a morbo proficif- 
catur, pathema vero antecedat. Obiett i» 

Sed contra allatam fymptomatis definitionem aliquiobij- 
ciunt, fymptoma non fequi morbum vcluti vmbra corpusjquod 
quadam fymptomata alia producant: Diarrkea v. g. fiuealui 
fluor, fequitur immediate a&ionem deprauatam facultatis ex-, 
pultricis irritat# a materia morbifien: mediate vero fequitur 
morbum-*». 

Rcfpondeo, diarrhfam, & quoduis aliud fymptoma, imme- . 
diate a morbo fieri $ vnum tamen fymptoma poft aliud produ¬ 
ci , non quod vnuin fymptoma fit alterius caufa , fed quod fuc- 
cdliue generentur: eo pene modo , quo Pater primum filiu 
immediate generat, fecundum etiam immediate. Symptoma—» 
ergo quoduis immediatemorbutn fequitur, veluti vmbra cor- 
pus; ratione tame ordinis produ&ionis vnu fymptoma fequitur 
immediate morbum,alterum mediate, ideft poft produ&ionera 
primi, licet fecundum fymptoma #que ac primum,a morbo im- 
mediate dependeat. \ 

Obijcies fecundo,Vmbra femper fequitur corpus,fymptoma ° te 
vero, omne faltem, non ita j vt videre licet in prauo colore i<fte- 
ricorum >qui quidem per aliquot dies poft deobftr unionem-* 
pori cholidochi, a qua nafcebatur, in corporis habitu remanet. 

Ergo fymptoma hoc in aftetfu corporis fine morbo in corpore 
perfiftit: atqj adeo fymptoma non fequitur morbum, veluti vm¬ 
bra corpus* 

Refpondeo,negando antccedens,quod afferebat, fymptoma siluti*. 

Nn non 





Qbtett. | 


Solutio 


lis LfBER TERTIVS. 

non fequi morbum, vt vmbram coipus.Exemplum autem i<fte- 
ricorum Galeni do&rinam nequaquameneruat.Nam liceti6lc- 
rici primario fiant a!iqui,ob pori cholidochi ( per quem natura¬ 
liter bilis ad inteftina ex hepate amandatur) obftru&ionem, ita 
vt tunc ad vniuerfum corporis habitum humor biliofus diflfun- 
datur, fecundarid tamen , aut fecundo loco flauus ille habitus 
corporis color immediate dependet ab exilium meatuu obftru- | 
<ftione,qua? colorem illum perfeuerantem plane fouct.Nam co¬ 
lor ille non a fe fouetur,fed humori biliolo cutis meatus replen¬ 
ti intime haret. Humor vero prauum illum colorem conferuat, 
donec abftergatur, & e corpore feparetur . Color ergo ille fla- 
uus (idem de nigro dicendum) quadiu incft,a morbo in obftru- 
dione fcuetur, ncc fine morbo (ubfiftere vaJetjteftc Galeno lib. 

13. meth. cap. 1. vbi ait, fymptoma in affed:u corporis tolli ad 
ablationem atfe&us a quo pendet,alia vero duo fymptomatum 
genera curationem aliquando ad fe conuertere . At (inquit) ge¬ 
nus fymptomatum,quod in aflfedibus confiftit, alterius quidem 
quem curare oportet,affc&iis eft fignum : jpfum tamen fcorfum 
nullam curationem exigit, vtpote cum affe&u, vnde nafeitur, 
vna ceffans. Ergo idericorum color, qui eft fymptoma in affe¬ 
ctu corporis, fequitur morbum , ficut vmbra corpus. 

Obijcicstertio, nonnulla fymptomataconfequimorbum.^ 
fientem, qui non eft morbus. Ergo omne fymptoma non (equi ¬ 
tur morbum. Patet antecedens in dolore qui fymptoma eft, qui¬ 
que tunc fit, dum akerafeit, ac corrumpitur natura, cx Hippo¬ 
crate lib- de locis in homine : & Galeno lib de inarquali intem- 
peri e cap. 4. Sed a Iteratio , & corruptio fiue folutio continui in 
fieri,a quibus dolor nalcitur,funt pathemata potiiis,& fieri mor 
bi, quam morbus.Ergo fymptoma ab his dependens, no a mor¬ 
bo fluit: & per confequens, fymptoma non femper fequitur 
morbum_». 

Refpondeo concedendo illam antecedentis partem, qua? di¬ 
cit,fymptoma fequi morbum fientem, negando tamen aliam—», 
partem antecedentis, qua? habet, morbum fientem non e(fe_^ 
morbum. Ipfi enim aduerfarij morbum ficntem,mcrbum vo¬ 
cant. Ergo ex iplorum fententia eft morbus. Carteriim,fi mor¬ 
bi fientis naturam exafte confideremus, morbus dicetur refpe- 

6 tu 







DE $ Y M P T. DIFFER. agj 

&upartis iamfa<%& inrroduda?melius,quam refpe<ftu fien- 
tis.Dolor autem homini infertur,dum violenter & a<ftu fouetur 
altcratio & corruptio partis alicuius. Dolor ergo morbum vere 
fequitur. 

Obijcies quarto, nonulla fymptomata immediate fequi cau- 
fam morbificam, non morbum. Palpitatio enim eft motus de- 
prauatus, & confeqiienter a&io deprauata, quae fit a flatulento 
fpiritu exitum quasente: Sed flatulentus fpiritus, eft caufa, & 
non morbus. Ergo palpitatio causa , & non morbum fequitur. 
Rigor pariter,qui eft motus concufliuus totius corporis, caufam 
fequitur,humorein videlicet acrem,partes corporis mordentem. 
Doloretiaipfe,de quo paulo fupra, a caufa,& non morbo pro- 
cedit.Syncope fimiliter fequitur caufam aliqua, Sc no morbum. 

Refpondeo,nullum fy mptoma fequi immediate caufam.Pal- 
pitatio.n.cordis v.g. fequitur aliud fymptomain retenti s,vapo¬ 
res fcilicet fuperfluos,prater natur^ inftitutum detentos. Vapo¬ 
res autem illi, quibus.cordis capfula repletur, & difteditur,exi- 
tum qu^runt. Quare diftenfiocapfular, fiue pericardi;, fa<ft'L_j 
a flatuofts iftis vaporibus,eft morbus in cauitate, a quo palpita¬ 
tio dependet. Vapores illi fl ituofi ab intemperie frigida nafcun- 
tur. Rigor in febribus ab humore acri Sc mordente fit, fed me¬ 
diante inteperiecalida ,Sc folutionecontinui dente: Partes qui¬ 
dem membranofe,neruofa?,& tendinofar, ab humore acri mor¬ 
dentur, pungunturque. Dolor a morbo fit,vt antea comprehen- 
fum eft. Syncope, qus eft pr^ceps virium lapfus, fymptoma in 
excretisconfequitur.Diflipanturenim fpiritus vitales ab intem¬ 
perie nimis calida,vel ijdem fpiritus a nimis frigida extinguun- 
tur, aut a caufa occulta corrumpuntur. Hinc fy ncope,qua* mor¬ 
bum femper confequitur. Cone ludendum ergo, definitionem 
fympeomatis a Galeno traditam effe bonam, quam in finecapu 
2 . de different, fymptomac. confirmat,aiens,fymptoma fpecia- 
tim acceptum effe id omne, quod eft pr^ter naturam, morbos, 
&caufas (internas fcilicet; excipiendo. 

mimi 

¥*.¥ft¥¥C 

> ■• • • 

Nd a 


Obitft. 4 * 


Sil Uti*. 


SjHC*W 

quid. 


CAPVT 


t I B E * TERTIVl 

cAPvr ii. 

De generali Symptomatis iiuifione. 

D Iuidendi methodo libris de Symptomate, 6* morbo v- 
Tus efl Galenus. Quemadmodum igitur do< 5 b-inam_* 
de differentijs, & caufis morborum hac methodo ex- 
po fuit,ita & fymptoma in vniuerfum diuiditin fuas primas dif- 
fer&ias, aut genera, & ha?c rurfus in alia, & fic deinceps, donec 
ad vltimas fpecies deuentum fit.Cap.ergo 2. iib. de differentijs 
fymptomar. fymptoma in tria diuidit genera :a< 5 lionc nimirum 
laefam.-affeftum corporis:&eaquf vtramque fpeciem cofequun- 
tur,qu$ vulgo excreta & retenta nuncupantur . Has tres fpecies 
fiue genera deinceps fequentibuscapitibusinfua membra liib- 
diuidemus. 

SbieN. 1. ^cd dolito more garrit Argenterius, & propoli tam a Galeno 

fymptomatis diuifione redarguit. Obijcit igitur primo, cibum 
in ventriculo corruptum, fanguinem putrefadum, eile fympto- 
mata, qua? frequenter in febricitantibus extant:fimiliter & fpon- 
giofam carnem vlceri vicino olli, huiufq; corruptionem aliquo¬ 
ties prodentem/ymptomatis inftar fuperuenire. Ha?c tame.i_* 
fymptomata non continentur fub attione la?fa, aut qualitate^ 
corporis, aut excretis & retentis. Ergo diuifio fymptomatis 
Galeno data,diminuta eft, & minime completa. 

Stiutie. Relpondeo, pra?di&a fymptomata fub excrementis contine¬ 
ri. Galenus autem lib. 1. de locis affe&is cap. 1. fungofam car¬ 
nem offi fupernafcentem, excrementum vocat; eftq;, vt ait, \x ff 
menyngis indicium, quoties capitis offi fupercrefcit. Libro de¬ 
nique de fanit. tuenda capidum de corrupto in ventriculo ci¬ 
bo loquitur, docet bene cum ijs agi,quibus corruprus cibus op« 
natura? euacuatur. Et lib. n. Methodi cap. 8. putridorum hu¬ 
morum euacuationem perfuadet.Humorcs igitur in venis putre- 
fa&i, cibus in ventriculo a?gri corruptus, & fungofa caro vlceri 
fupercrefcens, excrementa funt,eaque praeter naturam retenta, 
fi diutius in corpore perfiftant. 

ObkU. a. Obijcit fecundo Argenterius, dolore non contineri fub a&ia. 

'i\ ‘ " . nc 





DE SYMPT, DIFFER. 

ne I$fa, vt vulgo fertur, fed cum effe triftitiam,c6fequetitcni^» 
fenfationem. 

Refpondeo negando Argenterij falfum effatum: & dico,do- Soita »* 
lorem effc trifte fenfum tadus: atq; adeo asionem deprauata,& 
valde folemnem. Vnde de eo, quam de reliquis a&ionibus las 
(Is,exadiius agit Galenus lib. de Sympt.cxuf. cap. 3. delibro 6 . 
de Sy mptom. cauf. cap. 6 . 

Quando ait, vigilias immodicas non cfle asionem l^fam, fi- n&iu 
cuti nec fomnum,fallitur } cum fintcerebri a&iones. & fi'**** 

Parum oculate Danicl Sennertus lib.a. Inftitut.MedicJPartc 
3 .Sc£l i. cap.2.fymptomageneraliter diuidit in fymptonu^ nUinn 
caufar, fymptoma morbi, & fymptoma fymptomatis: citm diiu- 
eide iuxta Galeni dok 5 trinam,& rei veritatem,libro 1 .huius ope- 
risprobauerim,omne fymptoma a folo morbo prodireirei euidc- tur. 
tiam inibi videre licet. 

capvt ///. 

De different ijs Symptomatum attionis 
animalis, 

1 

P R^cipuum fymptomatis genus in a&ione la?fa confiftit} Adi» Ae¬ 
qua? quidem a&io la?fa no foliim asionem quj male fit , f* jr<tci~ 
comprehendit, fed a&ionem infuper abolitam,tefte Ga- 
leno lib.. defymptomat. different, cap. 2. & 3. A&ionem fyfam, r 
juxta eiufdem Galeni dodirinam, in abolitam, diminutam, atq} 
deprauatam,communiter Authores diftribuunt. Abolita a&io i x „ 
dicitur illa ,qu$ nullo modo fit: excitas v. g. eft vifionis omni- fa triplex 
moda priuatio: quare cum oculusnon amplius ob cfcitatem vi¬ 
deat, vi fio dicitur efle abolita & extin&a. A&io diminuta dici¬ 
tur illa,qu£ fegniter & vix fit: vifio v.g. imbellis, diminuta a&io 
dicitur, quoties obie&um aliquod percipit, fed vix,aut non co- 
plete.A&io deprauata dicitur illa, qua? aliter fit ac fieri deberet: 
v.g. dum oculus in i« 5 teritia,obie&a omnia flauefcentia percipit, 
ctfi talia non fint, vifio deprauata dicitur: Non enim res perci¬ 
pit fentitue oculus 3 vt in fe funt, fed aliter,- quia tunc iplc ocu- 
< - Ius 




Atti* du¬ 
plex, ani¬ 
malis CT 
naturalis. 


Facultas 
vitalis eft 
naturalis 
eaqicoco- 
tlrix. 
Facultas 
pulfifica 
expultrix 
ejf & at- 
traUrix » 
udtlio ani 
malis qua 
jimmalis 
allio tri¬ 
plex, 

Seji bilis 
quintu¬ 
plex. 
Motiua 
allio fpe- 
de vmca 

jitho 
princeps 
triplex , 


tS 6 * L I B E R T E R T I V S. 

Ius potcntic vifiu£ inftrumentum flauedine afficitur. Similiter 
dum lingua amara bile imbuta, alimenta et/i in fe dulcia ,aut 
in/ipida /int,amarefcere percipit,guftatio illa deprauata e/fe_> 
dicitur.Vifio etia percipiens res omnes circumduci & circumgy- 
rari, et/i tunc quiefcant, deprauata a&io dicitur: percipit enim 
res aliter ac funt. 

A&ionem in vniuerfum diuidit Galen. lib.de di ffierent./ym- 
ptom. cap. 3. in naturalem, & animalem. Naturalis a&io com¬ 
prehendit nonfolum illam,qu;e viuentibus omnibus communis 
eft, vt nutritionem, conco&ionem, attra&ionem, retentionem, 
& cxpul/ionem, veriimetiam vitalem a&ionem,cu;nfponte na¬ 
tura?, & /ine imperio voluntatis fiat. Facultas enim vitalis, fpi- 
ritus generans, eft facultas conco&rix /iuealteratrix cordis. Fa¬ 
cultas vero pul/ifica,eft vcluti compofita ex expultrice, & attra- 
driccy abfque voluntatis imperio. A&io animaliseft illa, qua? 
animalibus propria eft: & imperio quodam editur. De animali 
a&ionc, tanquam prfeipua, & magis uobi li, primo loco cuin~* 
Galeno agemus: Sequenti vero capite de aCftione naturali* 

Animalisadtiotriplexeft, fen/ibilis, motiua, & re&rix. Sen- 
fibilis anima? functio /iue aftio quintuplex eft, vifiua,auditoria, 
olfa< 5 loria,guftatoria, & ta&oria. Motiua atftio vnica eft, quiiu* 
vnico fit inftrumento, mufculo videlicet, & vnico femper , eo- 
deraque modo perficitur. Dum enim motus naturaliter & vo¬ 
luntatis imperio fit, mufculus, aut mufculi partes qua?mouen- 
tur, ad fuain originem retrahuntur.Ciim ergo vnicum inftrume- 
tum motui perficiendo a natura conceflum fit, & vnicus femper 
appareat motionis modus, re( 5 te motiua a< 5 rio fpecie vnica cen- 
fetur. Redrixanimg a<ftio in tres fpecies diftribuitur:Prima, eft 
imaginatio: Secunda, ratiocinatio: tertia, memoria. Hunc ter¬ 
narium prineipum a&ionum numerum, tum cit.cap. tumlib. 
3. de locis affc<ft. cap. 3. & alibi, pofuit Galenus. Communem 
vero fenfum ab imaginatione, feu phanta/ia diftindum nullibi 
clare admifit. Nam lib. 7. de Decret. Hippocrat. & Platon.cap. 
vltimo, fenfum communem innuens, aitipfum a cerebro norL-# 
diftingui. Vocat enim cerebrum fenfum communem,&primum 
fenforium: non quod aftufentiat, vt in Phy/iologia docuimusj 
fed quia eft principium & origo fenfuum, cum beneficio facul¬ 
tatis 


DE SYMPT. DIFFER. 2*7 
tatis e cerebro ad fenfuum externorum organa vnd cum fpiritu 
fluentis, ijdem fenfusfua perfetiant obic&a;prout docet adhuc 
Galen. lib. 1. de Symptomat. cauf, cap. vltimo. 

Hunccompendiofiorem facultatum, & actionum principum 
numerum amplecti malunuis,quamquinarium a Peripatheticis 
quibufdamcum Arift. Jib. 3 de anima.cap. 3. fta tutum . Licet 
autem fenfus communis ab imaginatione difhncti inibi non_* p acu i ut 
meminerit Arifloteles, cum tamen addere non funt veriti Alga- princeps 
zellus, Sc Albertus Mugnus,vt nimiru talis potentia externorum V* tntu ; 
fenfuum oblecta percipiat, dignofeatque. Secundo loco imagi- ^ibujda 
nationem (quam tamen primam pofuit Ariftoteles)collocant;vt jUtwtw, 
hsrc potentia imaginatrix fensus communis idola conferuct,ref- 
que iam fenfatas in earundem rerum abfent: 1 recolat.Tertio lo¬ 
co feftimatiuam potentia enumerant, qua? in brutis forte rectius 
talis dicitur,in hominibus cogitatiua:cuiusmunus cft,no seiata 
obiecta, vtodium,& amicitiam, percipere. Quarto loco Phanta- 
fiam,cuius munus eff, fpccies rerum inter fe varie coniungerej 
vt fenfatas cum fenfatisrdum v.g. ex auro & monte aureum mo¬ 
te effingit* vel dum non fenfatas cum fenfatis connectit, vt quo¬ 
ties rem calida, fimul & vtilem percipit: vel tertio,dum res non 
fenfatas cum non fenfatis coniungit; vt dum agnus matrem ,vt 
rem (ibi charam & amica apprehendit. Quinto Joco Memoriam 
ponunt, vt ha?c potentia conferuct ea omnia , qua? Phantafia.^ 
percipit.Quoad facultatu ordinem AuicenaPhantafia tertio lo¬ 
co collocat: Imaginationem vero quarto.. Verum Ariftotel. cita¬ 
to cap. imaginationis fiuePhantafiae, rEftimationis, & Intelle¬ 
ctus mentionem fecit. Galenus Imaginationis, Intellectus , & 
Memoria?* Ternarium numerum, vt diximus, tanquam veritati Se ^ s ^ 
propinquiorem, ampleClimur, quod ha? tres potenti# efficere munit ab 
valeant,quidquid illx quinque ab alijs enumerara?. imagina- 

Non Jeuiseft de principum facultatum fede difputatio. Na ^^ 17 - 
PhiIofophi,& ex Medicis nonnulli autumant, imaginationem, tur . 
aut fenfum communem,fuam habere fedem in anteriori cerebri 
parte, vtpotehumidiori,quod humiditatis ope fpcciesrerum__* 

Facile percipiantur: Memoriam vero in pofteriori cerebri parte: c a 

quod ha?c pars , vtpote flcca, idonea fit conferuat ion i fpecieru ue^famjr- 
rerum conceptarum: Intclkctumtandem in medio cerebri,tan. l rrr,:i:! 

1 v tribuunt. 

quam 





28? L I BER TERTIVS. 

quam loco nobiliori, fuam obrinuifTc fedem . Suam illi fen-l 
tentiam confirmant, quod vna principum a&ionum fape luda¬ 
tur illa?fa altera. Imaginatio v. g. larditur, integra manent 
ratiocinatione : 3 e v ice verfa: Simii iter & memoria i^ditur^ill^- 
fis alijs. 

Sed illa fementia, qua? vniuerfum cerebru ftatuit promifeua 
Totum ce ^ crn omnium facultatu principum, nobis magis pJacet. Quo- 
rebru e(l niam ha? facultates inibi fedem habent propter cerebri tempe- 
o mmttm ramcntum.Ergo ciim totum cerebrum frigidum fit & humidum 
YacuUa-r refpe&iuc& in ordine ad alias partes , illa? facultates erunt in 
fedet. toro cerebro, & no vna in vna parte, altera in alia. Patet atece- 

dens: probatur confequentia . AliarfiicultatesoaturaJescuilibcc 
parti promifeue infite funt. Ergo fimiliter & Principes, qua? vt 
luas vna cum anima edant a&iones,naturales quidem dicuntur 
& funt, & in cerebri temperamento aliquo pa&o confiftere di¬ 
cuntur. Scio quidem, intellectum elfe anima? rationalis faculta¬ 
tem , quatenus tamen corporea difpofitione ad agendum eget, 
aliquo modo naturalis dici poteft. Cum ergo par fit ratio in his 
cerebri facultatibus, & reliquis naturalibus,quoad fedem &te- 
periem, Cerebri facultates omnes ineiusvniuersi fubftantia, 
peculiari temperie pra?dita,fedem habebunt j ficuti naturales in 
quauis corporis partc,naturali partium temperie adiura*. 

Quod autem obijciunt,fragileeft.Conccdimusquidem ima¬ 
ginationem in anteriori parte cerebri magis elucefcere, quam in 
. poftcriori;quia humiditate iuuatur imaginatio:Negamus tamen 
JvrrituY eam non e ^ e * n poderiori a?quc ac anteriori parte. Nam natura¬ 
les facultates abfolute di&a? in vna eademque parte confiftuntj 
tatnen a manifeftis qualitatibus ita iuuantur, vt vna Jf datur al¬ 
tera illa?fa. Conco&rix vero facultas, ficuti & attraflrix , calore 
iuuantur, Sc ficcitate excedente laduntur, ficuti & humiditate 
fuperflua: Retentrix e contra, ficcitate iuuatur, humiditate Ifdi- 
tur.Expultrix humiditate magis,quam ficcitate iuuatur.Quam- 
uis ergo principes anima? facultates toti cerebro natura liter in- 
fint, vna tamen a manifefia qualitate,in vna parte quam in alia 
magis elucente,iuuatur, ab altera vero manifeftalfditur. 


AAio- 







D E S Y M P T. TD1 F FB fc’ s«* 

'Jl «mir-o .<\- m -fl?..>!jn )i ifrcw 

Afiitnts Uf» Stnfuum. : ’ 1 

. ■' ■ : ; v ;■. : •' - V1 . i > * 

I Ta diftinde pr^pofitis fpeciebus quibufuis adionnm anirnau 
lium,& principum, par eftnunc proponamus cuiufuisfpe- 
ciei Jar/iones: cum ob icones aut noxas adionibus illatas, 
asiones Iffe fymptomata dicantur. Docet enim Galen. vti an* 
teacomprehenfum eft, adionem omnium fenfuum,dequorum 
Iffione primo loco agit,aboIeri,aut male edi. Abolita adio,am- Qutm 

piius non fit * Adio autem male fit bifariam ; vel quia debiliterj attio Ufa, 
vel quia deprauate. Vifus ergo vel aboletur,veI diminuitur,vel 
deprauatur. Vifus abolitus «>«opaxr<c Gr^cis dicitur,quoties vi- diminuta, 
fio amplius fieri nequit: & quando aliquis ita videndi facultate vtl degra 
priuatur, cectis dicitur,& fymptoma ipfum,C£citas;Vifus immi- U y % 0fl6 . 
nutus dicitur, qui non exquifite,& folito more,fed dehiliter vi* /^. * 
det, & Latinis vifus hebes, aut hebetudo visus, vifufue obfcjw- 
rus, Gr^cis a/uGtouTria dicitur. Vifus deprauatus*Grajcis natt 
po retat c, Latinis hallucinatio, eft ille qui erronee fiu* Vt in (fera* ^ 
bifmo j fiue obliquo intuitu contingit: veiuti etiam ijs, qui reni 
fimplicem,duplam vident;&:rem integram, perforatam», rubra, 
fiauam; & viceuerfa rem flauam, aut viridem, rubram putant. . 

In auribus adio abolita/urditas dicitur,Gf£etCis *a»$inr*c, Di* f 
minutaauditio,grauis auditio Gra?cis ^^^KcnictySuannoit ,&cu*a 
itupaxu :. Beprauataauditio, quando fonitusautfibiius,tinni«. 
tus, aut ftrepitus*, aut fluduatio auditur y ciim tamen nihil tale 
fit prope, aut extra aurem. 

Symptomata, feu adioiies ia?fe pari modo alijs feilfib us, o- Aliorum 
doratus, guttus ,& tadus,accidunt: fed propri/s nominibus 
carent. Defedus ergo omnimodus faporis in lingua , abolitus /</>. 
guttus dici poteft: in naribus, adempta odoratio,abolitus odo¬ 
ratus : in omnibus fentientibus partibus, amifliis fenfus, aboli¬ 
tus cadus. Diminutus fimiliter, atque deprauatus guftus,odo- 
ratus, tadus,dicuntur adiones difficiles feu debiles, & adiones 
deprauata? horum fenfuum. , 

Pottquam breuiter & dilucide sefuum fymptomata expofuic 
Galenus, in doloris expofitioneparumper fiftit:dicitq$ dolorem &°lor in- 
dfe infigne fymptoma fensus tadus. Tadus autem(inquit)in fua 

Oo iundio* [ ni tadus. 





*** X I B .fi H TER 3! h V S. 

ffidione praeter reliquas fenfiones proprium & in/Tgne fympto- 
ma obtinet,ncmpqdilorem. Ex his Gakml verbis, & ex dolo* 
ris definitione libro 2. de Jocis affedis cap. 2. qua? fic fe habet: 
veraatiia ^nfusfecilecolligitur,dolorem cfieadionem 
l#fam, & veram fcnfationem, non vero obiedum potentia? ta- 
diuae. Non eft enim dolor, qui perfentitur,cumhic (it ipfa adio 
vitiata, fed eaufa doloris, ex Galeno libro 2. aphorifm. 6 . dum 
interpretatur illumaphonTmum: Quicunq; aliquacorporis par-j 
te dolentes dolorem non fentiunt, ijs mens aegrotat. 

Dolor fu b adione fcrfa. deprauata continetur ; quia aliter ta- 
dusobiedum aradu ipfo percipiturac in feeft . Cum.n.obie* 

. • i V dum tadds dolorem inferens immodicum /it, & improportio- 
> - natum, non (Impiiciter,vt obiedum tadus cft, percipitur,fed vt 

obiedumprorfusmoIeftum.Quarefenfatio facultatis tangibi- 
; ,. lis non naturali modo, fed deprauate fit: ab afteratione nimirfi 
vehementi,aUt folutione continuhquarum vtraq; ab impropor- 
tionato obiedo nafeitur. 

v' Quod dolor proprie /enfui tadus competat, alijs vero /en/i¬ 
bus, quatenus /ensus tadus participes funr, patet ex Galeni cit. 
capite 5.1 i b. de different, lymptom. vbi ait: Tadus autem in__* 
fua fundione praeter reliquas fenfiones proprium & infigne^j 
fymptoma obtinet, nempe dolorem.Qui licet ceteros fenfus ob 
extern a,eademq; propria fen/Hia obturbet,hunc th fenfumnon 
foliim ob externa fenfi lia, fed multo magis ob intimos corporis 
Multi do affedus difcruciat:idqueinterdum aded vehementer, vt labo- 
iwe coath rantes doloris grauitate vidi, fe ipfos interimere cogant ur.Arqi 
oculos identidem dolor inuadit ob lucis fplendorem . Similiter 
r*nt. - aures, ob vehementem & afperum firepitum. In olfadu quoqf, 

' & guftu,alia? quaedam moleftiae cueniunt,prout quilibet horum 
a proprio fenfil i dolenter fuerit afledus. Maximi vero dolores 
in fen fu radiis percip iu n t ur. Etenim vehemens dolor, quo in 
auribus ob phlegmonem, aut alium affediim torqu emu r,no n_» 
►adlenfum auditus , fedadtadum proprie pertinet aquippe qui 
omnium fcnfuum inftrtrmentis communis dl rciun aliorunt_* 
quatiror quilibet fuo dtinraxat inftrtimento contentus fit. Ita ia 


in__* 


%/Is laborante. Hui us fymptomatis funt,& denti craffio- 

»: n. t»v> ris 


T> h '*S y M P T. » I F t t R. 

fis inteftini (Grati xv\ot vocant) dolor, itidem & pruritus. 

Ex hoe Galeni contextu fuificicnter conftat, dolorem 
proprium ac infigne fymptoma fensiisra<ftus,alij$ver6 fenfibus 
conuenrre ratione eiufdem fensustatius. Lucis enim fplendor 
oculum dolere facit ,quiadiffipat, refoluit,nimiumque dilatat nts 
oculi fubftantiam. AJbedo etiam, vt fplendidum lumen, eunde poma f e * 
oculum difgregat, & quandatn ei infert violentiam. Ex aduerfb ^r aa “ s ' 
quod atrum eft, vifum laedit nimium cogendo, autconflringc^ dolent qua 
•do,&cofequenter vnitatis folutionem efficiendo. Grauis fonus, ra.u eo?a 
veluti nimis acutus, auditum fi mi liter Ia:dunti quia ille auditQ w Q "**»*- 
nimium cogit,retunditque;acutus vero plurimum diffoluit.Gu- ^taduT' 
ftum ludunt acerba qua*uis,& auftera; quia nimium cogunt, & ?*rtici- 
coftringuht linguamiinde lingua afperitas poft manfum frudlu 
acerbum, feu prorfus immaturum, veluti poft auftera, vt mala 
cydonia feu cotonea. Acida enim quajuis nimis penetrando, 8e 
vnitatem continui foluendo, dolorem efficiuntiacria vero , quia 
penetrant, & corrodunt. Odorabilia pari pa<fto,fi a mediocrita¬ 
te ad extrema recedunt* ^Ijqualem dolorem triftemue fenfum 
efficiunt. Id tame difcriminls inter dolores fensus tadais, & do¬ 
lor es reliquorum fenfuumporrit Galenus, quod dolores 
tam ab extrinfecis, quam rntrinfecis obictiis.proueuirequeanti 
reliquorum fenfuum dolores a folis obieftis extrinfecis. 

Poftquam Galenus declarauit,dolorem effe infigne fympto¬ 
ma fensus ta&us, ait quafdam doloris fpecies nomina habere 
propria: alias nequaquam. Propria nomina fu nt,Cephalalgia, 
ideft capitis dolor: Otalgia, auris dolor: Cardia lgia,’cordis, id* 
eft orificij ventrrculi dolor: nam Antiquis ventriculi orificium, \ 
cor dicebatur. Alijs alitem doloris fpeciebus no furit i-nfticuta^* 
nomina. Quare communiter proferimus, vefica? dolorem, pedis 
dolorcm,genu dolorem, oculi dolorem, renum dolorem, late* i - 
r is dolorem, & ita de reliquis.:» ‘o ? - 1 

• r ; r: «ijf: i 1 v t 

Symptomata fenfus communiit. 


G Alenus citato cap. 3. lib. de Symptomat.differ. ha?c ha¬ 
bet: Atqjhax funt funcftionu, qua: ad fenfus pertinent, 
fymptomata: quibus praeterea duo,non mediocris no- 

Oo 2 tae. 




m . LIBER tertivs; 

ta?, addi' debent* nempe vigilia & veternus (ideft corna), qu? in 
vigilia fx P rima omnium fen ^ u f <J ui communis quoque dicitur, cofiftunt. 
ceden tes Siue fenfus inprefentiarum pro ipfo cerebro accipiatur * fiu*^ 
funtfym- pro fenfu interno, more Phiiofophorum, duo eius Symproma- 
felfaa.- ta enumerat Galenus,.& immediate quidem poft asiones 1 «fas 
wums,. fenfuutn externorum : quoniam fomnus & vigilia funt adiones 
la?fa?,& infignes,ac peculiares primi fenforrj, ideft Cerebri^que- 
; admodum fenfui tadus peculiaris eft dolor. Immodica quippe 
vigilia, adio eft cerebri deprauata; quia cerebrum aliter tunc a- 
git, ac deberet: Spiritus enim animales perpetuo ad reliquas 
corporis partes tranfmittit, cum tamen aliquando a tali adione 
quiefeere deberet. Somnus fimiliter, adio l^fa eft cerebri, cum 
fit omnium vcluti ligatio* Qui tamen volet eum appellare quie¬ 
tem, & a vigilia cellationem cum AriftoteJe Jib. de Somno , & 
#igilia,per me licet;vtut tamen fit,ad deprauatam cerebri adio- 
nem reducitur, fi immodicus fuerit 


JMotusa- 
boleturydf 
mi nuitur y 
a ut depra 

orntur, 

Apople¬ 
xia eftre- 
folnt io om 
ms allio- 
nis anima 
lis. 


Varalyfis 

etymon- 


Motus Ufits. 

S lcuti adio larla, ita & motus aboletur, vel diminuitur, vel 
deprauatur. Motus autem fimplex adio eft,& fecunda 
animaiisj cum prima adio fit fenfuum.Exemplum motua 
aboliti fit apoplexia, qu« eft totius corporis refoluti© , feu fen- 
sus & motus in vniuerfo corpore priuatio, vna cum detentione 
principum fundiontim. Senius enim, & motus, ac principes a- 
dionesmhoc aifedu Jethifere ceffant, abolenturq;, ciim nulla¬ 
tenus fiant,.ob virtutis motricis, aut fpiritiium animalium refo- 
lutionem. Refolutio tamen non*tantum dicitur refpedu diffipa** 
tionis virtutis, & fpirjtus, mufcirli neruis infertorum;.verumet- 
iam refpedu denegata? virtutis motricis ^denegatique fpiritiis. 
animalis partibus fuppofitis cerebro,aquo nec virtus, nec fpirk 
tus defeendit ,.quories ipfum grauiter affici contingit, aut quo- 
tiefcunqueipkmqtus-inftrumenta inepte.difpofita f funt. Vnde 
articulis Iuxatis,aut aliqua mufculj parte immodici indurata^* 
aur emollita, motus nullo pado fit. Apoplexia ergo eft tanqua 
vniuerfalis refolutio ,.aur paraiyfis omnium adionum ta prin¬ 
cipum ,quam animalium.. Paraiyfis enim a: >rapa^l^cS-ar,ideffi 

c oG refei- 


DE SYMPT. BIFBB R. m 

refolui,dei iuatur. Sed refolutio,vt dixi non foliim pro amiflicn 
ne viituris & fpiritus,aut debitf difpofitionis partium 5 qfu^ mo¬ 
tui voluntario inferuiunt,accipitor i fedinfuper pro negatione 
influxus facultatis motricis,qu« vna cum fpiritu in partes cere- 
brofubiedas ad motum animale edendum non defcendit.Sicutt 
enimcommuniter paralylis dicitur refolutio neruorum,ita vt in 
ea fenfus- & motus pereant, quoties adiones etiam principes a- 
bolentur,refolui dicuntur. Paralylis etenim variae funt /pecies, 
cum lingua, & oculus, & manus, & facies, Sccxtetx corporis 
partes relolui queant r Paraplegia tamen, & paraplexia, & he¬ 
miplegia , dicuntur refolutiones partium fub capite> aut medij 
corporis, aut Jateris alicuius. 

Motus diminuti exemplum fit ftupor, in quo membrum eo 
affedum, brachium v.g. aut crus, vix eleuatur r Eft enim veluti 
Paralylis praludium. In laflitudine etiam motus diminuitur . 
Motus deprauati quatuor exempla proponit in contextu Gale¬ 
nus : Tremorem videlicet, Conuulfionem,Palpitationem, Sc 
Goncu (Ito nem. Tremor qu i de m,Gra?cis r p o <u zc y erroneus ac de- 
prauatus motus cftj quia eft motus qui aliter fit ac deberet. No 
enim a facultate motrice pure emergit, fcd partim a facultate 
imbelli erigente pro viribus membrum tremulum, brachium-* 
v.g. partim vero ab ipfo membro, fuo ponderedeorfum-* 
tendente. Vnde motus compofitus, ex contrarijs refultans,me- 
ritd dici debet. Palpitari© eft deprauatus motus, quod fiat ali¬ 
ter ac natura intendat, <?hm fit motus, fiue pullatio quaedam»»* 
irregularis,nullatenus debita parti. ConuulfioauternfeuSpaf- 
mus,eft motus deprauatusjquia eft nemorum ,,praeter imperio 
voluntatis, ad fuam originem retradio. Naturali enim motui, 
fi non fecundum modum/alrem fecundum effectum Sc caufam 
opponitur: quoniam naturalis motus fit rctradis mufculis te¬ 
pore debito ad fuam originem,voluntatisimpcrio. Motus eon- 
nulftims fit quidem propter continuam intempeftiuamque mu- 
fculorum ad fuam originem,pra?ter voluntatis imperium^retra- 
dio nem. Vniuerfales> ( vtpote toti corpor i conncnientcs)fpeeies 
conuuifionis tres communiter a Gal. numerantur, Emproftho- 
tonos, in-oiio vniucrfum corpus, fed praecipue caput, in ante¬ 
riores partes inclinat. Opifthotonos contra ,.in quo vniuerfum 


P aralyfis 
fpteies. 
Paraple* 
gia quid* 


Stupor 

quid. 


Tremor 


Palpita* 

tio. 

Couulfli 


Tres 
Mrfales c* 
uulfioMS 

fpecies. 





*94 I K K R TER T I V $; 

corpus iTed maxime caput in pofteriorem partem conuelJitur: 
Tetanosefl, in quotorum corpus rigidum efficitur.In his autem 
motibus, etfi vniuerfalibus, principes acftionesjion cerfant.Qui- 
bufdam placet, nec forte male> conuulfionem iam fadtam non 
Gwuulfie motum deprauatum* fed protinus abolitum.ConuuIfiones 
canitia peculiarium partium nominibus proprijs carent 3 fi excipias con¬ 
uulfionem cynicam feu caninam ,& rp/^oTjideft conuulfionem 
mufculorum mandibularum, in qua dentiu concufflo & ftridor 
Strabif- percipitur 3 & airpaSiff/Aoi ', ideft conuulfionem mufculorum^* 
mus. oculi. Coftcuffio demum eft motus deprauatus: huius generis 
Loncufiio rigor,totiuscorporisconcuflio,- &horror,cutis vniuerfa?co- 

motio. cuffio. Epilepfia etiam eft motus couulfiuus totius corporis, feu 

Rigor, concuflio vniuerfalis: qug quidem a vera comiulfione bifariam 
diflinguitur:Prim6,quod in epilepfia principes facultates larda- 
bifariam tuf, in conuulfione neutiquam: Secundo, quod epilepfia fit co- 
k conuul - cuflio potius, quam conuuJfio: illius enim caufa eft in cerebroj 
{crepat' conUu lfionis vero in neruis. 

Atque hx quidem motiuarum adtionum furit litfiones^ quo¬ 
rum fiquse proprium prarter caetera nomen non (Leonardus Fu- 
chfius delet particulam, non,) habent, non eft quod quifquam 
eius occafione deceptus, aliquod fymptoma preteritum .i nobis 
putet: veluti nec apn^am, &c. que habet Galen. cit. cap. 3. lib. 
de different.fymptom.Vultenim Galenus reliqua fymptomata, 
licet non fingulatim recenfita, fub propofita do&rina compre¬ 
hendi. Nam omnis motus la?fus,eft abolitus,vel diminutus,vel 
'jffncea deprauatus. Quofdam motus larfos,propria nomina habentes, 
Dijpruxa. adhuc addit. Apnoea eft refpiratio abolita:Diipnoeaeft difficilis 
refpiratio: de huius fpeciebus egit Galenus lib. 1. de difpnoea, 
feu de difficult. refpirat. & funt afthma,ac ortopnoea,de quibus 
demotus * n P rax i.Refpiratio enim motus voluntarius docente Galeno 
volunta- lib. 2 . de motu mufculorum capite 6. exemplo cuiufdam ferui 
rius. Barbari, qui cohibito fpiritu feipsu interfecit. Vox pariter,a< 5 tio 

, . voluntaria eft ,vt habet Galenuslib. 4. de locis affedt. cap. 6. 
Dyfpho Ri us autem materia,eft valida exufflatio aeris, vi & ope rnufcu- 
ma. lorum intercoftalium fadta. Vox abolita, feu vocis priuatio, a-T 
Cacopbo» phonia nuncupatur, difphoniajvocis difficultas* & cacophonia, 
vox praua. Addit Galenus/ymptomata motus meiend i. Abolita 

ex- 


D E S r M P T. D I; F F, E R. 295 

excretio vrina,ifchuria ideft fuppre/fio recentioue vrina dicitur. IfcM*. 
Imbellismi&io,<|ifljirja.Peprauat^tpj&io^flranguru,idefl 
vrina? flillicidtum; & vrina? incontinentia, ac diabetes. 

Quoniam Galenus lib. 6 . de locis affe< 5 t cap.4. &lib. 2. de 
motu mufculor.cap. 8. & lib. 2. de fymptomat.cauf. cap. 2.ait 
vriparexcretionem fieri a naturali facultate veftca, & ifchuriam 
qffefymptoma facultatis naturafe, Leonardus Fuchflus exifti- 
aut fymptomami£ionis ad motum naturalem, non vero ani¬ 
malem pertinere.Sed exi fi imo mirione efle mixtum motum ex - . 

animali, fimul& naturali ratqueadeo hic re< 5 le a Galenointer tJioccar 
fymptomata motus voluntarij recenferi fymptomata mi( 5 Honis. ritur. 
Quateniisautemfuistranfuerfis fibris veftca vrinam deijcit, na¬ 
turaliter agit: at vero, fi comprefUonem fa< 5 iam vi mufculorum 
abdominis perpendamus,mi&io animalis aerio dicetur.Necfo- 
Iitm abdominis mufculi in mirione agunt, fed mufculus fphin* 

&er collum vdicx tuncpartim laxans , &partim comprimens, 
vt in noftra Phyfiologia cum Galeno lib. 5. de vfu part.cap. vlt. 
clare.expofuimus. 

Galenus cap. 3. lib. de fymptomat. different, dubitare vide¬ 
tur, an ofcitatio,pandicufatio,fternutatio,&tu(Iis > ad fympto¬ 
mata aclionis naturalis, facultatis videlicet excretricis,an ad 
fymptomata facultatis motricis referri debeant^ Verum, licet a Alteri 
reraolefti in didis asionibus natura flimuietur ad eiufde rei 
excretione; quia tamen mufculoru adminiculo pcrficiuntur,& a iji ‘ a 
voluntatis imperio aliquo pafto pend enr,mixta fymptomat 4_*, 
tam ex Ia?fa naturali a&ionc, quamanimali,dici dcbenr.Pandi- PadicuU 
culatioj Gracis a*opJW<r^c«,eftdiflenfio omnium ferme partiu r/0 * 
corporis,opemufculorum fa&a, vt excrementa flatuofa ex ijfde 
partibus protrudatur. Ofcitatro efi diftenfto maxilla inferioris, Q^ citati9e 
fadta ope mufculoru os aperientia,Sc propalfantium excremen¬ 
ta Hatuofa naturam infefhntia. Sremutarioeff motus concuffi- Sternam 
uiis, quo /d, quod cerebro, & naribus moleffiam infen^ ope^ ne ' 
mufculorum thoracis,& partium anteriorum capitis,excernitur. 

Tuflls efi exfufffatio & reieefio rei noxia ex thorace > vi mnfcu-y. 
Iorum poti fiin um fa&a* 1 




•JOi 


O! 


' i" 


U2 


M!o- 






Citrus* 


Catalcp- 
fis feti ca- 
tochc. 


Congela¬ 

tio. 

Catalep - 
fis caufiti 
& fedes. 
Carife- 
der. 


i$S LIBER TERTIVi 

- n dt'~ trffr/ s .ws ct \wcff Jh 1 r . ; ; .v O'1'T 

Attionts Prine ipesUfe. 

P Oftquam de a&ionibus fffiifcnfuum,&moru animali Jffb 
cum Galeno cit. cap. j. lib. de fymptomatum different, 
fufficienter differuimus, confequens eft, vt earu actio¬ 
num ,qu? a principe facultate prodeunt, noxas profequamur, 
incipientesab imaginatione: Qua? quidem, Veluti ratiocinatio, 
& memoria, vel aboletur, vel diminuitur,vel deprauatur. Ima¬ 
ginatio aliquando Paralyfim (me refolutionem quandam pati¬ 
tur : & tunc abolita eft. Talis paralyiis Caros dicitur, & Cata- 
lep/is. Caros, id eft Sopor, vt nonnulli interpretantur (alij 
enim a*«o' ris , ideft a capite, Carum deriuari putant, vt 
ftt grauitas quadam, & inexpugnabilis dormiendi neceflitas ) 
eft quidam profundus fomnus, ortus ex humoribus craflis vif- 
cidifque, & con fequenter pituitofts, anteriores cerebri ventri¬ 
culos potiftimum obftruentibus. Quanquam autem imagina¬ 
tio humiditate mediocri iuuetur,immodica tame aboletur.Ca^ 
talepfts(qu£ & aut raTO^oc etiam dicitur )eft compre- 

henfio mentis & corporis fnbitd fa<fta,& taliter vt partes qu^uis 
corporis eandem poftturam , cum rigiditate, obferuent, quam 
habebant dum Catalepfi correpti Jfunta?gri: manentque ijs ocu¬ 
li aperti: & quoniam corpus in catalepft rigidu eft, qui ita corri- 
piuntur,quibufdam congelati appellantur, & malum ipfum-^?, 
congelatio, &ingens ftupor, qui diutius perfeuerans, Uraan 
Gr^cis nucupatur,tefte Iulio C affare Scaligero, exercitat. 312. 
Catalcpfts ab humore frigido ftccoque fit, & in ea poftica cere¬ 
bri pars potiffimum afficitur, veluti in caro anterior, vt docet 
Galen. lib. 4. de loc. affe<ft. cap. 2. Et quamuis imaginatio non 
deberet forte in Catalepfi Ledi, cii n poftica cerebri pars in ea 
pra?cipue afficiatur, reuera tamen ob intemperiem illa impense 
frigidam & ficcam, & ob humorem melancholicum, ventricu¬ 
lum pofteriorem praecipue obftruentem , fpiritus animales im¬ 
modice incraffantur, ineptiq;reddfttur, qui poffent per neruos 
ad reliquas corporis partes tranfuehi:& ideo non folum memo¬ 
ria, & ratiocinatio, fed ipla imaginatio aboleri plerumque con- 
fueuit. Verum, in leuiori Catalepfi aliquoties principes asio¬ 
nes 




D E : ' S Y M P T. D I F F U; 

nes no omnino abol£turivtteftaturGaI.coment. 2 Prorrhet.tex. 

5 6. vbi refert: Quidam etiam ex noftris condifcipulis, currui HiQortj. 
afliduodifciplinaru ftudio fe fatigaret , malo hcc correptus eft. 
lacebat enim, veluti lignum, prorsus inflexus, i igidulquc, atqj 
extenfus, videbaturque ita oculis apertis nos ita intueri, vt ne 
conniueret quidem, nihil tamen loquebatur. Is quoqi tempore 
eodem, qua? loqueretur audire fe dixit, quanquam no euiden- 
ter.clareque: nonnulla item & memoria tenens referebat:pra?- 
fentefque omnes fefcconfpicere dixit, ita,vt quorundam a<ftio- 

nes recordatus exponeret: fcd neque loqui pofle, neque mem¬ 
brum vllum mouere. 

Ex his Galeni verbis fatis conflat, principes adriones in illi 
CondifcipuliCatalepft,non fuifle omnino abolitas. Inibi a. 
aduerbjj ideft cum catoche > mentionem cu Hippo-* 

crate fecit i eiufq* ligna clareexpofuit: & inter alia, oculorum 
apertionem, & apertionis caufam, aiens: Nam quod udiora/ 
proprie appeliati tenfos apertoiqi habeant oculos, norunt tum q uy c $ 
Archigenes, tum Philippus; no, vt Comatofi, & Caraphorici, mati acti- 
claufos: in hi.sftquidem humiditas affedionis (ideft claufionis ll 
oculorum) caufa eft, nemorum diflbiucns firmitatem, robur- talepfi 
que : in illis vero ( idefl Catcchicis) propter ficcitarem tenfio minime, 
nemorum oritur. Immotum enim, & veluti concretum totum 
corpus eft in Catochis veris. Non erit inutile, animum aduer- 
tere ad ipfa Hippocratis veiba cit. tex. dum ait ,-cum Catoche 
delirantes. Nam inde forte nonnulli inferunt apud Galenum 
lib. 3. de loc. affed. cap. 4. Catcchen effe comam vigilem-^ • 
Veriim,fihoc ita contigit, rarum eft exemplum /propterea^ 
in textus expolitione Galenus valde anxius videtur. K atomos Catcc ^ 
enim a xa*o.^, ideft detineri j, ftcutix<n a ka.Taha.fA- ccatalep 

6 dvi&ai , ideft prehendi, dicitur: Prehendi feu comprehendi, A' 

6 detineri 3 abolitionem omnium asionum ,tam animalium, n,on ' 
quam principum, communiter ftgnificant apud Gnrcos. Quare 
vigilia cum catoche vix coha?rere poteft. 

Diminuta imaginationis exemplum, funt veternus feu Co- Cm* % 
ma, & Lethargus. Coma enim eft profundus fomnus ex humi- 
da frigidaque cerebri intemperie ortus; quamuis eiufdem cere¬ 
bri vetricuiiobftrudionibus liberati fint;ii>quoquidem a Caro 

Pp feu 


2 p$ LIBER TEKTIVi • 

feu detetione differt,ciim in hoc anteriores faltem cerebri ven¬ 
triculi obflru&ione laborent. Lethargus pariter eft profundus 
f omnU s >a b inteperie frigida & humida cerebri prouen/ens, fine 
vetriculorfi cerebri obftru<flione.Verum,Jicetfomnus iJIein Le¬ 
thargo a frigiditate & humiditate procedat, totatame Lethargi 
ratio inprofudo fomno,ab humiditate & frigiditate procedente, 
non confifiitj fed infuper in Jeui quadam inflammatione. Nam 
Lethargus ab oedemate cerebri, cuius caufa eft pituitofus fan« 
guis, nafeitur. Vtut fit, imaginatio, vnacum reliquis potentijs, 
tam principibus, quam animalibus, in his ambobus affedibus 
deficit,atque imbecillior fit: non tamen abolentur,cum ventri* 
culi cerebri ab obftru< 5 fcionibus liberi fint. 

T>aliriu. Deprauatafiue aberrans imaginatio, delirium nominatur. 
Delirare enim homines dicuntur,quoties rem aliquam alircr,ac 
in fe eft,imaginantur. Delirium tamen non foli competit ima¬ 
ginationi, fed in fuper ratiocinationi; vt mox videbimus.In ra¬ 
tiocinatione tripi ex illud a<ftionis Ja?f? genus frequenter fatis c- 
jimafiut lucet. Ratiocinationis refolutio feu abolitio, dementia fcua- 
^tultitT* mcnt i a > Graecis dicitur. Deficiens feu infirma ?c diminu¬ 
ar fatui- taratiocinatio, Gr^cis /u* pi* & /utup(*on y Latinis ftuititia & fa- 
***• . . tuitas vocatuf.Ratocinatricis facultatis veluti aberrans,feu de- 
^ItiomCr P rauatus motus,fiuea<ftio,Gra:cis vapaQpoc /1w,Latinisdeliriu 
imagina- nominatur. S«pe enim in imaginatione, & ratiocinatione deli- 
tiom contingit,interduin in ratiocinatione foia,aut in fola ima- 

Jecrfimac gi nat ^ onc -Vtriufque delirij exemplum proponit Galenus lib.de 
cUit. different, fymptomat. eap. hac ferie per fe clara: Plerumque 
enim in vtrifque (ideft in imaginatione,& ratiocinatione)fimuI 
delirium confiftit, tum parum apte imaginando, rum non re<fte 
ratiocinando . Efl autem interdum inaltero duntaxat, quern^ 
admodum Theophilo Medico «grotanti accidit, qui cum alio- 
qui prudenter fe gereret, ac interrogaret,^ adinterrogara ref- 
S»l t >ma P on ^ crtt > prarientcfque exacfe nofceret, tubicines tamen quof- 
yrnx fio i» dam angulum cubiculi,in quodecumbebat,eccupafie > & aflidue 
Theophilo tibia canere atq>pulfarc putabat, & fe illos videre arbitrabatur: 
Mcprana- a ^ os q U1 ^ em iJjic flantes, alios autem fedentes>ita continenter 
tibia canentes, vt neque nodiu quicquam intermitterent,nec in- 
ter diu ne minimo quidem tempore quiefeerent. Exclamabat vc~ 




DE SYMPT. DIF F E t. 2? - 9 

to affidu£, iubens eos e cubiculo expelli. Atque hanc habuit ille* 
delirij fpeciem. Is vbi perfecte conualuit,& morbus abijt,quic- 
quid finguli eorum,quiipfum vifitabant,vel dixi(Tent,ve] egif- 
fent, narrabat: denique vifa(Gra?ci phantafmata vocant) qua; 
de Cantoribus in fuaargritudine apparuerant, memoriter reci¬ 
tabat. 

Sunt aliquibus nulla apparent Wfa/ed non recte ratiocina- Soi4 y4f * 0 
tur,ratiocinatricis an ima? parte ipfis laborante,*vt Phrenitico illi in quod* 
contigit , qui obieratis intus ianuis , per fcneftras fineula vafa de ? r * t «? m 
protulit, praetereuntes mterrogans,fuberentne ea proijcere. Hic „ att64C f / 
enim lingula vafa fuis nomenclaturis probe nominauit. Vnde UJ*> 
intelligere licebat, neque imaginandi functionem circa illa effe 
lrfam, neque nominum memoriam deletam. 

Ex prima hiftoriaconftat,imaginationem in Theophilo fuif- 
felarfam ;ciim ille fatis appolite cum omnibus ratiocinaretur, 
iuberetque tibicines, tanquam res ei moleftas, foras eijci. Ex fe¬ 
cunda hiftoria patet,delirantem alterum non habuilfe imagina¬ 
tionem Ja»fam,cum vitrea vafa fuis nominibus appellaret; velu- 
ti & puerum, quem etiam per feneftram proiecit; conftat tamen 
ratiocinationem penitus deprauatam fuiffe, quod vafa vitrea^ 
vfui futura primo proijceret,fecundo vero puerum, qiiem male 
floccipendebat,arqucac vitra. Huius delirantis errorem exacte 
expofuit Gal. lib. 4. de loc. affect. cap. a. hac ferie.*Quum Rom$ H iflwi* 
quidam domi cum lanifici puero contineretur /urgens a cubili 
venit ad feneftram, perquam & ipfe videri, & praetereuntes vi¬ 
dere potuit. Deinde ex vitreis vafis fingula oftendens, interro- 
gauit, imperarentne vt ea proijcerct: illi vero ridentes, plaude- 
tefque, vt ea proijceret,rogabant:tum ipfa deinceps omnia atri- 
pienseiecit: at illi magnis acclamationibusriferunt. Poftea, iu- 
berentne puerum quoque proijci, cum eos interrogaifet, atq; id 
illi iuftilfent, illico ipfum deiecitrquem ab alto cadentem vide- 
tes, fupprdTo ftatim rifu, occurrerunt, & confractum iam pue*- 
rum fuftulerunt. Ex hac hiftoria conftat delirantem illum pra- 
ue ratiocinatum fuifte, imaginatione tamen intacta. 

Cauterum communiter paflim in Phreniticis vtraque fimul 
functio, imaginatio nimirum, & ratiocinatio deprauari folct. 

Tandem in fine profati capi 3. lib. de fympt. diderent, docet 
- " JPp 2 Gate- 




'joi LIBER T E R T I V $.1 

GaJenu$,memorandi anima? facultati fymptomata accider g > 
w poffe: idque probat ex Thucydide Gra?co Hiftorico, qui lib. 2. 

ritmJomi Pelopondiaci, in funebri oratione Periclis , tdiatur non- 

m » fx&n fufllos a peftilentia feruatos adeo omnium, qua? pra?cefferant # 
eriginif fujffe oblitos > vt non foliim fuos famil iares > fed etiam fe ipfos 

memores. non a g no f cerent< ' 

In nonnullis affe<ftrbu$,omnes principes, & animales fu&io- 
'jipople- nes bedutur: vt videre eft in apoplexia,qua: eft priuatio fensus 
xia quid, de motus in vniuerfo corpore* vna cum ablatione principum»^ 
a&ionum. In apoplexia autem veluci fulmine i#us homo, tau- 
^ quam mortuus iacet: ita vt ipfaretpiratio perire videatur j in-* 
"jtpople- C I U0 a Caro differt,eiim in hocrefpiratio feruetur,vt dcket GaL 
xia differt lib. 4. de loc. affe<ft. cap* Verum, in- Caro , & Catalepd , <Sc 

Epilepfia, principes omnes agones fimul laedunturjveluti mo¬ 
tus, & fenfus. 

Vt melius ea , qua? de principum adionumlarfionedicfL^' 
funt, percipiatis, cum. Philofopho, & Commentatoribus , cade* 
facultatesbreuiter examinanda? funt, etiam iuxta numerum a_^ 
multis conftitutunu 

Prima autem facultas princeps, eft internus fenfus, ideo di- 
&usj.quia fuam habet fedem ordinariam interius, in anteriori,, 
vt Philofophijmultique Medici aiunt, cerebri parte; cum tame 
Senfm- in reliqui omnes quinque fenfus, externi dicantur, quod exterius* 
^ntertMh extra cere ^ rum ^ tia habeant inftrumenta,fintquetanquam Ani- 
curfcnj */, mae feneftra?, & ordinarij exploratores. Excubant enimad cu~ 
& curc‘ 6 ~ ftodiam, & conferuationem totius,nifi eo folum tempore, quo 
*<"<?■ '* fomno ligantur ,&a munere defatigati quiefcunt, vt hac ope,, 
**" vnarcum reliquo corpore, reficiantur. Cur autem internus, ien- 
fus dicatur, ratio in promptu eftjquiu fen/ibilia omnia percipitr 
Senfus hic internus, communis etiam nuncupatur i quia non-* 
vnicum foliim se/ibile, fed omnia omnium fenfuum obieifta,eo 
modo,quo ab ijfdemfenfibus concepta funt, percipit.Vjfionem 
autem,qua? eft coloris, & lucis fenfio: Auditionem, qua? cft fo- 
ni fenfatio: odorationem , qua? eft odorati perceptio : guftatio* 
nem, quae eft faporis : & ta&ionenv,* quae eft ta&ilis lcnfio,ex 
^equo percipit» ~ 

Hanc ob caufam^fenfum comm«w punfto, circuJSqu^jj 
. *" 7.. ' cero» 







D E' S Y M P T. D I F E E R; j*£ 

centro quadamtenus fimilem eiTe con(Vat:vt re&e inter alios ex- S en f“* c * 
ponit Valleriola, licet parum fideliter Ariftotelem citauerit. Tn^rcln 
Nam vt ad ccntrum,ceu ad finem quendam omnibus vnum^» m circuli 
atque communem, eunto ab extima circumferentia dutoli- 
nea? terminantur, fic ad fenfum internum externorum fenfCiuni - 
fun<ftione$,tanquam ad iudicem,deferuntur. Vnde Themiftius 
communem hunc fenfum, primum ac principem vocandum^ 
cenfuitj quod externis fenfibusceu famulatumultiplici ac vario 
vtatur, ipfeqi inftar Regis ac iudicis, tanquam pro tribunali fe- 
dens, & fpiritu illo curruli adiutus, de omnibus, qua? quinq; il¬ 
li fenfus fu is quique offici js perfundi annunciarunt,pronunciat 
cenfet, ac iudicat. Eft ergo fenlus communis, animi quadam 
potentia in cerebro fedem habens,omnium externorum fenfuu QuidsTfu:; 
fenfata comprehendens, eaq; a fe inuicem diftinguens, Duplex Comums ' 
eft ergo fensus communis officium. Primum, vt externorum se- Sen f Hi c ~ * 
futim fun<ftiones percipiat . Secundum munus eft, de obie&is munii dn~ 
qua? mediantibus imaginibusfiue fpeciebus , vna cum externis P lcx 
fenfibus percepit, iudicare: Nam nullus externorum fenfuum rAHm ' 
alterius fensus obie&um percipit,aut ah alterius fensus obiero 
diflinguere poteft. V/fus autem non feparat dulcedinem ab ah 
bedine in lacte, nec amarorem a bilis flauedine, nec etiam de 
ipfamet vifione iudicare poteft. Ad fenfum ergo communem-» 
fpetot, non foliim vnacum externis fenfibus fenftbilia percipe¬ 
re, fcd infuper hec a fe inuicem difeernere, 

Senf um communem,vtaiunt,proxime fequitur Imaginatrix 
potentia, qu# eft interna & princeps facultas, & iin cerebro ma¬ 
gis recondita. Hae facultas Graecis dicitur,quod vi- 

fa (qua? Gra?ci $avrajju,<zi* vocant)ab ea proueniant.Imagina ^iTfacid 
tio autem, feu Phantafia eft id, quo vifum , phantafmaquei.u-» tas ^dd. 
nobis fieri dicimus: vt habet AriftoteL lib. 3. de Anima cap. 3, 
sex. 15 5. Vnde eodem cap*tex. 1 60 . imaginationem motionem 
dfe dicit: nam eft cognitio quaedam, qua? fit interuentu fpeciei p*uiafer 
alicuius obiedlijqua? quidem cognitio nunquam fit abfque fen- faopt™ 
fu: ideft, imaginationis a<ftus nunquam exerceri poteft, 
prjeuia fensus externi notitia. Multis tamen nominibus a fenlu . .« ' 

diftinguitur imaginatrix facultas ,tefte eodem Ariftotele citat, 

capite. Senfus autem externus nihihsifi quamdiufui obic* 

.... ■ 




LmA*ijn ••' 




Stnfni co 
munit & 
imagina¬ 
tioni di- 
ftinflas ft 
des aliqui 
concedunt 


Viffieulta 
ti occurri 
tur . 


Conimbri 
ctnfes no¬ 
tantur. 


jieftimA- 
tina in 
brutis , & 
«OgttAttHA 
in homint 
bus. 

Memori 4 
munus . 


t I B* E R T E R T I V 5. 

6ti fpecies recipit, operatur. Senfus communis has eafdem fpri 
cies fufcipit,& varia obie&a componit, ftparatue. Imaginandi 
facultas, praeterquam quod obie&orum fimulacra, idolaqe a_* 
fenfu communi fufcipit, ea vlterius referuat. Ideoq; rebus ipfis 
fcmel conceptis (licet deinceps abfint),eafdem varie componit* 
quandoque re&e, alias parum confonanter. Chymarras enim, 
montes aureos, alatos homines, Hypocentaurum,& cofimilia, 
dum volumus, confingimus: immofa?piflime, nobis noletibus, 
dum fomno detinemur. Vt igitur rerum perceptarum fimulacra 
diutius ab imaginatrice hac facultate aflferuentur, fedem habe¬ 
re debet in cerebri parte aliqua, qua? non tato humore madeat, 
ac illa pars, quam, tanquam propriam fedem fenfus communis 
occupat. Decuit enim fensus communis fedem humida tempe¬ 
rie diiponi,qudd huiufmodi temperies idoneia facili, ac prom¬ 
pta? fpecierum receptioni videatur.Cum tamen ad conferuatio- 
nem inepta fit, vtpote fluxa nimis & inconftans, prouida natu¬ 
ra ficciorcm fedem facultati imaginatrici, cui concepta rerum 
fpecies conferuand» demandat» funt, conftituere debuit. Ex 
his autem congruenti js colligunt nonnulli, admittendam effe 
Imaginatricem facultatem a fenfu communi diftin&am. Cui ta¬ 
men opinioni nos cum Galeno aduerfamur, fola imaginatione 
contenti: Videmus enim potentiam vifiuam non foliim diuerfa, 
fed praterea contraria percipere. Ergo potentia imaginatrix re- 
ftc concipere & imaginari poteft: & in toto quidem cerebro, li¬ 
cet in anteriori eius parte promptius concipiat, in alijs autem_* 
ficcioribus melius coferuet.Nec video cur Galeno tribuant Co- 
nimbricenfes, internos fenfus fedibus diftingui. 

Poft imaginationem,tertiam facultatem conftituunt,»ftima- 
tiuam in brutis di&am, cogitatiuam vero in hominibus. Res .n. 
non fenfatascomponeremunus eftaltioris potenti», quam fit 
Phantafia.AgnuscnimIupi nunquam vifi odium confeflim co- 
prehendens, ficuti matris amicitiam, vitra Phatafiam «ftimati- 
uagaudet, & homo cogitatiua feu ratiocinatrice. 

Quarto loco memoriam ponunt: cuius munus eft, imagina- 
trki & ratiocinatrici fuppetias ferre. Eft enim imaginatricis, vt 
aiunt, repofitorium, leu vera feruatrix idoloru ,fimulacrorum- 
ue ab imaginatione conceptorum:ideoq> in poftica cerebri par¬ 
te. 


D E S Y M P T. DIFFER. 

tc,taquam fictiori, eam rec 5 di putant. Qui Phantafiam ab ima¬ 
ginatione diftinguunt, aliter loquuntur* prout fuperiiis iuxta_* 
opinionem Algazeili>& Alberti rem expofuimus. 

Ratiocinandi vero facultas incorporeaeft, vtpote fpiritalis,& 
afola rationali anima, nequaquam animali,dimanans, eftque 
illa facultas, qua? nunc imaginatione, nunc memoria, vtpluri- 
miim ambabus potentijs adiuta, res inter fe diuidit, componit, 
& vnum ex alio infert. Vnde non raro memori^ auxilio, imagi¬ 
nationis errores corrigit, du veriores nimirum rerum imagines 
a memoria quam ab imaginatione fu/cipit. Verum fieri poteft, 
vt aliquando ha?c facultas cum errore erronea imaginationis 
phantafmata percipiat, non tamen in difcurrendo aberret* vt 
Theophilo Medico contigit, qui ob deprauatam imaginatio¬ 
nem tibicines in angulo domus extare putabat. Retia tamen»* 
cum ratione eofdem tibicines, tanquam fibimoleftos, eijcere 
iubebat. Concedendum tamen, rationem ordinarie J#di, quo¬ 
ties memoria, & Phantafia, aut dum ha?c foIa,hedutur. Quonia 
vero ratiocinatio efi fpiritalisfacultas, per accidens J^di dici- 
tur,quotiefcunqjphamafmata ab imaginatione erronee ei exhi- 
bentur:& quoniam Phantafia & memoria in cerebro fedemha- 
bent,ratiocinatrix facultas fuos effetius inibi producere cenfe- 
tur* licet dcterminaro,& corporeo organo no cgeat,nifi quam- 
diu anima corpori, tanquam comparti totum componenti, co- 
hgret. Ratiocinantem etenim phantafmata fpecuiari oportet 
vnde eomrruiniterfcrtur,nihil efle in intelletiu,quin prius fue¬ 
rit in fenfu.Rarioeinatrix ergo potentia non folum phantafiiUr> 
ta intelligit, fed his intelletiis componenda componic, diuide- 
da diuidit, «Se ex his inferenda infertJnteljetiui demum inferuit 
memoria, eius opera recondens. Quod attinet ad Voluntatem, 
non efi nofiri inftituri de ea quidpiam deccrnere.Hjec ergo obi¬ 
ter de Potentijs Animat dixifie fufficiat. ; \ < ' 

D V H I A. 

Q Vanquamlonga foculorum ferieGaleni dodrinaple¬ 
ri fqu e grata fuerit,Cauillatori Argenterio mrnimeta- 
men placuit. Quare diuifionem atiionisfefa? inaboli- 
wr tam, - 


1{_tttOCl- 

natricis 

facultatis 

munus ► 


Nihil in 
irttfUtSht 

quod 
prius noa 
fuerit in 
fetifu. 



Cbhti. 


Sdiutia. 


Obictl. i 


Solutio. 


Dubium. 


304 # -n liber terti v s. 

■ tam, diWnutam,&deprauatam,dcfe<ftuofam cenfet;quoniami 
inquit ille, Galenus au<% asionis Iffionem omifit. Immodica 
*' autem appetentia, quae Canina dicitur , fub deprauata asione 
non continetur:& muJtominus fub diminuta,aut aboIita.Qudd 
immodica appetentia, non fit deprauata, patet; quia in ea mul¬ 
tum boni alimenti appetitur, & plus quidem, quam concoqui 
debet. Deprauatusvero appetitus in res abfurdas, & a natura^ 
alienas fertur: vt videre eft in Pica, & Malacia, in quibusegro- 
tantes calcem, gypfum, carbones, & ccr.fimilia appetunt. 

Refpondeo, immodicam appetentiam no efle proprie adfio- 
nem adau&am, cum vi facultatis naturalis non fiat: Nihil enim 
immodicum a natura fit.Quia ergo natuif conatum & ordinem 
talis appetentia excedit, merito deprauata dicitur: Excedit vero 
natUrf conatum & ordinem, quia non debite fit, fed quouis te¬ 
pore,»^ irregulariter,licc* in fe res defiderata non fit deprauata. 
Deprauata itaque eft immodica appetentia, eo modo, quo ni¬ 
mia retentio facultatis retentricis j & nimia expulfio, expultri* 
cis.In fame autem Canini natura irritaturab humore melacho- 
Jicoacidoacerboque, ventriculum vellicante ,& nimis corru¬ 
gante^ 

Sed inftat pmerea Argenterius: Si adau&a a&io fub depra- 
‘ uata continetur: Ergo &a<ftio diminuta. Probatur fequcJa.Co- 
traria fub eodem genere contineri debent. Sed a<ftio diminuta, 
& deprauata, funt contraria. Ergo fub eodem genere contineri 
debent:Sed a&io immodica fub deprauata continetur,vt aflertu 
cft. Ergo & diminuta. 

Refpondeonegando minorem propofiti fyllogifmi. Nam_^ 
a<ftio illa, quam adainftam vocat, non fit a facultatis robore:di- 
minuta vero atftio a facultate fir : quare non retfte contraria? di¬ 
centur adiones,chm fint tantum diuerf^. Proprie enim loquen¬ 
do , debili a&ioni fortis a(ftio opponitur i quarum vtraque a fa- 
cultatependet. 

Secundu dubiu eft, vtru Ifdi queat imaginatio,abfq$eo,quod 
priu.vut fimul ludatur fensiis externi? Auerroes, Vega, & alij, 
exiftimant, imaginationem nullatenus vitiari abfque prauiaij*, 
aut fimultanea fenfuum externorum Jf fione. Suam hanc fente- 
tiam potiflimiim probant ex co, quod Theophiius apud Gak- 

, num 



Soluti it 


DI S Y M P T. DIFFER. 505 

sium imaginationem deprauatam habebat, quia tibicines in an¬ 
gulo domus confpiciebat (id eodem Theophilo affirmante) ctim 
tamen nullus inibi cxtaret tibicen. Suam fententiam confirmant 
profati Authores ex lib. 4. de loc. affedh vbi Galenusdeliriu.^ 
imaginationis proponens 3 de vitio fensus femper loquitur. Ergo 
fenfus, quam imaginatio, prius femper luditur* 

Sed contrariam fententiam, qu« imaginationem, abfqu^^ 
pra , iiia,aiit fimultanea fensus Ja?fione, errare c6tendit,veriorem 
exiftimo.Qui autem cerebrum melancholico humore delibutum 
habent, fe patrem , aut matrem mortuam aliquando videre pu¬ 
tant; cum tamen non in ocuk), fed in cerebro melancholia affe¬ 
ro vitium lateat. Ergo in melancholicis faltem imaginatio, fine 
fensus culpa deprauari poteft. Et fi vigeret aliquis, melancholi- 
cos talia obiecta cofpicere propter tetros fpiritus ad oculos dc- 
frendentes, id noftra? lententia? non obefh Nam non eft potior 
ratio,cur Patrem,aut matrem mortua,quam alia cbie&a depra- 
nate confpicerent. Sed nulla alia ob oculos eis deprauate appa¬ 
rent obiedh: Ergo nec Pater, aut Mater;qui folo imaginationis, 
non visus, errore apparent. 

Quod attinet ad Theophilum ,vificncm deprauatam non ha- Solutio, 
bebat ,ca?tcrbquin alia cmnia qua? in cubiculo non aderant, a> 
que bene ac tibicines, deprauate vidiifet rquemadmodfi depra- 
nate videret exteros homines in eode cubiculo aftantes;quos ta¬ 
men vel uti camera obiecte,re<fte pcrfpiciebat,agnofcebatquc_j* 
Imaginationem ergo, & non vifionem,deprauata habuit Theo- 
philus. 

Quod attinetad Galeni do&rinam, lib.4. de locis affedtis.c. 

2.nihil prorsus contra nos vrget.Nam inibi de fuffufione verba 
faciens Galenus, dicit Phreniticis quibufdam accidentia qua?da 
fuifufioni fimilia cotingere, & ea qua? talem apparentem fufFo- 
fionem generabant, in imaginatione errorem caufaffe. Quam—» 
do&rinain noslubentercocedimus, qui nullo modo negamus, 
fenfum,fimul & imaginationem, decipi poffe.Afierimus tamen 
interdu ipfam imaginationem deprauate Ixdi abfqj vlla externi 
fensuspraeuia, aut fimultanea Iffione. Hxc do&rina Galeno co- 
fentaneaeft, vt tu fequetibuseius verbis cit. cap.2.lib.4.de loc v 
ynicuique dare conflabit; At fimilia quoqj fuffufioni ac* 

Qq ^ ciden,- 


Solutis* 





Du<t 

Tbreniti- 
dis diffe¬ 
rentia» 
vna ima¬ 
ginationis 
altera ra 
tionis;ex- 
quibus ad 
huc amba 

bus, fi fi- 

mul ad-- 
fiat y. ter¬ 
tia reful- 

tat. 


fi i florida 


>0 S LIBER T E R T I V S; 

ridentia In quibufdam pbreniti dis fpcciebus, affe&o. fciiicet ce¬ 
rebro, f^penumci o euenire folent: nec refert, vtrum fpccks , au 
differentias nominaueris,nam fimplices quidem duse inueniun* 
tur, ex quibus deinde tertia componitur ..Quippe funt phreniti¬ 
ci. quidam, qui de ijs,qua? oculis otferuntur, rerie (quantum ad 
fenfitiuam notitiam pertinet) iudicantr 3 cogitando vero a natura¬ 
li iudicio aberrant i ali; rursus cogitatione quidem falluntur mi- 
nimc, fenfibus. tamen difformiter mcuentur:.funt prarterca, qui 
& fensus fimul,& cogitationis vitio laborant* Itaque vtriufqj le- 
fionis modum fic accipe . Quum Roma quida cum lanifici pue- 
ro contineretur ^Turgens a cubilivenit ad feneftram, per quam. 
& ipfe videri,& pratereutes. videre potuit * Deinde ex virreis va~ 
fis fingula oftedcns, interrogauit,imperarentne,vt ca proijcercti 
illi vero ridentes, plaudentesq,-, vt ea proijceret rogabant: tum 
ipfe deinceps omnia arripiens ciecit: at illi: magnis acclamatio¬ 
nibus riferunt . Poflea, iuherentne puerum quoque proijci,, 
cum eos interroga flet,atque id illiiuffiflent,iJlicdipfum dciecit: 
quem ab alto cadentem videntes , fupprefib ftatim lifujaccurre- 
runt, & confh&umiampuerum fuftulerunt.. At contrariam af¬ 
fectionem non folum in alijs, veriim in me ipfo, quum adole- 
fcens adhuc eflem , expertus fumQuum enim per aftatem ar¬ 
denti febre laborarein,& feflucas atro colore ex cubili eminere* 
& floccos fimiliter in veflibus e fle putarem 3 quos au fure tetans* 
nihilque fub digitis edurum inueniens , accuratius vehemen- • 
tiufque id efficere conatus fum . Audiens itaque duos ex amicis, 
qui tum aderant, dicentes,videfne hunc iam & floccos euelkre,. 
& feflucas colligere?flarim intellexi,idipsu,quod dicebant, me | 
feciflfe. Quum vero fie animo conflaremvt rationalis in me fa¬ 
cultas non vacillaret^rede, inquam, dicitisr.proinde ne phreni¬ 
tis me arripiar,auxilio efiote*Illi autem,quum idoneis rigatio¬ 
nibus caput fouerent , tota die, fcquentiqueno&egrauibusin- 
fomnijs turbatus fum, vt interim, & clamare, & exilire viderer: 
veriim poftero die mitigatafunt omnia accidentia^.. 

EcceGalenus praclaie exponens qua anobis di&afunt: in 
quadam nimirum Phrenitide, & imaginatione deprauata vifio- 
. nem deprauari, & quidem in fe ipfo: in alio vero delirio nequa¬ 
quam Istdi vifionem, aut aham altu ius fensus aCtionaruMini- 



DE S Y M P T. DIFFER, 507 

me quidem dubitamus, quofdam a?gros ideritia laborantes ha¬ 
bere vifionem,fimul & imaginationem la?fam,dum affirmant fe 
omnia videre flatia. Oculus autem flauedine infedus talem er¬ 
rorem in vifionc parit: vifio aute deprauata, caufa eft dcpraua- 
tx imaginationis.Sed tam vifus,quam imaginationis hic error, 
a principe & fupcriorifiicultaterawocinarrice facile emendatur 
veluti error aliorum aegrotorum, quibus omnia alimenta amara 
iudicantur, quod lingua bile obdura fit. 

Tertium circa praTens caput dubi um eft, vtrum memori Tertium 
tripliciter, more imaginationis, & ratiocinationis, laedi queat ? 

Ratio dubitandi ex Galeni contextu defumitur, qui abolitae ta- 
tum memoria mentionem fecit. Nemini in dubium venit, me¬ 
moriam di minuijeum non folum aboleatur ,fed in dies minua¬ 
tur. Dubium ergo circadeprauationem verfatur,Mercurialis in 
fua Praxi Medica cap. 17. tenet memoriam deprauarhidq; pro¬ 
bat authoritate Ariftotelis lib. de memoria & reminifcentia,vbi 
ha?c habet: Contraque fit nonnunquam,quemadmodum Anti- 
feronti OriKc,& alijs, qui extafim patiebantur:Phantafmata,n. 
dicebant vt fada,& vt qui meminiffent. 

Verum ex hoc loco no fufficienter in£erripoteft,memoria effe 
deprauata: quinimd congrucntifis infertur, rationem, aut ima¬ 
ginationem fuiffe deprauatam . Equidem quando Petrus pro 
Paulo dignoicitur, tunc ratio, aut imaginatio vitiatur, vel cer¬ 
te memoria diminuta eft „ Si tamen deprauatam memoriam id 
jpfum vocare lubet, quociefcunque vrnim pro alio commemo¬ 
ratur, per me licet. 

catvt iv. 

De differentiis Symptomatum attionis 
naturalis. 

N Aturalis adio triplex eft: Generatio, Audio, & Nutri- Natura* 
tio, Famulates facultates naturales fuas habent diftin- l ' s 

. , tas trt - 

das adiones: Attradrix attradionem: retentrjxreten- pi €x . 
tionem: concodrix concodioncm: expultrix expulfionem. Ad 
naturales reuocandus eft appetitus (licet rna vere animalis fit, 

Qjj 2 








jo*. LIBER T E R T I V S. 

quo ex fenfu vellicationis aut fusionis nafcitur,& altera proce¬ 
dens mere naturalis), & duplex illa vitalis potentia: illa nimi¬ 
rum, quo fpiritum vitalem procreat, & altera , qua? pullat cor, 
& arterias.De cuiufuis adionis Jofione figillatim agemus , & a 
magis ordinarijs lofionibus, quo videlicet nutritioni , & famu¬ 
latricibus quotidie accidunt,auipicabimur: & quide prius del£- 
fionibus adionu,quo communem vfum omnibus partibus cor¬ 
poris probent; cuiufmodi eft appetitus cibi,& potionis; alimen¬ 
torum in ventriculo concodio; & in hepate fanguiHcatio. Rur¬ 
sus de Jofionibus asionum peculiarium cuiufuis partis fimila- 

ris, agemus. 

Galenus lib. de Symptom. different, cap. 4. totam hanc do¬ 
ctrinam de Manibus adionum naturalium pulcherrime illu- 
fh at 3 & eadem methodo 3 qua animales 3 & principes adiones 
procedenti capitc,expofuit: fupponitque naturales adiones vel 
aboleri,vel male fieri r& quidem illas male fieri dupliciter, aut 
diminute, aut deprauate. In principio ergo cupiris docet Gale- 
jipptritus ni is>in appetitu tria contingere fymptomata: Primum ,eft inap- 
trifaria n petentia, quo cft appetentia abolita, Grocis atopica , feu d'vo- 
Udetur .. ciT > 1& ' Secundum lyrnptoma, eft difficilis appetentia,qu%o dimi¬ 
nuta appetentia connenienter appellari pote ft, Grocis JWopi- 
& aiuv^ct o v ,idetf obfcura appetentia vocatur,Tcrtiu 
vitium, efb immodica cibi appetentia , quo deprauata appeten¬ 
tia cap. illa citati lib. de different, fymproni. a Galeno dicitur:, 
a quo ideo perperam defecit Argenterius,prout fuperioru.clare. 
Se,tertus demonftrauimus: & multo turpius Danicl S e n ner tus, Arge n te- 
natatur. r jj £ ne c j ll j 3 [ 0 audodeate dudus; licet Angenterij non meminc-r 

rit, ficuti nec aliorum multorum, quorum feripta immutata fuo 
fecit, de qua re Dominicus Sala Patauinus. Profefibr,in fua Ar¬ 
te M edidi non immerito conqueritur. Immodica appetentia^ 
in Boulinto, Sc Canina appetentia apparet.Rerum abfurdaruro 
appetendo i:r ima ,&,uaAax/a vifuntur : cum hi duo affedus* 
lint deprauato appetendo rerum diuerfi faporis., rcrumque^ 
abfurdarum.Kb »a feu-Pica,& Malacia a multis confunduntur: 


'Sic A & 
Ad alae i it 
eUjhttcit*' 


Aliqui tamen Malaciam ad prognantescoardant, quo alimen¬ 
ta folita tata cum auiditate appetunt, vt,ni ea eis coleftimcon- 
cedantur,damnum aliquod umncrgat^vel abordendi,vel noum 
imprimendi fotui. Quod 



D E S Y M P T. DIFFER. 309 
Quod de appetitu alimenti didhim eftjitidem dc potu profe- ^PP***- 
rcndum. Na appetitus potus aboletur, aut diminuitur, aut de- [“foriam 
prauatur.Jn conco&ione ciborum in vetriculotria pariter fym- l&ditur. 
ptomatacontingunt:abolitio nimirum codionis,Latinis crudi- ComoSH» 
tas,Gr^cis «V«■>}'* nucupata:Concodiodiminuta,Latinistar- 
da conco&io, Grarcis / 3 pa JW« 4 <a:deprauata codio, Gra?cis fu* 

(mi vf/j6. In chyli diftributione fine digeftione, & (anguinis ge¬ 
neratione abolitio accidit,& difficultas. Si autem chy.Ius nulla¬ 
tenus per venas meferaicas diftribuitur, fcd per vomitum, aut 
feceflfum excernitur,diftributiuatunc abolita eft,abdlitaq,ian- 
guificatio; quia nullatenus fit j tura quando alimentunvn< 5 n fu- 
! fcipit hepar,aut fi fufcipit, non mutat. Diftributio difficulter, 

& deprauate etiam fieri poteft* Sanguificatio fimiliter diminu¬ 
te fit, quoties ex chylo femierudus fanguis gcneratur.-Sangtiifi- 
catio deprauatur,quoties aliquid alienu loco sagminis prccrea- 
turrHuius generis fymptomata funt tres hydropis (pceies, Ana- j- res ^ 
farca, Afcites, & Tympanites. Anafarcafeu Leucophlegmatia, drapis jpt 
eft vniuerfi corporis tumor mollis & albicas, ortus cx pituitofo cies - 
aquofoq; humore ,ex hepate in vniuerfum corporishabituai-^ 
difperfo. Inde caro fpongiofa fiaccidaq* euadit, ita vt in ea im- 
preffi digiti vcfligu diu remaneant:jdeft,dum digito caro com¬ 
primitur , comprimentis digiti veftigiutn, fiue fouca quadam, 
aliquandiu fublato digito remanet: nec cito caro compreifa ad 
fuum externum fitum redire valet. Secunda hydropis fpecics , 
eft ventris inferioris potiffimimi tumor ,.qui afeites dicitur» quia 
vtris femipleni aqua fpecicm refert: Nam quemadmodum vter 
in alterutrum, latus commotus fonitumfluduantisinfeaquse 
exprimit, ita & ille, qui afeite laborat, dum in alterutrum latus; 
fe voluit, effluduatranem aqua: inter peritoneum & inteftina_^> 
contenta?, tumoremque generantis, ager ipfe,& non raro aftan- 
tes, percipit- Tympanites eft eiufdem inferioris vetris tumor di- 
gitis comprimentis,ob inclufam aquam, & maximam flatuum 
copiam, adeo renitens, vt manuleuiter percuifustympami foni- 
tura emittat.. Ha: treshydropisfpecies ortum habent cx viti® Hydiropi 
hepatis generantis praua.materiam aqueam loco iangumis.Nu-/^ kepa- 
quam autem hydrops fine hepatis vitio nafeitur, tefle Galeno, tis vitio-. 
libro,feu Commentar* z. Prognofiic. tex. 1. vbihachabet:Ira- * }r,cr ' 

que 








no LIBER TERTIVS, 

que cuiufuis aqua? inter cutem genitura (fiue generatio) eft,vbi 
fanguificationisofficium intercidat. Etenim quemadmodum-* 
in ventriculo concoquuntur efculenta, pari ratione in iecore_*> 
& venis pivrconco&um in ventriculoalimentum. Quinetiam,vt 
in ventriculo interdum minus intercidit conco&ionis officium, 
interdum magis,ita in iecore; nonnunquam enim iecur affi¬ 
citur per fefe primum, quemadmodum etiam ventriculusrinter- 
dum per confenfum aliaru partium .In reliquo Galeni contextu 
videre licet, hepar per confenfum lienis, ventriculi, &intefti- 
norum, affici > quia per magnas venas his partibus copulatur. 
Tnumyt- Libro 6. de locis affeft. cap. i. licet hydropem morbis acutis, 
Aabepxtis hepatis intemperiem calidam ficcamque, fuccedere afferat, 
e/i caufa paulo poft tamen ait: Veriun nifi ad iecur frigus tranfmittatur, 
hydropis* a q Ua j nter cutemfequi poteft minime.Appofitcfane harc veiba 
■primis fubiunxit Galenus; quoniam hydropsardenti febri fuc- 
cedens , etiamfi calida ficcaq; intemperie hepar ipfiim laboret, 
ab intemperictamen frigida hepatis nafeitur; nam calor febri¬ 
lis naturale ita depopulatur, vt natiua hepatis temperies re fri¬ 
gida fit, licet a<2u calore prater naturam infeftetur. 

Non foium aquosa fubftantia loco fanguinis hepar aliquo¬ 
ties generat, ver umetiam biliofam valde,& melancholicam, & 
variam, ex qua deinceps corpus praue nutritur, & varia emer¬ 
gunt morborum generaj vt Scabies, lepra quardamGracorum, 
qua: Pfora dicitur, qua?queeft notabilis qusedam fcabies : Ele- 
phantiafis, & varij affe&us in habitu corporis Sc cute appa¬ 
rentes. 

Quanquam hydropis fpecies ad deprauatam ha?matofim__,», 
fiue fanguificatione in hepate fa<fta,commodiiis reduci queant, 
Sennertns & quidem iuxta Galeni verba, & Interpretum mentem, Daniel 
votatur, tamen Senncrtus, nulla ratione, aut authoritate fultus , eafdem 
hydropis fpecies ad abolitam fanguificationem, non ad depra- | 
uatam, reducere cft aufus: Sed parum re&e ( ni velit apepfiam 
improprie fignificare deprauatam coctionem, vt quibufdam 
Grecis placuit; prout erudite notat Fuchfius). Nam chyluscraf* 
fus, nullatenus in hepate mutatus, per fe obftrudiones potius, 
•& hepatis tumorem, quam hydropem generat; temporis tamen 
decurfu hepatis frigidam intemperiem procreare valet; Et hax 

rursus 


DE SYMPt DIFFER. 31? 

rursus hydropem. Vcrum,E omnino saguificatioaboJitafuerit, 
hydropisprocreatio expe&ada non eEjquia, priufquain intro¬ 
ducetur, mor&fuperueniet; cum En e noua fanguinis generatio¬ 
ne vix diu fuperuiuere queat homo, m peculiari Dei beneficio 
id contingat . Ioannes Lagiuslib. 2* Epiflol. Medie. Epiftola 
27.quofdam per annos integros fine cibo feruatos commemo¬ 
rat, ficuti facit Schenkius , & MarcelL Donatus, Ioubertus, & 
alijy - .. : 

ExpoEta fymptomata,funt Iafiones a< 5 Honurrr, qua commu¬ 
nem vfum toti corpori priebenticuiuimodi funtjappetituSifitis, 
chyli£catio,& fanguificatio £ue hamatofis. Deinceps cit.cap. 
peculiariumatfiionum vitiaGalenusexponit:aitque,nutritio- Nutriti» 
nem, qti£ peculiaris partium a eh o e£, aboleri, vel diminui,vel 
deprauarn Nutritio ergo abolita in Atrophia fiue defe&u nutri- Strophi* 
tionis & alimentr,& in Tabe,feu partium cofumptione,attenua- # defi 
tioneque,apparer.Atrophia vero e£ vniuerfalis, quando totu 
corpus, vel dccurfu itatis, ve 1 morbo contahefcit: vel partior* 
laris, quando vnica fola pars alimento priuatur * In inedia, & 
mu Itis morbis, .prafertinigrambus, nutritio eE diminuta, cum 
in morbis quibufuis aftiones fenEbiliter ladantunDeprauata»* 
nutritio in Leuce, feu Vitiligine , OphiaE, Alopecia , &xonfi- Vitiligo, 
milibus apparet. Prima Vitiliginis Eue Leuca fpecies, Alphos n / s e *f e ** 
diciturj ficuti Auicenna Morphaa» & e£ illa, in qua cutisalbis 
quibufda veluti maculis afperfa cernitur. Secunda fpecie$,Leu.- 
ce dicitur,& a pracedenti difcrepat,qudd non folum in cut e .» 
fed infubdita carne iE^ albicantes macula appareant. Tertia^ 
Vitiliginisfpecies, eE ea, qua Mela dicitur( Auicenng Albaras) 

& in qua macule nigrj & numero/a in cute apparent. OphiaEs 
eE cafus capillorum in capite,Eguram ferpentis pra fe ferens,& 

©rta ex prauis humenbus,quibuscutis capitis,& partes fubie#^ 
nutriuntur. Alopecia eE cafus capillorum, ob eandem caufam 
ortus;fed in hoc ab OphiaE diEinifta,quod in ea are£ qu^da ca¬ 
pillis deEituta, ficuti in Vulpe,cernantur.. Elephantia£s ob de- &*$<**> 
prauatam nutritionem nafeitur,vt teEatur Galenus lib. 3. de u ^ iS ' 
5 ymptom^CauEs cap. 2. 





Vitalis 

facultas 

■duplex. 


x4pacta, 
difvnotth 
a(lhma,& 
orso pane a. 


'jifehyxia 


Lipetby- 

mia. 

Ectyfis. 


Syncope. 


falpitatii 


;h LIBER TERTIVS. 

Symptomata Facultatis Vitalis. 

P Oftquam ita fymptomata quadam appetitus 3 & triplicis 
codionisi qua; in corpore poftaffumptum alimentum^ 
celebratur 3 tradidit Galenus 3 Facultatis vitalis, vtpote 
naturalis , jfymptomata qiueda proponit .Facultas ritalis,cuiu$ 
potifluniun opera vita conferuatur, duplex eft: Vna, qtwe fpiri- 
tus procreat vitales, & vniuerfo corpori diftribuh : altera, qua* 
puliifica dicitur. Dignofcimus autem vitalem facultatem refte 
procedere 3 quoties refpiratio 3 & pulfus 3 congrue /eruantur , 
De Jadionerefpirationis 3 dum de motu Ja?foageremus, aliquid 
diximus. Nam abolita refpiratio 3 apnoea dicitU' : difficilis > 
difpnoea 3 qua;in afthma 3 quod frequentem refp«:rationem. 
fignificat > & ortopnoeam 3 qua; frequentiorem, &ceruicis erc- 
dionetn 3 diftribuitur: In his enim omnibus fpirituu vitalium 
generatio prohibetur 3 & iam geniti fuffocantur. 

Quod attinet ad motum 5 tum cordis 3 tum arteriarum 3 pul- 
fus vulgo nuncupatur. Cordis pulfus abolitus (faltein fenfibi- 
Iker 3 &refpe< 5 Ui noftri) dacpu fumma fyncope 3 vtpotc mor¬ 
ti proxima 3 appellatur.Hacfyncopc minus grauis aliquando 
quofdam prehendit • In Lipothymia ,feu Lipopfychia, motus 
adhuc minus l#ditur 3 quam in fyncope, ficuti in Eclyfi feu Jeui 
animi deliquio ,quam in Lipothymia. Pulfatio enim cordis & 
arteriaru in his vltimisafFe&ibus eft parua 3 tarda 3 atque rara_e: 
in fyncope vix 3 aut nullatenus perfentitur. Syncope autem eft 
praceps atque fubitaneus virium lapfus , ita vt fenfu & motu 
protinus priuetur homines fyncopc correpti 3 fi maxima fuerit. 
Oritur autem ex bc/ione facultatis vitalis 3 qu;e tunc ad cerebru, 
reliquafque corporis partes,vitales fpiritus non tranfmittit. 

Motus deprauatus Cordis, palpitatio appellatur: qii£ quide 
eft inordinatus eiufdem cordis motus^ ex crafto flatuofoque^ 
vapore ortus. 

In pulfu arteriarum prcfat* leones manifefte perfeatiun- 
cur . Vndeinnumera?eiusdifterentia;m dodtrina dePullibus 
traduntur. Inter deprauatas pulfationes non vltimum locum 
obtinet pulfus dicrotus, feu bis feriens, ficuti pulfus caprizans, 
tremulus, vermicularis, formicans, & alij confimiles. 

Numc* 





D E S Y M P T/ D I F F I R. 


r J 


31 ? 


O' 


Numerus afttontitn hfarum. 


i' 


^ Vanquam, qua? ha&enus dicia funt, fufficerent ad in Mo ^ ut 
m tegradignotionemlaefionum asionum naturalium, inutfliga» 
diligentiffimustamen Galenus clariffimam methodii & numt~ 
riobis proponit, qua adiuti numerum la? forti 
aftionu in quauis parte colligere,fine magno labore,poftiimus* n m % 
Methodus autem ilia, feu via & ratio, eft huiufmodi.Pra?fup- 
ponere oportet, cuilibet parti corporis infitas atque connatas 
inefle quatuor naturales facultates, attraftricem, retentricem, 
alteratricem, & expultricem . Hoc fuppofito, didhim eft cum 
Galeno, quamlibet facultatem aut asionem, aboleri, vel male ' 
fieri. Siftendo in hac bimembri la?fione, abolita nimirum , & 
maln, dicemus cuiuis naturali parti aut inftrumento, o<fto fym- ,v 
ptomatum genera accidere pofequia vnaquarque facultas bifa¬ 
riam lardi poteft , vel abolite, vel male. Si vero velimus adlio- 
nem, qua? male fit, vlterius diuidere, in diminutam nimirum i 
& deprauatam, tunc dicemus quamlibet facultatem tripliciter 
Jfcdi: &fic pars naturalis, prout naturali temperie gaudet ,& Parti /t* 
fimilaris eft, duodecim diuerfa fymptomata pati poterit. Itu* 
memoriam ergo partes corporis reuocantes, ex hac do<ftrina__i> accidere 
facile numerum fymptomatum omnium partium , fiue inftru- pojjwtv. 
mentorum naturalium , qtiff nutriri folent, conijciemus. fy m P**t* 

• Si vlterius inftrumentum confidcretur, quatenus fenfu prx» pars fimi 
ditum eft,inde tria emergent fymptomata,iuxta vitima a<ft ionis laris fenfu 
liefae trimembrem diuifionem. H.ec autem tria fymptomatu^, t ol { en j* 
duodecim naturalium adfionum hefionibus adiedh, quindecim f*™ 
numero efficient fymptomata. Si vero inftrumentum non folum ptomata 
fenfificum, fed motorium fuerit, quia motus tripliciter lxditur^ . 

abolite, diminute, & deprauate, otftodccim fymptomata in to- lans sPfd, 
tum, ei accident. Mufculus autem qui mouetur,qui fentit,quiq; motu qi pcl 
quatuor naturalibus facultatibus recenfitis fruitur, tot fympto- °^ 9 * 
matibus infeftarj poteft. Ca?teriim, fi oculum, quatenus lenfu 
tadlus, fimul & visus, ac motu proditus eft, perpendamus, du- ubus oh - 
bio procul, iuxta propofitam a Galeno methodum, ei viginti- nm * *&• 
unum fymptomata Jfuperuenire poterunt. 

Rr Ani- 



''Alt er atri 
cis facul¬ 
tatis fo¬ 
ti es. 


Ventrict* 

li yVt iti- 

flrumeti 9 . 
fnlitencjo. 


\AttraHri 
as vttia.. 


Hiftoria:*. 


314 t LIBE R T E R T &*f % 

Ammaduertendumfeduld , Galenum non fuifle loquutunt 
de nutritione ipfa vna cum quatuor famulantibus actionibus; 
quia poftea fub finem citati cap. de ea agit; tum quiaconccdio 
quardatn eft, vt ille teftatur lib. de Symptomat. caufi cap* 5* 
vel cap* 2. iuxta imprefiionem Venetam, vbi hac habet: Natu¬ 
ralium adionum prima, & propemodum omnium maxime ne- 
cellaria eft nutritio , qua? alterarricis adionis qtiardam fpccies 
eft * Eft .n. & conccdio qua? in ventriculo fit , alterario. Iridem 
ea qua: in venis, & qua? in qualibet parte: pcft quam quarta eft 
alteratio, quam alfimilationem vocant, diueilum a nutritione 
fortita nomen , opus autem idem * 

Ad rem redeuntes , Galenus propofitam a fe methodum de- 
monftrare voluit exemplo ventriculi, qui,vt eft prin a:cocc<ftio- 
nisinftrumentum , familiare alimentum ad fe trahit; excernit 
quidquid alienum eft; retinet id, quod attraxit; & aJtcrat, quod 
retinuit. Ha? enim fundiones ventriculo,vt inftrumento, fami¬ 
liares. funt: cumvetriculusfit veliit promptuariumalimeii quod; 
primum fubit incibarijs laborem, fine quo alimenta nutrienda 
animali inutilia forent; vt loquitur GaL lib. 4. de vfu part.eap. 
1.. Duodecim ergo fymptomatibus ventriculus obnoxius eft,, 
quatenus codionis inftramentum.Prima eius fundi©, eftattra- 
dio alimentr, qu« quidem attradio tripliciter la?ditur, abolite» 
vel diminute, vel deprauate. Abolita dicitur attradio, quando 
nihil ex ore in ventriculum attrahi poteft. Diminuta feu imbel¬ 
lis attradio dicitur,quoties vix,aut difficulter,# multotempo- 
ie, aliquid attrahit : quo affectu quendam Villicum, praterito 
MenfeMaio,pr»fehtis Anni 1647., laborantem deprehendi:# 
quidem adeo grauiter, vt tandem perierit. Gula autem fiuc*> 
Qefophagu&intemperie adeo humida, ob afliduam fluxionem, 
humoris pituitofi e cerebro delabentis, inf eftabatur , vt ventii- 
culumin fui contenfum attraheret 1 Quare prx nimio madore 
trafuerft villi feu fibne oefophagi ad. deglutiendum vix contra¬ 
hebantur; ficuti nec re<fta? ventriculi fibra?, viquaru potilfimutrr 
alimentum ex ore in fuum finum prolicir. Deprauata tademi-* 
dicitur facultas verriculi atrra&rix, quum male, &infol ito mo¬ 
re aliquid attrahit-Attra&io hac deprauata quadrifariam fiu-vt 
dumi ventriculus palpitado attrahit, quiaipfe palpitat:: vel quii 

tremit» 


DE SYMPT. DIFFER. 3T5 

tremit, ob tremorem quo molefta^urrvel quia concutitur feu vi- ^ r * 
braruri& concuffiuo motu attrahit, vt contingit, dum vniuer- \rUtdi*' 
fum corpus in rigore concutitur:vel tandem quiaconuelIitur,*vt quadrifa- 
dumhngultu afficitur, & tunc conuuMuomotu attrahit. Nam nx ^ e pra 
fmgultuseflcouulfiuus v&rieuli motus. Deprauataergoattra- * 
dio quadrupliciter fit ) quia inter attrahendum ventriculus ali¬ 
quoties palpitat, tremit, concutitur, conuelliturue. 

Alteratrix fiue concodrix ventriculi facultas, tunc omnino It er atri 

abolita cenfetur, cum cibus fecundum omnes qualitates talis ™ 
permanet , qualis affumptus eft: vt in contextu loquitur Gale- f e u crudi- 
nus. Tale vitium, dirt^i»Graecis, Latinis cruditas appellatur; tau 
prout In fuperioribus a nobis didum fuit ^ Imbecilla altcratio 
bradypepfia, ideft tarda concodio, vocatur. Deprauata autem 
alteratio feu concodioeft,ciimin alienam qualitatem cibi per- 
mutantur* & dyfpepfia nuncupatur.Porrd ipfa naturalis fudio, Dyf 
concodionominatur, ciun cibus in qualitatem animanti fami¬ 
liarem permutatur: quoties ergo non fit, aut deprauate, merito 
Jacfa dicitur: quare tria in totum (y mptomata circa codionem 
verfantur. V • * 

Pari methodo retentricis facultatis ventriculi fundionesla?- 
fas, aut lymptomata, venari poterimus . Retentricis facultatis ^ f tniri* 
adio fecundum naturam fe habet, cum tempus compledendi cis viti** 
cibi cum temporeconcoquendi ex;equat,& ab omni parte cibos 
exade conftringit, comprehenditque. Omnimoda priuatio feu 
abolitio retentionis fit,cu n omnind cibum non comprehendit, 
fed extra verriculum fluere finit, vt in Lienteria fiue inteftino- 
xum famkate accidit) in qtra alimeta affumpta prorshs immuta- un en * 
ta extra ventriculum ad inteftina, & tandem per anum celeriter 
deijciuntur. Debilis retentio dicitur, quando ventriculus non 
prob£ ampleditur affumpta alimentaivel,fi ea ampleditur,non 
tamen tamdiu, quamdiu neceffum foret ad codionem perfede 
celebrandam: vel quando nec benecompleditur,nec debito te¬ 
pore fimul. Retentricis enim facultatis proba adio in his confi¬ 
dit , vt nimirum nullum locum vacuum inter ventriculum >& f e f t ? 0 *[ s e 
cibos relinquat, & vt tempus compledendi cibos > tempori c odit tonet 

dioni s adaequet. Quoties ergo ventriculus no ita arde cibos cq- 
prehendit, vt Aia interna facie eofdem contingat > retentio non 

Rr 2 e^ 





3 i 6 . LIBER T E R T I V S. 

exarefieri dicetuttficuti nec debite,& iuxta legem natura?,quo- 
ties non tanto tempore cibos retinet , quantum nece/farium eft 
ad perferam ciborum corionem. Tempus .ti. comprehenfionis 
correfpondere debet tempori requifito ad corionis perfe&io- 
nem. Quippe debilem retentionem alia fequuntur fy tnptoma- 
ta. Et quidem, fi retentio debilis fuerit> quia non arde vndique 
alimentum compleritur ventriculus , hunc debilem complexu: 
h$c fequuturfymptomata, nempe flu< 5 luationes, & inflationes. 
FluShta- Flu&uationes vcr6,fi copiofum liquor.em,& parcum cibum co- 
tineat ventriculus: Liquor autem intercedit inter.ventriculicor*? 
pus, & cibum > ita vt ventriculus cibum non contingat: quare 
copiofus liquor ventriculi parietes cum impetu contingens , 
iterum in ferefiliens, dum corpus mouetur, flu&uationemL-j,. 
^ue murmurillum, aut ftrepentemmo tum inundationi fimilii- 
t naum, quemGra?ci JW appellant, excitat. Si aut e id, quod 
Inpttio inter alimenta ingefta, & corpus vetricuii intercedit, flatuofum 
Cr dijien fuerit,inflatio, diflenfioque ventriculi,Grarcis; , fi- 

P ir trt ne murmurillo fucccdiu Brcuioris denique temporis coplexum 
*B *euerru quaedam fequuntur fymptomata: Fcftina nimirum deiedio ali- 
4ut mali mentorum femiconco&orum, aut ciborum in inferiori ventre, 
ciboni re- ^ C flcft in inteiliois,corruptef a. Licet enim alimenta debito mo- 
ftftwiir re complecLitur> ventriculus, fi .tamen debito tempore non coti- 
feflina de ■ tineantur, retentio laefa dicetur,& alimenta non probe coCt i^-, 
ic 8 uh**t (inquamquid inutile, ad i nteftina prolabantur; m quibus/i in 
corrupte eorurn fp] r ] s & circumuolutionibus diu contineantur , corrum- 
pentur>ciimanta vi,.quantaad concoquendum alimenta tiu* 
neceflaria cft,. nequaquam fruantur. Vel certe alimentum illud 
fetnicrudum, canquam aggrauans & inutile, abexcretrice inte- 
inorum facultate confeftim ad podicem > <Sc demum extra_*, 
detruditur. :.r‘ ■' ■ '-iit. , '• 

Poftquam duplicem illum imbecillum complexu propofuit 
Galenus, fequentiaprofeit Atque hic illud animaduertashor- 
tor/jubd f^penumero alterum fymptoma alterum feqnaatr.Na 
v imbeciIlum coi nplexu modo fluctuationes, modo inflationes 

v- fcquuncun Breuioris verdtemporis complexuro , omnino im- 
perfeda loquitur conco&kx. Dei n vel celer ciborum exitus, feu 
deie&io, vel eorum ia inferiore ventre corruptela* Atqui celeris 
, ‘ .; “ 7 TT" - • - deie* - 





DE SYMPT. DIFFER. $1? 

deletionis infeparabiJia fymptomata iunt, excrementoru 
hiimiditas, & cibi per corpus deficiens digeflio fiue diftributio. 

Ciborum vero corruptela fequitur neceflario quidem excrcme- 
torum fartor 3 non neceilario vero mordicatio,aut infl atio.Quip- 
pe accidit interdum,vt neutrum confequatur,interdum vt alte¬ 
rum, nonnuirqadm vtrurnqiie. 

Vtilem fane dotrinam bis verbis nobis reliquit Galenus. Si- 
gfl£ quidem proponit, quibus dignofeere poffumus,an alimen- 
tadfribetillo complexu detenta femicriida fint, an vero corru- 
ptUVOeleris ergo& feftina? deictionis duo infeparabiJia figna 
proponit: vnum eft excrementorum humiditas : quia alimenta Cc { er ' s 
in ore comminuta, & in ventre comixta ,fluida neceffariofunt, 

& minime vi caloris modico tempore incrafTantur,concoquun- rum j n f Cr 
tnruc. Quare nec excrementa compata aut cohaerentia erunt: parabit in 
atque adeo quod eijcitur, liquidum erit, fluidumque. Alterum a ’ 
fignum, quo dignofeimus alimenta cruda per anum cijci ,eft, 
quia non fit eorum diftributio per corpus. Vnde confimilis alui 
fluor fpatio vniusdiei naturalis corpus fa?pemaciletum reddit; 
vultumque Hippocraticum agri ita laborantis vultus armula- 
tur,tefte Hippocrate fub principium prognofticorum.Ciborum 
vero corruptionem in inteftinis fequitur neceflariofletor, qui 
vera? putredinis indiciu eft : quam putredinem fequitur aliqua- 
do mordicatio a calore acri proueniens; aliquoties inflatio qu«- 
dam_*. 

Dcprauata? retentionis ventriculi figna poft haec exponit Ga¬ 
lenus. Quu igitur cibos ventriculus amplentur, fedeum quada 
palpitatione, vel tanqua couulfione, & tremore,& concuflione, 
deprauatahuiufmodicomprehendendi a< 5 iio fuerit . Ac palpi- retrudi 
tationem quidem ventriculi haud obfctffe fenfu percipimus ,ite- palpita- 
quecbnuulfionemj fingultus enim hoc fymptoma nominatur, 

At parhema,quod veluti tremor eius eft, non adeo clare perci- ^ ue 
pitur, tamen fi diligenter animaduertas , ne ipfum quidem dif- in rigore 
ficulcer deprehendes; Ergo fi pofteaquam cibum fumpfifti, nec &*• 
flu< 5 hiatio aliqua infeftat, neq,- inflatlojneque palpitatio vlliL^j 
neque fingultus, fed ventriculus praeter confuctudinem, dubia 
perplexamq ue moleftiam fentit, & veluti grauatur, & laborat, 
cupkque celeriter onus, quod grauat y vel per infernas, vel per 

fu per- 







5*8 LIBER TERTIVS. 

fupcrnas partes deijcere, ac rudus proterea emittit , fequiturqj 
refpiratiomolefte, ac difficilis* & qu£ vix tolerari poffit j ( quia 
tunc feptum tranfuerfum, vnum ex refpirationis inftrumentis,a 
ventriculo repleto * & male difpofito comprimitur adeo * vt li¬ 
bere moneri nequeat) tum exiftima ventrem* ideft ventriculum 
ampledicibos, fed quafi tremule . At motus veluti concutiens, 
per febrium rigores potiffimiim apparet, vniuerfas animantis 
partes occupans. Si omnia j^que ac hoc, eadem claritate expo* 
fuiffet Galenus, Interprete nu lio egeret, De palpitante, tfe- 
mente ,co»culfiuo,&fingultiete feu conuulfiuo ventriculi root# 
clarcjdum de deprauata attradione,in procedentibus loquutus 
fum. Quare ad expultricis facultatis,aut ipfius expulfionis fym- 
ptomata accedamus. 

asfecvL Expultrix feu Propultrix ventriculi facultas, Grocis j TQKpt* 
tatis vt- aut ipfa cius fundio,quo expulfio pariter & 

propulfio nominatur, in IleofeuVoluulo perniciofiffimo affe-« 
baletur*' & u 3 aboletur. In hoc e nimaffedu nihil prorsus per inferiora^ 
expulfio. excernitur, quia gracile inteftinum ileon validiffime obftruitur, 
& quidem frequenter ab inflammatione fiue phlegmone: qua 
dum inteftinum laborat, nec pondus,nec acrimoniam excreme- 
torum tolerare poteft j vt docet Galenus lib. 3. de facult.natu- 
raL Quare furfum ad ventriculum, & os tandem excrementa^ 
excernuntur.In voluulo fortaflis ab alijs caufis proueniente .1 
talis exada obftriidio, & abolita excretio non contingit, prout 
cap.4 cit. lib. de fymptomat. different, innuit Galenus, dum 
jnquit:Huius(ideftdtpulfionis)priuatio in quibufdam ilei, id- 
JD iminu- eft Voluuli, fpeciebus depreheditur. Imbecillitas vero,feu dimu 
ta expnl- nutio deiedionis ,intardiufculis quibufdam excrementorum 
deiedionibus, in quamplurimis morbis,& fine his apparet.De- 
prauata eft expultrix facultas,& eius adio, quoties ante debitu 
tempus(ideft ante celebratam alimentorum ingeftorumcodio- 
DeprauA nem)eadem alimenta extra ventriculum pellit. Deprauata etia 
ta cxpul- dicitur,quando poft celebratam codionem excrementorum^* 
expulfionem retardat, protrahitque. Deni que depranate agit 
expultrix, quoties quoda cum impetu in ipfos cibos irruitsquia 
tunc tranfuerfis fibris nimium conftridis vniuerfum alimentum 
affatim, & cum impetu deorfum propellitund facultas ad vali- 


D ET SYMPTL DIFFER. 3 i 9 

dum motum fcu expulfioncnt femel concitata firam. hancex- 
pulfione amplius cohibere nequit; inftar illius , qui fuos omnes 
conatus adhiberet, vt per decliueni locum curreret i non enim 
amplius gradum fiflere valet, donec cadat, aut in locum aquale 
perueniat. 

Et hxc funt fymptomata ventriculi, quatenus concodionis j> antur 
commune inftrumentum dicitur. At vero quatenus nutritur, & quatuor 
fimilaris eft, parem adhuc facultatum numerum obtinet :attra- facultates 
dricem videlicet ,retentricem, codricem, & expultricem. Has 
enim facultates communes habet cum reliquis partibus corpo- u rV t /mi 
ris ,qua? nutriuntur r nam qualibet pars, etiam os, conueniens laris eft 
ad fe alimentum infenfibiliter attrahit, retiner,concoquit, fibiqs %y Htn ’ 
quodcodum efl v eiqi familiare,affimiIatiquod vero fuperfiuum 
«ft, expellit. Hoc tamen eft d i fer irn in is inter facultates, hasinft- 
tas, &illas ventriculi quatenus eommimis inftrumeti rationem Fibr* 
obtinuit, quod virtus attradrix ventriculfprout infirumentum 
eft, vtplurfmum perficiatur minifterio fibrarum redarum i vir- aBicnum 
tus retentrix fuum obit munus beneficio fibrarum obliquarum: vetriculi , 
expultrix auxilio fibrarum tranfuerfarum. Verum, quatenus ft- 
bi immediate alimentum elaboratum ventriculus (aut qu^uis mentt co- 
alia pars) apponere contendit >iftis non eget fibris , ftd occul- B^nis. 
tis iftis facultatibus, Sc temperamentis inftrudus,alimentum_* 
perficit, Sc in fui fubftantiam conuertir* 

Non eft quod ex dida Galeni dodrina aliquis inferat, ven¬ 
triculum odo fruifacultatibus naturalibus,duplict nimiruraL-r 
attradrice, duplici retentrice,duplicicodnce,dupliciqi expul¬ 
trice:. Vna enim eft attradrix eiusfaeultas(idem de ceteris dice- Dijftculta 
dum)q uar diuerfas fpecie adiones non exercet, fcd diuerfis . tl occurri 
temporibtrsdiucrfas numera adiones; licet eadem fit illa , qua* tur ' 
alimentum manfum ad fe prolicir, Sc illa, qua? chylum iam con- 
fedum,,vt co ventriculus nutriatur.Quia vero diuerfis tempori¬ 
bus ha? d u^ adiones fiunt, rede vtriufq;; meminit Galenus , qui 
nuquam eogitauira diuerfis facultatibus attradricibus eas ema¬ 
nare. Vt autem melius, perfediiifq;publico munere fungeretur 
ventriculus,ad maiorem eius firmitatem,& vt validius alimen¬ 
tum ex oefophago attrahat, natura ei facile conceflit redas illas 
fibras, quibus non multum ampliuseguit>vt in fuum corpus 
alimentum confcdum hauriret» Qirem . 





Nutritio 

trifariam 

Luditur. 


jitrophia 

quid. 

T abes 
atrophia 
jequttur. 
u4 trophia 
jiue Ia fio 
nutritio - 
nisfemper 
{equitur 
famul atri 
ce s actio¬ 
nes Ufas. 
Cur atro¬ 
phia non 
Jequitur 
depraua- 
td coitio - 


nem» 


fii LIBER TERT.IV 1 

Quemadmodum ergo ventriculi, vt inftrumenti, facultates 
naturales Induntur, fic fimiliter quatenus fimilaris eft,& nutri* 
tur,eiusadionesla:duntur.Attradiocrgo chyli in vetriculi cor¬ 
pus , vt eo nutriatur, aboleri, diminui, & deprauari poteft. 
Similiter dum nutritur, reliqua tres ftcultates aboleri, dimi¬ 
nui, & deprauari poliunt. Et has hrfiones fequitur nutritio Ja?- 
fa,eaq; abolita, diminuta, & deprauata : pro ratione nimirum 
Jadionis facultatum famulantium: Et fidam nutritionem alisL^ 
fequuntur fymptomata. Propter hanc fymptomatum fequela, 
in contextu ait Galenus, fymptoma fymptomatis efie caufam: 
Nam, inquit, Atrophiam, licet vnicum fit fymptoma, fiue ea_^ 
in vniuerfo animantis corpore accidat, fiue in quada eius par¬ 
ticula, complura procedunt fymptomata. Paulo antea dixi¬ 
mus , ipfum ventriculu non nutriri, fi non fuerit fada alimenti 
attradio; retentio, codio, & excrementi depulfio. Idem pro¬ 
tinus de reliquis partibus dicendum. Atrophia enim cuilibet 
corporis parti accidere poteft, cum omnes nutriantur, ipfac/uc 
nutritio Ixdi polfit. Eli quidem atrophia defedus.nutritionis , 
aut deficiens nutritio partium qua: nutriri folcnt:quam deficie- 
tem nutritionem fequitur tabes, feu abfumptio,feu macies par¬ 
tis, qu^ non amplius nutritur. Sicuti ergo tabes atrophiam fe¬ 
quitur , ita & atrophia femper alia fymptomata, feu lationes 
naturalium facultatum, ciim atrophia fit la:fa nutritio. Attra- 
dionem abolitam, aut diminutam, aut deprauatam, atrophia 
fequitur. Similiter atrophia fequitur ad retentricem abolitam, 
diminutam,atque deprauatam: ficutiad expultricem, plus 
quam oportet ex parte excernentem. Concodioni demum_»> 
abolita: ,& diminuta atrophia fuccedit: nequaquam tameru* 
deprauata: codioni; quia deprauata codio non efficit graciles, 
fed eorum tantum idieam fiue formam, ideft colorem, mutat j 
vt in Leuce feu Vitiligine alba,& Elephantiafi videre licet.Parti 
enim Leuce alba affeda?alimentum apponitur, adhajret, & ag¬ 
glutinatur, fed nonalfimilatur.Ideoque alienum colorem,vt al¬ 
bicantem, parti conciliat, natiuumqj tranfmutat; vt fufiiis do¬ 
cet Galen. lib. i. de facult. natural. In Elephantiafi partis color 
etiam tranfmutatur, quod melancholico saguine corpus nutria* 
tur. Formam ergo, ideft colorem* partes habitus corporis tunc 


anut- 


DE SYMPT, DIFFER, 3 *x 
amittunt: & Cacotrophia vere laborant > quia alimentum-*» 
ab eis attra^um prauumcft. 

Cceteriim vbi partis alicuius color immutatus-percipitur , ita 
vt pars alieno co lore fit affe&a, fed uld animaduertendum ,an 
pars laborans talem alienu colorem patiatur propter affluxum 
alicuius humoris ad eandem partem , vel propter deprauatam ^ 
alimenti cocionem in eadem parte. Si enim ob affluentem ali- color par- 
unde humorem ad partem., eiufdem partis color vitietur , tunc tls allCH ~ 
aderit fymptoma in aflfe&u corporis,aut in excretis. Sinon fo- 
lum proprium colorem, fed infuper propriam natura pars ami- more ali • 
fit, concludendum, talem errorem a conco&rice facultare, pra- 3 ! ' i0 m 
ue concoquente alimentum, prouenire. Partis autem color,im~ 
mutati eius fubftantia, fxpe vitiatur,& quide expultricis /acu 1- ab hepat is 
tatis opera,prauum humorem ad eam propellente : vt in idteri- venarn 
cis videre licet,in quibus humor bilio/us alias iudicatorie,alias i: ' ,te V ulc ' 
erronee ad habitumcorporis propellitur : & fic humor bilio/us 
partes fuo flaua colore imbuit. Nec ob hanc /olam cau/am cu¬ 
tis flaue/cit, fed pra?terea ob venarum calorem j quoties videli¬ 
cet intemperie calida, per confen fu m hepatis confimili intem¬ 
perie laborantis,aflkiuntur. Tunc autem fanguis bilefcit,& fla- 
uedo in habitu corporis inde contingens vi alteratricis faculta¬ 
tis accidit* quee vero flauedo ex diflfufione humoris biliofi ia^ 
vniuerfum corporis habiimm,appartt,expultricis facultatis ope- 
ra,fymptoma eft in affe&u corporis.-flauedo fcilicet, qua? vifilis 
qualitas eft. 

Accurate Galeni verba tum in procedentibus a nobis citata, 
tum ab eodem exarata fub finem cit. cap. 4. lib. de differentijs 
fymptomat.confideranda veniunt.Primo enim in eodem capite £j Qta , 
dixit, fymptoma vnum ad aliud iequi: deinde fymptoma fym- 
ptomatis effe caufam (loquendo de atrophia , qua? asiones fa¬ 
mulantes lcefas fequitur): & tandem fub finem capitis ait, fym¬ 
ptoma ad aliud fymptoma fequi. Sed relida,inquit, hifufmo- 
di atrophice fpecie, quee potius cacotrophia quceda eft, ad eam 
atrophiam, qua corpus nutritione priuatur,redeamus admone- 
tes,qudd ipfa fymptoma eft,& alias ad alia fymptomata fequi- 
tur, qua? vel attra&rici, vel retentrici facultati, vel etiam altera- 
Orici acci dere poflunc.Galenus in cotextu cacotrophiam potius, c ^. r 

juji,' Ss quam phia. 





Dubio oc- 
curritur. 


322 LIBER T E R T I V S. 
quam atrophiam , nominat prauam illam nutritionem partium 
in Leuce, & Elephantia/i: Veram vero atrophia,n utritionis pri- 
uationcm: aitque,vt didum eft., atrophiam effe fymptoma con- 
fequens aliud fymptoma. Multi hinc intulerunt , fymptomsL-» 
vnum effe alterius fymptomatis caufam . Sed longe decipiun¬ 
tur,cum non fuerit Galeni mens fimilem excogitare errorem—»* 
Semel enim pronunciauit fymptoma fymptomatis effe caufam: 
fed, vt libro 1. huius Operis plene expofuimus, nomine cati (x, 
occafioneintellexit,&folummoddfignificare voluit ,vnum—» 
fymptoma aliud confequi , vt bis in eodem cap. expreilit: imo, 
poftquam ait fymptoma fymptomatis effe caufam, flarim in rei 
exemplum fubdit:Namatrophiam,fiue vniuerfo animantis cor¬ 
pori acciderit, fiue vnicam aliquam partem occupet, licet vni- 
cum fit fymptoma, complura procedunt fymptomata. Ecc<L-* 
Galenus fuum didum clare exponens, & dicens plura fympto¬ 
mata praecedere atrophiam, qua? eft fymptoma nutritionis. 

In huius noftr£ dodring confirmationem cxtant Galeni ver¬ 
ba eodem lib. de different, fymptomat.cap. 4. fape citato in—* 
fine, vbi hac ferie dodrina de asionibus la:fis, fiue de fympto- 
matibus omnium prorfusadionumexhibet:Ca*eriim horum.-* 
omnium fymptomatum caufas, morbos effe confiat. Finges 
enim diminute in aliqua particulam trahi alimentum, ideoque 
ea no nutriri, omnino morbus aliquis diminutu hunc tradum 
praecedit. Didum namque eft, particulam,vbi imbecillius ad fe 
alimentum allicit, omnino intemperie laborare: morbus autem 
eft intemperies. Si vero pars temperata fit,obftrudio autem—» 
quadam in diftributiuis inftrumentis diftributionem impediat, 
obftrudio ipfa morbus eft: digeftionis feu diftributionis impe- ; 
dimentum, eius fymptoma. Non foliim autem fingula fympto¬ 
mata percurrens,, qua fcilicet l^fa alicuius adionis culpa proue- ; 
niunt, intelliges, quod ea omnino morbus praecedit, fed etiam ; 
idipsu ex ipfa reru efsetia, citra indudione,colligere licet.Quip- j 
pe fanitatem adionis caufam efte ftatuimus, morbum autem—* ! 
caufam la:fionis,quae in adione eft: At vero fymptomata,de^s» 
quibus nunc ferino eft, adionum laefiones elfe diximus. Quare j 
ex his propcfitis confiat,huius generis fymptomatum mor* f 
bos die eaufas . Quod vero reliqua duo genera fymptoma- j 

tum ; 



DE $ Y M P T. DIFFER. pj 

tfi morbi praecedant, & cauff^ rationem ab ipfa obtineant, pau- 
ld poft oftedemus, vbi prius integrum de ipfis fermonem abfol- 
uerimus,aufpicati rursus ab ijs fymptomatis, qua? in affedibus 
corporis confiftunt. ^ 

Perfpicue fane his oftedit Galenus, omne fymptoma a mor- fy m p toma 
bo , tanquam a propria caufa , nequaquam vero a causa morbi, aftlo mor 
aut a fymptomate, dependere. Id enim duplici argumento pro- f c * enm 
bat Galenus in fymptomatibus, feu hefionibus asionum. Pri¬ 
mum argumentum ab indudione defumiturrpercurrendo enim 
omnes adionum Jttfiones fiue fymptomata, inueniemus ea ab 
aliquo femper morbo dependerervt exemplo imbellis attradio- 
nis alimenti oftendit, qua? partis non attrahentis, aut difficulter 
attrahentis, intemperiem,tanquam vera caufam agnofcit: Inte- 
peries autem morbus eft. Ergo \xfx attradionis caufa, eft mor¬ 
bus. Diftributio fimiliter lcefa a morbo prouenit,ab obftrudio- 
ne videlicet. Diftributioautem fiucdigeftio alimenti abattra- 
drice facultate attrahente, & ab expultrice expellente fit:Qua- 
re, tarnetfi proba /it expellentis, & attrahentis partis temperies, 

& difpofitio, ii interpoiiti dudus fuerint occlufi, nequaquam 
fiet alimenti diftributio. Id frequetftiflimeaccidit, quoties ve¬ 
na? meferaic# obftruda? funt versus inteftina: nam tunc chylus 
difficulter ab ijfde venis,& hepate trahitur. Quod de attradio- 
ne & diftributione didum eft, idem de reliquarum omnium_* 
asionum Ja?fione dicendum. 

Secundum argumentum ex ipsa rei natura defumitur. Sup- 

pofuitenim Galenus lib, de different, morb, cap.2. & lib.dc_ 

different.fymptom. cap. i. Sanitatem eftedifpofitionem fecun- 
dum naturam,adiones,tanquam veram caufam,edentem:mor- eas ^idq 
bum vero e contra effe difpofitionem pra?ter naturam,adionem morbu/. 
primo,& per fe laedentem. Hinc ergo neccffarid inferendum-*, 
tefioties omnes feu fymptomata adionum,a morbo, vt a vera_* 
causa, procedere. Non folurri adionum omnium fymptomata 
a morbo dependere afferuit, fed reliqua duo lymptomatuiru* 
genera: fymptomata nimirum in affedu corporis, & fyrnpto- 
muta in excretis, & retentis j vt proprijs fequentibus capitibus 
luculentiflime demonftrat. 

De 


Ss 2 




2 )<? (iAkttionc, (feneratione Ufls. 

''' »'' 

On eft quod diu moremur in inueftigando adiones Ee- 
fas audricis,& generatricis facultatis. Nam audio ob 
nutritionem lariam luditur, quoties corpus non debite 
augetur, velob vim generatricem Janguidam . Si vero corpus 
immodice augeatur, audio laffa dicitur ob materia* alimenticia? 
copiam, otium, & reliqua confimilia. In EIephatiafi,& Hydro- 
peefl deprauata audio. 

Quod attinet ad Generationem, in quibufdam nullo modo 
generantibus, aboletur:inquibufd?m diminuitur, quotiesraro 
generant: & fi generant,imbelletn producunt fobokm. In mon- 
ftris. alijfquedefecluofisfktibusproducendis aberrat,& depra- 
uatur facultas. 

CqAPVT . V. 

• - e ’ 

De Symptomatibus in ajfettu corporis. 

Adeatis de primo pr^cipuoquefymptomatum genere, 
quod in adionum lariione confidit: nunc ad fecundu 
genus fymptomatis,quod in affeducorporis,aut qua- 
litate mutata dicitur. Ab ipfo Galeno, dum fymptoma in vni- 
uerfum diuiditeap. 2 .lib. de different, fymptom. fymptoma 
Notatur in ^rfcdu corpor/s vocatur:Licet affedum inibi pro hoc fecudo 
aliqui, fymptomatum genere, & pro morbo fimul accipi credant, fed 
perperam, aliqui. Galenus enim exprefse fymptoma in vniuer- 
fum in tria genera ibidem diuifit.Ergo noluit morbum fub vllo 
ex tribus generibus fymptomatis comprehendere: cum ridicu¬ 
lum effet,morbum, de quo plene lib. de different, morb. adum 
cft, fub fuo accidente contineri: Sed hoc obiter. 

Qualita- Symptomatis in affedu corporis, fiue in qualitate mutatae, 

m muta- quatuorftatuuntur differentia?,autgenera.Primum genus confi* 
f tnTT * n c ] ua ^ tat ^ us vifilibus, idelt coloribus praeter naturam 
tie$; ** mutatis: Secundum genus in qualitatibus olfadibilibusj vt pra- 
uis odoribus: Tertium in guftabilibus : Quartum in tadilibus 

quali- 







DE $ Y M P T. DIFFER. 31$ 

qualitatibus, fecundis fcilicet, & non primis. Prim^.n. qualita¬ 
tes prsrter naturam intenfa? in coporibus noftris, funt intempe¬ 
ries, & confequentcr morbi; non autem fymptomata_^. 

\ i fili a. vitiata ,;funt colores prater naturam, qui vniuerfum . „ 

corpus, alias partes quafdam, aliquando vnam peculiarem,oc- 
cupant. In vniuerfo corpore alienus color confpiciuir,quoties vifibili * 
morbo regio, aut morbo hepatico,a ut fplenico, aut anafarca_*, btiS ‘ 
quis afficitur. In morbo regio feuideritid, cbftrudoporo cho- 
lidcco, bilis per vniuerfum corporis habitumipargiair; inde_* 
vniuerfi corporis flauus pallidufuecolor.Bilisautem ob didam 
obftrudionem, confueto more, ad inteftina no ablegatur;qua- 
re a fanguine non feparata ad corporis habitum,vna cum eode 
fanguine partes enutriente,fertur. Kecfoiurn ob didi pori cho- 
lidoci obftrudionem talis in vniuerfa cute color nafeitur, fed 
quia aliquoties critice a natura biliofus humor ad habitum cor¬ 
poris ex internis vifceribus deturbatur , tefte Galeno lib. 5. de Nifons. 
locis affedis cap.7. vbi etiam colore poni infedum fuiffe Impe¬ 
rator is feruum,ob vipereemorfum,narrat. Fieri vero ctiarru_» 
poteft (vt eodem cap. loquitur Galenus)vt iecinoris fecundum 
naturam temperie mutatajuimores huiufcemodi vitio affician¬ 
tur , & quidem citra obftrudionem, aut inflammationem, aut 
fcirrhum . Quin etiammanifefte quandoque videmus, vniuer¬ 
fum corpus herbis candenti pallore infedis fimilari: interdum 
plumbeum, aut etiam magis fufcum,feu liuidum referre colore: Non folii 
interdum etiam alias quafdam ineffabiles colorum propriet a- 
tes, qu^iecinor e fuo munere non rede fungente, fine tumori- [,;fo CO r- 
bus prater naturam accidere folent.Sic ob fplenis quoque vitia, foris color 
huiufmodi colores eueniunt, fed multo nigriores, quam ab he- mutAtHr ‘ 
pate. Rede quidem Galenus corporis colorem mutari ait, non 
foliim ob hepatis tumorem, aut obftrudionem, fed infuper ob 
intemperiem quamcunque, tum hepatis, tum venarum :rede 
etiam ob fplenis obftrudionem, aut intemperiem ,• quia tunc 
pra? imbecillitate humorem melancholicum ex mafia fanguinis 
ad fe prolicere nequit: atque adeo melancholica colluuie fan- 
guis (quo vniuerlum corpus nutritur) inquinatus,habitum cor¬ 
poris ex neceffitate atro colore inficit ,< In morbo hepatico, & 
anafarca, vniuerfl etiam corporis natiuus color mutatur. Mor- 


bus 


epus. 





Vnius fo- 
Uus partis 
color mu¬ 
tatur. 


Plures 
partes (i* 
mul alie¬ 
no colore 
inficiun¬ 
tur. 

Qualitas 
mutata it 
odorabi¬ 
libus . 


326 liber t e r t i v s. 

bus hepaticus dicitur affe&us hepatis,in quo liquor cruentus lor 
tura? carnium fimilis per anum eijcitur. 

Aliquoties vnica fola corporis pars natiuum mutat colorem; 
vt videre licet in lingua, in tumoribus pnrter naturam, vitiligi- 
ne,tam alba, quam nigra. Vnde Galenus cap. 5. lib. de differ, 
fymptom. ait:Vnam partem ,quemadmodum fola lingua inter¬ 
dum videtur infigniter decolorata,neque non partes aliqua ob 
abf^effus vel nigricant,vel liuent-itidem incarbone,eiyfipelate, 
herpete, & gangraenis, naturales colores mutantur.Huius gene¬ 
ris funt,alphos, leuce,& Elephas, & alia quaecunque eiufmodi: 
quippe & in his quoq; naturalis color mutatur. 

Interdum in pluribus partibus corporis color mutatur. Hu¬ 
mor enim peccaminofus in fine morborum non raro in partes 
quafdam peculiares, & reliquis imbecilliores decumbit: ideoqj 
facies in calicafu inficitur, aut crura, aut tota fuperior corporis 
pars, aut tota pars inferior. 

Secudum genus fymptomatum in qualitate mutata, in vitia¬ 
tis odoribus confiffit. Ea vero, inquit Galenus, qu# ad olfadlu 
pertinent, in refpiratione, & trafpirationc deprehenduntur: re- 
fpirationc appello ,ciim ambiens nos aer per guttur attrahitur, 
& rursus foras mittitur; tranfpirationem autem voco aeris fecu- 
diim totum corpus & introitum, & exitum):quippe fetores prg- 
ter naturam in ipfis percepti ad hoc fymptomatum genus redu¬ 
cuntur: mox aurium, narium, axillarum,& partium,qute ob af- 
fe&um aliquem putrefcunt,fetores. Similiter rudus quoq; hoc 
fymptomatum genere continetur, fi vel fumofus,veI acidus,vel 
virofus fit, autpifeium fetorem, aut aliam aliquam huiufmodi 
graueolentiam referat. His verbis clare demonftrat Galenus^- 
grorum fetorem a Medico, vel artantibus vi odoratus percipi, 
quoties fetidum quid per refpirationem ipfi aegri exhalant, aut 
quoties per habitum corporis aliquid tranfpiratur graueolcns 
in ambientem aera, vt in Eiephanticis, & ijs qui febre putrida 
laborant, concipere licet. Si vero fetor ex aliqua peculiari par¬ 
te, vt naribus,axillis, auribus, alijfue partibus putredine affe¬ 
ctis, fufcitatur,etiam ab artantibus percipitur, ficut ruCtus feti¬ 
di ex alimentorum corruptela fubleuati. 

Tertia fpecies qualitatis mutata?, qua?ad gurtum pertinet,ab 

ipfo- 


DE S Y M.P T. D I F F E R. 327 

ipfomet argro deprehenditur: faporefque omnes pra?ter natura 
comprehendit.Ipfi enim cegri aliquando fudoris in os delaben- 
tis faporem perfentiunt,aliquando falfum,aliasamarulentum; 
quia faliua?, qua? circa linguam in ore continetur , commixtus, gnjtabili- 
eandem faliuam inficit.Sanguinem (imiJiterper oseie&um per- 
fentiunt aliqui a?gri exquifite dulcem, alij amarum faporem in 
ore percipiunt. Eorum denique, qua? expe&ore,mediante tuffi, 

& qua? ex ventriculo vomitu eijciuntur, fapor in quibufdani^# 
amarus eft, in alijs acidus, in alijs falfus, in alijs aufterus, & a- 
lijs dulcis.Iam,inquit GaIenus,non paucifunt inuenti Medico* 
rum, qui non folinn fudoresguftari iu/Terunt, fed &aurium_jt 
fordesiquippe ab his quoque nonnihil conie< 5 f une accipiendum 
autumant. Redefane monet Galenus, a Medicis quibufdam 
imperatum 3 vt ipfi a?grifordium aurium , & fudorum faporem 
experiatur: quoniam inde prognofim tutius Medici pronuciant, 
vti fecit Hippocrates lib. 6 . Epidem. parte 5. tex. 19. hac ferie: 
Hominibus fordes, in auribus dulcis quidem mortifera, amara 
autem non.Dulcis enim fapor excrementorum aurium ideo le- j^ u ^ s y 4 
thifer ab Hippocrate pronuntiatur ,quia cerebri fubftantiam porexcre - 
liquefieri indicat :earundem vero fordium amaritudo lethalis mentorum 
non eft; quia huiufmodi fapor eis naturaliter debetur; vt quoti- lt 
diana experientia,&confuetudo fufficienter manifeftant.Gale- 
nus in Commentario citata? fentetia? ficloquitur: Fortaflisquif- 
piam a?grotans ipfe auris fordem deguftare fuftinuerit, Medi- 
co.a. id pra?cipere turpe, ac deteftabile fuerit.Clarum eft autem 
non alio tempore aui ium fordem fieri dulcem poffe, quam quo 
cerebrum jegrotat: naturaliter enim amara videtur.Atqueaded 
I ipfam dulcem liqucfcente Cerebro fieri dicunt. 

Quarta d ifferentia , fiue genus, fiue fpecies qualitatis muta- 
t#,ta<ftiles fymptomutuni differentias continet. Tadiles autem lesmuta* 
qualitates(de fecundis qualitatibus tacftilibus, non de primis 
hic loquitur Galenus) naturalis habitus metas non raro exce¬ 
dunt: vt offendunt cutis dura, aut intenta, item laxa, & arida* 

& rugofa, aut aliam quampiam huiufmodi habens differ etiam. 

Hoc in loco notandus venit Sennertus , qui perperamiub Senertus 
qualitate mutata rasili comprehendit primas, calorem, frigus, notatHr» 
humidrtatem, & ficcitatem, non,inquit, quatenus aftionem^* 

tedunt, J_ . 





Fucb/ius > 
& Palle- 
fius nota¬ 
tur. 


Soli mor¬ 
bi (unt 
caufa om¬ 
nium fym 
$ tornatu. 


3*8 LIBER TERTIVI 

ladunt, fed quatenus tadui faltem molefta funt. Ridicula fanc 
prolatio: quafi moleftiam fenfui inferre, non eflfet fenfationem 
ladere. Praterea cum Galeno omnes interpretes calore excede- 
tem, & frigus,ficcitatem,& humiditatem ,morbos effe ftatuunt, 
& non fymptomata. Adde quod paulo poft didurus eft Gale¬ 
nus , intemperiem effecaufam fymptomatum tadus in qualita¬ 
te mutati- Ergo iuxta Galenum, & rei veritatem, prima? quali¬ 
tates excedentes non funt comprehendenda fub qualitate mn- 
tat&tadili. 

LeonardusFuchfius ait, Galenum omififle fymptomita in 
affedu corporis.qua ad auditu pertinent, quia nulla talia funt. 
Quippe foni,& voces, funtadlones, adeoque res minime per¬ 
manentes, fed qua: eflentiam fuain in fieri obtinent. Quire ad 
fymptomata, qua funt affedus corporis, referri non poffunt, 
fed ad metricis potiusadionisfymptomata;vt cap.^.-Iib.de j 
different, fymptomat. didu eft. Audibiles ergo qualitates mu- 
tata? (cum tales non dentur) non fineconfilio oinifit Galenus. 

Francifcus Vallefius lib. 4. Controuerf. cap. 4. dicit , fym¬ 
ptomata, qua auditu percipiuntur,ad tertium genus fymptoma¬ 
tum, excrementa videlicet, referri : Nam ftrepitusex flatibus 
nafcuntur. 

Sed neuter horum complete rem attigit . Dicendum ergo, 
audibiles qualitates mutatas ad matrices-adiones, fimulque._j» 
ad excreta & retenta reduci. Vox enim d&ngofa,rauca,tremula, 
nimis grauis, ad motionem lafam reducitur. Tinnitus vero 
aurium, fibilus,murmurilli, ftertor, dentium ftridor, & fimi- 
lia, partim ad motionem lafam, partim ad retenta 

I11 fine demum citati cap. 5; lib. de different, fymptomatum 
oftendit Galenus, morbos efte veras caufas didorlimomnium | 
fymptomatum. Nam vbi colores,odores,fapores, & fecundae 
qualitates tadiles, fecundum naturam fehabent, non aliatum 
caufam, quam temperiem, agnofeunt. Ergo quando prarter na¬ 
turam a naturali ftatu mutantur, causa habebunt, intemperie; 
aliquoties vero obftrudionemj vt in morbo regio, feu idero, 
demoftratum eft. Hac dodrinam fufiori oratione Galenus ibi¬ 
dem expofuit, quam fic accipe; Igitltr ex ijs qua" iam dida funt, 
haud obfcurc colJigityr,ptum hoc fymptomatum^ genus 
u morbis 




DE S Y M P T.> DI F F EU. 549' 

morbis nafci: quippe colorum, odorum, & raporum in iolidis' 
corporibus diferimina , a temperaturis ortum habere ,cx natu¬ 
ralibus rationibus didicimus. Similiter & easquaptadimdif-’ 
cernuntur differentias,etiam praedieftis multo magis: quippe 
quas cum effectricibus quaTifatib^s cognationem habere dixi¬ 
mus , quod ad eiufdem fensus iudicium referantur: etenim^# 
mollities, duritjefquc ta<ftu judicantur ,.haud quam effe* 

< 5 lrices qualitates'iptfe cognata. Proinde qiiicquid in ijs pra?ter 
naturam deprehenditur ,idt<kum intemperantia acceptu. 
referri debet* deuti e contrario, quod fecundum naturam eft , 
temperamenti foboles eflfe eenfetur . Igitur ciim omnis intem¬ 
perantia dt morbus, colligitur morbum ad huiufmodi fympto¬ 
rnata caufle rationem obtinere. Ea verdfy mptomata, qua? par¬ 
tibus obaffluentem humorem accidunt,eiufdem cum pifdidtis 
funt generis: quippe alia obturationem, aut>aftri<ftionem fe- - 
quuntur, a lia vero, quum vel attiradfcfix , vel, expultrix facultas 
male fuo munere fungitur^eucsntmtt; quamobeem ««cede eft, s 
ipfa quoque a nobis vdutiiex/otitibus fcaturirc;■ Etenim qua£ 
imrecinore fltobturatio, quum-fitmorbus compodti corporis, 
&iinftrumenti, caufa,eftcoloris 5 qui*m. regio morbo: apparetv 
| Inteperies vero, qua? in Angulis partibus dmilaribus eft ,quhm 
ipfaquoqj huiufmodi partiumdt morbusyalias aliamipforuitt 
impedit facultatem, aut attratfriccm, aut cxpiilcricemyaut alia 
quampiam : ob quas inaqualiter, & dne ordine^humores per 
corpus fluentes, mo do hanc, modo illam alterat partem , f & in 
colore, & odore, & fapore,! atque in ta&ilibus differenti js om¬ 
nibus ,vPra?terea quicquid reliquorum fymptomatum eft, due 
VQ^es, due ftrepitus in animante dnt, atque ea, qua? a corpore 
excernuntur, & qua? detinentur in ipfo , omnia perinde quad 
foboles a morbis originem trahunt, idque-vel planca morbis, 
vel intei uenientibus quibuidam. fymptomatis. Porro in voci* 
bus, oris, & faucium, & afpenr arteria?, & pulmonum, & thora¬ 
cis morbi pariunt lyinptomata: quippe vocem reddunt clan¬ 
gentem, turbidam, tremulam, & raucam. In alijs autem ani¬ 
mantis partibus,foni,murmuriila, ftridores, & id genus reliqua 
accidere folent, partitpiob jnftrumcntorum anguftiam ,& mo¬ 
tum errabundum, partimob fpiritus.inflantis abundantiam-*, 

Tt vel 










yt lib er- T E R‘T i v 

velquibijfdam ex hi$ * vel omnibus fiinul concurrentibus. Sed 
de ipfrs, in Libro» qui de Symptomatum Caufts inferiptus eft» 
latius dicetur* 

i 

r \xz(u Muuui: . < n ’■ '■■■■ . . 

C *A P V T VL 


De Symptomatibus in Excretis ,iS 
Retentu. 


tim' 


:aiinov.> 


E Xpofitis duobus fymptomatum generibus, nunc a , qmsm 
eft, temiim,c]iiocfad vtrumquelcquitiflJ^cxponamiis.hcc 
v It imo b iiius libri capite, & iuxta Galeni mentem, libro 
fyn^oma. ^ ^ J ffcrentdy naptomatvcap. 6. & vltima. Symptoma boc ia 
tis .n ex - excretis, & retentis ideo dicitur^ quia nonnulla* in corporcL-* > 
trem & retinentur, qua?tamen citius cuacuari deberent r <$: alia e contra 
mentis». cjft ra ^ or p U j deturbantur 9 quae tamen retineri -deberent:: aut. 
quia,qua?excernuntur, vitio aliquo iit-fubftantia, qualitate^,) 
3 ut* quantitate laborant ^ E qui dem haec potitfima cxcretor u 
& retentorum expolitio. Hoc gentis fympromatis»vtplarimimv 
/equi dicitur ad duo* fuperius expolita fymptomatum genera, 
asionem, vide licet larfarn, & qualitatem in liratam, qu ki alterut¬ 
rum boruro /ympromatnm^lids ambo/equitur: 1 ic et a ii quoties 
fymptoma aliquod irr affe&u corporis /equa tu r fymptofina. in? 
reteutls, & excretis: & a<fb‘o Ipfa fada interdum,-/eq^atuc adni- 
miarrr retentionem» aut exeretionem; Ramis cnimcol©® ni¬ 
gricans , aut ffauefcens in cute,bili$> aut mclancholiar retentio¬ 


nem immodicam /cquirur, quamurs tamen color ftatius ab ipsae 
intemperie calida manare queat* Sima liter ex immodica; /an¬ 
guinis etr.CMatroneprauusin f corporenafeitur color: quaquam 
pEatrcrscoIbr ab intemperie,/ut retentis:proucnire dicatur* • 
; iTcrtium feoc fyroptomatum gemisin tria genera /eu difte. 
rentias ,/eui/pedcsi Galtrro» diuiditur * Excreta enre. 

Triple* tcnta ^dunt toto genere prater natura, aut qualitate»aucquun- 
genus tx- titate :.vel„vt Galfcnf verbis vtar*totafubfiantia, vel qualitate,, 
ervorum,, vel;quanticar<r, a naturali habitu recedunt. Quanqaam ca toto» 
rumLT° 8? nere maturam appelietGarenus-lib^ck dilierentinorb^ 

- ’ ' cap.g.. 


DESYMPT, DIFFER. &T: 
cap. 8. qua?fiibftantiani habent maxime diuerfam-a fubftantia^ 
eorum 3 c)ua? fecundum naturam in corporibus mueniimtury 
cuiufmodi funt calculus,lumbri:ci,pus, &conftmiliaj in pneScG 
ti tamen cap. haemorrhagiam, ideft fanguinis excretiorienypro 
exemplo rei rota fubftantia peccantis proponit * Haemorrhagia h]& wr . 
quidem, inquit, ideft saguinis eruptio, quod ad excretam fub- rhagia 
ftantiam pertinet, toto genere praeter naturam efti. Leonardus cur toto 
Fuchfius ait, fanguinis excrctionem ideo a Galeno mcenfure- ^ 
rum toto genere prater naturam collocari i quia, dum fanguis turam di~ 
excernitur, euacuatur id quod corpori maxime familiare eft, 
quodque in vafis, vrpote natura? vfui futurum , retineri debe- k '' 
bar. Jjfdem ferine verbis rem expofuit Valleriola_j». 

Hanc Fuchftj interpretationem reijcit Petrus Piiulus Pereda* ?trgd*. 
Valentinys Profeffor apud Hifpanos,qui in Scholio fiipra Ga- 
put 2 1 . Praxeos Ioannis Michaclis Paschali;,vbi deftanguinis e- 
naribus profluuio agitur, ait ideo omnem fanguinis eitacliatio-' 
nem,praeteream qua? per vterum £r,dici toto genere praeter na¬ 
turam a Galeno lib. 5. de fymprom.cauf cap. 2. quiaeuacua- 
tiones fangu inis per alias partes f aCkr fequuntur-aliquem mor¬ 
bum . -Si enim ideo, inquitPereda,{anguinis euacuatio dicere¬ 
tur toto genere prater naturam,quia id quod euacuatur,eft sa- 
guis nobis familiaris; inde fequeretiir,euacnat-iottem ea sagui- 
nis, qua? per vterum lingulis mentibus accidit, eTFd toto genere 
praeter naturam, cimi in ea optimus fanguis excer ni folcat. 

Iacobus Segarra, etiam Valentinus Profdfor,in Commdnt. 
cit cap. 6 , lib. dc diiferent. fymptomar„ PeredarfcntentiamL-j 
ampk&itur, & eadem, qua Pereda, ratione vtitiir; additque,fi 
iungtiinisprofluuium diceretur toto genere pra?ter naturam , 
quoad excretam fubftantiam ,quod fanguis effet toto genere 
praeter naturam: quod tamen eft falfum . Dicit ergo fanguinis 
euacuationem dici toto genere praeter naturam,non qu6ad rem 
excretam ,fed quoad cxcretionem , cuius contrarium accidit, 
dum calculus excernitur: Nam calculus eft res roto genere prae- 
ter naturam,caiculi tamen exeretio,eft adio naturalis.ConcIu-. 
dit ergo Segarra, fanguinis cxcretionem die toto genere prater 
naturam; quia perpetuo fit cum aliquo affedu praeter naturam, 
poft vaforum icilicet apertionem,vd referationem:At saguinis 
- v Tt i cxcre- 



'5j* LIBER TE RTIVS, 

€xcrctiO,qt^per vterum fit, non «fi toto genere piofter natura; 
quia fieri potcft citra afte&um prseter naturam. Neque cnim__* 
vena? vteri prater naturam aperiuntur, cumiatnfuapte natura 
aperta? fint' > * 

Sed exiftimo ,Ftichfij interpretationem multo magis veri¬ 
tati confonam; «St ab his Authoribus animi gratia Fuchfiumre- 
Ctntra Ve prehenfum : quia veleurn non intellexerunt; vel, fi intellCxe- 
r Si*arrT runtjeuin P rau ^ interpretati funt. Non enim ideo rantiim fan- 
in Fuchfi] guinis profluuium toto genere pra?ter naturam vult Fuchfius, 
fanarem quod fangu is fit nebis familiaris, vr vterque author ei mule tri- 
cchdudi- f) U i t -f e( j q U j a (anguis e fi: nobis familiaris,&fimul vfui futurus? 
obquem vfum in vafis referuari debet. Hic enim eft,ifque opti¬ 
mus , atque legitimus verborum Fuchfi; fenfus, vt ex ijfdem_* 
eius verhis paulo antea citatis vnofqiiisque manifefir colligere 
poteft. Re&eergo inquit Galenus, fanguinis excretionem effit 
toto genere praeter naturam,quoad excretam fubfirantiam>non 
quod excreta fubftaria fit toto genere pra-ter naturam,fed quia 
cius euacuatio, eiusque defe&us efitoto genere pneteF natura? 
cum fanguis fit nc&ar viu i ficum., & filius dilectus natura, cu* 
ius defe^u non ampli iis corpus nutritur, quod omnino prarter 
Sanguinis naturam e &> & citra natura? inditurum .. Sanguis vero, qui ex 
mcnftrui vtero fingulismen Cibus cfikiit,non eft excretio fufla toto gene- 
euacuatio Ie praeter naturam, fed naturalis*; quia fanguis ille nonell na- 
J? ndtHra tura? vfui amplius futurus, fed nociturus, fi cohibeatur; vt in-* 
dies fuo damno innumera? mulieres fuis menfiruispurgationi¬ 
bus carentes* experiuntur. 

Quod autem expofuit Pereda, fangu inetrrmenfiriTunr ena- 
cuatunioptinuim eflfe , difficultate non caret, cum eius porifl^ 
mum viinfantesoranes virulentum illud Variolarum feminar 
rium in fua? generationi s primordio contraxerint 

Quod denique SegarrapofiPeredamdixit,fanguinis cxcrc- 
tionemefietoto genere prseter natura., quia morbum (equitur, 
vaforum videlicet apertionemaut referationem, mule deduw 
Segarra- cituri quia inde fequeretur omnes euacuationes , que morbum 
fcrftnngi- j^Gjuereptur, qffe toto genere ptajter nat uram :& fic alui fluor' 
criticus ,qui fit apertis ofculis venatum meferaicarum in inte- 
fiinadefincndmn^efiet toto genere pi ceter naturam,.ficnti faa- 

t ; V guinis 


Ter edafa 

ttsfit. 






DE SYMPT. DIFFER. 333 

gnirws biliofi ,& praecalidi, atq; copiofi euacuatio per venas na* 
rium; Sc fanguinis melancholici euacuatio per venas fedis tine 
ani, hxmorrhoidalcs did^asj Sc copiofi ac fuperflai saguinis cin- 
cuatio fa^i per ipfis venas meferaicas, Sc aluam, in i;> quh 
bus membrum aliquod (vt pes, aut brachium) amputarum efb 
cum tamen nemo fana?mentrs alias, quam faluhres, has omnes 
euacuationcs nominare poflit. Pmerea, fi apertio, & referatio 
vaforum funt morbi, quorum ratione fanguinis euacuatio dice¬ 
tur toto genere pra?ter naturam, fimile quid demenflrua eua- 
cuationc dicemus,qua? neceffario vaforum vteri apertione >, 
aut referationem fequitur. 

Sed inftat Segarra,dum ait,venas vteri pretter naturam non 
aperiri, ciimiam fuapte natura aperta fint; atque aded fangui¬ 
nis excreti o per vterum non eft toto genere preeter natura ^ lter Se ~ 
quia fieri poteit citra affectum pmer naturam. Verum in hoc 'forretun 
mi ferri me peccat Segarra: Nam Mortalium nemo fuftinere do- dttur. 
teft, venas vteri effe femper patetcs,&apertas: quia fi ita effent 
aperta, no mcftruas, fed quotidianas experiretur euacuationes 
mulieres omnes adexpurgatione idonef.Eis ergo vteri veng re¬ 
ferantur, dum eardem vcnaecirca menfis fi n£fanguinc tument, 

& vexantur: prout communis fert Medicorum confenfus. 

Quidam ProfefTor Valentinus,cum quo quondam praxim-* 
Medicam per aliquot annos exercui,dkebat tnenftruam purga¬ 
tionem non effe toto genere pmer naturam, quia per deflinatu 
a natura locum fanguiseuacuatur.Verum,iicet hac dodtrinaAu- Cuirfdum 
thoris acumen redoleatjnon fatiscapio,cur faciat coparationem ex P°f* n *. 
inter naturalem fanguinis per vterum euacuarioncm,&euacua- ‘ s 

tionem fanguin is factam praeter naturam: cum ad hanc euacua- 
tionem nullum certum locum, aut via natura deftinauerit. Prae- 
rerea in immodicis menfiruis^ locus, aut via,per quam euacua- • 
tio fit, naturalis eftjcirtn per venas vteri naturaliter euacuari de¬ 
beat omnis fanguis immodicead vtfehmf percurrens. Ha?e ergo* 
immodica fanguinis per vterum eiracuitio non dicetur roto ge ¬ 
nere pF^er naturam* quia per ioarm & natura non deftinatum 1 
euacuatur,fed quia euaeuatUr id quod natura? vfui futurum efi.' 1 
Sed ha?c dc hac re fufficiant* 

Id quod Gracishaemorrhagia dicitur, duplicem apud And* 

quos 





J i amor- 
rhagta bi 
fartam ac 
itpitur. 


Sytnoto - 
mata in~> 
excretis 
& reten¬ 
tis Jequun 
tur mor¬ 
bos. 


Quatuor 
hamorrha 
g/X caufd’. 


"'Tres ha¬ 
ra arrha- 
gia cauftt 
in metho¬ 
do propo¬ 
nuntur. 

Di are (is 
caufa. 
udnafto- 
mojftj ea’* 
(*■ 


??4 • L t P, ER T E R T IVS. 
quos habet fenfum. Primo enim vfus ira ihuaJuir,vt pro fangife 
nis e naribus profluuio vfurpetur: Secundo , omnem (anguinis 
cuacuationcm,pcrquafuis partes fa(ftam,iignificat, prout ipfius 
vocis fignificatio pr£/efert. In hac communiori fignificatione; 
accipitur haemorrhagia cap.6, cit.lib. de different, fymptomat. 
in cuius exordio docuit Galenus , tria genera fympto matura^» 
in excretis, & retentis , iam antea enumerata, fequi ad mo: boss 
leu morbos eflfe eorum omnium caufas: Atqui ha?c, inquit, om¬ 
nino morbos ipfos fequutur, idque vel ftatim citra alterius affe- 
dtus interuentum,vel interuenientibus medijs quibufdam fym- 
ptomatis.Primo aute loco harmorrhagia?caufas enumerat,aiens: 
Ea vero, aut vulnerato, aut rupto ,autreclufo valis ofculo , aut 
erofo euenit. Atqui vaforum vulnus, ruptio,& ero(io,proprijfi-.- 
milarium partium morbi lunt: rcclufio autem inftrumenr alium. 
Quatuor hic caulas haemorrhagia? clare proponit Galenus,vena- 
rum vulnus,ruptionem,erolionem, qu# funt morbi partium ii- : 
milari u m: fu n t eni m folutio continui earundem venarum:Quar¬ 
ta caufa, eft venarum apertio, qua? morbus eft in mala confor¬ 
matione: nam eft morbus in cauitate aut meatu: meat us eoim_» 
venarum,& aliquando arteriarum,amplificantur vitta modum, 
earumque ora recluduntur: Et iic nafeitur morbus inftrumen- 
rarius, leu partis di/Iimilaris. V ena enim, & arteria, vtri ufque 
partis,tam (imitaris, quam diflimilaris , rationem fubit. San¬ 
guinis ergo profluiuu (lue haemorrhagia hos morbos inamedia- 
te, nulloalterius fymptomatis interuentu, (equitur. 

Di<ftas quatuor haemorrhagia? caufas alid methodo,eaquc_.9 
clariori, proponit Galenus jib, .5. merh.med. cap.2. vbi ait pro- 
fluuij fanguinis tres dTe caufas; diuiftonem videlicet valis (dife* 
re/is Gr^os dicitur): anaftomofim, ideft apertionem ofculorum 
vaforum: & diapedeflm, ideft valis rarcfa&ionem , vel tranfeo- 
latjonem (anguinis, ob exilium meatuum vaforum dilatatione. 
Sane, inquit Galenus , profluit ex vena, vel arteria fanguis,aut 
referato earum ore, aut tunica earum diuisa , aut ( vt lic dicam) 
tranfcolatus,fiue fudoris modo tranfmi(fus.Porro diuiditur ipfa 
tunica,tum ex vulneratione,tumcontulione,tum ruption e 
tum eroflone. Anaftomofls accidit proter tum valis imbecil¬ 
litatem: tum fanguinis,qui ad os eius impetu ruat,copiam: ad 

hxc 


DE $ Y M P t DIFFER. 33$ 
hstc acrem quampiam , qua: illi cxtrinfecus incidat , qualitatem. 
Diapedcfis vero ex tunica quidem ipsa rarefada ,fanguine_,* 
vero tenuato oritur: accidere praeterea interim poteft, & ex gra¬ 
cilium vafbrum ore adaperto. Dicendum Igitur eft de horum__* 
aflfcduum vnoquoque Icorfum rac primum diuifionc,quatn_^ 
vel ex erofione, vel vulnere, vel contufione, vel ruptione dixi¬ 
mus accidere. Qua v itaque vulnerant, ea funt acuta, atque ad 
fecandum habilia (cuiufmodifunt gladius, culter,aliccque res 
vim fecandi habentes ):qua contundendo foluunt,ca graui 
duraquefunt ( vt Iapis, fuftis, metallum, St (Imilia) tquarum- 
punt, omnia id teniionjs interuentti faciunt : idem St intendor 
agonis vehementia facit, tum fucci abundantia, non vtlque^> 
virium refpedu ( plenitudinem ad vafi ex humorum copia pro- 


Diapede- 
Cis cauft. 
Diape de¬ 
fis aliqua 
do ad ana 
(lontofim 
reuoe at ur 
f r u In era - 
tia . 

Contundi 
tia •. 

fysmper/ - 
na. 


cedentem Inteiligit,nequaquam 'vem. plenitudinem ad vires): 
caius etiam ab alto ,tumgraiteqtlippiam durimique incidetis* -* >■ 
Quippe ciulmodialiquid ciivef vaits-vaciiis, vel puiiliaomnind 
rem^ooc in entibus in eainciderit, fidorum ex^oppohtoobie^ 
dum habet, contufa reddit: At, (1 plenum vas fit, prius id rum¬ 
pit* quam coptundat:cum iit, quod tum accidit, perfimile, ac (i 
vtrqm Vehe amne impleas,atque in hanc lapidem iades, vel co- 
tra Iapidi vtrem violenter illidas. Sane huic pcrilmile eflr, quod 
accidit ia cafibus ab alta:quarrr itartique rationem vter habetad 
lapidem,hanc homo habet ad forum.Quifquis vero exmaxlmor 
ac lidfl&tibqfc c Famore,m pulmonibus: vas perfregit, is violentia?, 
advivisacceptirm malumrderet . Similiter huk,&qui cx eo, ‘ ,v ‘ ; 

quod prargraueonus, aut humeris imponere 1 eil conatus, aut 
alias manibus attolTcre,vas fregit. Atque hoc etiam rmagis,cui ex 
concitatiiluno curiir, aut valentiffimo faltir, aut aliter:particula 
vili violenter extensa id accidit :eft enim id quoque perfimile,. 


ac h feniculum, aut Iorum qiEiirt maxime diitendas; Porro per- 
rtunpi quoque non paucaj propterca, quod fanguinem,queiTi in 
feliabent, non contin errr> potilEmhm chnvftatulbntus is -fit, ; ih- 
dicio fiinr, tum dolia qnar farpe mufio runipuntutftfmn aliamul- 
ta vafentifllmorum. Et fubfeqnenti cap.ait: Ac ii ex vulnere^, 
vel clamore, vel cafir, vClcontiifioiTe perruptum vas eflr, vtique" ,v ' 
m his caufa ipfa defijt r ■ -Si vero ex abundantia, fieri poteft, vt 
vas etiam amplius ru napatur* effedrice falcem adhuc manent6 
causa» Quo* 


. 






yt?ut(} 0’ 
mofnde 
r luat io. 


Di ape de 
fis quid. 


Di Arefis 
quid. 


Quatuor 
caufz diui 
fioms va¬ 
frum. 


33 6 LIBER T E R T I V $, 

Quoniam dcprofluuij fanguinis curatione Jocis iam citatis 
Meth. egit Galenus , multo accuratius non foliim morbos, fed 
caulas morborum 0 a quibus fanguinis profluuium dependet, 
inueftigauit. Methodice ergo profluuij fanguinis tres caufas 
conftituit , anaftomofim, di«erdmi, & diapedefim. Non enim 
aliter ex v-enis, & arterijs fanguis euacuari poteft, quam aliquo 
trium horum modorum. Dum enim per fines vaforum , qui ofi¬ 
cula dicuntur, fanguis exit, id ideo fit,quia eade ofcula immo¬ 
dice dihtantur. Vnde arit?6utoeic fidem eft: ac ofculi refcra- 
• tio, fiue apeitio. 2* ca,u* enim, feu eo/ua*, idem eft ac os, aut 
olculum: ideoque Tomoea , & uvarc/u ^, idem eft ac os aperio, 
feu patefacio. Aliquoties non per ofcula, fed per ipfa corpora 
venarum, & arteriam fanguisexit j vel quia exigui tunicarum 
naturales meatus laxatur,& plus^quo dilataturjvel quia deno 
- uo foramen aliquod,nouaue diuifio in tunica fit.; prior illemo- 
dus cfr*, ideftexiljtiodtdilfultatio appellatur: &re&c 
quidemiquia per ex igu os'i ft os mea tus, iam plusarquo dilatatos, 
fanguis tranfmitt/tur,- & tranfcoiamr,* vti fignificauithoc verbo, 
JisJpQij&aLt, exudare;:,quiaficuti fudor communiter per infenfi¬ 
les cutis meatus erumpitjita fanguis in diapeddi percolat ur per, 
expofitos antea meatus tunicarum venarum. & arteriarum^. 
Bene ergo per diapedefim, fanguinem fudoris inftar tranfcolari 
ait. Secundus modus, quo. vafa dilponuntur, vt fanguis exeat, 
Jicuptns ,ideft diuifio, nuncupatur. Diarrdis autem eft foiutio 
continui, eftque morbus proprius partis fimilaris in cafu noftro, 
quia tamctfi foiutio continui, aut diuifio, in communi, tain_* 
fimilari, qudnvdrfllrnilari parti conueniat, venarum tamen_*, 
& arteriarum diuifio, eft morbus proprius earundem i^quia-^» 
illa diuifio, vt mox dicetur , vel eft vulnus, vel crofio , vel /u- 
ptio: qua? quidem partibus carnofis, & venis conueniunt, teftc 
Galeno ijbro de different, morbor. cap. de folutione continui. 
Diapedefis autem, &anaftomofis, fiunt morbi in camtate^ 
dilatati: & confequenter morbi in mala conformatione. 

Rurliisfioiutionis continui,feu diuifionis, feu di«erefis ve¬ 
narum , quatuor caufas conftituit, vulnerantia videlicet, con- 
tundcntia,riimpcntia,& erodentia.Has caufas tranferipto a no», 

• ■ ■ - ‘ .v: . n Vk- fh r ~ r,):r nU7 5 - r biS 



DE SYMPT. DIFFER. Hf 

bis contextu clare expofuit: ficuti lib. de Aite Med. cap. 8. di-, 
ftin&is tamen alicubi nominibus, Vulnerationem quidem-» 
cap.cit. Meth.TpftJff/f appellat: Libro de Arte Medica alio vtitur 
termino;»e 7 i/r enim , ideft fe&ionem, feribit. Vtroque in loco 
QAaac feribitur: fed in Methodo , nomine contufionis exponi¬ 
tur: in Arte Medica, nomine fra&ionis: Erofio, a taGpuffic in 
Methodo; in Arte Med. . Quod in Meth. ideft 

ruptio, dicitur, in Arte Med. r«<r/c, ideft tenho, nuncupatur} 
quia , vt in Methodo exponit, ruptio intercedente tenfione^ 
fit. Anaftomofeos, & diapedefis caufas in contexu clare expo¬ 
fuit Galenus. 

Nunc ad do&rinam Galeni lib. de fymptomat. different. re* 
<Jeamu* • Poftquam fanguinis profluuium immediate a morbis 
quibufdamprouenirc afferuft, aflerit infuper eandem haemor¬ 
rhagiam a morbis procedere, fed quorundam fymptomatum 
interuentu. Proinde ait: Accidit autem (ideft htfmorrhagia) in¬ 
terdum ob retentricis facultatis i m bcciIiitatem,infirmitatemue, 
interdum quia expultrix immodice monetur: nonnunquam ob 
vtriufque noxam. Vult enim rctentricem facultatem vaforum 
aliquando ita infirmari, vt fanguinem continere nequeat: Qua- 
re per vaforum ofcula iam referata, & non amplitis coar<ftata_^, 
effluit. Similiter fanguis exit , quia praua aliqua qualitate affe- 
<ftus,expultricem facultatem irritat prouocatq;ad fui exclufio- 
nem; vt videre eft in fymptomatica, & parca h^morrhagia per 
nares facte in febribus ardetibus, & malignis, ac peftiletialibus. 

Nunc tempeftiuum eft ad fecundum excretorum genus qua¬ 
litate peccans accedere. Excrementa ergo qualitate peccantia^, 
ideoque pra?ter naturam fe habentia, dicuntur illa, qua? non-# 
funteittfdem rationis, feu fpecici cum excrementis, qu* natu¬ 
raliter cuacuari confueucrunt: v. g. quando bilis fyncera, aut 
melancholia, aut aliud quiduis confimile a naturi alienu m_-*, 
in pauca licet quantitate, cxcernitur,tunc dicitur excretum qua¬ 
litate vitiatum.In cit. cap. 6. lib. de different, fymptoin. con¬ 
textu pro exemplo in medium protulit Galenus muliebre pro- 
fluuiiim>quod, tefte Paulo lib. 3. cap. 63. eft communis qui’da 
totiuscorporiseuacuatioper vterum fafta. Eft enim hoc proflu- 
uium i menftruis purgationibus diftinctum^juia menftrua pur- 

it i ' V v gatio 


Ide diu er 
fi i nemini 
busnt me 
tbodo y O* 
nrte ptr¬ 
ua expo¬ 
fuit. 

An ab re- 
fis. 


Alia he- 
morrha • 
gi* C4t*fa 


Onn is 
fhllafm- 
guimsmA 
ia,cx Hijp 
pocrate. 
Ex ereme 
ta quali¬ 
tate pec¬ 
cant**. 


Muli e- 

bre profiu 
uni quid, 
A njcftrii 
is diftin- 
guttur. 






jg* 4 tIB ER' TE KTtVSfi t 

gatioeft redundantis fanguinis, ftatis quibufdammenfis t£po* 
ribus periodica euacuatio. Muliebre .a.profluuium vix aliquo» 
ties sagu in is colotem pra? fe fert, &, fi rubet quod exit,vix diu# 
turno tempore eundem feruat colorem, fed nunc fiaua ,nunc 
alba, nunc liuida, nunc varijs coloribus infera materia excer¬ 
nitur: quia vel hepatis poti/fimum, vel cerebri, vel vniuerfi cor¬ 
poris nonnulla* fupeifluitates,quafi continuo ad vterumaman¬ 
dantur & per ipfuro euacuantur. Vifus tamen eft Galenus in_* 
genere haemorrhagia? collocafie hoc profluuium, dum pro cxe- 
pio haemorrhagia», ab irritata expultrice prouenientis, ipfum 
propofuit. Id tamen ncn impedit, quo minus fub excretis pr^- 
ter naturam qualitate peccantibus contineatur: ciim humores 
praui,tum colore, tum confidentia , in hoc profluuio detur¬ 
bentur ,& magis populariter noftris temporibus, ob commu* 
niter graflfantem Luem Veneream, quam praecedentibus 
frduu * Ait er £° Galenus, muliebre profluuium fequi ad fun&iones 
'muUebrts retcntricis ,& expultricis: ad retentionem nimirum debilem , 
ituft. , aut ad irritatam expultricem facultatem. Vafa enim aliquando 
adeo imbellia funt, vt contentos humores retinere nequeant* 
aliquoties vafa ab humorum qualitate, aut quantitate vexata^ 
ad expulfionem prouocantur. Nec folum hoc profluuium asio¬ 
nes la?fas fequitur, fed quofdam etiam corporis affe&us: maxi- 
me vero, quoties fanguis ferofus, atque praetenuis in corpore 
redundat: feu,vt loquitur Galenus, Muliebre profluuiunu* 

‘ fitob retentionem imbellem, aut expulfionem irritatam : aut 
jj froftuutf fit, quia totus fanguis fadhis eft tenuis, & feri fubflantiam tefe- 
rens> Sanguis enim adeo tenuis, ad motum concitatior, prom- 
# j ptiorque fit, quam fi craffus eflfet, & grauis ac ponderofus. 
Caujtte- Quippe fanguis fit tenuis & ferofus varias obeaufas- Primo 
nuis ct Jc propter errorem facultatis generantis fanguinem , alteratricis* j 
rofi (an- nj mj * rU{T1 hepatis, qua? loco fanguinis ferofum aquofumuefan- 
& HWIS * guinem procreat; vtquotidie in hydropicis fit, ob iecorisim- 
beciliitarem * Vel certe ferofus fit fanguis fecretricis facultatis 
culpa,qua? fecretrix eft potiflin iim facu Itas attra&rixrenum-*, 
qua» pro more aliquoties pne imbecillitate, aut obftru&ionC-*f 
ferum ex fanguine allicere nequit:Vndc ferum vnacuin fangui-» s 
ne remanens eum fluidum aquofumque reddit - Proprerea qui- 



D E SYMPT. DIFF ER. *?9 

bus vrina intotu fupprimitu^dum non euomunt,aut alui fluo- ' 
re laborant, mtumefcunt adco,vt hydropici videantur. Faculta¬ 
tis denique expultriciiculpa fanguis fitaquofus,quia ferum a fe 
fufficienter expellere nequit: Quod accidens ipfius hepatis, ve- 
narum, renum,,& vefic# imbecillitate contingere poteft. Fit fi¬ 
dam aliquando ferofus fanguis vitio facultatis retentricis, pra- 
ue detinentis ferum, quod euacuari deberet. Arde enim copre- 
hendendofanguinem,reliqua fanguini commixta confequuti- 
ue compIeditur.Fitetiam ferofus ob cutis denfitatem,per quum 
ideo nihil ferme feri euacuatur.Fk tandem ferofus ob renunou* 
obftrudionem. Profatum ferofum fanguinem ad excreta qu in¬ 
citate peccantia refert Fuchfius, fed miniis rede: nam profluuiu 
qualitate manifefliffime peccat, vix autem quantitate,nifi rarif- i 
(ime. 

Tertium excretorum, & retentorum praeter naturam genus : * 

ad quantitatem refertur; quod efl excretio, aut retentio pneter^^J 
naturam excrementi,quod eft eiufdem fpeciei cum ipfo natura^ utefitii 
li excremento: Sudores v. g. vel immodice excernuntur, vel in** fi*, 
debite retinentur. Vrina pariter in aqua inter cutem, ad matel¬ 
lam dida,quam alij diabetem,alij vrime fluorem nominant,im- 
tnodiceeuacuatur; in dyfuria ,ideft vrina? difficultate j & ifchu- 
ria,ideft vrina? fapprdlioncjSc ftranguria,ideft vrina? ftiilicidio, 
vrina immodice retinetur.« Vnicuique notum eft, fudorem, Sc 
vrinam effe in cenfu rerum naturalium: ciim fint naturalia ex- 
crementa, Sc ferum saguinis: quod quidem, tam fudoris,quam 
vrina? materia eft, tcfte Galeno lib. i. de fanit* tuen. capite i a. 

Oftendit praterea Galenus,fudores confequi adiones lffas,aut 
qualitates mutatas. Adiones l^fas, vt retentricis imbecillitate, 
aut expultricis irritationem. Partes autem habitus corporis de- 
biliter retinentes, fudorem caufant; quia ferum extra abire fi- 
nunt: dum etiam a fero infeftantur,ad eius immodicam euacua- 
tionem infurgunt. Duplicem ^ffedum, ad quem ha?c excretio 
confequitur, vlteriiis proponit, cutis videlicet affedum , ideft 
raritatem, & naturam humoris, idefl tenuitatem. Tenuitas fa- 
ne efl fymptomain qualitate mutata i fed cutis raritas efl mor¬ 
bus potius in meatu, quam qualitas mutata: 1/cet raritatem fe- 
quatur quaedam qualitas mutata, vt inaequalitas quadam cutis, 

. . V v a laxi- 





$4* t f B E R T E R T ! V S. 

S’*d°nt laxitas^ fimilia. A contrarijs caufis fudores retinentur, d cutit 
de proue- nimiitith & nfitate, & facultatis retentricis;vigorc, aut expultru 
mt» cis imbecillitate > & hurrorum craffitie, ob qua humores ad ha¬ 
bitum corporis per exiles venulas vix accurrere valent. Ob fu- 
pradidas primo lccc taufas, fudores aftatc copiofi erumpunt: 
cb vltimas caufa$ 3 primifqucccntrarias,hyberno tempore vix 
erumpunt. Eadem, quae fudoris fupprefli,aut immodice fluatis, 
funtcauff vrin^ fiippie(fe,aut immodice fluctis.Didas quatuor 
tnidionis differentias in fuperioribus fufficienrcr expofuimus. 
Hcec ergo de differentijs fymptomatum dixiffe fufficiat. 

Verum, antequam huic Libro, & toti Operi finem impona, 
diligenter animaduertere oportet cum Gal.cit. fxpc cap. lib. de 
FKftiomt different, fymptomat. accurate diftinguendum inter fympto-/ 
Tempto * maj ^ f un( ^ oncm naturalem, vel opus animalis: farpe enim in- 
i pj^ibus ter fe ita fimilia funt, vt & fymptoma putetur animalis opus, & 
difting**- opus fymptoma. Ac ni fi quis in hoc fano fit iudicio ex ijs,in qui- 
t bus ipfe fallitur, noftram difputationem calumniabitur. Qu ip- 
pe fi naturalium exactionum ( fic autem vocant eas, quee fanis 
accidunt) vel quantitatem, vel t]ualitatem,vel genus ipfum fub- 
ftantia?, pro fcopo fibi proponat, deinde hunc intuens, fympto- 
mataiudicet,fubinde falletur. Quippe fudor aliquando multo 
amplior,quam pro natura? modo, vel alui deicdio, vel vrina^», 
aegrotantibus incidit, non folum nulla adione lafli, fed etiam 
cum virtutis feu facultatis robore, & prouidentia de animalis 
falute, Aliqua enim, quamuis etiam toto genere prater natura 
vuteilatio ^ nt ^ vcluti fanguinis per nares profufio, vel vomitus , vel fan- 
debito te- guinis deiedio, vel hamorrhois, vel aliud eiufmodi,tameiUJ 
per e fatta praeter natura adhuc non funt, fi modo tempeftiue fiant. Fiunt 
ejemitura aurem tempeftiue, cum id quod contriftat, expellitur. Stante 
igitur, de quo inter initia conuenit ( nempe quod fymptomau 
adionum tafiones fint) nihil eorum , qua: ad animalis commo¬ 
dum fiunt, cxhoc genere fymptomatum efh opus namque na¬ 
tura: vnumquodque eorum potitis eft, quan\lorfio aliqua-*. 

Vidimus paulo antea, quomodo Galenus certiu genus fym¬ 
ptomatum in tria diftinxitgenera, nimirum in excreta tota fub- 
ftanria,qualitate, & quantitatepeccancia.Verum,aliquis modi¬ 
co pi aditus iudicio,omnc$cuacuationcs, fymptomata dicet,fi- 

s • V ueto- 


DE $ Y M P T.‘ DIFFER. i 

ue tota fubftantia, fiue qualitate, fiue quantitate pccccnt; cum 
tamen vfus rerum, & euidetia nobis manifefte demoftret, quaf- 
dam di<flarum euacuationum plurimum falutis homini confer¬ 
re. Sic ergo ille,qui indifcrepanter hcec omnia, ob fui imperitia 
confundet, Galeni pofitam do&rinam calumniabitur. Nam-# 
Galenus in procedentibus docuit, vt iam di&um cft, excrctio-, 
nes biliofas, aut melancholicas in morbis fa&as, efle fympto-, 
maticas,quod fimiles excretiones in fanis non fiant. Dixit fimi* 
liter, excretiones quantitate fuperantes naturales, & in morbis 
fatta c ,efle, ratione fui exceffus, fymptomaticas, vt fudoris im¬ 
modici exemplo docuit. Docuit etiam excretionem toto genere 
pmer naturam,quam hiemorrhagia appella uit,efie fymptoma- 
ticam.Illeergo, qui fine vlla diftin&ione procedet, & crude 
confiderabit excretorum aliena qualitatem ,&exuperantem_# 
quantitatem ,ac genus excreti toto genere pnrtcr naturam,quo- 
tiefcunq; hirc omnia, aut eorum aliqua, ei in morbo occurrent, 
fymptomata femper appellabit: Perperam tamen,cum aliquo¬ 
ties tales excretiones fint operationes naturf ,no autem fympto- 
mata. Excretiones igitur fymptomatic#, a naturalibus non di* 
ferepant ratione folius quantitatis, qualitatis,&totiusgene- 
ris rei excreta?, fed potius ratione commodi, aut incommodi 
fuccedentis euacuationi. 

Dignofccmus ergo excretiones,fiue expulfionesrerum quf in 
morbis fiunt, eflfe naturales a&iones, & opera valida naturce, 
quoties fiunt ad iegrotantiscommodum. Quoties vero ad com¬ 
modum aegrotantis non fiunt tales expulfiones feu excretiones, 
fymptomatic#, vtpotc vi morbi fa< 5 te,dici debent.Quid autein 
fit euacuationem ad commodum aegrotantis fieri, facile patebit diferepan 
cuiuis legenti aphorifmum.2 5. & vltimum lib. 1.aphorilm. qui tU natu¬ 
re habet. Si qualia oportet purgari, purgentur,confert, & fa- rall5em ' 
cile ferunt: fi contraria difficulter. Item aphorif. 2. eiufdem li- 
bri,vbi de naturalibus, &fponte venientibus euacuatiombus, natic*, 
non vero vi medicamenti fa&is ( dequibusaphor; 2 5. iam cit. 
loquitur) agit,rem dare exponit,aiens, in perturbationibus veb 
tris, & vomitibus fponte euenientibus,fiquidem qualia oportet 
purgari, purgentur, confert, & facile ferunt: fin minus, contra. 

Sic verd & vaforum euacuatio,fiquidem fi.it , qualem fieri dc- 

cet. 


Aio dat 


TER; T I V S* n 

cet,confert, &faciJe ferunt: fin minus, contra, Infpiccre itaque 
oportet, & regionem, & tempus, & atatem, & morbos , in qui¬ 
bus conueniat, aut non * Vult Hippocrates illam euacuationem 
Sigmcon e ^ c bonam, qua: aegrisconfert.Et fignum conferentia? eft,facilis 
ferennt tolerafctia, P urgatio diim eft humorum, qui fua qualitate pec- 
euacuatio eant, euacuatio, vt incomment. loquitur Galenus . Quare ,ft 
Purgatio c l ua ^ a 3 aut quanti, vt loquitur Galenus, purgari oportet, pur- 
tptd, gentur,confert,& facile tolerant a?gri. Confert eu acuatio,eam- 
que aegri tolerant, quoties humor ille folus,qui euacuari debet, 
& non alter, euacuatur. Fit autem talis euacuatio non raro ab 
ipfa natura, dum humoribus praedominatur, & peccaminofos 
ad exclufionem pra?parat, eofque demum ab vtilibus feparat, 
deturbatque. Vnde conferendam, & tolerantiam euacuationis 
ficlwno- procedit neceflario praeparatio fiuecocfio humorum. At vero 
r~i antecj iymptomatica? excretiones non conferunt,quia humores non-# 
dit bon* p unt pr ^p arat j^ ideoque bonum cum malo cuacuatur: cfcm ta- 
nem. men in optima euacuationetria requirantur \ humoris nimirum 
Ad bond fuperflui concodiiorrei vtilis ab inutili fecretio fcparatiouc^: 
'nemori ^ tandem rei inutilis excretio,teftc Galeno commento 2. lib.i, 
rcqttirun- aphorif. & lib. 4. commcnt. 2 2. Non diffiteor tamen,- Galenum 
t»r. alicubi dixifle fluxum alui fymptomaticum non efle confeftira 
fiftendum,quia femper a liqua materi? peccantis portio euacua- 
tur. Nec foliim humorum qualitate, & quantitate peccantium 
euacuatione conferre ait Gal. incomment. cir.aphor. 2. lib. fcd 
ipfius etiam fanguinis,dum iseftqui peccat, 
i Concludit ergo Galenus (ftate dodlrina ab eo hadienus pofi- 
ta, nimirum fymptomata efle la»fiones a( 5 fionum)nihil eorum-^, 
qua? ad commodum animalis fiunt, fub primo fymptomatum-* 
genere, quod in kfione asionum confiftit,contineri , Quare 
vomitus,alui fluor,fudor,tuffis,mi<ftio,ha?monhagia, & alia?co- 
v fimiles excretiones debito tempore fadte ,eiUHt opera natura?, 
& non fymptomata__*. t i ») > i *: 

Obttft' 1. Sed obijeiet aliquis,ipquit Galenus,iftas excretiones ad 
fymptomatain afledtu corporiy reuocari: Nam dum in aliqua^# 
corporis parte vena diflcdfa eft, aut reclufa i eu referata, ea om¬ 
nia, qu£ antea continebat, exire permittit, vel ea profundit, vt 
loquiturGalcnus.Huiufmodi autem affedium haudquaquam fe- 
■> eundum 




DE SYMPT. DIFFER. 

eundum naturam effe dicemus ; ciim ia fequatur fymptoma in 
affectu corporis. 

Refpondet Galenus, verum quidem e/Te, harmorrhagfam fe- 
qui ad affettum corporis, fcu eidem affe&ui fubijci, proptere* 
quod vas in omni barmorrhagia necefTario diuiditur,aperitur r 
aut dilatatur. Dici tamen nequit, alui fluorem, vrinf etia fluo¬ 
rem, & cuacuationem menflruam per vterum fa&a ,ad fympto- 
ma in affe< 5 lu corporis reduci, quoties natura? conferunt. Nam 
tunc nullum fequuntur affoftum praeter naturam,fed facultatis 
robur indicant. Verum, licet Galenus concedere videatur hae¬ 
morrhagiam fequi femperad affe< 5 tum corporis; credendum ta¬ 
men, illam qua? animali confert, quoad efte&um,non efle prae¬ 
ter naturam, fed natura? opus, quoties nimirum iudicio natura? 
ha?c fieri cofueuit. 

ObijciebatinfuperDiocIes,tefleGaIcno,tumhic,tum lib. ie ' u 
1. aphorif. 15. fudorem non effe natura opus, quod nunquam 
contingat,omnibus facultatibus bene fe habentibus,& rede ad- 
miniftratis fex rebus non naturalibus. Cui occurrendum, a?fta- Soluti* 
te, dum attenuantur humores, ficuti vi exercitij, etiamfi conco- 
<5tio probe celebretur fudorem a natura excitari nullo vrgente 
morbo. 

Hactenus de fymptomatum natura,atque ditferentijs,quar 3 
eaufas hic recenfere fuperfluum eflet: cum ex ijs qua? primo & 
tertio huius operis libro diximus,liquido conftet,fymptoma¬ 
tum omnium caufasefle ipfos morbos, de quibus in genere, dc 
fpecie, primo egimus libro: fed magis peculiariter hoc tertio • 

Cuiufuis autem peculiaris morbi naturam, eaufas, figna, 8 c Ptculia- 
curationem erudite,fuo morc,Galenus examinauit libris tribus ^ 
de fymptomatucaufisilibrisfex de locis affe<ftis,& libris decem 
de medicamentis fecudum locos.*& libro deremedijs paratu fa- lianter 
cilibus,ex quibus potiflimum peritiflimi Medici peculiarem Pa- ‘{wuonn 
thologiam, quam praxim appellant,diligenter eruere folent: & 
nos,DEO dante, & aufpicijs Beatiffima? Virginis Maria?,atque 
Sa< 5 ti PatritijHibernia? Apoftoli, idem, ac i ili, pra?ftabimus.Hjc 
ergo lib.de differentijs fymptomatum, k totius Pathologia?(qua 
SafraeMatiisEcclefi* iudicio,ficuti meaomnia,lubcns fubmitto) 
finis efto. 


FINIS. 




4 


* l % 


t ? 


.f. :: 'i :f . 


j n'( v >c a’,'‘ t ’ i • [ IV.. 'n> 


. i-jlb r« 


41 




irtii: ire*- ■*' t • 

« • ? * 


T.. • 

(U 


::■ i. 


i < 


c ; 


cirfSviTn”'/ t i' -jiCLi' ■ U■<■ • 

, ' • a 

I ' ■ 

: ■ . ' 

« ' < i ; - • , T ;'>T’£0 £Eff« ‘jtiiJ ■ ' - 47n?V "IcrJIDn* 

: • ii i 1 1 4 l, 4 Ziiotk ) 44 44 j*. 'i 1 p : . >i 4 -- '■• •*•. 

-•t.-.; l? 4~ btorp " 44 io 4 'r*•:•.: * c r 

'J . ' IV. X-Ul.HiUi 4‘t> 4 4 


4... 

. 5 : jy. -\o\ 3 !i 




■ ' . ' ' ■ ■ r , ; ■ . 

f.'t 1 ,t:% f -f ' y '? ■'■’ " 1 

.£},•; 4 S 4 jI^/ : 2 i)dlJI^) r J;ri /i 4.4 C "t' 4 r . ' i ; Zl 
:«/ . f r;i) b oi'*cfc>Ckd iuD 4.M., 44-44 i 
• -- - ..■•■• 

jiiU./V u' -U 4 4 :ti : t 44 .4 M!4 


^ ;4 ;• M ; . - •• 

" ^ — r* ■■ ■ • < 

>* ‘. r ' • ' 

’ 

^ ■„ iXi 1 ,'f'i H • S J 

Ili "i i 4f ll- : :» 

y~<\y- i 4144 4 


*». f i '. >T<-4 v .{”$)* !v.# 

tfliW 4 i 

i ’ {[ 21!‘4^1 • . 

» *Y X 

«] i» 


|f, t . • ...r;p r; >}/( Ip JD .; too 4 i. H .... ..• > 

. i; i;; . ' l ' ■ jf lr.?:n 44 ' 44 v . 

; ■ 4 '' 

'v., , »»i4 - ? . f)vin " ' 4:34-. -^ . » f 4 *.‘r 

: ! . . .... .1 3 b 1 ' 

4 ; ’ % ' j . . 

4;V •. -.4... 4fr 4!44 OidttV j 4C4< . r]ix■: :inv.i 

4 ‘ ’; . j 11 i i t : 4 &.K 'DH:-’!:4-4{ 444 . 4; ‘t ■•:: 

'? 4 -' 44 . )i U T 4 f‘ .pili .4 . |r?f. f’ ' - * *J 

• : 4 • / . ' . ’ 

J 4 v 

r .iVfe.j - 4.4—. 4 »;r 

• 44 -’ :•• .1 tmu: r . • r;AU *-4 .< 

: iiifp 4-4 jiorV» 4; M ' 


» * *' W' 


4 v' -- 




- 


A 

Bftradurn quid 193. 

Aceti generatio 188. 
Acrocordones quid 95 

Adio quid 10. 2f. Adio in vniuomi 
quotuplet z86. Adio animalis 
qua?, & quoruplex 2.86 . Adio ani¬ 
me sefibilis quoruplex ibid.Adio- 
nps infenfibiliter tantum lacfae non 
produnt morbum 11. earum talio 
■a folo morbo prouenit 46. Adio 
tafa quoruplex , & quid vnaquxq; 
18 186. 289, Actionum lxfarum 

numerus quomodo inueftigetur 
313. Adio Ixfaeft morbi indiciu 
6% Adionis tate »&morbi nexus 
66, Adio null a lxfa pocclt imme¬ 
diate alia adionem lsedere f 6 . 60. 
Adio naturalis quxj& qux fub 
fe contineat 116. Adion?s princi¬ 
pes lxfx 196. Adio propria quid 
88 . 

Admouendaqux 2$2. 

Aer flabello quomodo refrigeretur 
171.eius infpiratio qua ratione ne- 
cellaria 134. eius commercium-, 
quomodo neceflarium ibidem. 

Affedus varix figniflcationcs 9. 10. 
279. 280. vndc deriuetur ibid. Af¬ 
fectus, 3c difpolicio idem fune 4. 
Atfedus per cofenfuin quomodo 
curetur 65. Affedus quomodo 
morbus, & caufa dicatur $6. 

Alimeti neceflitas 21 i.quot modis re 
frigeret 21 ^.alimeta exiccatia zci, 
eorum aflumedorum ordo f 1. 

Alliorum facultas 21 x. 

Alopecia quid 311. 

Alieratio quid 119. quando fiat 120. 
cur nunquam fit permanens 4f. 

Akeramcis facultatis fpecies j 14.; 

AJtimari opinio de fpbiedo morbi 


reijcitur f. i: 

Aluminis vis 207. 

Ambulatio reda vnde preueniat 127 

Amctria quid 31.: , s . . ■ 

Anaftomofis arteriarum, & venarum 
2 4 f. Anaftomofis quid, eiufqj cau¬ 
ta 334. eius dentiat 10 336. quali« 
fit morbus ibid. 

Animalia multa exempto corde vi- 
uunt, mouetur 198. Animalia-, 
mulca ex re putrefeente nafcuntufc 
1 86. Animata quomodo pereant 

\ 9 7 * ' . ocii. .A 

Animi palfioues quomodo calefa¬ 
ciant i 6"8 „ V - 

Antipathia vndc fiat 120. 

Apepfia quid 3 1 f. 

Aphonia quid 294. . i 

Apaxaquid 294. 

Apoplexia quid 12.75. 293. 

Appetetia immodica pToprid non eft 
adio adauda 304. 

Appetitus ad quam facultate reuoca- 
dus 508-quot modis ludatur ibidem 
Appetitus lxli differentix ibidem. 

Aqua fluens cur minus putrefcar,qua 
ftagnans y i8f. Aquf palludum cur 
incalefcant 171. Aqua& terra sut 
mixtorum materia 176. 

Atgenterij calumnis contra Galcni- 
cam diuifione tata adionis fuppri 
muntur. 303.304,eiufdem argume- 
ta cotra numerum caufarum frigi- 
dx intemperiei driuutur 249.eiul-i 
-dem argumenta contra fymptcma-1 
tis diuifionem foluuntur 284. i8f. 

Argumenta Aucrrois,Tunfani,& fer 
nelij foluuntur 29. 30. Argumentu 
fortiflimum de folurione continui 
138, 139. argumenta varia de pu¬ 
tredine proponuntur, & foluuntur 
187.188.189. 

Xx Ari- 


I N DE X 


lUlfricq - *» i 

:< uo Ttrj > '".i 

- k.z inediti irwx m 

O O 1. 1 .Jlh rt f.ll 2i .0 r!,‘iA 


Rerum Memorabilium in hoc Opere cotentaruitlj 

OrdineAJphabetico digeft 11$, . , , 



,r> 




INDEX 


Ariftoteles exponitur $8. 

Arteriae cum omnibus. fartibus con¬ 
nexum habent 146., 

Arthritis haereciitaria quomodo dica¬ 
tu i congenita. 1.37. 

Afcarides funt res toto genere praeter 
naturam 92. 

Afeitesquid. 266 . 

Afelli la&es efle figmenta oftenditur 

141., V ' 

Afini adulatio 1;.. 

Afperitatis caufae 16& 

Afphyxia quid 312. 

Atheroma quid 93. 271. 

Atrophia vnde fiat, ite quotuplex f 

Atrophia quid 320.. quie fympro- 
mata fequatur ibid.cur non fcqua- 
tur deprauatam coctionem ibidem. 
Attradhicis facultatis vitia 3 »4. ' 
Audboa quibus laedatur 324.. 

Auditio quot modis latfa dicatur 285*. 
Auditus a quo fono laedatur 15U. 
Audibiles qualitates vtrum dentur 

328.. 

Augmentum morbi quid. 143. 

Aurium varia fympromata 329* Earui 
fordes dulces cur lethales 3 27. 

B 

B Alneum* calidum caufa febris 
202. Balnea exiccantia qu.x 154- 
Balnei vfus ftanm poft'cibum cuu 
nocear 2 j f. 

Bilis rui piius calefaciat, quam exic* 
cec 132.. 

Bononienfium mos in trafuafandis vi¬ 
nis 1S4. cur, & quo tempore id fa¬ 
ciant. ibidem^. 

Bonum fit ex integra caufa 128.. 
Boulimus quid 308*. 

Bradipepfiaquid 31?,.* , 

Bruta aeftimatiua facultate* eaudenr 

1 ^ 

302. . 

Bubones quomodo nafcantura caufa' 
externa 1 £4. Bubones a caufa inter¬ 
na 1 f f. in variis corporis partibus 
fiunt 102, 


G 

J > .*. 

Acophonia quid 294. 

Cacotrophia quid 321. 

Calefaciendi tres modi 203. Calefa- 
ciecia per os afiumpta,quar 211 Ca¬ 
lidum quid ijp. Calida* potentia a 
calore nofiro in a#um leducuntur 
219 Calida & humida cur facilem 
purrefeaiit 187. 

Calli funr res toto genere prseter natu 
ram 513. que morbu efficiant ibide 
caliusquid 

Caloris variae caufar. 167. 768. 169. 
Caloris vis 177 178. Calor cft a- 
dliuior & potetior frigore 181.2 $8- 
eius officia 182 . Calor natiuus 
cut liyenie retrocedat ad interiora», 
curq^ copiofior 2052 fefpfurn de« 
firuit 199. quot modis confabefcat 
ibidem.cur in feriedtute non debi¬ 
te ventiletur 2C0. a quibus caufis 
labefactetur ibidem.quomodo co- 
feruetur 172. 2252. Calor prxtcr 
n. quid, & quomodo Iredac 37. ca¬ 
lor pr^ter naturam non diflingui- 
tut ab intemperie. 119. 

Cancer quid,& a quo humore procre¬ 
etur 108 

Capitis diuerfsE figurar,earandemquc' 
explanatio pliyfiognomica 75). 80. 
8*. 82. 83. 

Carbunculus quid, & a quo liumorc 
generetur ic.7. Carbunculi in pc- 
fte frequentes ibidenv 

Caiiicula meatus vrinarij quem mor¬ 
bum pariat 522 

Cavus quid, eiufque deriuario 196. 
eius caufe, & fedes ibidem.eius ab* 
apoplexia differentia 300.. 

Catalepfis quid 73.296. eius caufa,& 
fede$^2 96 eius erymoh 297. Catale 
ptici cur oculos reneant apertos 
25)7. Gataleprici hiftoria ibidem.. 

Ca*uitatiS'Cuiuslibet: virium bifariam 
contingit 84. Gauiras quor modis 
anguftior reddatur ibidem_,. 

Caufa; definitio 149. Caufarum qua- 
tuor genera ex Atift. ibid- Caufaru 
numerus ex Galeno ibid. Cautio 

per 


INDEX 


per fe j & caufa per accidens quid 
ibidem. Caufas qui negabant 148. 
Caufa:,qua: a&iu$,quae pafliug 177 
caufa: quot modis fuas contrarias 
vincant 2 f7. 

Caufa: cotmcntis definitio 1 ^7. Cau¬ 
fa continens in quibus morbis de¬ 
tur, & non detur 160.161. n^.eius 
diferimen a caufaconiundta i\6. 
omnis caufa continens* eft coniu- 
<fta,fed non e contra 1 f7.Caufa in- 
ftrumcntalis ad quod caufa genus 
reducatur, ifo. Caufa interna.* 
quid,& quotuplex 1 y y.quid fingu- 
J?ibid. & 1 j<». cau ix l?uitatis,& 
afperitatis quot, Sequar, 2 66. 270. 
Caufa morbi duplex ,&c quid vrraq; 
153. Caufa morbifica eft incorpo¬ 
rea 25?. Caufa prima qu? Anftotc- 
li 148. Caufa procatar&ica^quid,,^: 
qus fub fe contineat 1 ^4.1 yy.Cau 
fa ftuporis cur a Caleno, iam con- 
iumfta , iam continens dicatur 163. 
Caufa non bedic immediate actio¬ 
nes 52. 

Cerebrum cur vocetur fenfus comu- 
nis 286. 

ChriftopboriaVega encomium 31. 
eius opinioproponicur&refutatur 
ibid. ^c 3 2. 33. 34. 3 f. 35. 

Chyrurgorum error 264. 

Cibi quantitas non laedit immediate 
adiones ventriculi 52. Cibi cripli- 
citerromimpuntur 53. Ciborum^ 
nimia quantitas quos morbos pa¬ 
riat 52.Cibi non cognati ventricu¬ 
lo, etfi no cocoquantur» non tamen 
indicant htfum ventriculum 54. 
Cibi vt cocoquantur a ventriculo, 
quid requiratur yp. Ciborum cele¬ 
ris deieCtionis figna 317. eorfidem 
corruprio, eft caufa faetoris in inte- 
ftinisibidem. 

Cicatrix quid 267. 

Cicuta cur hominem necet > fturnum 
vero nutriat2 22. 

Collifio quid,eiufquecaufae 276. 

Color prauus oculi quid j y. 126. non 
laedit aClionem oculi ibidem. Colo 
res alieni partium vnde proueniat 


Coma quid, eiufque caufa 197. quo¬ 
modo a Caro differat ibid. Coma* 
tofi cur oculos teneant claufos 1 67 

Compofitio in corpore triplex 70.alia 
eius duplex acceptio 11. 

Coco&ioquompliciter laedatur 309; 
eftfimilis clixationi 181. 

Concreta cur notiora abftra&is ipi - 
concretum connotatiuum quid 
ibidem. 

Conftipatio caufa caloris 204. eius 
varia:acceptiones ibidem.varia: e- 
iufdcm caufa: loy. 206. 207. 209* 
vt refrigeret, quata efie debeat 22 y* 
conftipanonis maxime vane acce* 
ptiones ibid. 

Conftrnftio meatuum vnde fiat ao£« 

Confuetudo eft altera natura. 214. 

Contiguum quid 138. 

Continuum quid 138. 

Contrariorum eadem eft ratio 5. 

Conuulfioquid 267. cius varie fpe* 
cies 73. 293.a folofitmorbo 37. 

Cor vltimum moriens 221. 

Cordis calor cur fufFocetur in confti- 
patione afpei ae arteris 2451. 

Corpus humanum motu calefit 168. 

Corpora denfiora, & rariora»quibus 
morbis obnoxia 12 y. Corporis co¬ 
lor a quibus mutetur 325. Corpus 
ad laborem quomodo praeparanda 
277. 

Corruptio quid »& in quo confiftat 
ipy.non eft motus ibidem. 

Cruda aeque ac corrupta ftatim eua- 
cuanda £3. Cruditas quid 180.C6- 
co&ioni eft contraria 181. 

Cutis conftipatio triplex 132. 233, 
Cutisflauedovndefiat 321. 

D 

D Eclinatiomorbi quid 143. 

Deleteria quomodo interimant 
221. 

Delirium quid, & quibus potetijs co- 
petat 298. 

Denfum quid 223. Denfitas caufsu 
febris ibidem. 

Decium vatiorum defe&u que acftio» 
Xx - nes 




rND 

nes laedantur. $t. 

Deus cuilibet certos limiees indidit, 
qui praeteriti nequeunt 

Deuteropathia quid. 147. •' 

Diaerefis quid, 8c eius caufae. 554.35 6. 

Diapedefis quid 336. cius deriuatio 
ibidem.qualis fit morbus ibidem. 

Diathefisquid 11. eius deriuatio 10. 

25. 16. 

Diocles refutatur 343. 

Difpepfiaquid 315. 

Difphonia quid 2^4. 

DifpncEa quid 2574. 

Difpofitio quid Ariftoteli 27. quomo 
do producatur ibidem. 

Diftributionis \x(x caufar 323. 

Doloris caufx, qua? 56.a quo fiat 285. 
eft fymptoma radhis 285?; eft vera_> 
adtio 25>o. fub quaadlione lacfa co- 
tineatur ibid, nonifi abufiue actio¬ 
nem Ixdit y<£. cur tantum fenfuita 
cius proprie coueniar 2510. quomo 
do alijssefibus competat 2:571. Do¬ 
lor radius qua ratione differat a do¬ 
lore reliquorfi fenfirn ibid. Doloru- 
varia: fpecies 290.2 <>1.Dolores ali) 
habent nomina propria,ali) no 2571. 

Dolor Ileus quomodo fiat 84. 

Dolor pulfarorius vnde oriatur S 6. 

Dominici Sala: querela contra Sen- 
nertum 308. 

Durum quid 12 ^ quot modis fiatSy. 

Dyfentena quitheiufq-, caufae 270. 

Dyfenre^ici cur macri fiant 2fy.. 

' • ' v E 

Brietas epilepfiam paiic 21 6. 
Eclyfis quid 312. 

Educenda qux 2 yi. 

Elephantiafis figna 26?.. Elepbatiafis 
Graecorum, & Arabum eft eadem 
166. Elephantici cur ita dicti ibid. 

t eur figura corporis vitiata habeant 
16 y. 

Emprofthotonos quid73. 2513. 

Enchanris quid,& quetn morbum ef¬ 
ficiar 101; 

Entia alia permanentia, aliafuccef- 
liua 164. Ens permanens quid ibid. 


EX 

Ens fucceffimim quid,& quorn- 
plexibid. 

Ephemera febris eft ens permanens 
43. aeque bene , ac morbus longus, 
fuas partes habet 44. Ephemera^ 
vnde dicta ibidem. 

Epilepfia quid , ciufque diferimena 
Conuullione 2514. 

Erodentia cur non nutriant 224. 

Erifipelas quid 107. a quo humoro 
fiat 7 

Euacuatio immodica caufa refrigera¬ 
tionis 245?. Euacuatio quaeuis quo¬ 
modo naturalis dici poffit 340.Eua 
citationis naturali?,&: fymptomati- 
ca: differentia 34 r, Euacuationis 
conferentis figna 342. quii requi¬ 
ratur ad bonam purgationem ibid. 
Euacuarionesqux conferant 542. 
Cur fymptomaticx non conferant 
ibidem-. 

Euphorbia quomodo calefaciat 20 y. 

Excrementa qualitate peccantia, qua: 

3 37»Ecremenra quantitate pecc-an- 
ha 339. 

Excretiones quando criticx, quando 
fymptomaticx 342. Excreta quot 
modis prater natura dicantur 330. 

Exercitium calorem natiuu adauget* 
232.violencumcur noceat 247.im¬ 
moderatum exiccat 25 3. 

Expilationis vtilitas 228; Extrema^, 
plura potiunt dari in vno corpore 
228. - ;: 

Excrinfecus incidentia qux.252.. 

Exufflatio quid 62. 

F 

Acienda, qux iya.. 

Facultas anima: quomodo Ixda- 
tur 47.Facultdtcs naturales a quibus 
iuucntur& laedantur 1 SS.naturalis 
quotuplex 3 07.* Facultas princeps 
quotuplex 287. Earudcm fedes ibi¬ 
dem &c 2S8.Facultas vitalis duplex 
314. Facultatis vitalis lxfa: fpecies 
ibid. Facultas,.feu potentia agendi 
a quo dependeat 3. Facultates.efTe 
Ixfas v.ndecolligatur 46. Faculras,, 

actio. 



r n i 

aftio,opus, fefe inuiccm cofcquu- 
tur47- Facultas laxe fumptaquid 
Galeno 48. Facultates prius laedun- 
tur,quam a6tiones,ibidem.facultas> 
8c virtus funt fynonima ibid. 

Faecum factor vnde oriatur 198. cur 
hyeme aeque ac arffate faeteant ibi¬ 
dem. 

Fardatio quid, & quomodo fiat r8o. 

Factus male formati caufac 16 2. 165. 

Fames corpora exiccat 24 r.Fames ca¬ 
nina vnde fiat 3-04. 

Febris quid ex Gal. 32. vnde dicatur 
72. intemperies peculiaris dici po- 
teft ibid. febres a bubonibus om¬ 
nes malae praeter diarias 1 f f.Febris 
ephemera quot Iroris cur funi filii 
abfoluat 3. cft morbus imma¬ 

terialis 146. vnde dicta 44.febris ter 
ciane paroxifmi vnde proueniat 
r )6. febre ardenti laborantes cur 
aliquando non fitiant 13 r.febris ex 
conftipucione orr.x indicia 210.Fe¬ 
bris , 8c calor vnitierfi corporis co- 
incidunt 168. 

Fernelius pcrftringitur 7.i£.eius aftu- 
tia in tradenda noua definitione_> 
morbi Gj. refutatur 68. Eius alij 
morbi praeter relatos 113.1 ^.argu¬ 
menta eiusprccipua rrf. 1 16.1 17. 
perftringitur 118. pr^cipuum eius 
argumentum dilliicur no.nil aliud 
probat, quam dari facultates occuL 
tas ibfde.-potius pro - nobis- militati 
111. male fecundas qualitates» nu- 
tcrias vocat 122. fibi ipfi non con- 
ftatibid. rurfus perftringitur ibid. 
cius adduCta exempla examinatur 
124.12 r. 

Fibrarum vtilitas 315?, 

Fjgure vitiate caufae 261. 161. 263. 

164. i6y. 

Finis duplex ifo. quid vterque ibid. 
eius cum fcopo differentia ibidem. 

Flamma duplici motu mouetur 235. 
Citifl] pe generatur ,& corrumpi¬ 
tur ibidem.eius coferuationis cau- 
f? 236. a quibus extinguatur 2 37. 

Flammula candel^ itixta luculennlTi- 
mum ignem cur extinguatur 183. 


> E X 

Fluxus alui fyrriptomaticus cur nonJ 
ftatim fidendus 33 2 forma formas 
an detut ryi. 

Frambefarij opinio de a&ionunrlae- 
fione reijcitur 47. 

Frigida in quibus corporibus citius 
ad cor perueniant 220.223. cauf<£ 
huius veloci* tranfitus ibidem fri¬ 
gida &ficca cur difficulter putre- 
fcant 187. Frigidum quid 177.fri¬ 
goris vis 177. 178. eius officia 182.. 
frigus qua ratione caufa putredi¬ 
nis i88.frigus vehemens caufa mor 
tis 73* 

Fuchfij opinio, 8c argumenta, quibus 
probat morbum in diuerlis praedica 
mentis poni iS.i^.eademargume- 
ta faluunrur 24 2f. rS.eiufderrrar¬ 
gumenta contra caufarn continen¬ 
tem 14 S. 1 eadem argumenta di¬ 
luuntur 164. 1 66. notatur itf. 

Fuligo quid 106. 

Fumus quid 206V 

Functionum naturalium, tte fympto» 
matum-diftinCtio 340, 

i . 

G 

r i 

G Alentis cur non egerit de morbis 
occultis 121. 

Ganglium,qmd, &tvnde fiat 172. 
Gelatinaqua vi concrefcat 177. 
Generatio quomodo fiat ^.quomo¬ 
do & quot modis laedatur’324. 
Genus apud Medicos confunditur cii 
fpecie 8c differentia 1. 
Germanorum Galenus, quis 2 f 6. 
Gurgulionis exfedtio morbum parit 
<>4. gurgulio quid pS. 

Guft us a quibus laedatur 251.. 

. * I 

- H ' 

j &2i i.Qii l ).C - 

T T JEmorrhagia cur totergenere p.n.' 
n dicatur 33 i.eius duplex acceptio 
3 34. quot, quae eius caufae ibide 
& 3 3 f. 3 37. quae ad affectu corpa* 
ris fequatur 343. 

Harmonia quid, $c quotuplex 26.. 
Hcifticaefl morbus immaterialis-' 146, 

Hc- 




INDEX 


l !c£tiei cur femper febricula putrida 
laborent 107. 

I lepar laefo ventriculo quomodo ma¬ 
lum fanguinem efficiat f 8. Hepa¬ 
ticus morbus quis 3 z f.Hepatis do¬ 
lor fola corporis comcuffionc cura¬ 
tus 274. 

Hernia? fpecies 174. 

Herpes quid>& a quo humore proue- 
niat 108, 

Hiftoriaeduse de partibus amiffis ex 
frigore nimio 74. alia de milite ha¬ 
bente crura mollia iniiar cer* 7^. 

Hi Horia perdita: memori^ jOo.Hifto- 
ria fenis atrabilarij 86. Hiftoriao 
Theophili delirantis 198. alia de-» 
alio delirante 29^.30 6. Hiftoria_> 
Villici cuiufdam imbecille attrahe 
tis 3i4.eiufdemaffe&uscaufa ibi¬ 
dem- 

Homo non eft genitus mortis gratia.. 

IJ2. 

Humiditascaufa eft putredinis 1S8. 
quae humidicatcs regenerari poftint 
134. Humidum quid 175?. Humi- 
dum radicale non potefl regenera * 
ri 134. 

Humores quomodo obftruant,& mor 
bum gignant 28. 20 f. quomodo a 
cerebro ad fubiedfcas partes delaba¬ 
tur 246. Humores fluxi quot mo¬ 
dis partem vexent 259. Humorum 
temperiesibid.Humor non eft pars 
tumoris 164. Humores non efle fu- 
bie&a propria morbi quomodo 
probetur f. 

Hydropis tres fpecics 305». quid vna- 
qu^que ibide, vnde oriantur ibid. 
Earundem caufa efficiens jio.hy- 
drops quomodo febri ardenti fuc- 
cedat ibidem. 

Hyeme calor natiuus cur copiofior, 
109. cur hyeme res non ita putre- 
fcant 184. 

I 

1 Cteticis cur omnia appareant flaua 

1 12*. 

^jgnis cx quibus corporibus poffit eli¬ 


ci. 167,16%, quomodo ex filice & 
calybe excitetur 170. 171, cos non 
putrefeat 183. quomodo calefa¬ 
ciat 203.208. 

Imaginatio vt fiat,quid requiratur $01 
vtrum laedi poflit abfque praruia^, 
aut fimultanea fenfus laefione 30 6, 
quot modis Ledaturap^. a quibus 
ludatur aut luuecur ibid.Imaginatio 
«is larf? variae fpecies 196. 197,198. 

Imaginatrix facultas quid jor. eius 
omciurr,& fedes 302. 

Indicatio curatiua quid ^.Indicatio¬ 
num varietas inter curandum exa- 
< 5 te obferuanda. 112. 

Inftrumentum quid 96. Inftrumentu, 
& pars dilfimilaris, idem funt 78. 
quae ad ciufdem complementum* 
requirantur ibid- Inftrumend a*ftio 
non femper a morbo partis diffimi- 
laris laeditur 79. Inftrumenri a&io, 
quot modis Ledatur, &: quado 136. 
lnftruraenra progeneratione latftis 
feminis 2 19. 

Intemperiei calidae caufae 167. eius 
variae diuifiones i4i.eft fpecies 
fpecialiffima phyficeloquedo ibi- 
dem.Intemperies ealida totius cor¬ 
poris, eiufque calor p. n. idem* 
funt Galeno 161. eius varia exem¬ 
pla 257. 

Intemperiei compofitae caufae quor,tSc 
quae 1^6. 257. 

Intemperiei diuifiones 72. 7 6. 258. 
quid fingulae ibidem. 

Inteperiei frigida’ caufas quot, & quas 
X13. 214. 2if. 216,217. eius exem- 
pla 2 57* a qua conftipatione fiat 
22f. 233 

Intemperiei humidx caufas > quot > & 
quae 2jf. 

Intemperies intenfa & reroifla quomo 
dodignofcatur72 76, 

Intemperies peculiaris quid 71. 

Intemperiei ficcae caufo, quot, Sc 
qux ifo. ifi. 2 f 2.2 f 3* 2f4. 

Intemperies fimplex quotuplex 72. 
quomodo poffit fieri cum affluxu 
humoris 131.13 2.cui non diu pof¬ 
fit durare 13 3. 

lutem- 


I N I 

Intemperies vniuerfalis quid 7i.Inre« 
peries no habet caufam continen¬ 
tem 129. Ex duabus intepcriebus. 
temperatum quid refutat rji. 
Inteperies humoriscryftallini quo 
modo poffit dici morbus partis fi- 
milaris 8 c diffimiiaris i3y. Intem¬ 
peries quomodo' dicatur morbus 
partis diffimilaiis 140.. 

Intentus quid i74.quomodo fiat 182.. 

Ioannes Argentcrius; verus Gaicno- 
maftix'42.. eius argumenta varia_> 
proponuntur, & foluuntur 41. 43.. 
44.4f.49. yr. fj. ff.tfi.tff- 129. 
130. 131.152. Conueliicur 99. 

Ifterophatia quid. 147.. 

Itria, quid , & quomodo pneparentur 
f4* 

L 

Aftucae vires 222.. 

Lxfio per le, quomodo a tafione- 
per accidens-diftinguaiur 6y.. 

Lapis quomodo excauetuu a guttis, 
aquas 13. Lapis.renum qua ratione 
morbum procreet 2&Lapis veficas, 
$c obftru< 5 l;io',& morbus in nume¬ 
ro addito eilepo et 137.. 

LafTirudo quid , 8 c vnde proueniat 
168.21 a.duplex eius acceptio ibid.- 

Lepra Gr£corum&: Arabum differt*, 



ratio in quibus confiffat ibid.. 

Lienteria quid ! , eiufqjcaufae 31 y. 

Ligamenta quot modis vitientur 
r©3i- 

Ligaturarum etfe&us 348.. 

Lingua adaudta quomodo loquelam' 
prohibet 41.- 

Lipodrymia quid 312. 

Liquida qua ratione motu refrigeren¬ 
tur 171., 

Lumbrici funt res toro genere praeter 
naturam 92’.. quem morbum' effi*‘ 
cianc ibi d.eomndem materia 271*- 
Luxatio qpid 16 y. 


► E X 

M 

Jt Agis & minus'no mutant fpc- 

1V1 ciem44. 

Malacia quid, & quibus proprii com- 
petat 308. 

Marafmus: quid 84. cur non fanetur 
praefenti intemperie humida 154. 

Maffariasrefutatur y. 

Meatus quibus de caufis occludantur 
267. 268, quas ob caufas amplien¬ 
tur 2*9* 

Meconium quid 217. eius alexiphar- 
macum 218.. 

Medicameta facultatib. occultis gau¬ 
det 120. Medicameta purgatia du¬ 
plici virtute euacuant rbid.cur me¬ 
dicamentis purgantibus non fuper- 
dormiendum i2f., 

Medicus eft Phiiofophus. fenfatus 
4 ^ 

Meliceris quid 92. i” 2.. 

Memoria quid $oi.eius munus,& fe- 
des ibid. an deprauari poffit 307. 

Menftrua purgatio quid 3 3 8. eius dif¬ 
ferentia a profluuio Muliebri ibid. 
Menffrui fanguinis euacuario vn¬ 
de fiat 3 3 j- 

Methodus compofitiua quicf, & cur 
Galenus ea vfus fuerit in Patholo- 
gia r. Methodici,quot>5«rqua: fta- 
ruerint remedioni genera 77. a Ga¬ 
leno'cum Epicuro conuellunrur 
ibidi 

Miftioquid29f- 

Miles a Ferneho addu&us quo morba 
laborauerir 124. 

Mixta omnia aliquali putredine pe¬ 
reunt 194. 

Modus cognofcendi partem vno > vel 
duobus affe&ibus laborantem 8<>r 
89.. 

Molle quid 124. 

Co. Mohtanus fnordacior in' veros 
Galeni fe6tatores,qua m aduerfarios 
18. Erga Medicos extra Italiam de¬ 
geres maleublus y 6 * quomodo pro¬ 
bet Areenterij fentenciam y7.reijci- 
tar ibi 3 cm.. 

Morbi duplex acceptio i p„ Morbi 

acci». 






INDEX 


accidetales qui, & cur ita didi 141. 
Morbus acutus quid,eiufq; fpecies 
144. Morborum aetates feu tempo¬ 
ra 141. Morbi cum afriuxu humo¬ 
rum quomodo morbi partium fimi 
larium dicantur 76. Morbus in af- 
peritate , quid 90. Morbi benigni 
'qui 14f- Morbus breuis quis 14?. 
Morbi in cauitate caufi quot,&: 
qux’ 167. 251 quot ap lex. fit quo 

modo vcerque contingat S4. Mor- 
bifs e6munis,quid,&‘air ita didus 
104. cius vari^ fppcies ibi.Se iof. 
71. Morbus in copofirione duplex 
102, quo. vterque fiat ibid. < 5 c *7 3. 
274. Eiufdem caufx ibid. Morbi 
compofiti partium difllmilariu 105?. 
110. iii. Morbi compofiti proprij 
partium fimilarifi, quot, & qui io£. 
Morbus ir? mala coformatione quo 
tuplex7p.eius caufx,& fpecies i6\. 
Morbus per confensu quid 6 i.quoc 
modis oriatur 6 2. Morbiis contin¬ 
uus, quid 144. Morbi vari£ defini¬ 
tiones 5.4.8.17. eius genuina defi¬ 
nitio. definidonifque explicatio S. 
17. cur addatur particula (fcnfibili- 
ter) 11. Morborum varix differen¬ 
tia; accidentales 141.142.143.144. 
14 f. 146. 147. cur vfuales& accide 
tales dicancur 141. 142. Morbi di- 
uifioin fex genera , aut fpecies 71. 
alia diuifio communior lbideni.co- 
gnitionis Morbi eflfcntiae neceffitas 
i7.Morbi Endemij>&: Epidemi j,qui 
14*. Morbi fadi,&:fietes i47.mot- 
bus fadus qua ratione fiens dici 
pofiic 16. Morbi Ferneliani reijciii- 
rur 114. Morbus in figura, quid 79. 
caufx rationem aliquado habet 91. 
Morborum genera,ex Epicuro Sc 
Afclepiade 7 6. in quibus confiftanc 
77. Morborum genera ex quibus 
venanda 71. Morbus hxreditarius 
quomodo dicatur connarus 13(3. 
Morbus intermittens > quis 144. 
Morbus in Ixuitate quid 50. Mor¬ 
bus in magnitudine, quid, & quo- 
tuplex 100. quibus xtatibus vterqj 
accidat ibidem.in quo cofiftat 101. 


eius fpecies, & caufx ibide, & 275 i 
' 274. Morbus magnus,quid,& quo- 
‘.tuplex 142.eius difcrimcn a morbo 
paruo 1 6, Morbus malignus, quid, 
& quotuplex 14 f.Morbus materia¬ 
lis , & immaterialis, 145. Morbus 
Medicus, quid 12. Morbus mini¬ 
mus quomodo pro nullo reputetur 
12. Morbi notio a quali principio 
defumenda 2. Morbus vt inuenia- 
tur, qux requirantur ibidem. Mor¬ 
bus in numero, quid , Sc quotuplex 
92. 270. cius caule quotuplices ,& 
qux, 271. 272. quomodo differat a 
morbo in magnitudine 101. inquo 
confidat ibid. Morbus in numero 
addito quid,quotuplex,&: quid vter 
que 92. i?3. varix eius fpecies 92. 

9 3. Morbus in numero deficiente^ 
quotuplex 93.Morbi occulti potius 
experientia, quam methodo curan¬ 
tur 121.Morbi qui panibus diftimi 
laribusproprij, qui fimilaribus 71. 
Morbus partis diflimilaris quotu¬ 
plex 78. eius caufx 16 1 .Morbi par¬ 
tium fimilatium fccudiim Galenum 
quot.7v alij materiales ,alij irnrna 
teriales ibidem, cur ita didi , & 
quomodo fiant ibid. Morbus par- 
uusquid i4Z.xque,ac magnus,iem- 
per morbus dicitur i< 5 .eiusa morbo 
magno diferinien ibid. Morbis pe¬ 
culiaribus peculiares opponutur fa 
nitates 128.Morbus per fe, quid 61. 
MorbusPhyticus,qu;d 12. Morbus 
in quaticateadauda, eft qualitas 41». 
Morbus fporadicus, quid, & quas 
caufas habeat i46.Morbus in fuper 
ficie quotuplex,'dequid vterqj 90. 
Morbus vsfis non datur 13 f. 

Morbus, morbi caufa, &: fyinptoma-* 
indiferimmatim res prxeer, &c cotra 
naturam vocantur 8. Morbi, funt 
corporum accidentia 21. Morbus 
nonpoteft Ixdcre adionem illxfa-* 
prius facultate 47. improprie amet- 
ria dicitur 40. fanitati eft contrarius 
2 f. & quomodo 4i.gradatim fit i f. 
ftatim ab initio fuam habet eden¬ 
dam ibid.Eft res fimilaris ibid. non 

eft 






INDEX 


rfttjeccflfaiiiquid copoGtum 150. 
Morbus quomodo difpofitio voca¬ 
ri poffit 27* Morbum in pluribus 
pnedicamentis collocari quibus ar 
gumenris a quibufdara probetur 
2.2.23, quomodo fubdiucrfis prae¬ 
dicamentis ponatur 3 ^.Morbus no 
eft priuatio,nifi nimis improprie 69 
cft folum qualitas ibid. no cft fub- 
ftaacia n.Morbus morbum gene¬ 
rat 87.8$. Morbus caufa formali,& 
materiali caret 1 f2.foIam caulanu 
efficientem habet if 3.'qua ratione 
fine gaudeat, fc carcat 1 % 1. 

Mors naturalis,& violenta quid 199; 
cur in fenexftute fine dolore ibidem 
mors naturalis, & violenta a qua_> 
caufa fiant 197. 198. 

Motus cft caufa caloris 167. immo¬ 
dicus eft caufa frigoris 24S.ad qua; 
praedicamenta terminetur i9f,Mo 
tui morbi quid 142.M0CUS quomo¬ 
do detur ad morbum > fc fanitatem 
3 9. Motus quotuplicicer ludatur 
25)2. Motus laefi variae fpecies 191. 
293.254. Muliebre profluum quid, 
fc quomodo differat a menftruis 
537*$$8,etuscauf;c 338. 

N 

Afi fimi caufa 264. 

Natura paruos affe&us fine re- 
medijs fanare poteft 13. 

Nerui optici curcaui 244/eorundem 
ortus ibid. 

Numerfts additus >aut dcficiensquid 

Numerus a&ionum laefarum 313. 

Nutricum errores in tenendis, fc liga 
dis infantibus quantum noceant 

Nutrimentum fuperuacaneum du- 
piexf?. 

Nutritio quid 210. quotuplicicer lae¬ 
datur 311.32o.nutritioneni laefam 
qux fequantur fymp tornata 310. 


■ •• O i -• r . ' 4 \ 

>, • • --♦»■■■ ^ \ n 

Bftetncum error t£*.\ \ 

ObftrufiUoms caufie 10 f 
Occultat proprietates funt qualitates* 
non vero (ubftanci* 110. 

Oculi cur flauefcant ff,Oculorum i- 
dio non a colore prauo»fed ab hu* 
more laeditur ibid. quando laboret 
per fc, fc quando per confenfuttL# 
61.quomodo ludantur ab albo, fc 
luce 191. 

Odorabilia quae olfa&um laedant 291 
Oedema quid, fc a quo humore pro - 
creetur 76. 

Omenti defe&us frigidam ventriculi 
intemperiem generat 93. 
Ophiafisquid 3x1. vnde fic di&a ibi¬ 
dem. 

Opiniones varia; de edentia morbi 
propofit* refutantur 6. opiniones 
diuerfieinquo praedicamento po¬ 
natur Morbus x 8.19.20.21. 22.13* 
Opiniones varie de laffione facult* 
tis cotftricis ventriculi 34. Opinio- 
• nes diuerf? de Caufa procat antica 
133.1 34.opiniones varis de caufa., 
continente 3S.1 39. 2 60. 16 1. Opi¬ 
niones de modo quo motus calore 
producit 169. 170. Opiniones diuer 
fa; de vfu refpiratioms 2 34. 
Opifthotonos quid 73.293, 
Oppofitorum quatuor genera 13, 
Ofciratio quid,& ad quale fympcomft 
reducatur 293, 

Ofia interdum marcida fc cariofis li¬ 
gnis firailia vifa funt 74. Offis fra¬ 
ctionis caufa 27 3. 

Otium caufa refrigerationis 248. 

P 

•pAlpitatio quid >&vnde fiat $12. i 
1 folo morbo fic 37. 

Pandicuiatio quid ,& ad quale fyra- 
ptoma reducatur 293, 

Paralyfis quid 167. eft caufa vitiat? fi 
gurx ibid. cius etymon 292, vari* 
eius fpecies 29 3. 

ParoJtifmusquid i4f# 

Yy Par# 










_ r K D E X 

Pars qtiarlibet <ju©t'facultatibus P°K Plauti qui 85.. Plautus vnde dictus 
Icat $ 1 j. quomodo frigefieri Sc ca¬ 


lefieri dicatur ldr.quoc modis in 
firmetur2f?.vcinfirmetur, bpor- 
' tec vt eius facul tas laedatur 46. Pars 
cur interdum vna, aliasplurcs ce- 
lorem mutent ' 

Partes ihftrumenti quot modis vfum 
praebeant 13f. Partis prarcipu» in- 
ftrumenti conditiones 96, Pattcs a- 
lias principes , aliae vfuales 94. 


ibidem. 

Plenitudinis indicium 88. ijt 
Polypus,quid, n& quem morbum effi¬ 
ciat 5 )!.■ ' 

Praedicamenta omnia annexam fibi 
habent qualitatem 19. 

Praegnantes cur aliquado feces,&vri 
nam egerere nequeant 84.268. > 
Priapifmus quid, 101. cius caulae, 102 
Protopat hia quid 147. 


Pattes vfuales qua ratione a&iones Pforaquid, Sc vnde nafcatur 310* 
edantidid. Parcey, quae plures edax Pterygium quid 91,. 


a&iones 97. Partis organicae ad io 
laedi poteft illaefa eius effemia 64. 
eiuf dem effencia in quo conffftat i- 
bidem.Partis■di(Ii'milaris,& fimila- 
ris conflitutio in quo confiftat 47- 
Pars fimi laris, ex. quibus coalcfcat 
70* qu» in illa requiramur ibidem. 
Quarconfideranda in parte diffini i 
lariibid.Partes quotmodis fympa- 
thice afficiantur 6 3. Pars fimilaris 
qpando non. amplius dicatur tem¬ 
perata 71. Paitis. fimilaris , quot & 
qu* fymptomara'313.. Partium fi- 
milarium, propriimorbi 72.. Partes 
alue folo temperamento fuasadio- 
nes edunt, ali£qualitatibus fecun¬ 
dis indigent 116. 

Paffio-.qu.id 10. 14. 27. 180. 

Paifiema a, morbo diflinguirur 2 4. 

Pathos a fanicate, & morbo differt 
'2.7. 

Peredia perfftingitur 33 2. 

Periodus-Morbi, quid 144., 

PhaarafU. quid: 30 u 

Phlegmone quid r 10. duplex eius ac¬ 
ceptio 107. a quo humore fiat 76. 
quomodo generetur no. raro fola 
repetitur 1.09.. 

Phlogofisjquid 107,. 

•Phrenitis quid 37. eius, differentia 

3°f. 

PiCa quid,eiufqj differentia.aMalacia 
308. 

Pifcium; fi litorum;noxa 1 4 r. 

Planci qui 83..' 

Plateri error circa; fubieda morbi 4.. 

Plantarum cor quale 199* 

* " ; Y 


Pueti cur frequentiore refpiratione in¬ 
digeant 247.. 

Pulfuum.vfus 21 (J.nufdem vfu quo¬ 
modo lingularum partium corpo¬ 
ris calorconferuetur 24f.Pulfiium 
heforum varix lpccies 512. ' j 

Purgatio quid 342. ad bonam purga¬ 
tionem quar requirantur ibicL 
Putredinis definitio ex Ariftotelie, Sc 
Gal.i72.eiufdem explicatio 174.C- ! 
iusabvftione difertmen 1570. eius; 
ratio formalisin quocOnflftat,ibid^ 1 
cur meliuscocruptio/quamcalefa- 
dtio dicaturibid. quando fiat 196 .. : 
putredini qux minus obnoxia 184. i 
eiufdcm a vicinia rei calidae diferi- 
men204.Putrefacientia cucnon>- 
nutriant 2 24. Plitrefadio generatio* 
nieft contraria 174. vnde oriatur 
183.quo fiat ibid. Puttcfccntia qua. 
ratione calida ,Sc frigida t88,i8^i 
• ■ .£ r :• r :i> i : " I 

0 - 

Q Valitatis definitio ex Ariffot. 192 
-’ Qualitates; audibiies mutatae 
adqualc iymptomarum ‘genus re¬ 
ducantur 3'28yQuali'tas mutata ab» 
aliacaufa mutari poteft (Jf.Quali- 
fatesmutattevquot, & quae fpedes; 

3 24.3:2 j. 3 2(5;3 27.Qualitates quaeda 
medio carent 3 9, Qualitas perem¬ 
nia vagatur praedicamenta zfi.Qiia 
litas filbftatj aequae ibid.quatquanti 
tatisiquac qualitatis, relationis Scc. 
ibidem , & 30. Qualitates fecundae 
non funt maceri» 112, qua ratione 


/ 


•1ND1K 'T* 


poffinf dici morbi,cjtuferaorbific» 
& fy mptomata 12.3,124.12 y. 
Quies non l»dir a&iones 4<>.qius vt*-* 
litas poft aflfuraptos cibos y i, » 

V » ?, > *}! • O 4 ; t f/ f; < f. ' • V 

R 

R Adicul^ ingeft» nidorofos. ru- 
<5lus excitant ^4. 

Raritas immodica » caufa frigiditatis 
147. quotuplex 248. cius caufa: ibi. 
Ratum quid 12$. 12 4. 
Ratiocinatio quot modis ludatur 278 
eius vari» fpecies ibid. Ratiocina- 
tricis facultatis officium 303. vnde 
dimanet ibid. quomodo -laedi di¬ 
catur ibid. 

Refrigerantia fua vicinia, qu» 2iy. 
refrigerantia perosaflfurapta nj, 

l^6. 

Relationes, qux contrarium fufeipiat 
34.Relatio non agit 36. 

■Remedium attrahens quid, eiufq^Vir- 
tures 206. remedium repcrcutiens, 
qnid,eiufqv vires ibid. 

Rcmiffio morbi quid 145. 

JUplerio quotuplex 16 y.qnid vtraque 
ibid. 

Refpiratio quid,& quomodo fiat 173 
-cius partes 228. vfus 233.134. Re- 
fpicatione frequentiotiqui indigeat 
247.Refpirationis laefse fpecies 2574 
etentricis facultatis bonae coditio- 
nes 31 y Retentionem breuem, aut 
mala, qu» fequantur fymptomata.» 
316. Retenta quot modis prece 1 na 
tutam dicancur 3 30. 

Reuoeatio frigidorum e potentia ad 
adtum quomodo fiat 219. 
Rhabaibarum qua ratione febres bi- 
liofas curet 143?. 

Rhacas quid, &c quem morbum pariat 
101. 

Rigor in febribus vnde fiat 18 3.. Ri¬ 
gor poreft fieri fine febre 73. 
Riolani error dea&ionu laefione 4 <5. 



-» 'ijjS- 1 ■; ';*» V/ ^ 

‘ -i »!• ‘‘» . * 1 . • 13 

S anatio quid 119. •. , • 

.Saoguificatiope abplita diu no poi 
teil viuere animal 31 r. Sanguinis 
exhalatio aut vapor, quid 140. Sarr 
guinis aquofi, & feiofi caufa: 338. 
339. Sanguinis menftrui cuacuatio 
Verum naturalis 332. Sanguinis pro 
fluuij'cauf* 338. ad quod fympro- 
ma reducatur ibidem. 
Saffitasquid,&inquo cofifiat 3.315. 
improprie fymmetria dicitur 40. 
quomodo morbo opponatur 41. & 

- 128. Sanitas quale fit mediu ibide 
eiufdem in plures fpecies diuifioi- 
bidem. seque larepatet, ac morbus 
ibid. Sanitas eft primum bonunu 
ryi. ■ 

Satyri, quae flnt animalia 266 . Eorum 
libido , & celeritas ibid. quomodo, 
& quando capiantur idid.Satyriafis 
quairs motbus ibid. curita dicatur 
.. ibidem. Satyris cur comparentur 
Elephantici *bid. 

Scabies vndeproueniat 310. 

Scire, quid 148. 

Scirrhas quid,& i quo hutnore gene - 
retur76. - * • ' 

ScommaAnonymi cuiufdam retundi - 
tur77- 

Scopus confunditur cum fine 1 yo. ad 
finem reducitur ibid. 
Segarraeonuellitur 163. 332. 333. 
Seminis facultas quotuplex 162. Serui 
na plantarum cur putredini obno¬ 
xia 101. 

Senes cur ad fundliones obeundas fe* 
gnes74. cur graueoleat 197..200, 
leui de caufa moriuntur 199. cur 
parce refp irent 247. 

Senncrtiu reijcicur iy 6 .28 y 308. 310. 

327* . .. 

Sefus communis quid 301. quotuplex 
eius officium ibid. cur circuli cen¬ 
tro comparetur lbibe. ab imagina¬ 
tione no diftinguitur 287. eiusiym 
ptomata 291. Senfu* externi cur ita 
didti 3 00. Sefus internus eft prima 
facultas princeps ibid. cur internus» 
{Y y 1 & com- 



INDEX 


feefttttmnfe dfeitibidem. 

Slccit itis quatuor gradus tf i. 

Siccum quid, i jf % 

Sitis cur exicccc 3. quibus piofit ibi 
dem. 

Smyrnaei moles ingens 100. 

Sol quomodo calefaciat 203.10$. 

Solutio contigui quid 140* 

Solutio continui quid 103.104. Gale¬ 
nus primus huius nominis imietor 
ibid. eius caufae 17$. variae eiufdem 
fpecies 104. iof. i7f. quomodo 
laedat adhones **o i tam fimi laris qua 
diflimilaiis parris eft morbus 140. 

Somnus quid 4 6. poft afliimpta pur¬ 
gantia quibus noceat 2if. Commis 
excedens quale fymptoma 292. 

Sopor quid. 22.7., 

Sorites quid,& vnde dicatur 14.S01.iti 
ci fophifmatis exemplum ibidem, a 
Galeno improbatur 1 f. 

Spadones qui vocentur, & cur gene¬ 
rationi inepti 103. 

Spina: dorfi inflammatio ,caufa efltL-» 
poteftj ne vox reddatur, nec crura,, 
moueantur 64. 

Spirituum generatio . quomodo fiat 
238. Spiritus animalis quomodo' 
generetur 241. quo nutriatur 239. 
per quas pattes ad corporis, par¬ 
tes deferatur 242, vbi generetur 
243; Spiritus naturalis quomodo 
generetur >41. Spiritus-vitalis. ge¬ 
neratio ibidem.eius materia 239. 
quo nutriatur ibid. Spiritus ornniu 
eft leuiflimum in corpore 240. 
Status morbi quid 143. 

Steatoma quid, & lub quo; genero 
morbi contineatur 94;. 

Stercus Columbinum quomodo iuce 
dium excitauerit 201 
Sternutatio quid, & ad quale fymptov 
ma pertineat 29% 

Struthiocameius qua ratione ferru di- 
geratiaf 
Stupor quid 29 3. 

Subftann.-e nihileft contrarium 24. 
Sudoris materia, quse 339.Sudoris co- 
piofi caufa ibid. eius retentio vnde 
proueniat 340, . ; 


SuCpenCorum Cor cur nigellum 2fo. 

Symmetria quid 31. 

Sympathia quid 147. vnde protieniat 
120. 

Symptomatis dupfcx acceptio 17&. 
quid vtrumqueibid. eius etymolo- ] 
gia, Sc definitio 279. eiufdem defi- j 
«itionis explicatio 280. contra di- \ 
diam definitionem argumenta pro- j 
ponuntur, & foluuntur 281. 282. 
fymptomatum alia permanentia-., | 
alia fuccefluia 281. quomodo im¬ 
mediate dicatur morbum fcqui ib. 
quot modis a morbo-, & paffiono * 
differat 280. Symptoma quomodo j 
fit caufa fymptbmatis $7. 5 2 2. a fo- i 
lo morbo dependet 32 3. Sympto- j 
maris diuifiogeneralis 284.’ Symr- 
ptornatum adbionis -animalis d?fle- $ 
rcnti2 28). Symptomata adtionis j 
naturalis,eotumq; differentia: 207. 
Symptomata facultatis vitalis 312.] 
Symptomata- in affcdtu corporis i 
324. eorundem varis fpecies ibid. j 
Symptomata in excretis , & retentis ] 
3$o. eoram different^ ibid<. & 3 3 r. 
Symptomata fenfufreommunis 291 
Syncope quid, & vnde fiat 283. 312. 

X 

T Abes atrophiam fequitur 320; 

Tabidorum<figna< 166. cur alati ; 
dicantur ibid. cur aliquando alui i 
fluore vexentur 2 6% 
Temperamentum qiud: 3. quot modis 
vitiari poflit7 k eiufi flatus-qu orno- ; 
'do nobis.- innotefeat 45; non laedit j 
adtiones 1jaf/ 

tempora morboiunr, alia peculiaria, 
alia vniuerfaiia 1431 quae .vniueria- 1 
• lia, &c qufe pecnliarid ibid.. 
Tenuitas^quale fymptoma 3 39. 
Teredon quid,ciu$ deriuatiQ,&: cau¬ 
fa: 275. I 

Tetanus quid 73, quomodo ab opiil- 
hotono differat ibid. 

Ti mi do r um c or pus v niuerfum cura IX 
quando tefngerotur74,. 'f 
Topica remedia,qu« zc&quado adhi 
bendaibid,. Tra- 



INDEX 


nfpiratio quomodo fiat 17$. refpi' 
tationi correfpondct 90. eft motus 
compofitusexfyftole,& diaftolo 
118. ; '• - 

Tre mor quid, &c quomodo fiat 2575. 
quomodo patlios > &c fymptoma fit 
281. 

Tuberculum nanum, eft moibus’>& 
morbi caufa 16$. 

Tubingenfis Profcftoris nomine quiy 
fubintelligendus 1 56. 

T moris duplexacceptio 88. Tumo- 
ruracaufo 107. 260. Tumores hu- 
rijorales> 5 : proprij quando fiant 89 . 
89. Tumorum genera j6. Tumor 
qua ratione morbus,& pathos fit 
106. Tumores cur morbi compofi- 
ti dicantur. 117. ex triplici morbo 
toalclcunr r ro. T umores praeter na 
rwram, quales morbi 101. eorum., 
caufa: 160. Tumores qua rationi-» 
febrem inducere pollint 201. 203. 

I umor fcirrbofus poreft cfte caufa 
piiuationis fenfus 65. 

Tuffis quid, Sc ad quale fymproma ce- 
ducaurr 295. ■ 

Tympanites quid ■lCG. 

Tvphoide s.qu id, ei 11 fque canfa 205, 

Typus morbi quid Kj y. 

V 

- ' • i ; \ ' • .\ .y 

\J A Igi > qui, & quomodo fiant S3, 
* 264. 

Valleriola notatur 256. 
daliefitrs perftrmgitur 126.15.8, 
Varand^us refellitur 8, 

/ari qui, 6 c qiiomo d a e uada nt 85, 
264. *, 

V.if.i a qiwbus-caufis diuidanrur 336. 
Yco^ non habent vim conficiendi sa- 
guinet» 48. Venas, $c arterias inuice - 
confunduntur ab Hippoc ,2 ztS.Ve- 
ns clanfae pituita quae fymptomata 
producant 227.228. 

V enena afleesa cur non, noceant x-xx» 
VenerislrtMUoderatae-: noxa 2 53» 

V enter c m* tumeat m tympafiite, & a- 

fcite 88. 

feneres hyeme & vere qua ratione ca 


lid illimi 209, 

Ventriculi adio Irefa non jpoteft lxde- 
re (aguificationem 58,eiufdeml£fio 
quomodo poflitefte caufa Jprau* 
saguificationis ibid.VetricuIus quo 
tuplici adbione gaudeat 97.eius co- 
drio quotuplicicer ladatur 55.0111* 
exquifito fenfu polleat 124.Ventri¬ 
culi rugae;, &plic£ adquid infer- 
uiant 52. cur redis fibris prxditus 
319. Ventriculi morbi ab ingeftio- 
ne nimijeibi 52. Ventriculi, vc in- 
itruracncifundiones 3 iq.eitis attra 
dio quot modis laedatur 31 y.ciufde 
altcratricis» Sc matricis facultatis vi¬ 
tia, quot, £c qux,ibid.ciufdem alia 
vada fymptomata 316.3 iy.Yetricu- 
li expultricis facultatis vitia,quot,& 
quas 3 r8. Ventriculi, vt partis fimi- 
laris, fymptomata 3 1 ^Ventriculus 
etfi fer runa, < 3 c fimilra, non conco- 
quarmon tamen eft lasfus dicendus 
&C quare 53.54. . 

Veternus quid, eiufq-, caufa 226. 

Viae, per quas expurgantur partes cor 
potis-260. i. t 

Vicinia rei cabdae, caufa caloris 202. 

Vigil i a immodica cruditatem parit 55 
Vigilia excedens, quale fymptoma 

292- 

Vini generofi dotes 219, Vini Lesbij/a 
cultas 218 C Vinum eft ve hic alit re¬ 
rum frigidavurh 218.2x0, , vx ' 

Vippa. quid, ei ufq,- vir es 2 5 3. 

Virtus vnita fortior 185. 

Vi fio quot mod is l$fa dicatur 289. 

Vita expiratione terminatur 199. 

Vitiligo quid 93.eius fpecies quot » Sc 
que ibid. & 311. 

Vnitas partium ad edendas adi anes 
quant&m neceflaria 138.. 

Vniuerfale a pqrte rei aou datur 22. 
Vnum,quid ^,4. 

Vox quo fiat 61» eius materia 'qua: ib. 
& 294. qaomodo impediatur 6 2. 
Vocis lijfae.fpecies 294, 

Voluulo laborantes cur excrementa.» 
noiieijciantper inferiora, fed per 
os 318. 

Vnnaeexcretio quot modis laedatur 

295. 



V 


Y 



„. index 

i9f.Vrin$ nimis nuetis, &fuppref. % 

fi, caufae ?ao. Vrini materia 339. 

Vftto quid ipo. 103. eius caufi k 20i. Abarella perftringitur -191. 192. 
Vtilitas reuocatur ad finem ifo. Z-* 193.194. 

Zinzibeds vires it2.11<5, 

X 

• M • * 7 t * j v I •' - 


^ Erotribia quid ioj. 


««!<»» < 6 * 1 ? 


FINIS. 




Pag. 

Lin 

Menda 

• 

Emenda. 

64* 

33 - 

natur uratis 

naturalis 

67. 


controdutt tonem 

c ont radi Rienem 

^5?. 

18. 

ma is 

magis 

70 . 

3 f • 

temperarunt 

temperatum 

5 > 4 - 

4 . 

couulfione 

conuulfione 

104. 

33 - 

Meteort 

Meteor , 

109 . 

if. 

hac de 

hac de re 

I^i. 

37 - 

confirmat 

confirmat 

134 . 

M* 

dijjerent . 

different. 

* 3 f- 

11. 

cenfi flent i a 

confiflentia 

A*I. 

17 * 

ventrrcuti 

ventriculi 

3 ° 4 * 

18. 

irritaturab 

irritetur ab